Regioplan West Brabant Oost (7)
Tekst van het document
43
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 2: MENTALE GEZONDHEID
Belangrijkste thema’s – Overzicht Ambitie: De regio West-Brabant Oost heeft als ambitie op het gebied van mentale gezondheid, om toegankelijkheid tot geestelijke gezondheidszorg, voor diegenen die dat écht nodig hebben, te garanderen door THEMA 1: Regionale integrale aanpak preventie mentale gezondheid en suïcide THEMA 2: Versterken voorzieningenniveau in de wijk voor mensen met psychische kwetsbaarheid THEMA 3: Toegankelijke mentale gezondheidszorg THEMA 4: Meer en breder inzetten van e-health oplossingen en zelfhulpprogramma’s THEMA 5: Interculturele zorg
Bijdrage aan de regio-ambitie en/ of algemene actielijnambitie
De inzet op preventie van psychische klachten
Te werken aan weerbaarheid en veerkracht bij onze inwoners. Dit begint al tijdens de jeugd.
Borging van een passend en toe gankelijk zorg- en ondersteuningsaanbod ggz voor diegenen die dat nodig hebben.
We stimuleren het gebruik van digitale toepassingen en het vergroten van het gevoel van eigen regie.
44
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 2: MENTALE GEZONDHEID
Themabeschrijvingen THEMA 1 Regionale integrale aanpak preventie mentale gezondheid en de preventie van suïcidaal gedrag We richten een regionaal netwerk voor preventie in, waarin we via een multilevel community aanpak en inzet van effectieve preventieve strategieën, samenwerken aan: → het bevorderen van de mentale gezondheid en preventie suïcidaal gedrag en suïcides; → het versterken van de keten preventie – welzijn en zorg. In dit netwerk werken gemeenten, preventie-, welzijns- en zorgpartners en ervaringsdeskundigen, samen. De community aanpak dient als paraplu en verbindende schakel voor de – regionale – inzet van effectieve, universele tot geïndiceerde preventie, zoals: → de integrale aanpak mentale gezondheid jeugd op VO-scholen, Gezien, Gehoord, Gesteund; → ggz-preventieprogramma’s zoals KOPP. THEMA 2 Versterken voorzieningenniveau in de wijk voor mensen met psychische kwetsbaarheid Concrete activiteiten zijn bijvoorbeeld het uitbreiden van Buurtpleinen, grotere inzet Wijk-GGD’er / Wijk ggz’er en meer investeren in werving vrijwillige buddies psychische kwetsbaarheid. Maar ook het faciliteren en bevorderen van herstelbeweging / ervaringsdeskundigheid / zelfhulpgroepen, (zelf)stigma campagnes, dekkend netwerk laagdrempelige steunpunten, het realiseren van spoedzoekerswoningen , uitbreiding welzijn op recept en
het doorbraakfonds multiproblematiek vallen daaronder. Dit omvat ook de IZA- opdracht om een dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten zoals zelfregie-, en herstelcentra op te zetten en te borgen. THEMA 3 Toegankelijke mentale gezondheidszorg We versterken de samenwerking tussen sociaal domein, huisartsen en ggz in lijn met de IZA-opdracht mentale gezondheidscentra. Door verbeterde samenwerking en het toepassen van een bewezen effectieve aanpak, ontvangen mensen met psychische klachten eerder de juiste ondersteuning en/of zorg, dit omvat ook de EPA-doelgroep. THEMA 4: Meer en integraler inzetten van e-Health oplossingen en zelfhulpprogramma’s We zetten een regionaal programma op om de inzet van e-health en digitale zelfhulpprogramma’s bij het voorkomen en behandelen van psychische klachten, te vergroten. Dat doen we, waar passend, over de domeinen heen. THEMA 5 Interculturele zorg We zetten een aanbod op voor inwoners met een migratieachtergrond, dat zich uitstrekt van psycho-educatie, het coördineren van benodigde andere hulp dan ggz, tot en met de inzet van tweedelijns ggz. Dat doen we in samenwerking met de relevante regionale partijen.
45
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 2: MENTALE GEZONDHEID
Verdere stappen in 2024 In 2024 richt actielijn 2 zich op de volgende onderwerpen: → Opzetten mentale gezondheidscentra. → Mede door de genoemde tekorten op de arbeidsmarkt, staat een deel van het cruciale aanbod ggz onder druk. Cruciaal omdat het aanbod slechts door één of enkele aanbieders in de regio wordt geleverd en er direct gezondheidsschade ontstaat voor de cliënt, op het moment dat het aanbod niet meer in de regio aanwezig is. Zorgaanbieders in de regio en de zorgverzekeraar, gaan vanaf 2024 met elkaar in gesprek over de (noodzakelijke) invulling van het cruciale zorgaanbod in de regio. → Het opzetten van een breed preventieprogramma waarin bestaande projecten uit de diverse sectoren op elkaar afgestemd worden. Dit voorkomt overlap en biedt kansen om projecten elkaar te laten versterken. → Er is een andere mindset nodig in de maatschappij. Er wordt gestart met een bewustwordingstraject bij zorgen welzijnsaanbieders, zodat zij vanuit dit perspectief naar het eigen portfolio en bestaande initiatieven kijken. → Impactbepalingen van de hiervoor genoemde thema’s om te bepalen of aanvullende initiatieven nodig zijn.
→ Het structureren van actielijn 2 in verschillende werkstromen (voorstel): → Preventie – trekkende organisatie: ggd West-Brabant → Voorzieningen in de wijken – trekkende organisatie: Gemeenten → Passende en interculturele zorg – trekkende organisatie: ggz-aanbieders → Digitalisering – trekkende organisatie nader te bepalen → Het opstellen van de werkagenda voor 2024 en verder. → In 2024 verkent actielijn 2 hoe de monitoring het beste ingericht kan worden langs de volgende dimensies: → # mensen met psychische klachten bij het sociaal domein / huisartsen → # mensen met psychische klachten bij het sociaal domein / huisartsen; doorbreken stigma → Toegangstijden ggz; instroom en uitstroom ggz → Personele inzet
46
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 2: MENTALE GEZONDHEID
Samenhang andere regionale programma’s Raakvlakken met
Ja / Nee
Wat is het raakvlak?
Op welke manier afgestemd?
Ja
ROAZ plan, ROAZ regio: THEMA 1: Regionale integrale aanpak preventie mentale gezondheid en suïcide → Gerelateerd aan het voorkomen van acute ggz.
Dezelfde partijen zijn betrokken binnen IZA en binnen ROAZ voor de acute ggz.
GALA
Ja
THEMA 1: Regionale integrale aanpak preventie mentale gezondheid en suïcide. Lokaal en regionaal via de GGD. THEMA 2: Versterken voorzieningenniveau in de wijk voor mensen met psychische kwetsbaarheid heeft ook raakvlakken met GALA.
WOZO
Nee
ggz
Ja
Wlz
Nee
ROAZ
Betrokken organisaties binnen actielijn 2 ook betrokken bij opzet ggz-plan.
Dezelfde partijen zijn betrokken bij IZA en ggz regioplan.
Op dit moment is er nog geen expliciete afstemming met Transvorm over concrete initiatieven. Wel is afgestemd dat Transvorm in 2024 meedenkt over de verdere invulling van het prioritaire thema ‘Druk op de arbeidsmarkt’ in of over de actielijnen heen.
Periodiek afstemming tussen programmamanager IZA en strategisch adviseur bij Transvorm.
1
Mentaal welbevinden is belangrijk voor de zelf- en samenredzaamheid bij chronisch zieken en kwetsbare ouderen. Ook ontlast het huisartsen wanneer inwoners met mentale problematiek snel op de juiste plek terecht kunnen.
Verbinding met projectleider actielijn 1
3
(Aanstaande) ouders met psychische aandoeningen kunnen kansrijk opgroeien verhinderen.
Verbinding met projectleider actielijn 3
4
Mentaal welbevinden is een belangrijke voorwaarde voor een gezonde leefstijl.
Verbinding met projectleider actielijn 4
TAZ
In 2024
ACTIELIJN
47
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 3: KANSRIJK OPGROEIEN
Algemene beschrijving Een kansrijke start is cruciaal voor de lichamelijke, cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling met impact op latere gezondheid, educatie, arbeid en participatie in de samenleving. Onze ambitie is dat alle kinderen in de regio de best mogelijke start hebben en kansrijk en veilig kunnen opgroeien. Dat wil zeggen dat iedereen gelijke kansen heeft tijdens het opgroeien, ongeacht afkomst, achtergrond, omgevingsfactoren (zoals financiële middelen) of woonplaats dan wel wijk waarin zij opgroeien. Door integrale samenwerking van alle betrokken partijen en het versterken en toegankelijk maken van laagdrempelige, passende en begrijpelijke ondersteuning en/of zorg, willen we een gezondere generatie bereiken, die minder ondersteuning en zorg vraagt in de toekomst.
Bestuurlijk trekker
Christianne Lennards – Amphia
Betrokken organisaties
Gemeenten West-Brabant Oost, GGD West-Brabant, Jong JGZ, vakgroep kindergeneeskunde Amphia, Annature Geboortezorg (= Amphia, Verloskundigen coöperatie Breda en omstreken (VCB&O), vakgroep gynaecologie en coöperatie kraamzorg), zorggroepen van huisartsen (inclusief POH jeugd) en CZ. Daarnaast zijn van belang en worden betrokken: ggz, kinderrevalidatie, verschillende zorgpartners in de eerste lijn en verschillende maatschappelijke partners (zoals CJG’s, welzijnsorganisaties, kinderopvang) uit de lokale coalities Kansrijke Start.
Structuur actielijn
De betrokken organisaties in de bestaande regionale samenwerking, richten zich op 3 fases in de periode van -9 maanden tot 18 jaar: → Voor de zwangerschap → Tijdens de zwangerschap → Na de geboorte tot 18 jaar
Inwonerparticipatie
Inwonerparticipatie wordt opgepakt in lijn met de aanpak die het BO IZA voor ogen heeft. Dit wordt nader uitgewerkt in de uitvoeringsplannen. Er wordt gebouwd aan een brede infrastructuur rondom ouder-/inwonerparticipatie met het (aanstaande) gezin als vertrekpunt, bijvoorbeeld een regionale Ouderraad. Het is belangrijk om ouders een stevig platform te bieden en de kans te geven om mee te denken. Op 13-11-2023 zijn ketenpartners als eerste stap in het proces, met enkele ouders in gesprek gegaan om feedback op te halen over hun ervaringen met ondersteuning en zorg, in de eerste 1000 levensdagen van hun kind(eren). Om ouders nog meer te betrekken kunnen in de toekomst ook relevante partijen die veel inwoners bereiken, zoals vrijwilligersorganisaties, betrokken worden.
48
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 3: KANSRIJK OPGROEIEN
Actielijnambitie De regio West-Brabant Oost heeft op het gebied van kansrijk opgroeien, een duidelijke ambitie op korte termijn: de toegankelijkheid van zorg en welzijn voor kinderen en hun ouders verbeteren. De ambitie op lange termijn is een gezondere generatie bereiken die minder zorg vraagt. Dat doen we door: → Voor de zwangerschap: Onze inwoners zo goed mogelijk voor te bereiden op een gezonde zwangerschap en onbedoelde en ongewenste zwangerschappen zoveel mogelijk te voorkomen; → Tijdens de zwangerschap: Zwangeren in een (potentieel) kwetsbare situatie passend te ondersteunen door betere vroegsignalering en toeleiding naar de juiste ondersteuning op het juiste moment;
→ Na de geboorte tot 18 jaar: Te investeren in laagdrempelig toegankelijke, passende zorg en ondersteuning voor jeugdigen tot 18 jaar, ouders en gezinnen, met een focus op preventie en welzijn. Hierdoor wordt verschuiving en daarmee transformatie mogelijk gemaakt van de tweede naar de eerste en nulde lijn. → Een kansrijke, duurzame ketensamenwerking op te zetten. Hierin wordt verbinding gelegd tussen professionals uit het sociaal en medisch domein en een continu proces van leren en verbeteren in de keten tot stand gebracht.
Samenhang tussen de thema’s VOOR DE ZWANGERSCHAP
TIJDENS DE ZWANGERSCHAP
NA DE GEBOORTE (TOT 18 JAAR)
1 Toegankelijke informatievoorziening 2 Vroegsignalering en toeleiding naar passende ondersteuning en/of zorg 3 Sterke, laagdrempelige, toegankelijke en passende ondersteuningsmogelijkheden 4 Zorgverschuiving en intensievere ketensamenwerking voor kinderen tot 18 jaar 5 Kansrijke ( regionale) ketensamenwerking tussen het sociaal en medisch domein 6 Benutten van data: samen leren en verbeteren
49
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 3: KANSRIJK OPGROEIEN
Belangrijkste thema’s – Overzicht Ambitie: Op het gebied van kansrijk opgroeien is de ambitie op korte termijn om de toegankelijkheid van zorg en welzijn te verbeteren en op lange termijn een gezondere generatie te bereiken die minder zorg vraagt door →
THEMA 1: Toegankelijke informatievoorziening THEMA 2: Vroegsignalering en toeleiding naar passende ondersteuning en/of zorg THEMA 3: Sterke, laagdrempelige, toegankelijke en passende (collectieve) ondersteuningsmogelijkheden THEMA 4: Zorgverschuiving en intensievere keten (overstijgende)samenwerking voor kinderen tot 18 jaar THEMA 5: Kansrijke (regionale) ketensamenwerking tussen het sociaal en medisch domein THEMA 6: Benutten van data: samen leren en verbeteren
Bijdrage aan de regio- ambitie en/of algemene actielijnambitie
Zo goed mogelijk voorbereiden op een gezonde zwangerschap en onbedoelde en ongewenste zwangerschappen voorkomen
Zwangeren in een kwetsbare situatie passend onder steunen
Laagdrempelige, passende zorg en ondersteuning voor jeugdigen tot 18 jaar, ouders en gezinnen met focus op preventie en welzijn. Hierdoor wordt verschuiving en daarmee transformatie mogelijk van 2e > 1e > 0e lijn
Verbinding tussen professionals uit sociaal en medisch domein alsmede een continu proces van leren en verbeteren in de keten
50
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 3: KANSRIJK OPGROEIEN
Themabeschrijvingen THEMA 1 Toegankelijke informatievoorziening
We zorgen voor toegankelijke, begrijpelijke en juiste informatie en adviezen voor (1) potentiële aanstaande ouders over een kinderwens & gezond zwanger worden en zijn, (2) jeugdigen en ouders over gezond opgroeien en (3) professionals over de beschikbare ondersteuningsmogelijkheden voor inwoners in een (potentieel) kwetsbare situatie. Hierbij willen we aansluiten bij de behoeften van de doelgroepen. Zo kunnen potentiële aanstaande ouders een bewuste keuze maken over een kinderwens en zich goed voorbereiden op een zwangerschap (pre conceptiezorg), waardoor het aantal gezonde zwangerschappen zal toenemen en het aantal onbedoelde en ongewenste zwangerschappen zal afnemen (anticonceptiezorg). Daarnaast kunnen zwangeren, ouders en jeugdigen bewustere keuzes maken over hun gezondheid en kunnen professionals hen beter op weg helpen naar passende ondersteuningsmogelijkheden, waardoor gezondheidswinst kan worden geboekt. Een vorm om dit te bereiken is het bouwen van een integraal digitaal informatieplatform waar inwoners en professionals toegang tot hebben.
THEMA 2 Vroegsignalering en toeleiding naar passende ondersteuning en/of zorg
Ketenpartners uit het sociaal en medisch domein investeren gezamenlijk in vroegsignalering van (aanstaande) ouders in een (potentieel) kwetsbare situatie. Denk hierbij aan het meer benaderbaar maken van het prenataal huisbezoek, onderzoeken hoe (aanstaande) ouders in een (potentieel) kwetsbare situatie beter gesignaleerd kunnen worden, een uniforme gespreksmethodiek en aan een manier om ervoor te zorgen dat iedere ketenpartner weet hoe signalen kunnen worden opgevolgd. Vroegsignalering is van belang om (toekomstige) ouders en jeugdigen op het juiste moment toe te leiden naar de juiste ondersteuning of zorg, door de juiste partner. Daarnaast worden integrale zorgpaden ontwikkeld voor o.a. zwangeren met (psycho)sociale hulpvragen, bijvoorbeeld met de Pharos zorgpaden tool. Hierdoor wordt de zorgvraag juist getrieerd, wordt juist verwezen naar passende ondersteuning of zorg en juist gemonitord. Door in te steken op gezondheid en preventie en vroegtijdig te signaleren en toeleiden naar de juiste professional in het sociaal of medisch domein, bouwen we aan een gezondere generatie. Op deze manier is ondersteuning of zorg niet zwaarder dan nodig en wordt gebruik gemaakt van beschikbare passende zorg.
51
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 3
Sterke, laagdrempelige, toegankelijke en passende (collectieve) ondersteuningsmogelijkheden
We zorgen dat jeugdigen en ouders met (zorg/hulp)vragen versterkt worden in hun zelfredzaamheid en de juiste ondersteuning krijgen op de juiste plek. We borgen dat ondersteuning en zorg beschikbaar is en voor hen toegankelijk wordt gemaakt. We investeren regionaal in laagdrempelige, toegankelijke, passende en voldoende ondersteuningsmogelijkheden (waar kan: collectief aanbod) met gezamenlijk aanbod, eenheid van taal en handelen, en doorlopende lijnen in de verschillende levensfases van jeugdigen en gezinnen. Dit om te zorgen dat jeugdigen/gezinnen eerder in de lijn ondersteund of geholpen kunnen worden, om zo hogere maatschappelijke en zorgkosten te voorkomen. THEMA 4
Zorgverschuiving en intensievere keten (overstijgende)samenwerking voor kinderen tot 18 jaar
Nu komen kinderen met zorgvragen van (psycho)sociale of opvoedkundige aard overwegend uit in de tweede lijn, bij de kinderarts. De kinderarts heeft als doel medische, somatische klachten uit te sluiten of te behandelen, maar is niet de juiste professional om deze sociale zorgvragen te behandelen. Om te voorkomen dat deze vragen in de tweede lijn terechtkomen, is een intensievere ketensamenwerking nodig met de jeugdgezondheidszorg, de huisarts, professionals uit het sociaal domein en het onderwijs. Zo is het mogelijk zorg te verschuiven van de tweede naar de eerste of nulde lijn. De toegankelijkheid van de tweedelijnszorg wordt zo verbeterd en er wordt voorkomen dat sociale zorgvragen in eerste instantie in de tweede lijn terechtkomen.Denk hierbij aan een MDO tussen jeugdarts en kinderarts, een buddy-systeem of periodiek spreekuur bij het consultatiebureau. Daarnaast wordt triage in de eerste lijn en toeleiding naar het sociaal domein (in plaats van naar de tweede lijn)
beter, door de beschikbaarheid van het informatieplatform en kortere lijnen tussen huisarts, jeugdgezondheidszorg, kinderarts en professionals uit het sociaal domein. Tot slot kijken we hoe de verbinding tussen het onderwijs, de jeugdgezondheidszorg, en de kinderarts beter kan in het kader van vroegsignalering. THEMA 5
Kansrijke (regionale) ketensamenwerking tussen het sociaal en medisch domein
We investeren in een intensieve, naadloze, veilige, professionele en duurzame ketensamenwerking tussen het sociaal, medisch en informeel domein op lokaal niveau (lokale coalities Kansrijke Start) met doorlopende lijnen op regionaal niveau (regionale coalitie) voor het kansrijk opgroeien van jeugdigen. Zo kunnen de kwaliteiten en expertises van de verschillende ketenpartners beter worden benut, komen (aanstaande) ouders en jeugdigen in een (potentieel) kwetsbare situatie eerder en vaker op de juiste plek, en komen we tot een doorlopende lijn van passende ondersteuning of zorg voor deze (aanstaande) ouders en jeugdigen. Hiermee bevorderen we kansengelijkheid en bouwen we aan een gezondere generatie. THEMA 6
Benutten van data: samen leren en verbeteren
We investeren in het verantwoordelijk samenbrengen en benutten van beschikbare data. Hierbij kan gedacht worden aan het analyseren van data, om dit voorspellend in te kunnen zetten op preventie. Maar ook aan het verantwoordelijk uitwisselen van gegevens (inclusief terugkoppeling) over (aanstaande) ouders en jeugdigen met ondersteuning/zorg om ze zo nog beter te kunnen ondersteunen. Hiermee verwachten we beter te kunnen aansluiten op de behoeften van inwoners, waardoor kansengelijkheid en kansrijk opgroeien ook bevorderd wordt.
52
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 3: KANSRIJK OPGROEIEN
Verdere stappen in 2024 In 2024 werkt actielijn 3 verder aan: → Het doorontwikkelen van de governance en het verkennen van het traject voor een samenwerkingsovereenkomst. Daarnaast moeten de programmastructuur en eventuele ondersteuning door een programmanager, verder worden uitgewerkt. → Het betrekken van partijen uit de eerste en nulde lijn die nu nog niet betrokken zijn. → Een werkagenda en een prioritering van de projecten. In de uitwerking komen er wellicht nog meer ideeën voorbij die het project versterken. → De werkagenda wordt begin 2024 verder uitgewerkt als onderdeel van de te ontwikkelen uitvoeringsplannen. Doel is om deze uitvoeringsplannen in Q1/Q2 van 2024 af te ronden, zodat in de loop van Q2 kan worden gestart met de implementatie van de uitvoeringsplannen (waarbij met het ene deel wellicht eerder gestart kan worden dan met een ander deel). We werken en blijven werken aan een regionale coalitie. Door dit in Q1 goed weg te zetten, wordt ook een stevige basis gevormd voor de rest van de projecten.
→ Voor de projecten wordt voorafgaand aan of tijdens de implementatie een meetplan opgesteld waarop periodiek gemonitord wordt. In 2024 verkennen we of monitoring op de effecten van het gehele programma, ten opzichte van de langetermijndoelen, kan plaatsvinden aan de hand van data van de GGD, gecombineerd met data van de zorgverzekeraars en eventuele onderzoeksresultaten van diverse partners. Daarnaast wordt meegewerkt aan de Landelijke Monitor Kansrijke Start van het RIVM.
53
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 3: KANSRIJK OPGROEIEN
Samenhang andere regionale programma’s en actielijnen Raakvlakken met
Ja / Nee
Wat is het raakvlak?
Op welke manier afgestemd?
ROAZ
Ja
Deze actielijn past binnen het ROAZ-beeld omdat het de druk op de acute verloskunde zal verlagen.
Amphia neemt deel in verschillende ROAZ werkgroepen/ stuurgroepen, maken intern de verbinding.
GALA
Ja
Kansrijke start is één van de preventieopgaves uit het GALA, inclusief implementatie ketenaanpak Kansrijke Start.
Gemeenten leggen de link met de lokale plannen van aanpak GALA. Gebeurt dus lokaal en ook regionaal via de GGD.
WOZO
Nee
ggz
Ja
Raakvlak met IZA actielijn 2 Mentale gezondheid.
Vraagt verdere afstemming bij het opstellen van uitvoeringsplannen. Contact is gelegd.
Wlz
Nee Op dit moment is er nog geen expliciete afstemming met Transvorm over concrete initiatieven. Wel is afgestemd dat Transvorm in 2024 meedenkt over de verdere invulling van het prioritaire thema ‘Druk op de arbeidsmarkt’ in of over de actielijnen heen.
Periodiek afstemming tussen programmamanager IZA en strategisch adviseur bij Transvorm.
2
(Aanstaande) ouders met psychische aandoeningen kunnen kansrijk opgroeien verhinderen.
Verbinding met projectleider actielijn 2.
4
Voor kansrijk opgroeien is leefstijl een belangrijk element voor ouders en jeugdige.
Verbinding met projectleider actielijn 4.
TAZ
In 2024
ACTIELIJN
OVERIGE Regiovisie WBO
Tijdens de implementatie van de projecten/thema’s, met name project 3 gericht op (collectieve) ondersteunings mogelijkheden, wordt blijvend afgestemd met de ontwikkelingen die plaatsvinden rondom het uitvoeren van de regiovisie.
54
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL, LEEFOMGEVING EN KANSENGELIJKHEID
Algemene beschrijving Leefstijl is cruciaal voor preventie en essentieel vanwege stijgende zorgkosten en personele krapte. Het draagt niet alleen bij aan het voorkomen van zorg, maar ook aan het verminderen van extra zorgvraag na behandeling. Leefstijl gerelateerde aandoeningen hebben een hoge prevalentie in de regio, onder andere door overgewicht, te weinig bewegen en meer ervaren stress. De prevalentie longkanker en het hoge medicijngebruik voor astma duidt op meer luchtweggerelateerde aandoeningen in de regio. We proberen de omslag van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag te maken.
Bestuurlijk trekker
Deze actielijn is nieuw opgezet ten behoeve van het IZA regioplan.
Op dit moment heeft deze actielijn een kernteam dat de verdere inrichting en structuur gaat vormgeven. Bovengenoemde partijen hebben zitting in dit kernteam.
Sebastiaan Baan – GGD West-Brabant
Betrokken organisaties
Amphia, Novadic Kentron, Gemeenten regio WB Oost, GGD, ggz Breburg, HZG Breda, Het Huisartsenteam en Zorroo. In 2024 worden welzijn, publiek en private partijen op leefstijl en leefomgeving (denk aan onderwijs, maar ook supermarkten en horeca) aangehaakt bij deze actielijn.
Structuur actielijn
Inwonerparticipatie
Zorgbelang is sinds eind 2023 (bestuurlijk en ambtelijk) aangesloten bij het BO IZA in onze regio. Vanuit daar gaan we in gesprek om inwonerparticipatie op midden- en lange termijn vorm te geven. Hiermee willen we de ‘participatieladder’ verder beklimmen.
55
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL, LEEFOMGEVING EN KANSENGELIJKHEID
Actielijnambitie De regio West-Brabant Oost heeft op het gebied van leefstijl en leefomgeving de ambitie om: 1 te zorgen dat we al onze gezonde inwoners gezond houden; 2 te zorgen dat we bij mensen met een kwetsbare gezondheid, het maken van gezondere leefstijlkeuzes makkelijker en toegankelijker maken; 3 te zorgen dat we de gezondheid van (chronisch) zieken zodanig bevorderen dat dit hun kans op herstel vergroot. We doen dit door een beweging te creëren waarbij we werken aan: → het gezonder maken van de leefomgeving van mensen in West Brabant, zodat deze de gezondheid bevordert en beschermt; → een passend, toegankelijk, integraal en begrijpelijk ondersteuningsaanbod op leefstijl; → het vergroten van gezondheidsvaardigheden en kansengelijkheid.
56
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL, LEEFOMGEVING EN KANSENGELIJKHEID
Realiseren van de ambitie Om onze ambitie te realiseren zien we een korte termijn (2024) en een lange termijn (2025–2030) voor ons.
Voor de korte termijn
→ Implementatie van de ketenaanpakken GLI en KNGG (conform niet vrijblijvende IZA afspraak: IZA pagina 80/81) → Inzet op leefstijlloketten. → Inzet zorgtechnologie op leefstijl; benutten van digitale innovaties & toegankelijke gezondheidsinformatie gericht op gezonde leefstijl (‘wat kunnen mensen zelf al doen en waar is informatie of hulp te vinden’). → Inzetten op verbeteren gezondheidsvaardigheden. Bijvoorbeeld met aanpak laaggeletterdheid om ervoor te zorgen dat mensen gezondheidsinformatie beter begrijpen. → Investeren in voorkomen middelengebruik (alcohol, drugs, roken en vapen in relatie tot leefstijlgerelateerde ziekten), maar ook in aandacht voor naasten van mensen die kampen met verslaving. → Investeren in beweeg en sportparticipatie, aandacht voor gezonde voeding ‘voor weinig geld’, ontspanning en gezonde slaap. → Investeren in de mentale gezondheid (via actielijn 2). → Inzetten op vergroten van kansengelijkheid (Equity in all policies). Daarmee ondervangen we de verschillen in kansenongelijkheid.
Voor de lange termijn
→ Onze leefomgeving ombuigen naar een gezonde leefomgeving, vraagt een meerjarige integrale aanpak, gericht op alle zes de dimensies van positieve gezondheid*. → Daarin hebben we ook oog voor de beroepsbevolking: hoe houden we de werkende generatie vitaal (ook onze eigen medewerkers), maar ook voor participatie in de arbeidsmarkt met een chronische aandoening en/of rehabilitatie na ziekte. → Verbinden aan woonvisie en omgevingsvisie: Zo bouwen dat de omgeving een gezonde leefomgeving wordt (in breedste zin van het woord: gericht op beweging, ontmoeten en sociale basis waar inwoners elkaar helpen). → Treffen van gezondheidsbevorderende en gezondheids beschermende maatregelen en invloed van de regio op dikmakende (obesogene) en vervuilende leefomgeving. Denk aan: → Invloed (social) media en influencers, invloed reclame → Aanwezigheid fastfood in onze directe omgeving → Invloed van aanbiedingen supermarkt (‘Kiloknallers’) → Verbeteren lucht en geluidkwaliteit → Link met infectieziekten (zoönose) → Regionaal samenwerken voor klimaatadaptieve maat regelen ter voorkoming van hittestress en uitwerken regionaal/lokaal hitteplan → Inventariseren en verminderen beschadigende aspecten in onze leefomgeving door industrie, landbouw en wegverkeer. *Machteld Huber
57
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL, LEEFOMGEVING EN KANSENGELIJKHEID
Belangrijkste thema’s – Overzicht Ambitie: Op het gebied van leefstijl en leefomgeving is de ambitie om toegang tot zorg & welzijn te garanderen voor diegenen die dat echt nodig hebben, door een beweging te creëren waarbij we werken aan: THEMA 1: Leefstijlcommunity THEMA 2: Het leefstijlloket (leefstijl als interventie) THEMA 3: Aanpak middelengebruik THEMA 4: Verbeteren gezondheidsvaardigheden THEMA 5: Regio alliantie ‘Gezonde leefomgeving’
Bijdrage aan de regio ambitie en/of algemene actielijnambitie
Gezonde inwoners blijven gezond
Inwoners met een kwetsbare gezondheid worden gezond(er)
Bevorderen gezondheid (chronisch) zieken en vergroten kans op herstel
Gezonder maken van de leefomgeving
Begrijpelijk en toegankelijk aanbod
Vergroten van gezondheids vaardigheden en kansen gelijkheid
58
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL, LEEFOMGEVING EN KANSENGELIJKHEID
Themabeschrijvingen THEMA 1 Leefstijlcommunity
Om in te zetten op een gezonde leefstijl is samenwerking van groot belang. Veel verschillende organisaties en professionals zetten zich in voor een gezonde leefstijl. We kunnen de impact vergroten door een eenheid van taal op kernbegrippen zoals leefomgeving, leefstijl en kansengelijkheid, maar ook elkaar inspireren op best practices en kennisdeling (effectieve interventies). De leefstijlcommunity is een samenwerking tussen betrokken professionals uit het sociale domein (o.a. GGD, welzijn, cultuur, sportverenigingen, buurtsportcoaches) en professionals uit het medische domein (o.a. huisartsenzorg, ziekenhuis, apothekers, verslavingszorg). De leefstijlcommunity gaat aan de slag met: → Inrichten kennis-expertgroep leefstijl (regionale samenwerking in preventie-infrastructuur) → Implementatie Zorgroute leefstijl (verbinding voorliggend veld en Zorgpad eerste en tweede lijn) → Implementatie ketenaanpakken GLI en KNGG → Projecten gericht op onderwijs: aanpak Gezonde School en bundelen diverse initiatieven Amphia, huisartsen/zorgpartners, Novadic Kentron, GGD etc.
THEMA 2 Het leefstijlloket (leefstijl als interventie)
Inzet op leefstijl draagt bij aan preventie en is om die reden essentieel vanwege de stijgende zorgkosten en personele krapte. Leefstijl is niet alleen belangrijk voor het voorkomen van zorg, maar ook voor het voorkomen van ‘extra’ zorgvraag na behandeling of tijdens ziek zijn. Als mensen gezonder ziek zijn of behandeld worden dan scheelt dat onderaan de streep in zorggebruik. Door tijdig zorg en begeleiding te bieden aan patiënten, kan de leefstijl verantwoord worden aangepast, waarmee (chronische) ziektes mogelijk voorkomen worden of de mate (ernst) van ziekte positief beïnvloed kan worden. Onder het actiepunt ‘leefstijl als interventie’ vallen twee initiatieven die beide deel uitmaken van een landelijk programma: het leefstijlzorgloket (Home – LOFIT project (lofitleefstijlloket.nl)) en fit4surgery (Fit4Surgery). Gezonder starten aan een behandeling voorkomt dus extra zorggebruik. Het credo is: ‘hoe fitter erin, hoe fitter eruit’.
THEMA 3 Aanpak middelengebruik
Om te voorkomen dat jongeren al op jonge leeftijd middelen gebruiken, is het belangrijk om vroeg én actief in te zetten op preventie. Het alcoholgebruik onder jongeren in West-Brabant is
59
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
blijvend hoog en we zien ook de toename van trends in middelengebruik zoals Vapen. Middelengebruik raakt 1 op 1 aan een ongezonde leefstijl. Inzet op aanpak van middelengebruik gebeurt nu óf fragmentarisch óf op lokaal niveau. Terwijl we ook zien: als het mis gaat, gaat het goed mis. Niet alleen bij jongeren, maar zeker ook bij volwassenen én ouderen. Met onnodige druk op de tweede lijn als gevolg. Het doel is om een gelijk aanbod te creëren in de hele regio, met als basis erkende (impactvolle) interventies, aangevuld met steun- en zorgaanbod, maar ook door in te zetten op integrale voorlichting en een aanpak voor naasten. Concreet moet er komen: Een integraal plan van aanpak gericht op onderwijs en vroegsignalering, samen met alle partijen (Novadic Kentron, GGD, artsen eerste en tweede lijn, wijkagent, onderwijs) gericht op denormalisering van middelengebruik en drugs (denk o.a. Skip die trip) + interventies → Aanpak middelengebruik: opgroeien in een kansrijke omgeving/ vroegsignalering alcoholmisbruik → Regionaal ondersteuningsaanbod naasten (CRAFT methodiek Novadic Kentron)
THEMA 4 Verbeteren gezondheidsvaardigheden
Mensen met een lage SES-WOA score overlijden gemiddeld 4 jaar eerder en leven 15 jaar korter in goede gezondheid dan hoog opgeleiden. Een aanpak gericht op verbeteren van gezondheidsvaardigheden levert dus direct minder zorg op. Daarnaast willen we voor alle inwoners inzetten op toegankelijkere informatie en e-health technologie. Dat levert niet alleen minder zorg op, maar ook slimmere zorg. Het tijdig (h)erkennen van beperkte
gezondheidsvaardigheden, informatie duidelijk uitleggen en zorgorganisaties die allemaal ‘gezondheidsvaardig’ zijn, kan onnodige zorg, maar ook te lange uitstel van zorg en daardoor hogere zorgkosten voorkomen. Daarom gaan we inzetten op het verbreden van gezondheidsvaardigheden door: → Effectieve communicatie door al onze medewerkers. → Aanpak laaggeletterdheid op leefstijl en gezondheid. → Toegankelijk en integraal aanbod (ook van elkaar in de keten weten wie wat doet en koppelen van aanbod). → Gebruik van e-health technologie (aandacht voor digitale vaardigheden)
THEMA 5 Regio alliantie ‘Gezonde leefomgeving’
Luchtverontreiniging zorgt voor veel schade aan de gezondheid, wat zich uit in o.a. hart- en vaatziekten en longaandoeningen, waaronder astma. Een gezonde leefomgeving draagt niet alleen bij aan de bescherming van de gezondheid, maar ook aan de bevordering ervan. Het is een omgeving die uitnodigt tot bewegen en rust en ontspanning biedt. We moeten onze leefomgeving ombuigen naar een gezonde omgeving, die onze inwoners beschermt tegen beïnvloedende factoren als lucht en geluid. Een omgeving die de gezondheid van onze inwoners bevordert omdat hij uitnodigt tot bewegen en bijdraagt aan een gezonde leefstijl. We gaan regionaal dan ook flink inzetten op: gezondheidsbevorderende en beschermende maatregelen, door verschillende quick wins in de leefomgeving zoals het installeren van watertappunten. Maar we gaan vooral regionaal samenwerken om de luchtkwaliteit te verbeteren en klimaatadaptieve maatregelen te treffen, ter voorkoming van hittestress. We beginnen klein, maar dromen groot. We zoeken eerst de samenwerking op met supermarkten, maar als het aan ons ligt later ook met andere partijen in bijvoorbeeld logistiek en industrie.
60
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL, LEEFOMGEVING EN KANSENGELIJKHEID
Verdere stappen in 2024 In 2024 werkt actielijn 4 aan de volgende onderwerpen: → Besturing van de actielijn: In tegenstelling tot de andere actielijnen, bouwt actielijn 4 niet voort op een reeds bestaande samenwerking. In 2024 zal de bestuurlijk trekker samen de participerende partijen verder structuur geven aan de actielijn. → Impactanalyses van de thema’s op de regioambitie en bepalen welke projecten als IZA transformatieplan ingediend kunnen worden. → Naast een (sub)regionale inzet blijft het van belang om niet alleen te verbinden aan de regio, maar ook aan de provincie en het rijk. Maatregelen van Rijksoverheid op leefstijl en leefomgeving zijn essentieel. Hier is een gezamenlijke lobby nodig, dat kunnen we niet alleen vanuit West Brabant Oost. We zullen dat regionaal en provinciaal moeten oppakken.
→ Opstellen van een werkagenda voor 2024 waarin de belangrijkste thema’s gefaseerd van start zullen gaan. → Vanuit de GGD en gemeenten werken we en blijven we werken aan een regionale coalitie op leefstijl en leefomgeving. Door dit in Q1 goed weg te zetten, wordt ook een goede basis gevormd voor de rest van de projecten. → Bij de uitvoering van het regioplan moet zichtbaar zijn of er voldoende voortgang wordt geboekt in de projecten en of de projecten het gewenste resultaat opleveren, voor het waarmaken van de ambities die we als regio hebben uitgesproken. Het inrichten van deze regionale monitor is ons inziens een basisvoorwaarde om te kunnen (bij)sturen. In 2024 verkennen we in deze actielijn hoe we data van de GGD, gecombineerd met data van de zorgverzekeraars, zorgpartijen en onderzoeksinstituten zoals de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid maar ook TRANZO, hiervoor kunnen inzetten.
61
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL, LEEFOMGEVING EN KANSENGELIJKHEID
Samenhang andere regionale programma’s Raakvlakken met
Ja / Nee
Wat is het raakvlak?
Op welke manier afgestemd?
Ja
ROAZ plan, ROAZ regio • Verbeteren gezondheidsvaardigheden en aanpak middelengebruik draagt bij aan ROAZ doel: Groei acute zorgvraag remmen. • Leefstijlloket draagt bij aan ROAZ doel: aanbod efficiënter inzetten.
Wordt door partijen die betrokken zijn bij zowel ROAZ als IZA gedeeld (o.a. Amphia en huisartsen). Denk ook aan verbinding van GGD en GHOR bij het ROAZ.
Ja
Hangt samen met GALA doelstelling: Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Implementatie ketenaanpakken • GLI • KNGG • Link naar ketenaanpak Welzijn op Recept
Via GGD en gemeenten: belang van aansluiting GALA op IZA en vice versa (staat ook in beide akkoorden benadrukt).
WOZO
Ja
Zo bouwen dat de omgeving een gezonde leefomgeving wordt (in breedste zin van het woord: gericht op beweging, ontmoeten en sociale basis waar inwoners elkaar helpen) maar ook zo bouwen dat dit geldt voor senioren en dat er in de woonomgeving meteen op ingezet wordt dat ondersteuning en zorg zich aanpassen aan de voorkeur van ouderen om zo lang mogelijk regie op het eigen leven te houden.
ggz Wlz
Ja
Samenwerken in de wijk: Mentale gezondheidscentra.
ROAZ
GALA
Nee Op dit moment is er nog geen expliciete afstemming met Transvorm over concrete initiatieven. Wel is afgestemd dat Transvorm in 2024 meedenkt over de verdere invulling van het prioritaire thema ‘Druk op de arbeidsmarkt’ in of over de actielijnen heen.
Periodiek afstemming tussen programmamanager IZA en strategisch adviseur bij Transvorm.
1
Een gezonde leefstijl en leefomgeving zorgt dat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen en dat chronisch zieken minder zorg nodig hebben.
Verbinding met projectleider actielijn 1.
2
Mentaal welbevinden is een belangrijke voorwaarde voor een gezonde leefstijl.
Verbinding met projectleider actielijn 2.
3
Voor kansrijk opgroeien is leefstijl een belangrijk element voor ouders en jeugdige.
Verbinding met projectleider actielijn 3.
OVERIGE Omgevingswet, PGLO
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet; Programma Gezonde Leef Omgeving: Programma Gezonde Leefomgeving | RIVM
TAZ
In 2024
ACTIELIJN
62
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Vijf ketenaanpakken uit het IZA In het IZA is afgesproken dat zorgverzekeraars en gemeenten de volgende ketenaanpakken inrichten: kansrijke start, valpreventie bij ouderen, aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen, de gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht van volwassenen en welzijn op recept. Hieronder wordt weergegeven op welke wijze deze keten aanpakken zijn verankerd in de verschillende actielijnen:
Ketenaanpak
Geadresseerd in actielijn – project
Kansrijke start
ACTIELIJN 3 – Alle thema’s
Valpreventie bij ouderen
ACTIELIJN 1 – T HEMA 3: Regionale, integrale vroegsignalering & preventie THEMA 11: Transformatie tweede lijn – Passende medisch specialistische zorg
Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen
ACTIELIJN 3 – THEMA 3: S terke, laagdrempelige, toegankelijke en passende (collectieve) ondersteuningsmogelijkheden ACTIELIJN 4 – THEMA 1: Leefstijlcommunity
Gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht van volwassenen
ACTIELIJN 1 – THEMA 9: Transformatie tweede lijn – Hybride medisch specialistische zorg ACTIELIJN 4 – T HEMA 1: Leefstijlcommunity THEMA 2: Het leefstijlloket (leefstijl als interventie)
Welzijn op recept
ACTIELIJN 1 – T HEMA 1: Positief gezonde regio THEMA 3: Regionale, integrale vroegsignalering & preventie ACTIELIJN 2 – THEMA 2: Versterken voorzieningenniveau in de wijk voor mensen met psychische kwetsbaarheid ACTIELIJN 4 – THEMA 2: Het leefstijlloket
63
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
4 Landelijke randvoorwaarden → Administratieve lastenverlichting en daarmee het terugdringen van bureaucratie. → Een gedeelde data-infrastructuur vraagt landelijke standaarden: niet alleen voor regionale capaciteitsplanning, maar ook voor onderzoek naar en sturing op bijvoorbeeld passende zorg en ondersteuning voor specifieke zorgpaden, zelfmanagement chronische aandoeningen en patiëntgericht advies bij de huisarts. → Landelijke communicatiecampagne gericht op bewustwording bij inwoners, dat zorg schaars is en er meer zelfredzaamheid gevraagd wordt.
Regionale randvoorwaarden
→ In 2024 wordt invulling gegeven aan de digitale strategie in de regio. Onderstaande drie randvoorwaarden zullen daarin benoemd worden → Nieuwe keuzes op ICT-vlak moeten getoetst en geborgd zijn, zodat deze keuzes passen binnen de afgesproken kaders, die erop gericht zijn ICT-initiatieven voldoende doordacht, afgestemd en toekomstbestendig te laten zijn. → Succesvol samenwerken in de keten betekent dat we met elkaar afspraken moet maken over ICT. Op korte termijn betekent dit oplossingen creëren voor onderstaande thema’s, waarin ICT ondersteunend is aan de procesgang en realisatie van de thema’s. Voor de lange termijn betekent dit ontwikkelen van een regiobrede, digitale infrastructuur op basis van het vijflagen model van NICTIZ. → Gedeelde datainfrastructuur: niet alleen voor regionale capaciteitsplanning, maar ook voor onderzoek en sturing naar bijvoorbeeld passende zorg en ondersteuning voor specifieke zorgpaden, zelfmanagement chronische aandoeningen en patiëntgericht advies bij de huisarts. → Een duidelijk op elkaar aansluitende governance van de verschillende actielijnen binnen het regioplan. → Het programmamanagement zal in 2024 in samenwerking met BO IZA en de programmamanagers hier een voorstel voor doen.
64
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Bijlagen
65
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Regiobeeld West-Brabant Aanleiding Het Integraal Zorgakkoord (IZA) heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. IZA-partijen hebben afgesproken de samenwerking in regio’s te bevorderen om zo te komen tot regionale transitie. Dit begint met het goed in kaart brengen van de feitelijke situatie in een zogenaamd Regiobeeld. Op basis van het Regiobeeld worden door de regionale partijen Regioplannen opgesteld. Regionale samenwerking is nodig om impact volle transformaties te realiseren. Het Regiobeeld van West-Brabant (inclusief bronnen) is in zijn geheel te vinden op de website regiobeeld.nl. Dit Regiobeeld hebben de zorgverzekeraars en zestien gemeenten van de
regio in samenwerking met relevante stake holders opgesteld. Het is een door de regio gedragen regiobeeld geworden waarin prognoses van en ontwikkelingen in zorgbehoefte en zorgen welzijnsaanbod naast andere relevante informatie over de bevolking van de regio te vinden is. In dit document vindt u de meest belangrijke thema’s die de regiopartijen in nauwe samenwerking uit het Regiobeeld hebben gedestilleerd. Ambitie van de samenwerkende regiopartijen Een gezondere bevolking met een hogere kwaliteit van leven in West-Brabant. Wij dragen hier aan bij door naadloze samenwerking tussen zorg- , welzijnsorganisaties én inwoners en gaan uit van de krachten en kansen die onze West-Brabantse regio biedt.
66
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Zes belangrijkste aandachtsgebieden/thema’s uit het Regiobeeld 1 Kwetsbare ouderen nu en in de toekomst De mismatch tussen de stijgende zorgvraag en het afnemende zorgaanbod bij kwetsbare ouderen, nu en in de toekomst vormt een grote opgave in de regio. Er is een relatieve en absolute toename van het aantal ouderen in de regio. Tegelijkertijd neemt het aandeel mensen dat voor deze groep kan zorgen af (toename demografische druk), en daalt het mantelzorgpotentieel. Er een duidelijke stijging in het aantal ouderdomsgerelateerde aandoeningen en inwoners met multiproblematiek. Eenzaamheid komt relatief veel voor en er is een dalende trend te zien in zelfredzaamheid en regie over het eigen leven. Dit leidt mede tot een verhoogde mate van ‘zorgverbruik/consumentisme’: afhankelijkheid en versnelde wens tot gebruik van professionele ondersteunings- en zorgdiensten zoals WMO-begeleiding, wijkverpleging en verpleeghuiszorg. Het uitgangspunt richting toekomst zal gericht zijn op meer samenred-
zaamheid waarbij ‘kwaliteit van leven’ het leidend principe. 2 Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers We zien een toenemend tekort aan mensen die de zorg kunnen leveren die nodig is, waarbij het verwachte personeelstekort groter is dan het landelijk gemiddelde. Dit geldt zowel op het gebied van formele als informele zorg (mantelzorgers). Het potentieel aan mantelzorgers daalt met meer dan de helft in 2040. Door dit tekort en door o.a. de vergrijzing wordt de mismatch tussen zorgvraag en zorgaanbod steeds groter. 3 Mentale gezondheid Betreffende mentale gezondheid komen psychische klachten, stress en eenzaamheid bij bepaalde bevolkingsgroepen in de regio veel voor. Er wordt minder vaak eigen regie over het leven ervaren dan in de rest van Nederland, wat gevolgen
67
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
heid, schulden, eenzaamheid en psychosociale problemen. Onderzoek heeft aangetoond dat inwoners met een lage SES-WOA score gemiddeld 4 jaar eerder overlijden en 15 jaar korter in goede gezondheid leven. In de regio zijn er 1300 gezinnen met meervoudige problematiek en ligt het aandeel potentieel kwetsbare ouders in sommi4 Kansenongelijkheid en een kansrijke start Leefstijlgerelateerde aandoeningen hebben een ge wijken erg hoog, wat invloed heeft op een hoge prevalentie in de regio, wat onder andere een minder kansrijke start in het leven en daarmee later een grotere druk op het zorgsysteem. gevolg is van overgewicht, te weinig bewegen en meer ervaren stress. De prevalentie long 6 Druk op de eerste lijn kanker en het hoge medicijngebruik voor astma duidt op meer luchtweggerelateerde aandoenin- De druk op de eerste lijn uit zich bij huisartsen op gen in de regio. We beogen de omslag van ziekte verschillende manieren. Zoals een hoog ervaren werkdruk die in de toekomst in verdere mate zal en zorg naar gezondheid en gedrag te maken. toenemen. Deze druk is ook zichtbaar in de wijkverpleging, waar het aantal cliënten sterk stijgt 5 Leefstijl- en leefomgevinggerelateerde en het aantal medewerkers krimpt.
De druk op ziekten In regio zijn er op gemeenteniveau aantoonbare de eerstelijn vertaalt zich naar een toenemende verschillen in SES-WOA score, inkomen, leefbaar- druk op de avond-, nacht- en weekendzorg. heeft voor het psychisch en fysiek welbevinden. We zien in de regio een daling van het aantal ggz-cliënten, in combinatie met langere wachtlijsten in de GGZ dan in de rest van Nederland die de treeknormen overschrijden.
68
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 1
Kwetsbare ouderen nu en in de toekomst Toename aandeel 65+ers
De ‘grijze druk’ is groter dan het landelijk gemiddelde.
27,3% 2040
22,1% 2023
Prevalentie van ziekten als dementie, perifere artrose, coronaire hartziekten, beroerte, COPD en diabetes
Kwetsbare ouderen geven nu al een grote druk op alle lijnen van de zorg, en op acute zorg in het bijzonder.
Er wordt meer beroep gedaan op de WMO dan landelijk gemiddeld voor ondersteuning thuis, hulp bij huishouden, hulpmiddelen en diensten en maatwerk arrangement.
Het aantal inwoners met 1 of meer chronische aandoeningen neemt sterk toe; meer multiproblematiek.
-1.419
Wonen
Mantelzorgpotentieel
In aantal 50-65-jarige mantelzorgers per 85-jarig en ouder persoon.
3,7 2040
9,1 2023
Grote toename verwacht in aantal cataract-, heup-, en knieoperaties in periode 2023-2040
2023
De huidige capaciteitsplannen (391) kunnen de verwachte groei naar geclusterde zorg Wlz (+1.810) niet opvangen.
91,8% 2040
73,4% 2023
>20% 2030
2015
Samenvatting
Demografische druk
Er ontstaat naar verwachting een verder tekort aan passende woonzorg plaatsen en geschikte woningen voor ouderen met hulpbehoeften.
In 2020 was 49% van de West-Brabantse ouderen eenzaam en 11% zelfs ernstig tot zeer ernstig eenzaam.
2040
Het percentage inwoners dat regie over het eigen leven heeft, laat een dalende trend zien.
49% 11%
De mismatch tussen de stijgende zorgvraag en het afnemende zorgaanbod bij kwetsbare ouderen, nu en in de toekomst vormt een grote opgave in de regio. Er is een relatieve en absolute toename van het aantal ouderen in de regio. Tegelijkertijd neemt het aandeel mensen dat voor deze groep kan zorgen af (toename demografische druk), en daalt het mantelzorgpotentieel met meer dan de helft in 2040. (zie thema 2). Als het gaat om de zorgvraag is er een duidelijke stijging in het aantal ouderdomsgerelateerde aandoeningen en een verwachte stijging van operaties die samenhangen met ouder worden. Daarnaast is er een toename van het aantal inwoners met multiproblematiek. Dit maakt het vatten van kwetsbare inwoners in thans gangbare ‘hokjes/ labels’ steeds moeilijker. Eenzaamheid komt relatief veel voor onder ouderen in de regio West-Brabant en kan de problematiek m.b.t. kwetsbare ouderen versterken. Ook zien we een dalende trend in zelfredzaamheid en regie over het eigen leven. Dit leidt tot een verhoogde mate van ‘zorgverbruik/ consumentisme’: afhankelijkheid en versnelde wens tot gebruik van professionele ondersteunings- en zorgdiensten zoals WMO-begeleiding, wijkverpleging en verpleeghuiszorg. Het aantal cliënten in de Wmo is hoger dan landelijk gemiddeld. Daarnaast worden er door gemeenten overschrijdingen van ondersteunings budgetten voor begeleiding en ondersteuning gemeld.
69
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 2
Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers Als we niets doen, stijgt het personeelstekort in de periode 2022-2032 van 4,1% naar 11,2%
Relatief gezien zijn de tekorten het grootst in sociaal werk, de huisartsen- en gezondheidscentra en de GGZ
In absolute aantallen zijn de tekorten het grootst in verpleging en verzorging.
Mantelzorgpotentieel
In aantal 50-65-jarige mantelzorgers per 85-jarig en ouder persoon.
4,1% 2022
Deeltijdsfactor
11,2% 2032
Het laagst bij branches huisartsen en gezondheidscentra, VVT en kinderopvang.
3,7 2040
9,1 2023
Samenvatting
Aandeel werknemers van 55+
We zien een toenemend tekort aan mensen die de zorg kunnen leveren die nodig is, waarbij het verwachte personeelstekort groter is dan het landelijk gemiddelde. Dit geldt zowel op het gebied van formele als informele zorg (mantelzorgers). Het potentieel aan mantelzorgers daalt met meer dan de helft in 2040. Door dit tekort en door o.a. de vergrijzing wordt de mismatch tussen zorgvraag en zorgaanbod steeds groter.
2012
2022
70
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 3
Mentale gezondheid 19% van de volwassenen in West-Brabant heeft in 2020 psychische klachten.
In 2022 ervaart 53% van de jongvolwassenen (16-25jaar) in West-Brabant psychische klachten.
Suïcide
Stress en eenzaamheid
Onder de jongeren heeft 5% heel vaak overwogen suïcide te plegen (2e-4e klas VO).
Komen bij bepaalde bevolkingsgroepen in de regio meer voor dan bij anderen (o.a. vrouwen, ouderen, inwoners met een migratieachtergrond en jongeren als gevolg van corona).
5% 19%
30%-40% van de ouders ervaren problemen en stress bij de opvoeding van kinderen van 0-11 jaar.
Aantal GGZ cliënten
Groter aandeel van de bevolking gebruikt medicatie dan in de rest van Nederland.
2021
2019
Er wordt minder vaak eigen regie over het leven ervaren in West-Brabant dan in de rest van Nederland.
Chronische stemmingsstoornissen
Dalende trend in de periode 2019-2021.
Aantal GGZ-cliënten
Het hoogst in de gemeenten Bergen op Zoom en Breda. Hier bevinden zich ook de meeste EPA–cliënten.
De continuïteit in de GGZ is met name in het gedrang bij de crisisdiensten, de complexere zorg (bv HIC) en de zorg voor jeugd tot 23 jaar.
Breda
Bergen op Zoom
Samenvatting
Psychische klachten, stress en eenzaamheid komen bij bepaalde bevolkingsgroepen in de regio veel voor. Er wordt minder vaak eigen regie over het leven ervaren dan in de rest van Nederland, wat gevolgen heeft voor het psychisch en fysiek welbevinden. We zien in de regio een daling van het aantal ggz-cliënten, in combinatie met langere wachtlijsten in de GGZ dan in de rest van Nederland die de treeknormen overschrijden. Cliënten worden dus niet tijdig geholpen met als gevolg dat de aandoening verergert en er toename van complexiteit zichtbaar is.
Wachttijden in de GGZ
Over het algemeen langer dan in de rest van Nederland en overschrijden treeknormen.
71
REGIOBEELD WEST-BRABANT REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 4
Kansenongelijkheid en kansrijke start DE SES-WOA score in de regio West-Brabant ligt in de meeste gemeenten boven het landelijk gemiddelde.
Op gemeenteniveau zijn er verschillen in moeite met rondkomen en aantal huishoudens met schulden (m.n. in Bergen op Zoom, Roosendaal, Breda, Rucphen).
DE SES-WOA score ligt in 3 gemeenten gelijk aan het landelijk gemiddelde (Roosendaal, Bergen op Zoom, Steenbergen).
In enkele gemeenten in de regio West-Brabant west geeft de score voor leefbaarheid een negatieve afwijking t.o.v. het landelijk gemiddelde.
Breda Steenbergen
Rucphen
Roosendaal
Bergen op Zoom
1.300
Er zijn kwetsbare gezinnen in West-Brabant waar meervoudige problematiek een rol speelt (lage SES, psychosociale problemen bij kinderen en psychosociale problemen bij ouders).
Samenvatting
In de regio zijn er op gemeenteniveau aantoonbare verschillen in SES-WOA score, inkomen, leefbaarheid, schulden, eenzaamheid en psychosociale problemen. De leefbaarheid is gebaseerd op kenmerken als onveiligheid, aanwezigheid van voorzieningen, overlast. Onderzoek heeft aangetoond dat inwoners met een lage SES-WOA score gemiddeld 4 jaar eerder overlijden en 15 jaar korter in goede gezondheid leven. In de regio zijn er 1.300 gezinnen met meervoudige problematiek en ligt het aandeel potentieel kwetsbare ouders in sommige wijken erg hoog, wat invloed heeft op een minder kansrijke start in het leven en daarmee later een grotere druk op het zorgsysteem. De GGD geeft aan dat o.a. factoren als veiligheid, bestaanszekerheid, huisvesting, inkomen en sociale contacten van invloed zijn op gezondheid. De verwachting is dat deze groep zorgt voor een grotere druk op de zorg, terwijl oplossingen vaak buiten de zorg liggen.
72
REGIOBEELD WEST-BRABANT REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 5
Leefstijl- en leefomgevinggerelateerde ziekten De prevalentie van hartfalen, aandoeningen van schouder, nek en rugaandoeningen is in de regio hoger dan landelijk gemiddeld
De ervaren gezondheid is in de regio lager dan in de rest van Nederland
Overgewicht
Hoger dan het landelijk gemiddelde.
Het percentage wekelijkse sporters ligt lager dan het landelijke gemiddelde
Samenvatting
De prevalentie van coronaire hartziekten, COPD en diabetes laat in de periode 2015-2030 een sterke groei zien
Overmatig gebruik van verslavende middelen zoals alcohol en roken lijkt gemiddeld genomen minder voor te komen dan in andere delen van Nederland , maar wordt wel als een probleem ervaren in de regio, met name alcoholgebruik onder ouderen en drugsgebruik onder jongeren. Dit komt vaak terug in combinatie met psychische problematiek. Wellicht is dit op wijk niveau wel terug te zien in de cijfers.
7% 2015
De longkanker preva lentie is hoger dan het landelijk gemiddelde.
2015
Roken en alcoholgebruik Minder dan in de rest van Nederland.
2030
Er wordt meer medicatie gebruikt voor astma dan landelijk gemiddeld
In de groep 18 tot 65 jaar zijn gewichtsproblemen en te weinig bewegen een probleem
2030
Leefstijlgerelateerde aandoeningen hebben een hoge prevalentie in de regio, wat onder andere een gevolg is van overgewicht, te weinig bewegen en meer ervaren stress. De prevalentie longkanker en het hoge medicijngebruik voor astma duidt op meer luchtweggerelateerde aandoeningen in de regio.
De hoge prevalentie en verwachte toename van leefstijl gerelateerde aandoeningen zorgt voor een grote druk op het zorgsysteem en de verwachting is dat dit alleen maar toeneemt. Om te zorgen dat er minder beroep gedaan wordt op het zorgsysteem kan er ingezet worden op het bewustzijn van de inwoner in het probleem en het besef dat er meer eigen verantwoordelijkheid genomen moet worden om gezond te leven en gezondheidsvaardigheden te verbeteren.
73
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 6
Druk op de eerste lijn Aantal huisartsenconsulten stijgt
Huisartsen in Noord-Brabant geven aan problemen te ervaren bij het invullen van vacatures.
Aantal reguliere huisartsenconsulten.
2023
77%
van de huisartsen geeft aan problemen te verwachten bij het vinden van opvolging
7,8% 2040
Aantal telefonische huisartsenconsulten.
60%
De ervaren werkdruk bij huisartsen in de regio West-Brabant is hoog
In wijkverpleging (VVT branche) wordt er een groot tekort aan verpleegkundigen verwacht.
In de regio is het aandeel van de bevolking dat de HAP in ANW uren bezoekt voor elke leeftijdscategorie hoger dan het landelijk gemiddelde
van de huisartsen geeft aan problemen te verwachten bij het vinden van waarneming.
12,9% 2023
2040
Aantal cliënten in de wijkverpleging in de regio stijgt
45,7%
27.060 2023
39.430 2040
Samenvatting
De ervaren werkdruk onder huisartsen is hoog en zal naar de toekomst toe verder toenemen. Oorzaak hiervan is de toename van het aantal consulten in de periode 2023-2040, die voor een substantieel deel bestaan uit niet-medische, ‘praktische’ vragen, en de toegankelijkheid van (gespecialiseerde) vervolgzorg in zorg en sociaal domein (GGZ, ziekenhuis, sociaal domein). Hierdoor blijven patiënten langer in de eerste lijn. De druk op de hele eerste lijn is ook zichtbaar in de wijkverpleging, waar het aantal cliënten sterk stijgt en het aantal medewerkers krimpt. De druk op de eerstelijn vertaalt zich naar een toenemende druk op de avond-, nacht- en weekendzorg.
74
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Samenhang met andere zorgakkoorden, exclusief ROAZ Budgettair effect Geldstromen Inhoudelijk verband
Green Deal Zorgverzekeringsfonds (Zvf)
Hervormingsagenda Jeugd
KERNPUNTEN
Zorgverzekeringswet (Zvw)
KERNPUNTEN A Passende zorg: waardegedreven in samenspraak met de patiënt, pakket en kwaliteit B
Regionale samenwerking
C
Samenwerking in de acute zorg
D Toekomstbestendig zorglandschap door concentratie en spreiding
1 Innovatieve werkvormen 2 Ruimte voor behoud medewerkers 3 Ruimte voor Leren & Ontwikkelen
IZA
TAZ
Sportakkoord II Nationaal Preventie Akkoord
GALA
Eén instrumentarium?
Transformatiegelden
E Versterking organisatie eerstelijnszorg
A Terugdringen gezondheids achterstand + kansrijke start B
Gezonde fysieke leefomgeving
C
Versterken sociale basis
D
Gezonde fysieke leefomgeving
E Versterken mentale gezondheid + weerbaarheid F
F Samenwerking sociaal domein, huisartsen en ggz G
KERNPUNTEN
Vitaal ouder worden
G Domeinoversteigende preventie samenwerking
Gezond leven en preventie
H Arbeidsmarkt & ontzorgen zorgprofessionals I Digitalisering en gegevensuitwisseling J
Contractering
Fonds langdurige zorg (Flz)
WOZO KERNPUNTEN 1 Vitaal en zelfstandig ouder worden
Wet langdurige zorg (Wlz)
2
Basiszorg in de wijk
3
Passende Wlz-zorg
4 Wonen & zorg voor ouderen
Bron: Transvorm
Gemeente (Brede) SPUK
5 Arbeidsmarkt & Innovatie
Wmo
Omgevingswet Nationale Woonen bouwagenda
75
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Samenhang met het ROAZ-plan Huidige situatie acute zorg in Brabant
→ Over het algemeen voldoet de geografische dekking aan bereikbaarheidsnormen, maar ambulance standplaatsen voldoen niet aan de norm. → Toegankelijkheid van acute zorg staat onder druk ondanks redelijke geografische dekking. → Zorgvraag verschilt per sector.
Toekomstige uitdagingen (2022–2032)
→ Het aantal acute zorgvragen zal toenemen vanwege demografische en incidentele factoren. → Beschikbaar zorgaanbod neemt af in alle sectoren. → Zonder actie zal het steeds moeilijker zijn om aan de vraag te voldoen.
Mogelijke oplossingen en kansen
→ Voorkomen of verplaatsen van acute zorgvragen kan een deel van de groei dempen. → Slimmere inzet van aanbod kan de productiviteit verhogen. → Kansen benutten vraagt om vraagreductie, investeringen in dagzorg, en samenwerking tussen sectoren. → In actielijn 1 en 2 is volop aandacht voor het voorkomen van acute zorg bij chronisch zieken, kwetsbare ouderen en mensen met een psychische aandoening. Dit heeft rechtstreeks effect op de zorgvraag in de acute zorg.
Uitdagingen bij het realiseren van beleidsrijke koers
→ Genoemde kansen zijn naar verwachting niet voldoende om kloof tussen vraag en aanbod te dichten. → Realisatie vraagt om focus op vraagreductie, investeringen in dagzorg, en intersectorale samenwerking.
Aanpak in het ROAZ-plan
→ Inzetten op genoemde kansen om beleidsrijke koers te realiseren. → Vooral aandacht voor vraagreductie, investeringen in dagzorg, en samenwerking tussen sectoren. → Nadere uitwerking nodig voor aanbodkansen, vooral verbetering van data-beschikbaarheid.
76
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
De pijlers in groen vormen de randvoorwaarden die het mogelijk maken om het ROAZ-plan te realiseren
6 Samenwerken, kennisdeling en coalitievorming
5 Dataverzameling, monitoring en sturing