Regioplan West Brabant Oost (7)
Tekst van het document
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Tekenvel Dit tekenvel maakt integraal onderdeel uit van het Integraal Zorgakkoord: Regioplan West-Brabant 2024/2025/2026. Aldus vastgesteld door:
En
CZ Zorgverzekering
Gemeente Breda In deze mandaat houdend gemeente voor de gemeenten in de regio West-Brabant zoals verwoord in de ‘Regeling specifieke uitkering IZA-doelen 2023–2026’. En zoals overeengekomen in de ‘mandaatstructuur gemeenten regio West-Brabant’ (juni 2023) door de gemeenten: Alphen-Chaam, Altena, Baarle-Nassau, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Oosterhout, Bergen op Zoom, Halderberge, Moerdijk, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht en Zundert
Mijke Buijs – Manager Regioregie CZ
Wethouder Boaz Adank
Datum
Datum
Handtekening
20 december 2023
2
,-
Handtekening
-- 12
1
Regioplan West-Brabant Oost 2024 Contactpersonen Altena
Geertruidenberg Drimmelen
Oosterhout
Breda
AlphenChaam
BaarleNassau
Coördinerende zorgverzekeraar Mijke Buijs Manager Regioregie CZ mijke.buijs@cz.nl Coördinerende gemeente Clemens Piena Wethouder gemeente Oosterhout c.piena@oosterhout.nl 14-0162
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Betrokken partijen Dit is het regioplan namens zorgverzekeraars CZ en VGZ en de 16 gemeenten uit de regio West-Brabant. Dit regioplan is in samenwerking met de volgende partijen tot stand gekomen: → Amphia ziekenhuis → Annature → Avoord → ggz Breburg → CZ → DeMarq → GGD West Brabant → Het Huisartsenteam → HZG Breda → Jong JGZ
→M ijzo →N ovadic Kentron →R evant →S urplus →T hebe →T ransvorm →V GZ →Z orroo →Z orgbelang
In 2024 gaan we de samenwerking uitbreiden met andere partijen uit de regio.
2
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
MANAGEMENTSAMENVATTING
Prioritaire thema’s uit het regiobeeld De partijen in de regio hebben op basis van de regioproblematiek een zestal thema’s benoemd van waaruit gewerkt kan worden aan de prioritaire opgaven. Dit zijn:
1 Kwetsbare ouderen nu en in de toekomst
De mismatch tussen de stijgende zorgvraag en het afnemende zorgaanbod bij kwetsbare ouderen, nu en in de toekomst, vormt een grote opgave in de regio. Er is een relatieve en absolute toename van het aantal ouderen in de regio. Tegelijkertijd neemt het aandeel mensen dat voor deze groep kan zorgen af (toename demografische druk), en daalt het mantelzorgpotentieel. Er is een duidelijke stijging in het aantal ouderdomsgerelateerde aandoeningen en inwoners met multiproblematiek te zien. Eenzaamheid komt relatief veel voor en er is een dalende trend te zien in zelfredzaamheid en regie over het eigen leven. Dit leidt mede tot een verhoogde mate van ‘zorggebruik/ consumentisme’: afhankelijkheid en versnelde wens tot gebruik van professionele ondersteunings- en zorgdiensten zoals Wmo-begeleiding, wijkverpleging en verpleeghuiszorg. Het uitgangspunt richting toekomst is gericht op vitaal ouder worden en meer samenredzaamheid, waarbij ‘kwaliteit van leven’ het leidend principe is.
2 Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers
We zien een toenemend tekort aan mensen die de zorg kunnen leveren die nodig is, waarbij het verwachte personeelstekort hoger is dan het landelijk gemiddelde. Dit geldt zowel op het gebied van formele als informele zorg. Het potentieel aan mantelzorgers daalt tot 2040 met meer dan de helft. Door dit
tekort en door o.a. de vergrijzing, wordt de mismatch tussen zorgvraag en zorgaanbod steeds groter. In absolute aantallen zijn de tekorten het grootst in de verpleging en verzorging. Relatief gezien zijn de tekorten het grootste in het sociaal werk, bij de huisartsenpraktijken, gezondheidscentra en de ggz.
3 Mentale gezondheid
Psychische klachten, stress en eenzaamheid komen bij bepaalde bevolkingsgroepen in de regio veel voor. Er wordt minder vaak eigen regie over het leven ervaren dan in de rest van Nederland, wat gevolgen heeft voor het psychisch en fysiek welbevinden. De uitstroom in de ggz in West-Brabant is lager dan de instroom. Hierdoor nemen de wachtlijsten toe, terwijl ze nu al de Treek normen overschrijden voor de meeste diagnosen.
4 L eefstijl- en leefomgeving-gerelateerde ziekten
Leefstijlgerelateerde aandoeningen hebben een hoge prevalentie in de regio, wat onder andere een gevolg is van overgewicht, te weinig bewegen en meer ervaren stress. De prevalentie longkanker en het hoge medicijngebruik voor astma, duiden op meer luchtweggerelateerde aandoeningen in de regio. We gaan veranderen van ziekte en zorg, naar gezondheid en preventie.
5 K ansenongelijkheid en kansrijke start
In de regio zijn er op gemeenteniveau aantoonbare verschillen in SES-WOA score, inkomen, leefbaarheid, schulden, eenzaamheid en psychosociale problemen. Onderzoek heeft aangetoond dat inwoners met een lage SES-WOA score gemiddeld 4 jaar eerder
3
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
overlijden en 15 jaar korter in goede gezondheid leven. In de regio zijn er 1300 gezinnen met meervoudige problematiek en ligt het aandeel potentieel kwetsbare ouders in sommige wijken erg hoog, wat invloed heeft op een kansrijke start in het leven en zorgt voor een grotere druk op het zorgsysteem in de toekomst.
6 Druk op eerste lijn
De ervaren werkdruk onder huisartsen is hoog en neemt in de toekomst verder toe. Een oorzaak hiervan is de toename van het aantal consulten, die voor een substantieel deel bestaan uit niet medische, ‘praktische’ vragen. Ook de toegankelijkheid van vervolgzorg (met name ggz, VVT en tweede lijnszorg) en sociaal domein speelt een belangrijke rol. Hierdoor blijven patiënten langer in de eerste lijn. De druk op de eerste lijn is ook zichtbaar in de wijkverpleging, waar het aantal cliënten sterk stijgt en het aantal medewerkers krimpt. De druk op de eerste lijn vertaalt zich naar een toenemende druk op de avond-, nacht en weekendzorg. Daarnaast zien we juist bij zowel wijkverpleging als huisartsen een steeds groter tekort aan professionals ontstaan.
4
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
MANAGEMENTSAMENVATTING
Governance Van prioritaire thema’s naar actielijnen
Er zijn vier actielijnen ingericht. Dit zijn programmastructuren die invulling geven aan een bepaald prioritair thema. De regio heeft ervoor gekozen om het prioritair thema ‘Tekort aan zorg professionals en mantelzorgers’ niet in één actielijn onder te brengen, maar juist elke actielijn de verantwoordelijkheid te geven om hier invulling aan te geven. Daarnaast is ervoor gekozen om het prioritair thema ‘Druk op de eerste lijn’ in de eerste actielijn te adresseren, omdat in die lijn dezelfde partijen zich al als programma georganiseerd hebben. Dit leidt tot onderstaande vertaling van de prioritaire thema’s naar actielijnen:
ZES PRIORITAIRE THEMA’S
GEADRESSEERD DOOR VIER ACTIELIJNEN
1 Kwetsbare ouderen nu en in de toekomst
1 (kwetsbare) ouderen, chronisch zieken en versterking eerste en tweede lijn
2 Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers
3 Mentale gezondheid
2 Mentale gezondheid
4 Kansenongelijkheid en een kansrijke start
3 Kansrijk opgroeien
5 Leefstijl– en leefomgevinggerelateerde ziekten
4 Leefstijl, leefomgeving en kansengelijkheid
6 Druk op de eerste lijn
Iedere actielijn moet invulling geven aan het thema Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers
5
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Governancestructuur
De governancestructuur staat hiernaast schematisch weergegeven. De structuur bestaat uit het Bestuurlijk Orgaan IZA West-Brabant Oost (BO IZA), waar binnen bestuurlijke aanspreekpunten zijn benoemd voor elke actielijn, met daaronder het programmamanagement. De programmamanagers van de actielijnen en het datamanagementteam ondersteunen het programmamanagement en de stuurgroepen van de actielijnen zelf.
BESTUURLIJK ORGAAN IZA WEST-BRABANT OOST
PROGRAMMAMANAGEMENT
PROGRAMMAMANAGERS ACTIELIJNEN
DATAMANAGEMENTTEAM
STUURGROEPEN VAN DE ACTIELIJNEN Actielijn 1
Actielijn 2
Actielijn 3
Tekorten arbeidsmarkt Inwonerparticipatie Digitale strategie Communicatie
Actielijn 4
6
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Monitoren en bijsturen
De regio bouwt in eerste instantie voort op de monitoring en bijsturing die al is ingericht in de actielijnen zelf. Tegelijkertijd verkent de regio in 2024 de meest kansrijke constructies om regiobreed, structureel en zoveel als mogelijk geautomatiseerd, de monitoring duurzaam in te richten met een gedegen governance. Zie onderstaande schematische weergave:
FASE 1
Aanleveren data (o.a. op basis van meetplannen)
FASE 2
Regionale Opslag en verwerking
FASE 3
Opbouwen en beschikbaar stellen monitors
FASE 4
Datagedreven (bij)sturen
Zorgaanbieders GGD (oa. Gezondheidsmonitor)
ACT
PLAN
CHECK
DO
Verversing Regiobeeld Verzekeraars
Gemeenten Open data (CBS, Primos, etc.) Overige bronnen
Monitors themaen projectniveau
7
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
MANAGEMENTSAMENVATTING
Regionale en actielijnambities De regio West-Brabant Oost heeft als ambitie om toegang tot zorg en welzijn te garanderen voor diegenen die dat écht nodig hebben. Dit bereiken we door met inwoners én professionals te werken aan: → Een gezonde regio, benaderd vanuit positieve gezondheid en kwaliteit van leven → Zelf- en samenredzaamheid → Optimale inzet van schaarse capaciteit om noodzakelijke (passende) zorg toegankelijk en betaalbaar te houden ACTIELIJN 1 Kwetsbare ouderen en chronisch zieken, nu en in de toekomst + transformeren eerste en tweede lijn
Gegarandeerde toegankelijkheid tot passende zorg en ondersteuning in de wijk/kern en tot tweedelijnszorg voor kwetsbare ouderen en inwoners met een chronische aandoening die dat écht nodig hebben. Dit bereiken we door: → inwoners (pro)actief voor te bereiden op ouder worden, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig in de wijk of kern kunnen wonen; → het faciliteren van het vergroten van zelfredzaamheid en van gezondheidsvaardigheden en hiermee de kwaliteit van leven te bevorderen; → te werken aan een samenleving die zorgt voor elkaar; → te werken aan (zelf)zorgvaardigheden bij inwoners en hun naasten, ondersteund door technologie waar mogelijk; → te werken aan een optimale in-, door- en uitstroom van cliënten en patiënten in de keten; → passende zorg en ondersteuning te leveren waarbij naadloos wordt samengewerkt tussen alle partijen in zorg en welzijn.
ACTIELIJN 2 Mentale gezondheid
Toegankelijkheid tot zorg en ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid, voor diegenen die dat écht nodig hebben garanderen door: → de inzet van preventie ter bevordering van mentale gezondheid en voorkomen dat mensen psychische klachten krijgen en/of suïcidaal gedrag ontwikkelen; → inzet op verandering van mindset bij zowel mensen mét als zonder psychische klachten, leidend tot weerbaarheid en veerkracht bij onze inwoners. Dit begint al tijdens de jeugd; → een passend en toegankelijk zorg- en ondersteuningsaanbod ggz en mensen met psychische klachten eigen regie laten ervaren; → stimuleren van het gebruik van digitale toepassingen zodat zoveel mogelijk mensen geholpen kunnen worden. Digitale toepassingen helpen ook bij het bevorderen van het gevoel van eigen regie.
8
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 3 Kansrijk opgroeien
Op korte termijn de toegankelijkheid van zorg en welzijn voor kinderen en hun ouders verbeteren en op lange termijn een gezondere generatie bereiken die minder zorg vraagt, door: → voor de zwangerschap inwoners zo goed mogelijk voor te bereiden op een gezonde zwangerschap en onbedoelde en ongewenste zwangerschappen zoveel mogelijk te voorkomen; → tijdens de zwangerschap zwangeren in een (potentieel) kwetsbare situatie passend te ondersteunen door betere vroegsignalering en toeleiding naar de juiste ondersteuning op het juiste moment; → na de geboorte te investeren in laagdrempelig toegankelijke, passende zorg en ondersteuning voor jeugdigen tot 18 jaar, ouders en gezinnen, met een focus op preventie en welzijn. Hierdoor wordt verschuiving en daarmee transformatie mogelijk van tweede, naar eerste en nulde lijn; → een kansrijke, duurzame ketensamenwerking op te zetten, waarin verbinding tussen professionals uit het sociaal en medisch domein en een continu proces van leren en verbeteren in de keten tot stand worden gebracht.
ACTIELIJN 4 Leefstijl, leefomgeving en kansengelijkheid
1 Zorgen dat we al onze gezonde inwoners gezond houden. 2 Zorgen dat we bij mensen met een kwetsbare gezondheid het maken van gezondere leefstijlkeuzes makkelijker en toegankelijker maken. 3 Zorgen dat we de gezondheid van (chronisch) zieken zodanig bevorderen dat dit hun kans op herstel vergroot. We doen dit door te werken aan: → het gezonder maken van de leefomgeving van mensen in West-Brabant, zodat deze de gezondheid bevordert en beschermt; → een passend, toegankelijk, integraal en begrijpelijk ondersteuningsaanbod op leefstijl; → het vergroten van gezondheidsvaardigheden en kansengelijkheid.
9
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
MANAGEMENTSAMENVATTING
Impact actielijnen op regionale ambitie AMBITIE
Toegankelijkheid van zorg & welzijn voor hen die dat écht nodig hebben
Een gezonde regio • Vergroten individuele gezondheid en gezondheidsvaardigheden • Verkleinen gezondheidsverschillen
Vergroten zelf- en samenredzaamheid
ACTIELIJN 1: KWETSBARE OUDEREN EN CHRONISCH ZIEKEN | TRANSFORMEREN EERSTE EN TWEEDE LIJN THEMA 1: Positief gezonde regio THEMA 2: Samenwerking in de wijk THEMA 3: Regionale, integrale vroegsignalering & preventie THEMA 4: Mantelzorgversterking THEMA 5: Grenzen stellen aan passende zorg en ondersteuning THEMA 6: Slimmer werken en inzet technologie t.b.v. zelfredzaamheid, eigen regie en arbeidsbesparing THEMA 7: Regionale Coördinatie Functie THEMA 8: Transmurale Revalidatie (ATZ) THEMA 9: Transformatie tweede lijn – Hybride medisch specialistische zorg THEMA 10: Transformatie tweede lijn - Medisch specialistische zorg samen met ketenpartners THEMA 11: Transformatie tweede lijn – Passende medisch specialistische zorg
ACTIELIJN 2: MENTALE GEZONDHEID THEMA 1: Regionale integrale aanpak preventie mentale gezondheid en suïcide THEMA 2: Versterken voorzieningenniveau in de wijk voor mensen met psychische kwetsbaarheid THEMA 3: Toegankelijke mentale gezondheidszorg THEMA 4: Meer en breder inzetten van e-health-oplossingen en zelfhulpprogramma’s THEMA 5: Interculturele zorg
ACTIELIJN 3: KANSRIJK OPGROEIEN THEMA 1: Toegankelijke informatievoorziening THEMA 2: Vroegsignalering en toeleiding naar passende ondersteuning en/of zorg THEMA 3: Sterke, laagdrempelige, toegankelijke en passende (collectieve) ondersteuningsmogelijkheden THEMA 4: Zorgverschuiving en intensievere keten (overstijgende)-samenwerking voor kinderen tot 18 jaar THEMA 5: Kansrijke regionale ketensamenwerking tussen sociaal en medisch domein THEMA 6: Benutten van data: samen leren en verbeteren
ACTIELIJN 4: LEEFSTIJL EN LEEFOMGEVING THEMA 1: Leefstijlcommunity THEMA 2: Het leefstijlloket (leefstijl als interventie) THEMA 3: Aanpak middelengebruik THEMA 4: Verbeteren gezondheidsvaardigheden THEMA 5: Regio-alliantie ‘Gezonde leefomgeving’
Optimale inzet van schaarse capaciteit om noodzakelijke (passende) zorg toegankelijk en betaalbaar te houden
10
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Inhoudsopgave Managementsamenvatting3 1 Inleiding13 → IZA, regiobeelden en regioplannen 13 → Leeswijzer 14 → Regiobeeld – prioritaire thema’s 15 → Regionale ambitie 26 2 Governance27 → Van prioritaire thema’s naar actielijnen 28 → Structuur 29 → Monitoren en bijsturen 30 → Inwonerparticipatie 31 3 Actielijnen 1 Kwetsbare ouderen, chronisch zieken nu en in de toekomst & transformeren eerste en tweede lijn 2 Mentale gezondheid 3 Kansrijk opgroeien 4 Leefstijl en leefomgeving → Vijf ketenaanpakken uit het IZA
32
4 Landelijke randvoorwaarden
64
5 Bijlagen → Managementsamenvatting regiobeeld → Samenhang programma’s en akkoorden → Samenhang met het ROAZ-plan
65 66 75 76
33 42 48 55 63
11
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
1 Inleiding → IZA, regiobeelden en regioplannen → Leeswijzer → Regiobeeld – prioritaire thema’s → Regionale ambitie
12
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Het integraal zorgakkoord, regiobeelden en regioplannen Gezondheid is voor iedereen belangrijk. Het helpt mensen om een goed leven te leiden, zelf en met elkaar. Wanneer de gezondheid wankelt, wil iedereen kunnen rekenen op goede, toegankelijke en betaalbare zorg en ondersteuning op basis van de (para)medische, verpleegkundige en gemeentelijke expertise. Die zorg staat echter steeds meer onder druk. Als we niets doen, dreigt de zorg vast te lopen. We moeten daarom aan de slag. De zorgsector, de politiek en de samenleving als geheel; alleen samen kunnen we de zorg toekomstbestendig maken1. De gemeenten en zorg- en welzijnspartijen maken regiobeelden (per zorgkantoorregio) waarin zij vaststellen wat de prioritaire opgaven zijn. Op basis van deze regiobeelden stellen zij concrete regioplannen op waarin afspraken staan hoe deze prioritaire opgaven aangepakt worden. Zo organiseren zij de nodige transformaties met als doel de integrale gezondheidszorg in de regio te waarborgen, waarbij toegankelijkheid en kwaliteit leidend zijn2.
Het regioplan bestaat uit twee delen2: A Regio-opgaven: Dit betreft de belangrijkste regionale opgaven die met prioriteit gezamenlijk worden opgepakt2. B Regio-afspraken: Dit zijn afspraken over de wijze waarop partijen de regio-opgaven gaan oppakken en wie daarbij betrokken zijn. De afspraken worden vertaald in een werkagenda met meetbare resultaatafspraken inclusief meerjarenplanning2. Het regioplan is gebaseerd op het regiobeeld van de zorgkantoorregio West-Brabant. Dit regiobeeld is te vinden op www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regiobeelden. Een korte samenvatting van het regiobeeld van de regio West-Brabant is opgenomen in de bijlage. 1
Uit: Integraal Zorg Akkoord – Samen werken aan gezonde zorg 2022 Bronnen: Integraal Zorg Akkoord – Samen werken aan gezonde zorg 2022, Criteria regiobeelden en regioplannen – januari 2023
2
13
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Leeswijzer Het regioplan van de regio West-Brabant Oost start met een algemene inleiding, waarin de aanleiding van het integraal zorgakkoord en de globale criteria voor het regioplan worden beschreven. Vervolgens wordt elke prioritair thema zoals geïdentificeerd in het regiobeeld van regio West-Brabant, afzonderlijk toegelicht. De inleiding wordt afgerond met de regioambitie die het bestuursorgaan IZA van West-Brabant Oost heeft vastgesteld. In het hoofdstuk Governance vindt u de afspraken die het bestuursorgaan IZA van West-Brabant Oost heeft gemaakt op het gebied van samenwerking met specifieke aandacht voor besluitvorming, monitoring en bijsturing. Daarnaast leest u in dit hoofdstuk hoe de inwoners van West-Brabant Oost worden betrokken. In het hoofdstuk Actielijnen treft u voor elk van de vier actielijnen de actielijn-ambitie aan en de aanpak op hoofd lijnen, waarmee invulling gegeven wordt aan de actielijnambitie en/of de regionale ambitie. Tevens beschrijft dit hoofdstuk waar in de actielijnen de vijf IZA- ketenaanpakken geborgd zijn. In de bijlage vind u de managementsamenvatting van het regiobeeld van West-Brabant.
14
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Prioritair thema 1: Kwetsbare ouderen nu en in de toekomst Samenvatting uit het regiobeeld
De mismatch tussen de stijgende zorgvraag en het afnemende zorgaanbod bij kwetsbare ouderen, nu en in de toekomst, vormt een grote opgave in de regio. Er is een relatieve en absolute toename van het aantal ouderen in de regio. Tegelijkertijd neemt het aandeel mensen dat voor deze groep kan zorgen af (toename demografische druk), en daalt het mantelzorg potentieel met meer dan de helft tot 2040. (zie thema 2). Als het gaat om de zorgvraag, is er een duidelijke stijging in het aantal ouderdomsgerelateerde aandoeningen en een verwachte stijging van operaties die samenhangen met ouder worden. Daarnaast is er een toename van het aantal inwoners met multiproblematiek. Dit maakt het vatten van kwetsbare inwoners in de nu gangbare ‘hokjes/labels’ steeds moeilijker. Eenzaamheid komt relatief veel voor onder ouderen in de regio West-Brabant en kan de problematiek m.b.t. kwetsbare ouderen versterken. Ook zien we een dalende trend in zelf redzaamheid en regie over het eigen leven. Dit leidt tot een verhoogde mate van ‘zorggebruik/ consumentisme’: afhankelijkheid van en versnelde wens tot gebruik van professionele ondersteunings- en zorgdiensten zoals Wmo-begeleiding, wijkverpleging en verpleeghuiszorg. Het aantal cliënten in de Wmo is hoger dan landelijk gemiddeld. Dat leidt tot een hogere overschrijding van Wmo-budgetten.
15
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Toegankelijkheid tweede lijn Aantal specialismen
Toegang poli ziekenhuizen – peildatum 31 oktober 2023 – Aantal specialismen per Wachttijdgroep. 20
15
17
16 15 13
10
5
0 0-14 dagen wachttijd
15-28 dagen wachttijd
29-42 dagen wachttijd
>42 dagen wachttijd
Toename 65+ers percentage
Percentage 65 jaar en ouder 28 26 24 22 20 18 16
2015
2020
Zorgkantoorregio West-Brabant
2025
2030
2035
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM
2040
16
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Toegankelijkheid Wlz 120 104 100
96
88
83
80 60 40 20 2
1
0
1
8
Urgent nov ’22
Actief wachtenden feb ’23
mei ’23
aug ’23
Prevalentie van ziekten 180,0 170,0 160,0 150,0 140,0 130,0 120,0 110,0 100,0 2023
2024
Perifere artrose COPD
2025 Dementie Longkanker
2026
2027
2028
Beroerte Coronaire hartziekten
2029
2030
Diabetes Nek- en rugklachten
17
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Prioritair thema 2: Druk op de arbeidsmarkt en afname mantelzorgers Samenvatting uit het regiobeeld
Potentieel mantelzorgers 50-64-jarigen t.o.v. 85-plussers
We zien een toenemend tekort aan mensen die de zorg kunnen leveren die nodig is, waarbij het verwachte personeelstekort hoger is dan het landelijk gemiddelde. Dit geldt zowel op het gebied van formele als informele zorg. Het potentieel aan mantelzorgers daalt tot 2040 met meer dan de helft. Door dit tekort en door bijvoorbeeld de vergrijzing, wordt de mismatch tussen zorgvraag en zorgaanbod steeds groter. In absolute aantallen zijn de tekorten het grootst in de verpleging en verzorging. Relatief gezien zijn de tekorten het grootst in het sociaal domein, de huisartsenpraktijken, gezondheidscentra en de ggz.
9,50 9,00 8,50 8,00 7,50 7,00 6,50 6,00 5,50 5,00
2023
2024
2025
West-Brabant Oost
2026
2027
2028
2029
2030
Nederland
Absolute en relatieve tekorten op de arbeidsmarkt in 2032 2.500
2.300
2.000
1.700
1.500 1.100
1.000 700
500
800 400
600
500 200
700
800 600
700
Referentie Beleid
700
200
500 100
100
100
200
Ki nd er op va ng
So cia al w er k
Je ug dz or g
G ca eha pt nd en izo rg
Th ui sz or g
gg z Hu isa ge r zo tse nd n he en id ce snt ra Ov er ig e Z& W Ve rp l ve egi rz ng or & gi ng
0
Zi ek en hu ize n
Nieuw Beleid
% tekort Nieuw Beleid (sec. as) % tekort Referentie Beleid (sec. as)
18
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Prioritair thema 3: Mentale gezondheid Psychische klachten, stress en eenzaamheid komen bij bepaalde bevolkingsgroepen in de regio veel voor. Er wordt minder vaak eigen regie over het leven ervaren dan in de rest van Nederland, wat gevolgen heeft voor het psychisch en fysiek welbevinden. We zien in de regio een daling van het aantal ggz-cliënten, in combinatie met langere wachtlijsten in de ggz dan in de rest van Nederland. Dit suggereert dat de uitstroom in de ggz lager is dan de instroom. Hierdoor blijft de toegankelijkheid afnemen, terwijl de toegangstijden de Treeknormen voor de meeste diagnosen al overschrijden. Cliënten worden dus niet tijdig geholpen, met als gevolg dat de aandoening verergert en de complexiteit toeneemt.
index
Prevalentie psychische aandoeningen (West-Brabant)
Samenvatting uit het regiobeeld
108 107 106 105 104 103 102 101 100 2023
2024
2025
2026
2027
Angststoornissen WBO Stemmingsstoornissen WBO
2028
2029
2030
Angststoornissen NL Stemmingsstoornissen NL
Wachttijd (weken)
Wachttijd in weken (West-Brabant) per diagnose (treeknorm = 14 weken) 50
47
40 34 30
26
23
23
22
20
20
18
14 10
16
16
15
13
13
11
11
Ba sis st gg em z m in D gs e st pr oo es rn sie iss ve en st em ... m in gs B st ip oo ol rn air M iss e id en de lg er e en lat ve ee rs rde la vi Ne ... ur oc og st n oo iti Sc rn ev hi iss e zo en fre ni es pe c en tru an mde sy ... m pt S oo om m at st is oo ch rn e is. ..
V ee oed ts in to gs or ni en ss en
Re st gr oe p
Ob se ss ie ve -c om p. Ne .. ur ob on iol tw og ik isch ke e lin Di ... ag no se on be ke nd An gs ts to or ni ss Tr en au m on a gr en el s at tre ee s rd se Pe ... rs oo nl st ijkh oo e rn ids iss en
0
19
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Prioritair thema 4: Kansenongelijkheid en kansrijke start In de regio zijn er op gemeenteniveau aantoonbare verschillen in SES-WOA score, inkomen, leefbaarheid, schulden, eenzaamheid en psychosociale problemen. De leefbaarheid is gebaseerd op kenmerken als onveiligheid, aanwezigheid van voorzieningen en overlast. Onderzoek heeft aangetoond dat inwoners met een lage SES-WOA score gemiddeld 4 jaar eerder overlijden en 15 jaar korter in goede gezondheid leven. In de regio zijn er 1.300 gezinnen met meervoudige problematiek en ligt het aandeel potentieel kwetsbare ouders in sommige wijken erg hoog. Dat heeft invloed op een minder kansrijke start in het leven en veroorzaakt later een grotere druk op het zorgsysteem. Factoren zoals veiligheid, bestaanszekerheid, huisvesting, inkomen en sociale contacten zijn van invloed op gezondheid. De verwachting is dat deze groep inwoners met een lage SES-WOA score zorgt voor een grotere druk op de zorg, terwijl oplossingen vaak buiten de zorg liggen.
Spreiding SES-WOA score (Histogram op wijkniveau) Aantal wijken per SES-WOA score Aantal specialismen
Samenvatting uit het regiobeeld
14
14 12
11
12
10
9
8 6 4
2
2
3
3
2
0 -0,6
-0,4
-0,2
0,0
0,2
0,4
Verdeling gezinnen met meervoudige problemen 6641 Sociaaleconomische problemen in het huishouden
7181 Psychosociale problemen bij kinderen 653
4244 Psychosociale problemen bij ouders
0,6
20
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Prioritair thema 5: Leefstijl- en Leefomgevinggerelateerde aandoeningen Samenvatting uit het regiobeeld
Leefstijlgerelateerde aandoeningen hebben een hoge prevalentie in de regio, onder andere een door overgewicht, te weinig bewegen en meer stress. De prevalentie longkanker en het hoge medicijngebruik voor astma duidt op meer luchtweggerelateerde aandoeningen in de regio. Overmatig gebruik van verslavende middelen zoals alcohol en roken lijkt gemiddeld minder voor te komen dan in andere delen van Nederland. Toch wordt het als een probleem ervaren in de regio. Met name alcoholgebruik onder ouderen en drugsgebruik onder jongeren, wat vaak gezien wordt in combinatie met psychische problematiek. We verwachten dit op wijk niveau terug te zien in de cijfers. De hoge prevalentie en verwachte toename van leefstijl gerelateerde aandoeningen zorgt voor een grote druk op het zorgsysteem. De verwachting is dat dit alleen maar toeneemt. Om te zorgen dat er minder een beroep gedaan wordt op het zorgsysteem, is het van belang dat de inwoner bewust is van het probleem. De inwoner moet zich beseffen dat gezond leven en het verbeteren van gezondheidsvaardigheden, een eigen verantwoordelijkheid is.
21
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Leefstijlindicatoren Overmatig alcoholgebruik
22
percentage
percentage
Roken (soms)
20 18
7,25 7 6,75
16 6,5
14 12
6,25 2015
2020
2025
2030
Zorgkantoorregio West-Brabant
2035
2040
2015
Nederland
2025
2030
Zorgkantoorregio West-Brabant
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM
2035
2040
Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM
Wekelijkse sporters percentage
Overgewicht (BMI >25) percentage
2020
60 58 56 54
56 54 52
52
50
50 48 2015
2020
2025
Zorgkantoorregio West-Brabant
2030
2035 Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM
2040
48
2015
2020
2025
Zorgkantoorregio West-Brabant
2030
2035 Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM
2040
22
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Prioritair thema 6: Druk op de eerste lijn De ervaren werkdruk onder huisartsen is hoog en neemt in de toekomst verder toe. Oorzaak hiervan is de toename van het aantal consulten in de periode 2023-2040, die voor een substantieel deel bestaan uit niet-medische, ‘praktische’ vragen, en de beperkte toegankelijkheid van (gespecialiseerde) vervolgzorg en ondersteuning (ggz, ziekenhuis, sociaal domein). Hierdoor blijven patiënten langer in de eerste lijn.
Huisartsconsulten index
Samenvatting uit het regiobeeld
115 110 105 100
De druk op de hele eerste lijn is ook zichtbaar in de wijk verpleging, waar het aantal cliënten sterk stijgt en het aantal medewerkers krimpt. De druk op de eerste lijn vertaalt zich naar een toenemende druk op de avond-, nacht- en weekendzorg.
NB. Door de afnemende toegankelijkheid van de eerste lijn, ontstaat er ook druk op de tweede lijn.
95
2015
2020
2025
Zorgkantoorregio West-Brabant
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Vektis, projecties RIVM
Cliënten Wijkverpleging index
De overige beroepsbeoefenaren in de eerste lijn zoals apothekers, paramedici, ggz-behandelaren, jgz, kraamzorg, verloskunde, maar ook disciplines binnen het sociaal werk, zoals maatschappelijk werkers, ervaren de toenemende vraag en krapte op de arbeidsmarkt.
120
200 175 150 125 100 75 2015
2020
2025
Zorgkantoorregio West-Brabant
2030
2035
Nederland
Bron: Vektis, CBS (via Monitor Langdurige Zorg), projecties RIVM
2040
23
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
+ 16% (145M EUR)
1.000
1.000
800
800
600
x miljoen EUR
1.200
500
5.000 + 6% (25M EUR)
+ 6%
400
400
300
300
200
200
100
200
x 1.000 inwoners
1.200
x 1.000 inwoners
x miljoen EUR
Kostenontwikkeling ZvW en Wlz
600
+ 6%
400
200
400
200
0
ZVW
Populatie
0
0
0 ZVW
nu
2017
2030
2030
In de grafiek hierboven staat links de kostenontwikkeling in de Zvw tussen nu en 2030 (+16%). Rechts is de groei van de populatie weergegeven (+6%). De kosten stijgen daarmee harder dan de premie-inkomsten. NB. De toename van de Zvw-zorgkosten valt bijna volledig in de leeftijdscategorie 65+ (144M EUR van de 145M EUR). De algemene stijging in Zvw-kosten voor de 65- populatie wordt gecompenseerd in deze berekening, doordat het aandeel 65- in de totale populatie daalt.
Populatie
In de grafiek hierboven staat links de kostenontwikkeling in de Wlz tussen 2017 en 2030 (+6%). Rechts is de groei van de populatie weergegeven (+6%). De kosten stijgen daarmee gelijk aan de premie inkomsten. Al moet worden benoemd dat de geraamde kostenontwikkeling van de Wlz erg conservatief is op basis van beschikbare data.
24
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Toegankelijkheid Wmo → Het aantal gebruikers van de Wmo zal tussen 2023 en 2027 in elke gemeente in de regio West-Brabant Oost. Het aantal gebruikers in 2027 ligt ongeveer 9% hoger dan in 2023 terwijl het tekort op de arbeidsmarkt verder toeneemt. → Het gaat om zowel Hulp Bij Huishouden, Ondersteuning Thuis en Hulpmiddelen en Diensten.
Wmo aanvragen 33.500
-570
33.000
-580
32.500
-590
32.000
-600
31.500
-610
31.000
-620
30.500
-630
30.000
-640
29.500
-650
29.000
-660 2023
Wmo aanvragen Arbeidsmarkttekort
2024
2025
2026
2027
25
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
INLEIDING
Regionale ambitie – West-Brabant Oost De regio West-Brabant Oost heeft als ambitie om toegang tot zorg & welzijn te garanderen voor diegenen die dat écht nodig hebben. Dit bereiken we door met inwoners én professionals te werken aan: een gezonde regio, benaderd vanuit → positieve gezondheid en kwaliteit van leven; → zelf- en samenredzaamheid; → optimale inzet van schaarse capaciteit om noodzakelijke (passende) zorg toegankelijk en betaalbaar te houden.
Spinnenwebdiagram – Positieve gezondheid
LICHAAMSFUNCTIES 10 8 6
DAGELIJKS FUNCTIONEREN
4
MENTAAL WELBEVINDEN
2 0
MEEDOEN
Bron: www.iph.nl
ZINGEVING
KWALITEIT VAN LEVEN
26
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
2 Governance → Van prioritaire thema’s naar actielijnen → Structuur → Monitoren en bijsturen → Inwonerparticipatie → Samenhang met andere regioplannen
27
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
2 GOVERNANCE
Van Prioritaire thema’s naar actielijnen Er zijn vier actielijnen ingericht. Dit zijn programmastructuren die invulling geven aan een bepaald prioritair thema. De regio heeft ervoor gekozen om het prioritair thema Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers niet in één actielijn onder te brengen, maar om het juist een verantwoordelijkheid te maken van elke actielijn om hier invulling aan te geven. Daarnaast wordt het prioritair thema Druk op de eerste lijn aan de eerste actielijn toegewezen, evenals het transformeren van de tweede lijn. Hier is voor gekozen omdat in de eerste actielijn dezelfde partijen zich al als programma georganiseerd hebben, als die voor dit thema benodigd zijn. Dit leidt tot onderstaande vertaling van de prioritaire thema’s naar actielijnen:
ZES PRIORITAIRE THEMA’S
OPGEPAKT DOOR VIER ACTIELIJNEN
1 Kwetsbare ouderen nu en in de toekomst
1 (kwetsbare) ouderen, chronisch zieken en transformeren eerste en tweede lijn
2 Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers
3 Mentale gezondheid
2 Mentale gezondheid
4 Kansenongelijkheid en een kansrijke start
3 Kansrijk opgroeien
5 Leefstijl- en leefomgevinggerelateerde ziekten
4 Leefstijl, leefomgeving en kansengelijkheid
6 Druk op de eerste lijn
Iedere actielijn moet invulling geven aan het thema Tekort aan zorgprofessionals en mantelzorgers
28
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
2 GOVERNANCE
Governancestructuur Hiernaast staat de governancestructuur schematisch weergegeven. De structuur bestaat uit het Bestuurlijk Orgaan IZA West-Brabant Oost (BO IZA), waarbinnen bestuurlijke aanspreekpunten zijn benoemd voor elke actielijn, met daaronder het programmamanagement, de programmamanagers van de actielijnen en het datamanagementteam. Zij ondersteunen het programmamanagement en de stuurgroepen van de actielijnen zelf. → Het BO IZA is verantwoordelijk voor de voortgang en coördinatie van het geheel van actielijnen in de regio, startende met het opstellen van dit regioplan. Het BO IZA komt vier keer per jaar bijeen. → Het programmamanagement wordt gevormd door de opdrachtgevers (CZ en gemeente Oosterhout) en het programmateam (programmamanager en ondersteuning). Het programma management komt twee keer per maand bijeen. → Programmamanagers van de actielijnen adviseren het programmamanagement en coördineren de eigen actielijnen. De programmamanagers van de actielijnen komen periodiek bijeen met het programmamanagement. → Het Datamanagementteam ondersteunt alle gremia met analyse en duiding van cijfers, ten behoeve van de monitoring van de voortgang en impact. → De stuurgroepen van de actielijnen zelf, zijn binnen de eigen actielijn verantwoordelijk voor organisatie, aansturing, voortgang en bijsturing van de eigen actielijn.
De vergaderfrequentie van de stuurgroepen van de actielijnen is aan de stuurgroepen zelf. In 2024 werken we toe naar het inrichten van de volgende thema’s die in elke actielijn en regioplan-breed spelen: Tekorten arbeidsmarkt, Inwonerparticipatie, Digitale strategie en Communicatie.
BESTUURLIJK ORGAAN IZA WEST-BRABANT OOST
PROGRAMMAMANAGEMENT
Programmamanagers actielijnen
Datamanagement team
STUURGROEPEN VAN DE ACTIELIJNEN Actielijn 1
Actielijn 2
Actielijn 3
Tekorten arbeidsmarkt Inwonerparticipatie Digitale strategie Communicatie
Actielijn 4
29
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
2 GOVERNANCE
Monitoren en bijsturen Bij de uitvoering van dit regioplan is het belangrijk dat we kunnen volgen of we voldoende voortgang boeken en of de projecten het gewenste resultaat opleveren voor de ambities die we als regio hebben uitgesproken. Het inrichten van deze regionale monitor is een basisvoorwaarde om te kunnen (bij)sturen. Primair zal er een projectmonitor ingericht gaan worden waarin voortgang, effect op de doelgroep en omvang van de doelgroep gevolgd worden. Hiervoor is dataverzameling nodig, zowel regiobreed als over instellingsgrenzen heen. Op dit moment is er nog geen centrale voorziening die monitoring kan faciliteren. In de actielijnen zijn al wel enkele voorzieningen voor data-analyse gerealiseerd. De regio West-Brabant Oost kiest voor een groeimodel waarbij in eerste instantie gekozen wordt voor het voortbouwen FASE 1
Aanleveren data (o.a. op basis van meetplannen)
FASE 2
Regionale opslag en verwerking
op de decentrale voorzieningen in de actielijnen. Tegelijkertijd verkent de regio in 2024 de meest kansrijke constructies om regiobreed, structureel en zoveel als mogelijk geautomatiseerd, de monitoring duurzaam in te richten met een gedegen governance. Bij de inrichting wordt ook afstemming gezocht met andere regiobrede programma’s die een dergelijke monitoringsbehoefte kennen. In onderstaand schema staat hoe we met een centrale voorziening van brondata naar stuurinformatie komen: De cijfers uit de projectenmonitor worden ter voorbereiding geduid door het datamanagementteam. Vervolgens worden de rapportages, met duiding, in het BO IZA geëvalueerd. Dan wordt ook besloten of bijsturing noodzakelijk is en/of worden de rapportages gedeeld met de betreffende actielijnen. FASE 3
Opbouwen en beschikbaar stellen monitors
FASE 4
Datagedreven (bij) sturen
Zorgaanbieders
Verzekeraars
ACT
PLAN
CHECK
DO
Verversing Regiobeeld GGD
Gemeenten Open data (CBS, Primos, etc.) Gemeentelijke bronnen
Monitors programmaen projectniveau
30
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
2 GOVERNANCE
Inwonerparticipatie In samenwerking met ZorgBelang zijn de eerste contouren geschetst van de aanpak waarmee het Bestuurlijk Orgaan IZA inwoners wil betrekken in de verdere ontwikkeling van het regioplan en de realisatie van projecten. Het doel is tweeledig: → Oplossingsrichtingen, geïnitieerde (nieuwe) acties en initiatieven binnen de regioafspraken aan laten sluiten bij de behoeften van inwoner; → Inwoners activeren, ruimte geven, ondersteunen en versterken om zelf met oplossingsrichtingen, acties en initiatieven aan de slag te gaan. Hierdoor verbetert de gezondheid en wordt toekomstbestendige zorg en ondersteuning gerealiseerd voor alle inwoners van West-Brabant Oost.
Dit vraagt een aanpak op basis van twee sporen: 1 Stimuleren en ondersteunen van en samenwerken met inwoners die initiatief nemen voor versterking vanuit de samenleving, zoals inwonerinitiatieven, lotgenotengroepen en zorgcoöperaties. Hiermee wordt de beweging naar informele zorg gestimuleerd en het zelfoplossend vermogen van inwoners (en daarmee de gemeenschapskracht) vergroot. 2 Bereiken en betrekken van alle inwoners, zodat er bewustwording wordt gecreëerd over de problematiek en er kan worden opgehaald wat er leeft in de wijk, buurt of straat. Op die manier sluit de uitvoering van de agenda aan bij de behoeften van inwoners en daarmee vergroten we de eigen regie en grip op de eigen gezondheid. → Aanpak wordt van lokaal naar bovenlokaal opgebouwd: van wijk, naar gebied, naar gemeente, naar regio. In 2024 zal het BO IZA besluiten hoe in de regio West-Brabant Oost de verdere invulling van inwonerparticipatie vorm krijgt. Daarnaast zijn in enkele actielijnen, inmiddels eigen invullingen van inwonerparticipatie gestart.
31
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
3 Actielijnen 1 Kwetsbare ouderen, chronisch zieken nu en in de toekomst & transformeren eerste en tweede lijn 2 Mentale gezondheid 3 Kansrijk opgroeien 4 Leefstijl, leefomgeving en kansengelijkheid → Vijf ketenaanpakken uit het IZA
32
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 1: KWETSBARE OUDEREN, CHRONISCH ZIEKEN NU EN IN DE TOEKOMST & TRANSFORMEREN EERSTE EN TWEEDE LIJN
Algemene beschrijving De mismatch tussen de stijgende zorgvraag en het afnemende zorgaanbod bij kwetsbare ouderen, nu en in de toekomst, vormt een grote opgave in de regio. Er is een relatieve en absolute toename van het aantal ouderen in de regio. Tegelijkertijd neemt het aandeel mensen dat voor deze groep kan zorgen af (toename demografische druk), en daalt het mantelzorgpotentieel. Er een duidelijke stijging in het aantal ouderdomsgerelateerde aandoeningen en inwoners met multi problematiek. Eenzaamheid komt relatief veel voor en er is een dalende trend te zien in zelfredzaamheid en regie over het eigen leven. Daarbij is de ervaren werkdruk in de gehele eerste lijn hoog. Dit neemt in de toekomst verder toe, zowel in fysieke en telefonische consulten, als in telefonisch contact met de praktijk, de daaropvolgende triage en een mogelijk consult. Door afnemende toegankelijkheid van vervolgzorg, blijven patiënten langer in de eerste lijn. Ook in de wijkverpleging is dit zichtbaar, waar het aantal cliënten sterk stijgt en het aantal medewerkers krimpt. De druk op de eerste lijn vertaalt zich naar een toenemende druk op de avond-, nacht- en weekendzorg. Actielijn 1 heeft in opdracht van het BO IZA een bredere context gekregen, zodat ook de benodigde transformatie van de tweede lijn meegenomen wordt.
Want ook in de tweede lijn is er sprake van stijgend zorggebruik, terwijl de beschikbare capaciteit daalt. Net als in andere sectoren zal ook in de tweedelijnszorg het aantal medewerkers in de toekomst krimpen. De toegankelijkheid van medisch specialistische zorg voor mensen die dat echt nodig hebben, staat onder druk. Deze druk is nu al zichtbaar, bijvoorbeeld in de wachtlijsten die ontstaan voor een polikliniekbezoek of operatie. Maar ook in de spoedzorg is dit merkbaar.
Bestuurlijk trekker Mireille de Wee (Mijzo) – voorzitter & Daan Kerklaan (Zorroo) – vice-voorzitter Betrokken organisaties Amphia, Avoord, DeMARQ, Gemeenten (Altena, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Oosterhout), GGD West Brabant, Het HuisartsenTeam, HZGBreda, Mijzo, Revant, Surplus, Thebe, Zorgverzekeraar CZ, Zorroo. Deze organisaties zijn vertegenwoordigd in het Transmurale Zorgnetwerk (TMZ). De gemeenten worden hierin vertegenwoordigd door gemeente Oosterhout. Inwonerparticipatie in de actielijn Zorgbelang is sinds eind 2023 (bestuurlijk en ambtelijk) aangesloten bij het BO IZA in onze regio. Vanuit daar gaan we in gesprek om inwonerparticipatie op midden- en lange termijn vorm te geven. Hiermee geven we inwonerparticipatie een duidelijke plek in de regionale samenwerking. Halfjaarlijks organiseren we ‘Realisatiesessie & dialoogsessies’ waarbij (zorg)professionals, vertegenwoordigers van cliëntenraden, mantelzorgers en inwoners welkom zijn om mee te denken over de uitdagingen/ ambities, projecten en zorg van de toekomst in de regio. De opbrengst van deze sessies wordt gebruikt als input voor nieuwe initiatieven en ter aanscherping van reeds lopende initiatieven. Het betreft het ‘raadplegen’ en laten ‘adviseren’ en ook het creëren van bewust wording over de maatschappelijke opgave waar we samen voor staan.
33
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 1: KWETSBARE OUDEREN, CHRONISCH ZIEKEN NU EN IN DE TOEKOMST & TRANSFORMEREN EERSTE EN TWEEDE LIJN
Actielijnambitie De regio West-Brabant Oost heeft als ambitie in actielijn 1 om toegankelijkheid te garanderen tot passende zorg & ondersteuning in de wijk/kern en tot tweedelijnszorg voor kwetsbare ouderen en inwoners met een chronische aandoening, die dat écht nodig hebben. Dit bereiken we door: → inwoners (pro)actief voor te bereiden op ouder worden, zodat zij zolang mogelijk zelfstandig in de wijk of kern kunnen wonen; → het faciliteren van het vergroten van zelfredzaamheid en van gezondheidsvaardigheden en hiermee de kwaliteit van leven te bevorderen; → te werken aan een samenleving die zorgt voor elkaar; → te werken aan (zelf)zorgvaardigheden bij inwoners en hun naasten, ondersteund door technologie waar mogelijk; → te werken aan een optimale in-, door- en uitstroom van cliënten en patiënten door de keten; → passende zorg en ondersteuning te leveren waarbij naadloos wordt samengewerkt tussen alle partijen in zorg en welzijn.
34
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 1: KWETSBARE OUDEREN, CHRONISCH ZIEKEN NU EN IN DE TOEKOMST & TRANSFORMEREN EERSTE EN TWEEDE LIJN
Belangrijkste thema’s – Overzicht De regio West-Brabant Oost heeft als ambitie in actielijn 1 om toegankelijkheid te garanderen tot passende zorg & ondersteuning in de wijk/kern en tot tweedelijnszorg voor kwetsbare ouderen en inwoners met een chronische aandoening, die dat écht nodig hebben. Dit bereiken we door:
Bijdrage aan de regioambitie en/of algemene actielijnambitie
PROJECTEN/PROGRAMMALIJN THEMA 1: Positief gezonde regio THEMA 2: Samenwerking in de wijk THEMA 3: Regionale, integrale vroegsignalering & preventie THEMA 4: Mantelzorgversterking THEMA 5: Grenzen stellen aan passende zorg en ondersteuning THEMA 6: Slimmer werken en inzet technologie t.b.v. zelfredzaamheid, eigen regie en arbeidsbesparing THEMA 7: Regionale Coördinatie Functie THEMA 8: Transmurale Revalidatie (ATZ) THEMA 9: Transformatie tweede lijn – Hybride medisch specialistische zorg THEMA 10: Transformatie tweede lijn – Medisch specialistische zorg samen met ketenpartners THEMA 11: Transformatie tweede lijn – Passende medisch specialistische zorg
Inwoners (pro) actief voorbereiden op ouder worden
Vergroten van zelfredzaamheid en gezondheidsvaardigheden ter bevordering van kwaliteit van leven
Te werken aan een samenleving die zorgt voor elkaar
Te werken aan (zelf-)zorgvaardigheden bij inwoners en naasten, ondersteund door technologie waar mogelijk
Optimale in-, door- en uitstroom van cliënten en patiënten door de keten
Passende zorg en ondersteuning leveren met naadloze samenwerking tussen alle partijen in zorg en welzijn
35
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 1: KWETSBARE OUDEREN, CHRONISCH ZIEKEN NU EN IN DE TOEKOMST & TRANSFORMEREN EERSTE EN TWEEDE LIJN
Themabeschrijvingen THEMA 1 Positief gezonde regio
Resultaat van dit thema is dat het vermogen van inwoners wordt versterkt om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren en zelfredzaam te zijn. We dragen regiobreed en gezamenlijk het gedachtegoed van positieve gezondheid uit en steken (waar relevant) in op het aanleren van vaardigheden. We bevorderen de zelf- en samenredzaamheid en verminderen het doen van een beroep op zorg. Inwoners doen nu nog vaker dan nodig een beroep op zorg, naar aanleiding van gezondheidsproblemen. Dit terwijl de oplossing voor hen ligt in een betekenisvol leven en de veerkracht (kwaliteit van leven). We stellen een betekenisvol leven van inwoners centraal: gezond en fit blijven en maatschappelijk betrokken (meedoen) zodat zij fysiek, mentaal en sociaal gezond blijven. Belang van elkaar vinden en voor elkaar zorgen. Dit thema integreert en bouwt verder op reeds bestaande initiatieven zoals: de ketenaanpak ‘Welzijn op Recept’, ‘één tegen eenzaamheid’ en reablement en heeft een sterke link met de regionale actielijnen mentale gezondheid en leefstijl en leefomgeving.
THEMA 2 Samenwerking in de wijk
Resultaat van dit thema is dat iedere (kwetsbare) oudere en chronisch zieke in de eigen wijk of kern ondersteuning, hulpen zorgverlening krijgt die op elkaar is afgestemd. Dit geeft een integrale, efficiënte benadering van vraagstukken van inwoners én bevordert de gezondheid. Zorg en sociaal domein combineren activiteiten, stemmen deze af, verminderen dubbel werk en dragen op die manier bij aan toegankelijke zorg. Dit thema integreert en bouwt verder op reeds bestaande initiatieven zoals: kernteams rondom de huisarts, schakelteams van wijkverpleging, Centrum voor Wonen & Welzijn/ wonen met gemak, Langer Zelfstandig Wonen, reablement, community care, projecten vanuit gemeenten en GGD op versterking samenwerking in de sociale basis en in de toekomst ook mogelijk met de Stevige Lokale Teams. Dit thema heeft ook een sterke link met de regionale actielijn mentale gezondheid.
THEMA 3 Regionale, integrale vroegsignalering & preventie
Resultaat van dit thema is dat we vanuit de domeinen welzijn, sociaal, huisartsen en eerstelijns VVT, gezamenlijk een regioaanpak maken voor het afbuigen en/of beheersbaar maken van kwetsbaarheid.
36
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Dit thema integreert en bouwt verder op al bestaande initiatieven zoals: Advance Care Planning, Vroegsignalering bij huisartsen, de ketenaanpakken ‘Valpreventie’ en ‘Welzijn op Recept’ en initiatieven zoals reablement, Community Care West-Brabant en community building, Centrum voor Wonen en Welzijn/Wonen met Gemak en de Welbevinder.
THEMA 4 Mantelzorgversterking
Langer thuis betekent voor mantelzorgers dat er meer van hen gevraagd wordt. Daarbij weten we dat het huidig mantelzorgpotentieel gaat afnemen (regiobeeld). Resultaat van dit thema is dat we met elkaar werken aan het verstevigen van zelf- en samenredzaamheid van ouderen, chronisch zieken en hun mantelzorgers, met aandacht voor de balans hierin. Dit vraagt enerzijds om het versterken van de draagkracht en anderzijds om het verlagen van de draaglast van mantelzorgers . Bij dit thema hoort ook het meer naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen, al dan niet via inwonerinitiatieven. Zorg verzekeraars en gemeenten zoeken ook naar vernieuwende vormen van respijtzorg. Dit thema integreert en bouwt verder op al bestaande initiatieven zoals het Mantelzorgplein, Centrum voor Wonen & Welzijn en Wonen met gemak, logeerzorg en het logeerhuis, mantelzorgsteunpunt, Mantelzorgtechnologie thuis en Langer Zelfstandig Wonen.
THEMA 5 Grenzen stellen aan passende zorg en ondersteuning
Als resultaat van dit thema voeren we (of committeren we ons aan) een consistente en regionale werkwijze die uitdraagt dat er grenzen zijn aan passende zorg en ondersteuning. Dit wordt over de domeinen heen uitgedragen. Onnodige handelingen en verplaatsingen worden hiermee voorkomen. Dit thema integreert en bouwt verder op reeds bestaande initiatieven zoals Advanced Care Planning, de communicatiecampagne ‘Zorg is schaars’, reablement, kernteams rondom de huisarts, slimmer samenwerken in de keten en schakelteams van wijkverpleging. Dit thema heeft een sterke link met het thema ‘slimmer werken en inzet technologie t.b.v. zelfredzaamheid, eigen regie en arbeidsbesparing’.
THEMA 6 Slimmer werken en inzet technologie t.b.v. zelfredzaamheid, eigen regie en arbeidsbesparing
Als resultaat van dit thema: → stimuleren we zelfredzaamheid van patiënten/ cliënten/ inwoners; → voorkomen we zorg en stoppen we onnodige zorg; → stimuleren we de inzet van technologie en hulpmiddelen in de thuisomgeving. We doen dit samen met de regio’s West Brabant West en Midden Brabant. Ideeën voor nieuwe thema’s worden geïnventariseerd tijdens dialoogsessies met onder andere inwoners en zorgprofessionals.
37
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
THEMA 7 Regionale Coördinatie Functie
Het resultaat van dit thema is dat er een centrale functie is waar triage en inplannen van verplaatsingen van zorg over de lijnen en sectoren, plaatsvindt. Dit zorgt ervoor dat op korte en lange termijn zicht is op beschikbare capaciteit in de keten. Hierdoor wordt capaciteit optimaal ingezet en wordt voorkomen dat cliënten/ patiënten op de verkeerde plek terecht komen. Hieronder vallen projecten zoals het ‘Keten Control Center’ en het ‘Regionaal Coördinatie Punt’. THEMA 8
Transmurale Revalidatie (ATZ)
ATZ/Transmurale revalidatie is een onlangs gestarte, innovatieve, regionale pilot met inzet van professionals uit verschillende organisaties. Patiënten die klinisch opgenomen zijn, maar wel al kunnen starten met revalidatie en herstel, kunnen terecht voor Transmurale Revalidatie. Patiënten worden opgenomen op een afdeling van DeMARQ en gaan werken aan revalidatie en herstel met een gespecialiseerd multidisciplinair team. De verwijzend specialist blijft betrokken, maar de specialist ouderengeneeskunde wordt de hoofdbehandelaar. Het resultaat van dit thema is dat de deskundige zorg en het revalidatie-aanbod functieverlies tot een minimum beperken en de kans op een veilige terugkeer naar huis wordt vergroot.
THEMA 9
Transformatie tweede lijn – Hybride medisch specialistische zorg
Als resultaat van dit thema wordt medisch specialistische zorg meer hybride (thuis, zelf, digitaal) verleend (juiste patiënt, juiste zorg, juiste plek). Hieronder vallen projecten als het hybride inrichten van zorgpaden (digitaal en op afstand), zelfzorg en zelfregie en inzicht in het zorgproces voor patiënten – waar mogelijk – gebaseerd op gedeelde patiëntdata in de keten. THEMA 10
Transformatie tweede lijn – Medisch specialistische zorg samen met ketenpartners
Als resultaat van dit thema wordt medisch specialistische zorg meer samen met ketenpartners verleend (juiste patiënt, juiste zorg, juiste plek). Door slimme triage, screening, diagnostiek en verwijzing van acute, chronische en electieve zorg wordt (onnodig) tweedelijnszorg-gebruik voorkomen, zonder onbedoelde extra belasting van de eerste lijn te veroorzaken of ziekenhuiszorg te verplaatsen naar thuis via de (specialistische) wijkverpleging. Ook slim georganiseerde behandeling, zoals het bewuster inzetten van eerste-, tweede- en derdelijnsrevalidatie, draagt bij aan een efficiënte samenwerking tussen de eerste en tweede lijn. THEMA 11
Transformatie tweede lijn – Passende medisch specialistische zorg
Waardegedreven, uitkomstgerichte zorg waarover mét de patiënt en zijn/haar naasten wordt besloten. Hieronder vallen projecten als ‘Transmurale palliatieve zorg’, ‘Keuzehulpen’ en ‘Samen beslissen’.
38
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 1: KWETSBARE OUDEREN, CHRONISCH ZIEKEN NU EN IN DE TOEKOMST & TRANSFORMEREN EERSTE EN TWEEDE LIJN
Verdere stappen in 2024 Keuzes die nog gemaakt moeten worden: → De actielijn kent een stuurgroep (TMZ) waarin de bestuurders van betrokken organisaties vertegenwoordigd zijn. Deze stuurgroep komt eens per twee maanden bij elkaar. Lopende thema’s worden gevolgd in deze stuurgroep. De stuurgroep besluit over het opstarten van nieuwe thema’s in dit regioplan en buigt zich over de eventuele herverdeling van portefeuilles. → De werkgroepen van deze thema’s bestaan uit een goede afspiegeling van de verschillende domeinen en organisaties. Benodigde analyses: → De impact van de thema’s van actielijn 1 op de zorgkloof. → De huidige beschikbare data en systemen versus de behoeften vanuit de thema’s. Aanvullende initiatieven: → De stuurgroep besluit over nieuwe / aanvullende initiatieven. → Op het thema ‘aantrekkelijk (regionaal) werkgeverschap’ worden in actielijn een vooralsnog geen aparte initiatieven opgenomen. Hierbij kan gedacht worden aan: Zorg- en ondersteuningsprofessionals vitaal en inzetbaar houden als het werk drukker, complexer en meer digitaal wordt. Boeien, binden en behouden van medewerkers. Medewerkers klaarmaken voor digitalisering. Sociale innovatie bij nieuwe technologieën en samenwerken in arbeidsmarktproblematiek.
Invulling PDCA
Sinds 2021 is in opdracht van het Transmurale Zorg netwerk (TMZ) een onderzoeksgroep van de Universiteit van Maastricht gestart met wetenschappelijk onderzoek. Er wordt een actie gerichte onderzoekaanpak gehanteerd. Dit betekent dat het onderzoek sterk samenhangt met vraagstukken die spelen binnen TMZ en waarbij terugkoppeling plaatsvindt van onderzoeksresultaten naar de stuurgroep en de praktijk. Zo wordt een lerend netwerk gecreëerd, waar tussentijds bijsturing kan plaatsvinden. Naast ondersteuning van de stuurgroep TMZ (door meer feitelijke onderbouwing en kennis over mogelijkheden, knelpunten en barrières om te komen tot de juiste zorg op de juiste plek), buigt de onderzoeksgroep zich tot op heden over een aantal geselecteerde projecten. Sinds 2021 worden vier projecten ondersteund met analyses en advies vanuit het onderzoek en wordt er gewerkt aan promotieonderzoek. In de projecten die gevolgd zijn, is een Plan-Do-Check-Act (PDCA) cyclus op gang gekomen, door in werkgroepen indicatoren te definiëren (meetplan) en deze periodiek te monitoren. Voor projecten die tot op heden niet gevolgd worden door de onderzoeksgroep, wordt vooraf of gedurende de implementatie een meetplan opgesteld, waarop periodiek gemonitord wordt.
39
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
Het onderzoek loopt nog tot en met 2024. De stuurgroep TMZ buigt zich momenteel over verlenging met 3 jaar en eventuele uitbreiding van het onderzoek met bijvoorbeeld het volgen van meer projecten uit het IZA regioplan. Monitoring op de effecten van hele programma TMZ op de langetermijndoelen, gebeurt tot op heden niet kwantitatief. In de toekomst wordt data van de GGD gecombineerd met data van de zorgverzekeraars en het Keten Control Center.
40
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 1: KWETSBARE OUDEREN, CHRONISCH ZIEKEN NU EN IN DE TOEKOMST & TRANSFORMEREN EERSTE EN TWEEDE LIJN
Samenhang andere regionale programma’s Raakvlakken met
Ja / Nee
Wat is het raakvlak?
Op welke manier afgestemd?
ROAZ
Ja
ROAZ plan, ROAZ regio • Advanced Care Planning: draagt bij aan pijler 2 van ROAZ (Groei acute zorgvraag remmen). • Medisch specialistische zorg samen met ketenpartners: draagt bij aan pijler 3 van ROAZ (aanbod efficiënter inzetten). • Transformatie tweede lijn – Hybride medisch specialistische zorg: draagt bij aan pijler 3 van ROAZ (aanbod efficiënter inzetten). • Regionaal coördinatiecentrum pijler 4 ROAZ: sluit aan bij ons thema Regionale Coördinatie Functie.
Alle initiatieven worden bij zowel ROAZ als IZA vergaderingen gedeeld door betrokken partijen zoals Amphia, huisartsen en VVT.
GALA
Ja
Implementatie ketenaanpakken • Welzijn op recept • Valpreventie
Lokaal en regionaal via de GGD.
WOZO
Ja
Transitietafel VVT: o.a. reablement en Langer Actief Thuis Woonzorganalyse
Gebeurt via portefeuille houdend bestuurders In lokaal Volkshuisvestingsprogramma
ggz
Ja
Via actielijn 2 Regioplan West Brabant Oost.
Via deelname van bestuurders ggz Breburg, CZ zorgverzekeraar, gemeenten en Huisartsenzorggroepen HHT/ Zorroo/ HZG Breda.
Wlz
Ja
VVT instellingen die betrokken zijn in actielijn 1, zijn ook in de lead voor de Wlz-plannen in de regio.
In 2024
Op dit moment is er nog geen expliciete afstemming met Transvorm over concrete initiatieven. Wel is afgestemd dat Transvorm in 2024 meedenkt over de verdere invulling van het prioritaire thema ‘Druk op de arbeidsmarkt’ in of over de actielijnen heen.
Periodiek afstemming tussen programmamanager IZA en strategisch adviseur bij Transvorm.
2
THEMA 2: Wijkgericht werken.
Verbinding met projectleider actielijn 2 en verbinding via bestuurders, CZ, gemeenten.
4
Een gezonde leefstijl en leefomgeving zorgt dat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen en dat chronisch zieken minder zorg nodig hebben.
Verbinding met projectleider actielijn 4.
TAZ ACTIELIJN
41
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 2: MENTALE GEZONDHEID
Algemene beschrijving Psychische klachten, stress en eenzaamheid komen bij bepaalde bevolkingsgroepen in de regio veel voor. Er wordt minder vaak eigen regie over het leven ervaren dan in de rest van Nederland, wat gevolgen heeft voor het psychisch en fysiek welbevinden. De uitstroom in de ggz in West-Brabant is lager dan de instroom. Hierdoor nemen de wachtlijsten toe, terwijl ze nu al de Treek normen overschrijden voor de meeste diagnosen.
Structuur actielijn
Deze actielijn is nieuw gestart.
Actielijn 2 sluit aan bij het plan dat ZorgBelang heeft opgesteld voor regio West-Brabant Oost. Bij de concrete invulling zoals die in 2024 uitgewerkt wordt, zal actielijn 2 zorgen dat er ervaringsdeskundigen ggz, leden van de adviesraden Wmo en de cliëntenraden van de betrokken zorgorganisaties worden betrokken.
Bestuurlijk trekker
Bestuursvoorzitter – ggz Breburg
Betrokken organisaties
ggz Breburg, gemeente Breda en gemeente Oosterhout namens de regiogemeenten, GGD West-Brabant, Huisartsenzorggroepen Zorroo, HZG, HHT, Surplus, Amphia, Novadic-Kentron, deelnemende ggz-partijen Transformatieplan Toegankelijke Mentale Gezondheidszorg (Caleidozorg, Mentaal Beter, Sterk Huis), Zorgbelang. Via de klankbordgroep Ggz Platform zijn de overige gecontracteerde ggz- partijen in West-Brabant betrokken.
Er is een kernteam geformeerd waarvan de leden structureel afstemmen en werken aan de verdere ontwikkeling van actielijn 2 in 2024. In dit kernteam is vertegenwoordiging van GGD, gemeenten Oosterhout en Breda, Novadic Kentron, Amphia, De Viersprong, ggz Breburg, huisartsen, MEE en Surplus.
Inwonerparticipatie
42
REGIOPLAN WEST-BRABANT OOST
ACTIELIJN 2: MENTALE GEZONDHEID
Actielijnambitie De regio West-Brabant Oost heeft als ambitie de toegankelijkheid tot zorg en ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid voor diegenen die dat écht nodig hebben te garanderen. Dat doen we door: → De inzet van preventie, waarmee we de mentale gezondheid bevorderen en zoveel mogelijk voorkomen dat mensen psychische klachten krijgen en/of suïcidaal gedrag ontwikkelen. → Te werken aan een verandering van de mindset bij zowel mensen met als zonder psychische klachten, leidend tot weerbaarheid en veerkracht bij onze inwoners. Dit begint al tijdens de jeugd. → Te borgen dat er een passend en toegankelijk zorg- en ondersteuningsaanbod ggz is voor diegene die dat nodig hebben. Daarbij wordt door sociaal domein, eerste en tweede lijn, optimaal samengewerkt en mensen met psychische klachten ervaren eigen regie. Hierdoor verminderen de wachttijden en de instroom naar de ggz en wordt de uitstroom verbeterd. Dit omvat ook doelgroepen waarvoor specifieke zorg nodig is, zoals EPA en LVB. → Het stimuleren van het gebruik van digitale toepassingen om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen geholpen kunnen worden. Digitale toepassingen helpen ook bij het versterken van het gevoel van eigen regie.