1373646 Bestemmingsplan Verleggen gastransportleiding W-500-01 bijlage 4 BP Verleggen gastransportleiding W-500-01 bijlagen bij toelichting
Tekst van het document
dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: B-horizont, IJzer/mangaan: veel Fe-vlekken 155 / 2.50 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 155, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 170, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: licht-oranje-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: BC-horizont 170 / 2.34 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 170, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 220, Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: licht-geel-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: C-horizont Einde boring 220 / 1.84
bron: Laaf2.geojson - 13-06-2023 13:57:02
Boring: LAAF2_2 Kop algemeen: Projectcode: LAAF2, Boornummer: 2, Beschrijver(s): HL, Datum: 01-06-2023, Doel boring: archeologie - verkenning, Einddiepte boring in cm: 200 Coördinaten: X-coördinaat in meters: 143731.674, Y-coördinaat in meters: 470270.467, Precisie coördinaat: 1 cm, Coördinaatsysteem / epsg: Rijksdriehoeksmeting (NL), Hoogte maaiveld in meters: 4.131, Precisie hoogte: 1 cm, Referentievlak hoogte: Normaal Amsterdams Peil, Bepalingsmethode maaiveldhoogte: GPS Plaats: Provincie: Noord-Holland, Gemeente: Laren Uitvoering: Opdrachtgever: WSP Nederland, Uitvoerder: RAAP West 0 / 4.13 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 0, Ondergrens laag in cm: 15, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: grijs-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: matig humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: los, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: stuifzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Kootwijk Bodem: Bodemhorizont: A-horizont 15 / 3.98 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 15, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 45, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: licht-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: los, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: stuifzand, Lithostratigrafie:
Fv Boxtel, LPv Kootwijk Bodem: Bodemhorizont: C-horizont 45 / 3.68 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 45, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 65, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: donker-grijs-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: matig humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: AE-horizont 65 / 3.48 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 65, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 75, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: donker-grijs-zwart Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: sterk humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: B-horizont met ingespoelde humus 75 / 3.38 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 75, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 85, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: donker-oranje-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese:
dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: B-horizont met ingespoelde ijzer/aluminium (humuspodzolen), IJzer/mangaan: veel Fe-vlekken 85 / 3.28 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 85, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 166, Aard ondergrens: diffuus (3-10 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: oranje-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: BC-horizont 166 / 2.47 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 166, Aard bovengrens: diffuus (3-10 cm), Ondergrens laag in cm: 200, Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: licht-geel-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: C-horizont Einde boring 200 / 2.13
bron: Laaf2.geojson - 13-06-2023 13:57:02
Boring: LAAF2_3 Kop algemeen: Projectcode: LAAF2, Boornummer: 3, Beschrijver(s): HL, Datum: 01-06-2023, Doel boring: archeologie - verkenning, Einddiepte boring in cm: 170 Coördinaten: X-coördinaat in meters: 143742.39, Y-coördinaat in meters: 470288.316, Precisie coördinaat: 1 cm, Coördinaatsysteem / epsg: Rijksdriehoeksmeting (NL), Hoogte maaiveld in meters: 4.563, Precisie hoogte: 1 cm, Referentievlak hoogte: Normaal Amsterdams Peil, Bepalingsmethode maaiveldhoogte: GPS Plaats: Provincie: Noord-Holland, Gemeente: Laren Uitvoering: Opdrachtgever: WSP Nederland, Uitvoerder: RAAP West 0 / 4.56 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 0, Ondergrens laag in cm: 45, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: zwak humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: los, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: stuifzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Kootwijk 45 / 4.11 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 45, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 60, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: donker-grijs-zwart Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: sterk humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos 60 / 3.96 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 60,
Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 90, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: oranje-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn Bodem: IJzer/mangaan: veel Fe-vlekken Laag opmerking: Opmerking: oogt verrommeld 90 / 3.66 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 90, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 110, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: bruin-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: matig humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Kalkgehalte: kalkloos Archeologie: Houtskool: fragmenten, Archeologische interpretatie: spoor Laag opmerking: Opmerking: enkele kleine hk spikkels 110 / 3.46 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 110, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 135, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: geel-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: C-horizont met roestvlekken 135 / 3.21 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 135, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 170, Boortype en diameter: Edelman-7 cm,
Kleur: licht-geel-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: C-horizont Einde boring 170 / 2.86
Boring: LAAF2_4 Kop algemeen: Projectcode: LAAF2, Boornummer: 4, Beschrijver(s): HL, Datum: 01-06-2023, Doel boring: archeologie - verkenning, Einddiepte boring in cm: 120 Coördinaten: X-coördinaat in meters: 143765.42, Y-coördinaat in meters: 470297.228, Precisie coördinaat: 1 cm, Coördinaatsysteem / epsg: Rijksdriehoeksmeting (NL), Hoogte maaiveld in meters: 3.866, Precisie hoogte: 1 cm, Referentievlak hoogte: Normaal Amsterdams Peil, Bepalingsmethode maaiveldhoogte: GPS Plaats: Provincie: Noord-Holland, Gemeente: Laren Uitvoering: Opdrachtgever: WSP Nederland, Uitvoerder: RAAP West 0 / 3.87 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 0, Ondergrens laag in cm: 50, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: bruin-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: matig siltig, Bijmengsel grind: matig grindig, Mediaanklasse: matig fijn Bodem: Bodemkundige interpretatie: verstoord Archeologie: Puin onbepaald: veel fragmenten 50 / 3.37 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 50, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 70, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: zwak humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Kalkgehalte: kalkloos Bodem: Brokken en vlekken: zandbrokken, Bodemkundige interpretatie: verstoord 70 / 3.17 Laag algemeen:
Bovengrens laag in cm: 70, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 80, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: donker-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig grof, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos Bodem: Bodemkundige interpretatie: verstoord 80 / 3.07 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 80, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 90, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: geel-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: BC-horizont 90 / 2.97 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 90, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 120, Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: licht-geel-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: C-horizont Einde boring 120 / 2.67
bron: Laaf2.geojson - 13-06-2023 13:57:02
Boring: LAAF2_5 Kop algemeen: Projectcode: LAAF2, Boornummer: 5, Beschrijver(s): HL, Datum: 01-06-2023, Doel boring: archeologie - verkenning, Einddiepte boring in cm: 230 Coördinaten: X-coördinaat in meters: 143793.577, Y-coördinaat in meters: 470299.083, Precisie coördinaat: 1 cm, Coördinaatsysteem / epsg: Rijksdriehoeksmeting (NL), Hoogte maaiveld in meters: 3.604, Precisie hoogte: 1 cm, Referentievlak hoogte: Normaal Amsterdams Peil, Bepalingsmethode maaiveldhoogte: GPS Plaats: Provincie: Noord-Holland, Gemeente: Laren Uitvoering: Opdrachtgever: WSP Nederland, Uitvoerder: RAAP West 0 / 3.60 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 0, Ondergrens laag in cm: 110, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: bruin-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: los Bodem: Brokken en vlekken: zandbrokken, Bodemkundige interpretatie: verstoord 110 / 2.50 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 110, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 230, Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: los, Kalkgehalte: kalkloos Bodem: Brokken en vlekken: zandbrokken, Bodemkundige interpretatie: verstoord Einde boring 230 / 1.30
bron: Laaf2.geojson - 13-06-2023 13:57:02
Boring: LAAF2_6 Kop algemeen: Projectcode: LAAF2, Boornummer: 6, Beschrijver(s): HL, Datum: 01-06-2023, Doel boring: archeologie - verkenning, Einddiepte boring in cm: 100 Coördinaten: X-coördinaat in meters: 143755.051, Y-coördinaat in meters: 470286.721, Precisie coördinaat: 1 cm, Coördinaatsysteem / epsg: Rijksdriehoeksmeting (NL), Hoogte maaiveld in meters: 3.884, Precisie hoogte: 1 cm, Referentievlak hoogte: Normaal Amsterdams Peil, Bepalingsmethode maaiveldhoogte: GPS Plaats: Provincie: Noord-Holland, Gemeente: Laren Uitvoering: Opdrachtgever: WSP Nederland, Uitvoerder: RAAP West 0 / 3.88 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 0, Ondergrens laag in cm: 45, Aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: bruin-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Bijmengsel humus: zwak humeus, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: los Bodem: Brokken en vlekken: zandbrokken, Bodemkundige interpretatie: verstoord Laag opmerking: Opmerking: podzolbrokken 45 / 3.43 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 45, Aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), Ondergrens laag in cm: 60, Aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: licht-oranje-bruin Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv
Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: BC-horizont, IJzer/mangaan: enkele Fe-vlekken 60 / 3.28 Laag algemeen: Bovengrens laag in cm: 60, Aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), Ondergrens laag in cm: 100, Boortype en diameter: Edelman-7 cm, Kleur: licht-geel-grijs Lithologie: Grondsoort: zand, Bijmengsel: zwak siltig, Mediaanklasse: matig fijn, Consistentie: compact, Kalkgehalte: kalkloos, Lithogenese: dekzand, Lithostratigrafie: Fv Boxtel, LPv Wierden Bodem: Bodemhorizont: C-horizont Einde boring 100 / 2.88
bron: Laaf2.geojson - 13-06-2023 13:57:02
Afzender: WSP Nederland B.V. Orionweg 28 8938 AH Leeuwarden
N.V. Nederlandse Gasunie T.a.v. de heer H.W. Denneboom Postbus 19 9700 MA GRONINGEN
Leeuwarden, 29 maart 2023 Uw kenmerk: I.014413.01 Ons kenmerk: SOL022574NGE Status: Definitief Onderwerp: Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten afsluiterschema’s S-6365 en S-6210 te Hilversum
Geachte heer Denneboom, Hierbij ontvangt u het vooronderzoek naar ontplofbare oorlogsresten ter hoogte van afsluiterschema’s S-6365 en S-6210 te Hilversum. Indien u hierover nog vragen en/of opmerkingen heeft, kunt u contact opnemen met ondergetekende (tel. 06 - 22 915 110 of via mail Anita.Heddes@WSP.com).
Met vriendelijke groet, WSP Nederland B.V.
Mevrouw ing. A.J.M. Heddes Projectmanager
Bijlage(n) - Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten afsluiterschema’s S-6365 en S-6210 te Hilversum WSP Nederland B.V. Orionweg 28 8938 AH Leeuwarden tel. +31 (0)88 910 20 00 Iban NL06 ABNA 0440 3394 21 kvk 20045963 btw NL0065.66.832.B.01 wsp.com
AVG Explosieven Opsporing NL
Hilversum S-6210 S-6365 Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode
OPDRACHTGEVER ONS PROJECTNR. UW PROJECTNR. VERSIE DATUM
: WSP Nederland B.V. : 143000154 : SOL022574 : 02D : 29-3-2023
AVG Bouwstoffen
AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220
AVG Explosieven Opsporing
eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421
AVG Infra
AVG Transport
BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540
Distributielijst ◼ ◼
WSP Nederland B.V. AVG Explosieven Opsporing Nederland
Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever
WSP Nederland B.V.
Rapport
143000154
Naam
Hilversum S-6210 S-6365
Versie
VO-02D, opgesteld conform het CS-VROO d.d. februari 2021
Datum
29-3-2023
Vrijgegeven door:
Menno Abee (manager)
Paraaf:
Vrijgegeven door:
Jeffry van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO)
Paraaf:
Opgesteld door:
Richard Simons MA (historicus)
Paraaf:
Afbeelding voorblad. Luchtfoto van een deel van het onderzoeksgebied. Er zijn schuilloopgraven rond een militair hospitaal waar te nemen. Bron: Kadaster, sortienummer 4-2371, fotonummer 3023 d.d. 19-04-1945. Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
2
INHOUD 1
INLEIDING ............................................................................................... 6 1.1
Aanleiding ................................................................................................ 6
1.2
Probleemstelling ........................................................................................ 6
1.3
Doelstelling .............................................................................................. 6
1.4
Onderzoeksgebied ..................................................................................... 6
1.5
Onderzoeksmethode .................................................................................. 7
1.5.1
Algemeen .............................................................................................. 7
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal ..............................................................10
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................12
1.5.4
Verantwoording ....................................................................................12
1.5.5
Personele deskundigheid ........................................................................12
1.5.6
Leeswijzer ............................................................................................14
2
INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................15 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................15
2.1.1
Rapportages AVG ..................................................................................15
2.1.2
Derden ................................................................................................15
2.2
Literatuur ................................................................................................16
2.2.1
Meidagen 1940 .....................................................................................16
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader .........................................................16 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 .......................................16 2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................17
2.2.3
Bezettingsperiode ..................................................................................19
2.2.4
Bevrijdingsperiode .................................................................................19
2.2.4.1 Het onderzoeksgebied in 1945 ................................................................19 2.2.5
Munitieruimingen ..................................................................................20
2.3
Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster ...........................................20
2.3.1
Geallieerde stafkaarten ..........................................................................20
2.3.2
Defence Overprints ................................................................................21
2.3.3
Historische kaarten ................................................................................21
2.3.4
Duitse stafkaart ....................................................................................21
2.4
Gemeentearchieven Laren en Baarn ...........................................................23
2.5
Nieuwsberichten .......................................................................................26
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
3
2.5.1
AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................26
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................26
2.6.1
Collectie ruimrapporten ..........................................................................26
2.6.2
Collectie mijnenkaarten ..........................................................................27
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................29
2.7.1
Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................29
2.7.2
Beeldbank NIMH ...................................................................................30
2.8
Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................30
2.8.1
Militair Gezag ........................................................................................30
2.8.1.1 Militair Gezag Noord-Holland...................................................................30 2.8.1.2 Militair Gezag Utrecht ............................................................................32 2.9
Nationaal archief ......................................................................................32
2.9.1
Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ..............................32
2.9.2
Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................33
2.9.3
Bunkerarchief .......................................................................................33
2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer .................................................................34 2.10.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst en de Mijn Opruimings Dienst ....34 2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ...........................................34 2.11.1 Collectie Departement van Justitie ...........................................................34 2.11.2 Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ............................35 2.11.3 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................35 2.12 The National Archives Londen ....................................................................35 2.12.1 Daily Logs ............................................................................................36 2.13 The National Archives and Records Administration ........................................36 2.13.1 Kriegstagebücher ..................................................................................36 2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg ............................................................37 2.15 Imperial War Museums .............................................................................37 2.16 Library and Archives Canada......................................................................37 2.16.1 Collectie Defence Overprints en Overlays
.................................................37 2.17 Luchtfoto’s ..............................................................................................39 2.17.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................39 2.17.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................43
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
4
3
CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ............................................45 3.1
4
Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................45 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................48
4.1
Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied ....................................48
4.2
Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................48
4.3
Soort, verschijningsvorm en aantallen ........................................................49
4.4
Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................49
4.5
Bodembelastingkaart ................................................................................49
5
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................51 5.1
Conclusie ................................................................................................51
5.2
Advies vervolgtraject ................................................................................51
6
BIJLAGEN ................................................................................................52 6.1
Bronnenlijst .............................................................................................52
6.1.1
Archieven en overige instanties ...............................................................52
6.1.2
Literatuur .............................................................................................52
6.1.3
Websites ..............................................................................................53
6.1.4
Overig .................................................................................................53
6.2
Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................54
6.3
Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................55
6.4
Afkortingenlijst ........................................................................................57
6.5
Wijze benadering archiefbronnen ...............................................................58
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
5
1
INLEIDING
1.1
Aanleiding
AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van WSP Nederland B.V. een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie Hilversum S6210 S06365 (zie de kaarten op pagina 8 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en op pagina 9 met de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse civieltechnische bodemingrepen uitgevoerd. De Nederlandse Gasunie is voornemens om afsluiterschema S-6365 te verwijderen en afsluiterschema S-6210 te vervangen. De vloeistofvanger van de S-6210 en mogelijk ook het schema zelf komt op een nieuw locatie.
1.2
Probleemstelling
Er kunnen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven door gevechtshandelingen of dumpingen. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Ongecontroleerde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.
1.3
Doelstelling
Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een Opsporingswerkzaamheden ontplofbare oorlogsresten.
1.4
Onderzoeksgebied
Het onderzoeksgebied bevindt zich langs de A27 in de gemeenten Laren en Baarn ter hoogte van Hilversum. In deze rapportage worden feiten omschreven van oorlogshandelingen die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in de volgende opties:
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
6
◼ ◼
Het feit wordt niet in de rapportage opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan ca. 200 meter van het onderzoeksgebied af ligt. Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van ca. 200 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd: ◼ Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart in de bijlage. ◼ Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt. ◼ Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied.
Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien.
Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeenten: Huidige gemeenten
Gemeenten tijdens de Tweede Wereldoorlog
Laren
Laren
Baarn
Baarn
1.5 1.5.1
Onderzoeksmethode Algemeen
Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse te worden uitgevoerd. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. Dit vooronderzoek heeft betrekking op de periode 1940-1945 (conflictperiode).
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
7
SITUATIE W.O.II
Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)
LEGENDA Onderzoeksgebied
0
50
100
200
300 Meter
±
ACTUELE SITUATIE
Esri Nederland, Community Map Contributors
LEGENDA Onderzoeksgebied
0
50
100
200
300 Meter
±
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal
Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: ◼ ◼
Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties) Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties)
Medewerkers van AVG hebben (in het verleden) ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegang 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd: Verplichte bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Literatuur
O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 en de groene serie
Ja
2.2
Gemeentearchieven Laren en Baarn
Vermeldingen gevechtshandelingen
Ja
2.4
Noord-Hollands archief en Utrechts archief
Vermeldingen gevechtshandelingen
Ja
2.8
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)
Toegangen 216k en 077
Ja
2.11
Nationaal Archief (’s-Gravenhage)
Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110), Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie: zgn. “Bunkerarchief”(toegang 2.13.167)
Ja
2.9
Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)
Mijn- en Munitie Opruimingsdienst
Ja
2.10
Explosieven Opruimings Dienst Defensie
Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten
Ja
2.6
Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Koninklijke Bibliotheek / Delpher
Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten
Ja
2.5
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 575
Ja
2.7
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force
Ja
2.12
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
10
Bron
Korte omschrijving
Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)
Gegevens Luftwaffenführungsstab
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Ja
2.14
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Aanvullende bronnen Bron
Korte omschrijving
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 4091
Nee
--
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande artilleriebeschietingen2
Nee
--
The National Archives and Records Administration (Washington)
Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944, Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 19401941
Ja
2.13
Getuigenverklaringen
Getuigenverslagen uit de eerste hand3
Nee
--
Kadaster Zwolle
Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal
Ja
2.3
Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Bedrijfsarchief AVG
Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven
Ja
2.1, 2.5
Bedrijfsdatabase AVG
O.a. oude webartikelen
Ja
2.1, 2.5
In het verleden uitgevoerde (voor)onder-zoeken
(Voor)onderzoeken
Ja
2.1
Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Imperial War Museums
Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog
Ja
2.15
Library and Archives Canada
Defence Overprints / Overlays
Ja
2.16
Centre Historique des Archives à Vincennes
Franse gevechtsverslagen
Nee
--
The Polish Institute and Sikorski Museum
Poolse gevechtsverslagen
Nee
--
Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er gevechtshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden in de meidagen van 1940. Derhalve is toegang 409 van het NIMH niet geraadpleegd. 2 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er geallieerde beschietingen met geschutmunitie en/of grondgevechten in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens aangaande grondgevechten en/of artilleriebeschietingen bij The National Archives in Londen geraadpleegd. 3 AVG beschikt niet over adresgegevens van relevante getuigen. 1
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
11
Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Heemkundekringen / historische kringen
Plaatselijke archieven
Nee
--
Locatiedeskundige
Expert op het gebied van lokale historie
Nee
--
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal
In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
1.5.4
Verantwoording
Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Dhr. R. Simons MA (historicus): opstellen van het vooronderzoek, luchtfotoanalyse en het GIS-kaartmateriaal Dhr. G. den Braven MA (historicus): verificatie luchtfotoanalyse Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. J. van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage
1.5.5
Personele deskundigheid
Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de hierop volgende tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn.
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
12
Naam
Historisch onderzoek
Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten
Civiele techniek
Luchtfotointerpretatie
Geografische Informatiesystemen
X
X
X
X
X
Menno Abee Jeffry van den Bout
X
Wouter van den Brandhof
X
X
X
X
Gijs den Braven
X
X
X
X
Richard Simons
X
X
X
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
13
1.5.6
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van het onderzoeksgebied. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van het verzamelde bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
14
2
INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL
2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken
2.1.1
Rapportages AVG
Medewerkers van AVG hebben in het verleden geen vooronderzoeken op het grondgebied van de gemeenten Laren en Baarn uitgevoerd. Er zijn geen rapportages aangetroffen die relevant zijn voor het onderzoeksgebied.
2.1.2
Derden
Er is in het AVG bedrijfsarchief door civiele explosieven opruimingsbedrijven in de gemeenten Baarn en Laren een uitgevoerd vooronderzoek aanwezig. Het betreft de volgende relevante rapportage: ◼
T&A Survey, Historisch Vooronderzoek Explosieven “HOV ’t Gooi” te Hilversum d.d. 16-8-2016. Projectnummer GPR6092.1
Dit vooronderzoek is geanalyseerd. De aangetroffen relevante vermeldingen zijn in deze rapportage verwerkt. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
De VEO bommenkaart De gemeenten Baarn en Laren Provincie Utrecht Provincie Noord Holland ProRail Rijkswaterstaat
ProRail heeft de rapportage vooronderzoek van T&A geleverd, Rijkswaterstaat heeft aangegeven dat ProRail dat onderzoek reeds in bezit had. Verder heeft AVG geen aanvullende informatie ontvangen van de overige bovenstaande instanties. Het waterschap is niet geraadpleegd, omdat er geen relevante infrastructuur in de buurt van het onderzoeksgebied ligt.
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
15
2.2
Literatuur
2.2.1
Meidagen 1940
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 In de hierop volgende tabellen staan de onderzoeksresultaten m.b.t. de meidagen van 1940. Datum
Gebeurtenis (bron: H. Amersfoort / P.H. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied)
Relevant
Mei 1940
Geen relevante gegevens met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz, De operatiën van het veldleger en het Oostfront van de Vesting Holland, mei 1940)
Relevant
11 mei 1940
1-15 R.A. (twee Btn. 15 hw. 1.15), kreeg op 11 Mei slechts een schietopdracht van C.-L.K.A., luidende: "Neutraliseer onmiddellijk vijandelijke artillerie (171, 95-441, 50), 400 m ten oosten van Anna's Hoeve. Beschikbaar 120 bg." Voordat het vuur geopend werd, ontving de Afd.C. het bevel "vuur staken".
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel 1 en deel 2)
Relevant
Mei 1940
Geen relevante gegevens met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
Motivatie
--
Motivatie
Er is geen OO-indicatie.
Motivatie --
16
2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945
In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945. Datum
Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945)4
4 november 1944
Bombardement op Hilversum. Getroffen werd de spoorlijn naar Amersfoort.
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: P. Grimm, Verloren luchtruim. De geallieerde luchtoperaties boven Nederland in mei 1940)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, de gebroken vleugel van de Duitse adelaar)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)
Relevant
4/5 mei 1943
Eén Stirling rapporteert boven Hilversum een Me te hebben neergeschoten. (Deel II p. 510)
Nee
Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of het onderzoeksgebied werd getroffen.
20 maart 1945
Typhoons vernielden een hoofdkwartier in Hilversum. (Deel II p. 591)
Nee
Het Duitse hoofdkwartier lag buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Datum
Gebeurtenis (bron: M. Middlebrook en C. Everitt, Bomber Command War Diaries)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. Foreman, The Fighter Command War Diaries)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Relevant
Motivatie Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of het onderzoeksgebied werd getroffen.
Motivatie
--
Motivatie --
Motivatie
Motivatie --
Motivatie --
AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt. 4
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
17
Datum
Gebeurtenis (bron: C. Huurman, Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: H. Koopman, Vergeltungswaffen in Nederland)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: H.A.R. Hovenkamp, 'Sporen van de Luftwaffe in het Raadhuis', Eigen Perk 2)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. Bremmers / M. Machielse / H. Sakkers, De commandobunker van Hilversum: Hoofdkwartier van de Atlantikwall in Nederland)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: E. van Mensch (red.), Hilversum in de Tweede Wereldoorlog: Een bundeling van verschenen artikelen)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
Relevant
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie
--
Motivatie
--
18
2.2.3
Bezettingsperiode
In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de bezettingsperiode in Hilversum tussen 1940 en 1945. Datum
Gebeurtenis (Bron: N.B., 'Onderduikers in het raadhuis: Veiligheid in het hol van de leeuw', Eigen Perk 2)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: K. Abrahamse / B. van der Schuyt, 'Spionage in Hilversum, de Groep Albrecht 19431945', Eigen Perk 2)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: Werkgroep 'Beschrijving Hilversums Verzet' / Werkgroep 'Herdenking mei 19401945', Hilversum - onderdrukking en verzet 19401945)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2.2.4
Motivatie --
Motivatie
--
Motivatie
--
Bevrijdingsperiode
2.2.4.1 Het onderzoeksgebied in 1945 Het onderzoeksgebied werd pas na de Duitse capitulatie in mei 1945 bevrijd. Er hebben hier derhalve in het laatste oorlogsjaar geen grondgevechten plaatsgevonden. In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen over de periode rond de bevrijding. Datum
Gebeurtenis (bron: C. Klep en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank)
Relevant
1944-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. Bremmers / M. Machielse / H. Sakkers, De commandobunker van Hilversum: Hoofdkwartier van de Atlantikwall in Nederland)
Relevant
1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
Motivatie
--
Motivatie
--
19
Datum
Gebeurtenis (bron: E. van Mensch (red.), Hilversum in de Tweede Wereldoorlog: Een bundeling van verschenen artikelen)
Relevant
1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2.2.5
Motivatie
--
Munitieruimingen
De onderzoeksresultaten betreffende literatuur inzake munitieruimingen zijn als volgt: Datum
Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947)
Relevant
1940-1947
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004)
Relevant
1944-2004
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland)
Relevant
1960-1977
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2.3
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie
--
Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster
Bij het Kadaster te Zwolle is gezocht naar relevante geallieerde stafkaarten, alsmede Defence Overprints en historische topografische kaarten.
2.3.1
Geallieerde stafkaarten
Het onderzoeksgebied staat op de stafkaart Hilversum sheet 368 (First Edition of 1944) die is opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaart heeft een schaal van 1:25.000 en geeft het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog aan binnen de kaartvierkanten Z.2705 en Z.2805. Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.13). Op pagina 22 is de stafkaart weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
20
2.3.2
Defence Overprints
Het Kadaster te Zwolle beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Er is bij het Kadaster te Zwolle geen relevante Defence Overprint van het onderzoeksgebied gevonden.
2.3.3
Historische kaarten
Historische kaarten zijn bij het Kadaster geraadpleegd via de website van www.topotijdreis.nl.
2.3.4
Duitse stafkaart
Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: ◼
Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 32 West., Amersfoort, 2de uitgave april 1943.
Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de collectie geallieerde stafkaarten en wordt hier derhalve niet afgebeeld.
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
21
GEALLIEERDE STAFKAARTEN MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER
Z3006 Z2606
Z2706
Z2906
Z2806
Z3005
Z2605
Z2905
Z2805
Z2705
Z2804 Z2604
Z2904
Z2704
US Map Service, Kadaster
LEGENDA Onderzoeksgebied
Stafkaart: 368 Hilversum
0
100 200
400
600 Meter
±
2.4
Gemeentearchieven Laren en Baarn
Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de gemeenten Laren en Baarn. Er is in de gemeentearchieven gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
Naar de volgende informatie is gezocht, indien het vooronderzoek conflictperiode daar aanleiding toe gaf: ◼ ◼ ◼ ◼
Ruimingen van verdedigingswerken Politie- en brand(schade)rapporten Vliegvelden (als in de nabijheid van het onderzoeksgebied een vliegveld aanwezig was) De naoorlogse omnummering van woningen: indien er sprake is van meldingen van oorlogshandelingen bij adressen waarvan de specifieke locatie niet bekend is.
Bij het Gooi en Vecht Historisch Archief zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Toegang SAGV098.1. Inventaris van het archief van het gemeentebestuur en secretarie Laren. 1925-1989.
Periode
23 - Verzekeren van de gemeente-eigendommen tegen oorlogsschade bij Molestrisico voor
1942-1943
Gemeenten te Amsterdam 28 - Verkrijging van financiële vergoedingen voor aan gemeente-eigendommen toegebrachte oorlogsschade ten gevolge van de op 27 september 1943 boven Laren uitgeworpen bommen
1943-1946
345, 2264, 2266 – Invoering van huisnummering en de vernummering van huisnummers
1930-1990
548 - Onderhoud van militaire graven en aanwijzing van een contactpersoon tussen de
1941-1972
Oorlogsgravenstichting en de gemeente 951 - Registratie van schade ten gevolge van de Duitse bezetting
1945-1947
958 - Publicaties en circulaires met betrekking tot het leven in Laren en omgeving tijdens de Tweede Wereldoorlog
1970-1975
994 - Verlenen van medewerking aan de vorderingen van de Gooische School, Montessorischool, school met de bijbel en de rooms-katholieke school door de Duitse weermacht en het verkrijgen van vergoeding van het Ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting ingevolge de Oorlogsschaderegelingen
1942-1955
996 - Registratiekaarten voor schadeloosstelling voor in gebruik genomen onroerend goed tijdens de oorlog
1941-1943
1004 - Beschikbaar stellen van geld en goederen ten behoeve van de door de oorlog geteisterde gemeente Rotterdam
1940-1941
1005 - Lijst van personen die gedurende de oorlogsjaren 1940-1945 door het vuurpeloton, mishandeling in concentratiekampen zijn omgekomen
1940-1947
1007 - Schaderegelingen en vergoedingen voor burgerslachtoffers van oorlogsgeweld
1941-1951
1008 - Declaraties betreffende gedane uitgaven aan en/of ten behoeve van oorlogsslachtoffers
1950-1964
1012 - Verstrekking van vergoedingen voor oorlogsschade aan gebouwen van particulieren
1952-1960
1032 - Veiligstelling van archieven en kunstwerken bij oorlogsgevaar
1939-1944
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
23
Toegang SAGV098.1. Inventaris van het archief van het gemeentebestuur en secretarie Laren. 1925-1989. 1036 - Oprichting en onthulling van een monument ter nagedachtenis van de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen inwoners van de gemeente, met o.a. notulen van het Comité Stichting Monument Gevallenen en een overzicht van in concentratiekampen overleden inwoners
Periode
1946-1950
1123 - Vereniging De Gooische School voor het herstel van de schade aan De Gooische School [schade door militairen in oorlogstijd]
1946-1948
1128 - Aan het rooms-katholieke Kerkbestuur van de parochie van de H. Joannes de Doper voor het herstel van de schade aan de roomskatholieke Meisjesschool aan de Kerklaan [schade door militairen in oorlogstijd]
1947-1955
1225 - Uitreiking van onderscheidingen oorlogsherinneringskruis met gesp voor bijzondere krijgsverrichtingen Nederland Mei 1940
1947-1953
1239 - Verlening van financiële steun voor hervestiging van een kampeerbedrijf na invordering van het oude perceel door de Duitse weermacht
1945-1951
1991 - Aan het rooms-katholieke Kerkbestuur van de parochie van de H. Joannes de Doper voor het herstel van de schade aan de roomskatholieke Jongensschool aan de Eemnesserweg [schade door militairen in oorlogstijd]
1947-1955
1992 - Aan het Bestuur van de School met de Bijbel voor het herstel van de schade aan de School met de Bijbel aan de Kerklaan 27 [schade door militairen in oorlogstijd]
1947-1955
2722 - Publicatie van de Gemeentelijke Luchtbeschermingsdienst van Laren N.H. kennisgevende aan de bevolking de ervaringen die zijn opgedaan bij de luchtaanvallen van den laatsten tijd op ons land, nopen ons het volgende onder de aandacht te brengen
Geen datum
2655-2674 – aanvulling op perceelsgewijze kadastrale legger
1934-1984
2675 - Alfabetische lijst van persoonsnamen op de perceelsgewijze kadastrale legger
1961
2677-2701 – perceelsgewijze kadastrale legger
1876-1970
2710-2702 - Register houdende verwijzing van de artikelen in de perceelsgewijze legger naar de nummers op de kadastrale kaarten gemeente Laren
1924-1981
3002 - Kadasteroverzicht van wijzigingen in percelen in Laren, sectie A en B
Geen datum
Toegang 0480 Gemeentebestuur Baarn, 1814-1950
Periode
1337 - Stukken betreffende de melding van oorlogsschade aan de woning op de oude begraafplaats, Acacialaan 2
1943, 1944
1403 - Stukken betreffende de vergoeding van oorlogsschade aan diverse gemeentelijke eigendommen door de rijksoverheid
1942-1944, 19461957
1404 - Stukken betreffende de vergoeding van oorlogsschade aan straten, wegen en beplanting door de rijksoverheid
1946-1955
1405-1406 - Stukken betreffende de vordering door de Duitse bezetter en vergoeding van geleden oorlogsschade aan schoolgebouwen door de rijksoverheid
1942-1955
1689 - Circulaires betreffende herstel en wederopbouw na de oorlogsdagen
1940, 1940
1690 - Stukken betreffende puinruimen en grondegalisatie na WO II
1945-1947
1707 - Stukken betreffende het handhaven van de openbare orde tijdens WO II, vooral gericht aan de hoofden van scholen
1940-1945
1709 - Stukken betreffende inlevering, teruggave en in bezit hebben van wapens en munitie 1721 - Stukken betreffende verstrekte gegevens van oorlogsslachtoffers, 1945-1948
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
1939, 1940, 1945, 1946 1955
24
Toegang 0480 Gemeentebestuur Baarn, 1814-1950
Periode
1734 - Stukken betreffende het bewaken van opslagplaatsen van de Duitse Wehrmacht en declaratie van de kosten
1941-1949
1771 - Stukken betreffende de organisatie van de vrijwillige brandweer 1836 - Staat van de onderhoudstoestand van de Eembrug en Slaagsebrug, opgemaakt op verzoek van het militair gezag, met bijbehorende stukken
1930-1933, 1935, 1946, 1949, 1950 1945
1910 - Stukken betreffende de organisatie van de luchtbeschermingsdienst
1938-1940
1912 - Stukken betreffende het opruimen van explosieven in de bossen van Lage Vuursche, met correspondentie inzake verrekening van de kosten
1945-1952
1967 t/m 1970 - Stukken betreffende de afhandeling van geleden oorlogsschade
1945-1960
1971 - Stukken betreffende de vergoeding van de schade ontstaan als gevolg van de evacuatie in de meidagen van 1940 naar Laren
1940, 1941
2027 - Stukken betreffende de vergoeding van de kosten van herstellingen van oorlogsschade
1947-1949
2029 - Stukken betreffende de vergoeding van de kosten van herstellingen van oorlogsschade
1947-1949
2053 - Weekrapporten opgemaakt op verzoek van de militaire commissaris van Oost Utrecht, 1945 jun. aug.
1945
2057 t/m 2061 - Stukken betreffende de vordering van diverse attributen ten behoeve van het Nederlandse leger en stukken betreffende vergoeding dan wel teruggave van goederen
1939-1941
2078 - Nasleep, 1940 mei 16 – 1941
1940-1941
398 - Schade geleden door de gemeente als gevolg van oorlog en bezetting; declaraties ten laste van Min. v. Financiën wegens kosten graven dekkingsgaten en autoschuilplaatsen tbv Duitse weermacht en ruimen vliegtuigbom nabij Roerdompstraat
1951-1958
1866 - Opgave aan de Centrale Directie van de Wederopbouw van aanwezige noodverblijven
1955
2583 - Duitse bunker in tuin van Lt. Generaal van Heutzlaan (kad. Baarn, B-4827)
1954
0488 Gemeentebestuur Baarn, 1985-2005
Periode
587 - Stukken betreffende het opsporen en ruimen van explosieven uit de Tweede Wereldoorlog
1985-1990
De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. Er zijn in het gemeentearchief documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. In de geraadpleegde inventarisnummers zijn geen relevante feiten met betrekking tot het onderzoeksgebied gevonden.
143000154-VO-02D
Hilversum S6210 S06365
25
2.5 2.5.1
Nieuwsberichten AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek
De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage, zijn geraadpleegd. Er zijn berichten gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied. De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: Delpher)
30 januari 1944
Vliegtuig Bf 109G neergestort in de omgeving van Hilversum. (bron: https://nos.nl/artikel/2102513-1085-vermisteoorlogsvliegers-mogelijk-nog-in-nederlandse-bodem)
Nee
Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of het onderzoeksgebied werd getroffen.
10 oktober 1955
Nog steeds stuit men op oorlogstuig: De 35-jarige landbouwer H. van T. is Vrijdag aan de dood ontsnapt toen hij op de Zandheuvelweg in Baarn aan het “sloten” was. Bij het inslaan van zijn zeis ontplofte n.l. een stuk oorlogstuig, dat daar tegen het einde van de oorlog in grote hoeveelheden door de Duitsers was neergeworpen. Vermoedelijk betreft het hier een landmijn die bij aanraking tot ontploffing is gekomen. De man bekwam slechts enige onbeduidende wonden aan het gelaat. (bron: Winschoter courant d.d. 10-101955)
Mogelijk
De Zandheuvelweg loopt door het onderzoeksgebied.
5 november 1970
Kist Duitse mortiergranaten aangetroffen tijdens graafwerkzaamheden aan de Zandheuvelweg. “op bijna dezelfde plaats al eens bij het graven een granaat ontploft. De Duitsers hebben hier kort voor het einde van de oorlog een aantal kisten met munitie weggegooid.” (bron: Het Parool d.d. 5-11-1970)
Mogelijk
De Zandheuvelweg loopt door het onderzoeksgebied.
2.6 2.6.1
Relevant
Motivatie
Explosieven Opruimingsdienst Defensie Collectie ruimrapporten
De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van Baarn en Laren opgevraagd. Er zijn in dit overzicht meldingen van het onderzoeksgebied geregistreerd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. Deze documentatie is bestudeerd. De onderzoeksresultaten zijn in de volgende tabel weergegeven en worden gebruikt ten behoeve van de bepaling van de aan te treffen munitiesoorten. De vermeldingen zijn niet van belang voor het bepalen van een afbakening en zijn derhalve niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. In dit geval is de laatste vermelding wel opgenomen in de gebeurtenissentabel.