GR22.07.10B Plan van aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten.pdf
Tekst van het document
18
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Vitale Democratie In algemene zin maakte corona het moeilijker om fysiek te ontmoeten, maar tegelijk hebben we ook nieuwe (digitale) vormen ontdekt. De kansen hieruit nemen we mee. De doelstellingen van Vitale democratie, het anders besturen en werken (zie het ‘groene plaatje’) is in de huidige tijd en nafase van Corona nog misschien wel harder nodig dan ‘normaal’. Aandacht hebben en houden voor onze inwoners en ondernemers, hen vroeg betrekken bij ontwikkelingen, en goed luisteren naar hun behoefte en die realiseren waar wij dat vanuit onze rol als gemeente kunnen. Omgevingswet De opgelopen vertragen heeft in mindere mate met corona te maken. De uitdaging ligt in de regie om de verantwoordelijkheid (en zelfredzaamheid) meer bij onze inwoners neer te leggen. Het omgevingsplan en de omgevingsvisie zijn instrumenten die kunnen worden ingezet bij het vraagstuk rondom arbeidsmigranten.
19
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
4.
Aanbevelingen
In de voorgaande paragrafen komen we al tot de conclusie dat veel toekomstige ontwikkelingen (al dan niet corona gerelateerd) nauwelijks beïnvloedbaar zijn door de lokale overheid. Om herhaling te voorkomen, gaat dit hoofdstuk zoveel mogelijk in op maatregelen die we zelf kunnen toepassen óf hoe we in algemene zin als lokale overheid met grote toekomstige vraagstukken om kunnen gaan.
4.1 Huidige visie en de toekomst
Doelstelling van dit rapport is onder andere het beantwoorden van de vraag: heeft de coronacrisis er voor gezorgd dat onze visie als gemeente veranderd is? Gezien voorgaande analyse is het tegendeel waar. De visie uit het bedrijfsplan luidt als volgt: ‘Vanuit eigen kracht, dichtbij de burger. We zijn klantgericht en (re)ageren flexibel op veranderingen in de maatschappij.’ Naast het bedrijfsplan komt deze visie ook terug in onze Toekomstagenda 2030 en het coalitieakkoord. De afgelopen jaren heeft de gemeente Asten laten zien dat deze visie in de praktijk wordt gebracht en bovendien voldoet aan de behoefte van onze inwoners. Naast veerkracht vergt een crisis een hoge mate van flexibiliteit, zowel van de overheid als van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijk middenveld.
4.2 Aanbevelingen voor de korte termijn
Communicatie is belangrijk en aan te bevelen om hier ook tweerichtingsverkeer van te maken; zoals we dat in de tweede fase van de crisis hebben toegepast. Bij opleving van het coronavirus de communicatielijn weer oppakken en nauw contact houden met de verschillende doelgroepen en belangenverenigingen. De gezondheidscrisis heeft zijn sporen nagelaten op mentaal vlak, maar voor een kleine groep ook op fysiek vlak, met verstrekkende gevolgen op individueel niveau. We dienen voldoende aandacht te hebben voor de chronische effecten op de gezondheid van excorona-patiënten. De verwachting is dat de ondersteuning van (ex)coronapatiënten zal leiden tot extra Wmo-aanvragen. Deze onzekerheid biedt aanleiding om hier op door te pakken en het reeds bestaande verzoek bij Onis (op het vlak van long-covid) verder uit te (laten) werken. We kunnen weinig doen aan bevoegdheden die op landelijk niveau liggen. Lokaal kunnen we de ondernemers helpen door middel van maatregelen op het gebied van lokale belastingen en beleid. Gezien voorgaande analyse is het aan te bevelen om waar mogelijk hier ook ruimte in te geven. Op korte termijn geeft dit een positief effect aan de ondernemers, op langere termijn op de vitaliteit van ons centrum. Inmiddels heeft afstemming plaats gevonden met de horeca en worden de volgende maatregelen voorgesteld: •
• •
•
De maanden over 2022 waarin ondernemers geen terras konden exploiteren brengen we niet in rekening. Dit is geheel in lijn met het eerder genomen raadsbesluit d.d. 18 mei 2021 over de financiële compensatie coronamaatregelen. Concreet betekent dit dat we de maanden januari en februari 2022 niet in rekening brengen (misgelopen inkomsten bedragen naar schatting €3.000,- tot €4.000,-). Hiermee wordt gedeeltelijk tegemoet gekomen aan de wens van ondernemers (wens om het hele jaar niet in rekening te brengen) We komen de horeca tegemoet door met terugwerkende kracht een financiële bijdrage te verstrekken voor de controle op het CTB over de maanden januari en februari 2022 (naar voorbeeld van de regeling in 2021). Hiervoor zijn rijksmiddelen beschikbaar gesteld. In het kader van de Nafase Corona staan wij toe dat de terrassen in 2022 nog ‘om niet’ verruimd opgesteld staan (naar voorbeeld 2020 en 2021). We gaan in overleg met de horecaondernemers om op de locaties en bij de terrasverruimingen goed te kijken naar de bereikbaarheid voor voetgangers en minder validen. Die bereikbaarheid moet gewaarborgd worden. Voor de terrassen op de Markt geldt dat we de bereikbaarheid van de brandweer (doorgang van een brandweervoertuig) hanteren als uitgangspunt. Specifiek voor de horeca organiseren we een bestuurlijk overleg; mede om nieuw beleid te bespreken.
Bij de invoering van bovenstaande maatregelen moet altijd worden afgewogen of het geheel van maatregelen in balans is in vergelijking met andere doelgroepen om scheefgroei in tegemoetkomingen te voorkomen. Een algemenere maatregel die alle ondernemers in moeilijkheden kan helpen, is het (via Senzer) inzetten van resterende middelen van de Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK). Deze TONK-middelen zijn niet allemaal gebruikt en 20
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
hoeven niet aan het Rijk terugbetaald te worden. Eerder is al afgesproken dat de middelen beschikbaar moesten blijven voor mensen die geraakt zijn door de coronacrisis.
4.3. Aanbevelingen voor de lange termijn
21
•
Zeker in de beginfase van de coronacrisis zijn er noodgedwongen nieuwe structuren ontwikkeld. Gedurende de crisis hebben we als organisatie zoveel mogelijk binnen de reguliere processen proberen onder te brengen, met goed resultaat. Voor de toekomstige uitdagingen, wordt een zelfde aanpak aanbevolen. Inzetten op, verbeteren en eventueel uitbouwen van bestaande structuren. De dialogen en het onderzoek bevestigen dat onze externe contacten goed zijn. Vanzelfsprekend is de aanbeveling om dit te behouden, waar nodig te versterken en bij een nieuwe fase van de crisis de contacten ‘warm’ te houden. Deze conclusie wordt niet alleen versterkt door de bevindingen op het gebied van Vitale Democratie, maar ook het Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Gedreven door passie en ambitie’ onderstreept deze lijn volledig.
•
Het is een breed gedragen conclusie uit de dialogen en het aanvullend onderzoek: de lokale overheid heeft beperkte invloed en ‘is niet overal van’. Wat we reeds doen en verder kunnen uitbouwen is de rol van coalitiemakelaar. Erken je verantwoordelijkheid voor publieke voorzieningen, maar laat andere partijen meebeslissen en (mede)eigenaar zijn. Aanvullend is het ook belangrijk om betrokkenheid te tonen bij verenigingen waar we geen zeggenschap over hebben. Onderzoek (VNG) laat zien dat maatschappelijke initiatieven niet zomaar uit het niets opkomen, maar mede hun basis hebben in goede contacten met gemeenten. Dit past binnen de uitgangspunten en basisgedachte van Vitale Democratie.
•
Zie de (publieke) ruimte als kans voor positieve verandering. Door de crisis is ruimte in een ander daglicht komen te staan, zeker vanuit sociaal perspectief. Parken, wandel- en fietsmogelijkheden en goed wonen zijn belangrijk om vanuit huis te kunnen werken; zeker voor onze inwoners met een beperkte leefruimte.
•
Corona heeft het digitaal werken en het digitaal vergaderen (en bijeenkomsten) een forse impuls gegeven. Dat kan de veerkracht van werknemers vergroten, maar ook de druk op de balans tussen werk en privé. Ook dit vraagt om andere arbeidsomstandigheden en voorwaarden. Daarnaast kunnen digitalisering en nieuwe technologieën het gemeentelijk werk aanzienlijk vereenvoudigen, iets waar gemeenten volgens een recent rapport van het A&O fonds niet in voorop lopen. Zorg als gemeenten daarom voor goede digitalisering achter de schermen, maar laat dat altijd samengaan met een menselijk gezicht ervóór. Een gedeelte van onze inwoners kan hier niet altijd in mee gaan, hiervoor dient ondersteuning of een alternatief te zijn.
•
Het thema ‘Veilige Publieke Taak’ staat in onze gemeente al hoog op de agenda. De afgelopen jaren hebben de noodzaak hiervan alleen maar bevestigd. Ambtenaren in de ‘frontlinie’ zijn kwetsbaar en moeten veilig hun functie kunnen uitoefenen. Hiervoor is een plan van aanpak uitgewerkt. De ‘kortere lontjes’ uit ons onderzoek passen in een groter geheel ook in een toenemende polarisatie binnen de maatschappij als geheel. Toenemende mate van ontevredenheid, vaak gericht tegen de overheid, kan ook in Asten leiden tot (online aangejaagde) openbare orde verstoringen. Aanbeveling is om dit ook mee te nemen in het nieuw te formuleren Integraal Veiligheidsbeleid.
•
Binnen de gedachte ‘Vitale Kernen’ is het passend om meer regie te pakken op de huisvesting van arbeidsmigranten. Hierbij dient de koppeling gemaakt te worden met het instrumentarium die die omgevingsvisie biedt. De uitdaging op het gebied van arbeidsmigranten biedt tevens kansen ten aanzien van de groter wordende schaarste op de arbeidsmarkt. Uitdaging in dit dossier zit niet alleen op woonruimte, maar zeker ook op het gebied van draagvlak (sterke correlatie).
•
Voor wat betreft de krapte op de arbeidsmarkt is het belangrijk ook naar andere oplossingen te kijken. Een concrete aanbeveling om de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken, is het stimuleren van meer contracturen per werknemer. Nederland staat hoog op de lijsten met deeltijdbanen. Dat lijkt een eerste prioriteit, ook omdat de inzet arbeidsmigranten geen oplossing is voor alle sectoren (en de uitbreiding van contracturen geen negatief effect heeft op de woningmarkt). Het meest efficiënt is om dit toe te passen op onze eigen organisatie. Kleinere gemeenten hebben namelijk verhoudingsgewijs de meeste problemen met de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt, zo blijkt uit de Personeelsmonitor Gemeenten 2021 van het A&O fonds Gemeenten.
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
•
Op het gebied van jongeren is preventie een belangrijk middel om druk op professionele zorg weg te halen. Inzetten op jongerenwerk is hierbij essentieel. Het gaat hierbij om de groep ‘ongekende’ of ‘ongehoorde’ jongeren die gewoonlijk niet aan tafels zitten, die zich niet laten horen of die zich op straat polariserend uiten.
•
Er moet voor gezorgd worden dat de coronacrisis niet uitmondt in een armoede- of schuldencrisis. Aan de landelijke overheid de oproep om de afbouw van steunmaatregelen in samenspraak te doen met de lokale overheid (die niet de middelen hebben om deze crisis te beteugelen).
•
In samenwerking met de Peel en Senzer is het aan te bevelen om ruimhartig en creatief te werk te gaan om schulden te dempen en werk te behouden.
•
Gemeenten kunnen (in regionaal verband) veel zelf, maar dat zal moeten samengaan met of uitmonden in duurzame en structurele aanpassingen; hiervoor ligt de bal bij het Rijk.
•
Denk na over nieuwe vormen van solidariteit. De crisis heeft diverse nieuwe uitingen van solidariteit laten zien; zoals broodfondsen. Ook dat is een uiting van veerkracht, kansengelijkheid en sociale samenhang.
•
Ga vooralsnog uit van verschillende ontwikkelingsmogelijkheden van het virus. De ontwikkeling van het virus is nog ongewis. Het kan door succesvolle vaccinatie uitdoven en onder controle komen. Of: het kan zich als een soort harmonica verder voortbewegen, met pieken en dalen en met meer en minder strengere maatregelen. In gemuteerde vorm kan het ook voortdurend de kop opsteken, met nieuwe noodzakelijke vaccins en blijvende maatregelen. Onderschat in alle varianten de gezondheidsgevolgen op de lange termijn niet.
•
Koppel acute maatregelen aan structurele veranderingen. Zorg ervoor dat de nu door corona zichtbare mentale zorgvraag en de druk op de (jeugd)psychiatrie, de opmaat zijn voor de (her) organisatie van de GGZ. Lokaal hebben we hier vooral een signalerende functie.
•
Een actieve, veerkrachtige lokale gemeenschap vormt een buffer die de sociale impact van crises letterlijk en figuurlijk kan opvangen. Behoud en beloon de energie die tijdens de coronacrisis is ontstaan. Het netwerk van verenigingen, sociale initiatieven en onderling hulpbetoon is iets om te koesteren.
4.3.1. Actiepunten Uit bovenstaande aanbevelingen zijn een aantal concretere actiepunten te destilleren; hieruit blijkt nogmaals dat we op een aantal thema’s vooral een signalerende functie hebben. Nr. 1
2 3 4 5 6 7 8
22
Actiepunt Inzetten op, verbeteren en eventueel uitbouwen van bestaande tijdens de crisis (verder) ontwikkelde structuren en contacten op alle niveaus. Behoud en beloon de energie die tijdens de coronacrisis is ontstaan. 4.3 1e punt. De rol van coalitiemakelaar doorontwikkelen (laat andere partijen meebeslissen en (mede-)eigenaar zijn). 4.3 2e punt. Digitaal werken verder vormgeven en arbeidsomstandigheden daar op aanpassen. 4.3 4e punt. Blijvende aandacht voor het thema veilige publieke taak + polarisering van maatschappij een plek geven in het veiligheidsbeleid. 4.3 5e punt. Meer regie pakken op huisvesting arbeidsmigranten. 4.3 6e punt. Stimuleren van contracturenuitbreiding bij krapte arbeidsmarkt. 4.3 7e punt. Intensievere inzet op jongerenwerk als preventiemiddel. 4.3 8e punt. Oproep om afbouw van steunmaatregelen in samenspraak te doen met de lokale overheid. 4.3 9e punt.
Overheidsniveau Lokaal
Lokaal Lokaal Lokaal Lokaal Alle niveaus Lokaal Rijk (signaal vanuit lokaal)
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
9 10 11 12 13 14 15 16 17
Ruimhartig en creatief te werk te gaan om schulden te dempen en werk te behouden. 4.3 10e punt. Tot stand brengen van duurzame en structurele aanpassingen (o.a. door het koppelen van acute maatregelen aan structurele veranderingen). 4.3 11e punt. Rekening houden met terugkeer c.q. mutatie coronavirus. 3.3 13e punt. Bij opleving virus direct de ‘warmere’ communicatielijn uit de tweede fase hanteren. 4.2, 1e alinea. Reeds bestaande verzoek bij Onis (op het vlak van long-covid) verder uit (laten) werken. 4.2 2e alinea. De maanden over 2022 waarin ondernemers geen terras konden exploiteren niet in rekening brengen. 4.2 1e punt. Horeca tegemoet komen door met terugwerkende kracht een financiële bijdrage te verstrekken voor de controle op het CTB. 4.2 2e punt. Toestaan dat de terrassen in 2022 ‘om niet’ verruimd opgesteld staan. 4.2 3e punt. Inzetten van resterende middelen van de Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK). Dit betreft vooral Senzer. 4.2 5e alinea.
Lokaal en Peelregio Rijk Alle Niveaus Lokaal Lokaal Lokaal Lokaal Lokaal Peelregio
4.4 Algemene eindconclusie
Veel nieuwe inzichten zijn uitgebleven, maar dat kan in positieve zin ook als bevestiging worden beschouwd dat we ons op ‘de goede weg’ begeven. De diverse onderzoeken zijn een bevestiging en aanvulling op de informatie die reeds beschikbaar was. De eindconclusie van het voorliggende rapport komt dan ook dicht bij de visie van de gemeente Asten en luidt als volgt: de beste manier om kansen te blijven zien, uitdagingen het hoofd te bieden en weerbaar te zijn bij een volgende crisis is door de bestaande waarden van onze organisatie te koesteren. Onze oren en ogen openhoudend, dichtbij onze inwoners en het maatschappelijk middenveld, gaan we uit van eigen kracht. Hierbij verbinden we lokale doelstellingen met regionaal/landelijke ontwikkelingen én koppelen we de korte aan de (middel)lange termijn.
23
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Bijlagen Bijlage 1 Methodiek proces Nafase
Proces nafase Corona
24
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
25
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Bijlage 2
DESTEP
De DESTEP ( demografisch, economisch, sociaal-cultureel, technologisch, ecologisch en politiekjuridisch) een methodiek om omgevingsfactoren in kaart te brengen waarop een organisatie geen directe invloed heeft. Als overheidsorganisatie hebben we wel een rol in de doorvertaling van deze factoren; die worden hieronder al kort aangestipt en hebben in de vorige paragraaf al aandacht gekregen. Demografisch Algemene Ontwikkelingen: • Dubbele vergrijzing • Binden van jongeren • Arbeidsmigranten • Gezinsverdunning (minder kinderen, meer één-persoons huishoudens, minder mensen p/woning) Doorvertaling Asten: • Huisvesting arbeidsmigranten • Arbeidsmigranten, bestuurlijke handhaving: volksgezondheid, sociaal/cultureel, taal • Jeugd, bijv. bouwen voor starters • Beleid huisvesting Sinti, Roma • Statushouders • Overige doelgroepen? • Overig woningbouw kwalitatief/kwantitatief: gebrek aan voldoende bouwgrond? Economisch Algemene Ontwikkelingen: • Groeiende werkloosheid • Schuldenproblematiek • Begrotingstekort NL stijgt • Centrumontwikkeling? Horeca? Toerisme? • Werkelijke economische impact wordt zichtbaarder • Blijvend aanzienlijk aandeel thuiswerkenden/digitalisering • Beperkt reisverkeer met strenge regulering • Zij-instroom (zorg, onderwijs) Doorvertaling Asten: • Programma Centrumontwikkeling: toerisme, horeca, musea • Programma Vitale kernen • Begrotingstekort 2022 e.v.
• Kosten sociaal domein: werkloosheid – schulden – ziekte – bijstand • Ontwikkeling innovatiehuis (Peel, Brainportregio) Sociaal-cultureel Algemene Ontwikkelingen: • Zorg / scholen -> zij-instroom • Risico reguliere zorg uitstel • Verdeelde maatschappij / polarisatie / geïsoleerde groepen • Veiligheid • Vermaak / evenementen / verenigingsleven • Psychische gezondheid (bijv. ook speciaal bij jongeren) • Eenzaamheid • Steeds meer organisaties kiezen voor permanente verandering en hybride werken Doorvertaling Asten: • Veel! Nader te specificeren! Totale impact op sociale domein en de onderdelen daarin en de maatschappelijk toe te voegen waarde vanuit de gemeente Asten. Technologisch
26
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Algemene Ontwikkelingen: • Gezondheidszorg: testcapaciteit, vaccinatiebeleid, werking vaccin • Verdere toename cyberrisico’s. Aanvallen op de zorg en op ontwikkelaars vaccin, datalekken. • Digitalisering (Online werken, Infrastructuur) • Duurzaamheid (Bv. minder files, minder kantoor m2) • Data gedreven keuzes: visie, kennis, hoe? Doorvertaling Asten: • Verdere digitalisering / samenwerken binnen en buiten de organisatie, hybride vergaderen, digitaal vergaderen, versnelling flexibel werkplekconcept • Overgang naar ICT-NML van belang, meer naar de cloud, beheer werkplek op afstand • Structureel inbedden thuiswerken • Samenwerken binnen de organisatie / saamhorigheid – werkplezier belangrijk aandachtspunt -> voor echte verbinding heb je geen WIFI nodig • Kansen vanuit data gedreven werken, beleidsanalist als sparringpartner tussen beleid & IT • Duurzaamheid, kansen? Politiek Algemene Ontwikkelingen: • Landelijke maatregelen. Regionale afstemming. Lokale ruimte. • Internationale afstemming over maatregelen. • Verdere maatschappelijke polarisatie rond Corona. Kleinere groep die extremer wordt. Grotere groep die moeite heeft met aanpak; verdeeldheid breder merkbaar. Meer zichtbaar rondom campagnes/verkiezingen. Openbare orde en veiligheid. • Discussie over veiligheid vaccin en vaccinatiebeleid. • Draagvlak. Toenemende juridisering rond maatregelen. Wet tijdelijke maatregelen.
Doorvertaling Asten: • Lokale steun, rijkssteun, stimuleren koop lokaal • Financiële steun / niet-financiële steun (faciliterende en verbindende rol) • Ambitie Toekomstagenda Asten 2030 t.o.v. effecten Corona • Meerjarig sluitende begroting
27
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Bijlage 3
Gespreksverslagen dialoog
Bestuur Koninklijke Horeca Nederland afdeling Asten Opening Wil Verberkt heet iedereen welkom en geeft een korte toelichting op de bijeenkomst. Op de agenda staat het onderwerp ‘Nafase corona’. Hierna volgt een voorstelrondje. Aanleiding voor de bijeenkomst De coronamaatregelen worden steeds verder afgeschaald en er komt weer meer ruimte om te bewegen en ondernemen. Ook de horecagelegenheden zijn weer geopend en mogen klanten ontvangen. Landelijk zien we dat de maatregelen en de vaccinaties een positief effect hebben op het voorkomen van een ernstig ziekteverloop waardoor de druk op de zorg kan afnemen. Ook in Asten zien we deze positieve effecten. Hierdoor gaan we van een acute fase van de bestrijding van het virus naar een fase van herstel en nazorg. In termen van crisisbeheersing spreken we dan over de ‘nafase’. Tijdens deze bijeenkomst gaan we met elkaar in gesprek over de nafase. We halen op welke vragen er leven en waar de hoogste prioriteit / grootste behoefte ligt voor de horecaondernemers. Nafase corona De gemeente is verantwoordelijk voor de nafase en wil dat ook graag zijn. We bepalen graag zelf met onze inwoners en ondernemers wat er moet gebeuren en hoe. We stemmen af binnen de regio en maken gebruik van aangeboden instrumenten en data, best practices en adviezen van bijv. de Veiligheidsregio en de VNG.
De gemeente Asten brengt momenteel in beeld wat er nodig is voor de nafase van de coronacrisis. Belangrijk hierbij is het inzichtelijk maken van de huidige situatie in Asten. De gemeente heeft hierbij een cruciale rol als het gaat om communicatie. Zowel in de zin van toegankelijke informatieverstrekking als van de dialoog met inwoners, ondernemers en het faciliteren van het herstel van sociale contacten. Rol/taak van de gemeente als lokale overheid in de nafase • Vooral stimuleren, ondersteunen (op gang helpen). Inwoners en ondernemers ruimte en vrijheid geven. Verantwoordelijkheden daar laten liggen waar ze horen. Bijv. Horeca zelf met ideeën laten komen. • We zijn niet van alles. We zullen duidelijke kaders en grenzen moeten aangeven om verwachtingen te managen. Ook duidelijk maken waarom: capaciteit, eigen verantwoordelijkheden, financiële situatie, • Benadrukken van gezamenlijke aanpak: vitaal Asten. • Er ligt een extra kans voor de vitale democratie. We moeten er gebruik van maken. Flexibiliteit bij de aanpak. • De gemeente heeft een cruciale rol als het gaat om communicatie. • • •
We stemmen af met buurgemeenten en regio. We treden op als eenheid: collectieve collegiale en betrokken uitstraling als college. Aanpak moet “bruisen”: Samen aanpakken, schouders eronder, iets over hebben voor elkaar, herkenbaar, faciliterend, proactief. Ook duidelijk zijn in wat we niet willen.
Centrumontwikkeling/Vitale kernen/Werkgelegenheid/Bedrijven/Horeca/Winkels De vraag is hoe het met de horeca is gesteld en hoe de ondernemers de coronacrisis zijn doorgekomen. De aanwezigheid van horeca is erg belangrijk voor een vitaal centrum in Asten, Ommel als Heusden. We willen samen met KHN Asten in kaart brengen welke risico’s we zien maar ook welke kansen we zien voor de nafase. Wat weten we nog niet, welke vragen leven er en wat moet de hoogste prioriteit krijgen? Op basis van het gesprek met KHN Asten hebben we een ‘Praatplaat nafase corona’ ingevuld. Deze is bijgevoegd bij dit verslag. De praatplaat laat zien welke urgente thema’s er spelen, zowel tijdelijk als structureel. Tijdens het gesprek werd ons duidelijk dat KHN Asten zich zorgen maakt over 2022. De coronamaatregelen mogen dan zo goed als opgeheven zijn, de omzet is nog niet op het niveau wat het hoort te zijn. En zonder (goed) personeel is het niet mogelijk om tot die noodzakelijke omzet te komen. De horeca draait nu vooral op jeugd die zelf flink op stap gaat en regelmatig met een
28
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
coronabesmetting thuis zit. Voor veel ondernemers betekent dit dat zij minder open zijn dan onder ‘normale’ omstandigheden. Voor KHN Asten liggen de kansen vooral in het voortzetten van de goede samenwerking met de gemeente, een meedenkende gemeente die kiest voor deregulering i.p.v. extra regulering, het verkorten van procedures bijvoorbeeld bij aanvragen voor evenementen, het structureel verruimen van de zomerterrassen en dan niet alleen op de Markt maar overal zoals we dat tijdens de coronamaatregelen hebben uitgevoerd en het uitstellen of vrijstellen van terrasbelasting. Openstaande vragen van KHN Asten: 1. Bestuur KHN Astenvraagt of de gemeente de huur van gemeentegrond (terrasbelasting) voor 2022 in rekening gaat brengen. Hij heeft eerder al een verzoek gedaan om géén terrasbelasting in rekening te brengen in 2022. 2. Bestuur KHN Asten vraagt of de terrassen in 2022 wederom om niet verruimt opgesteld mogen worden naar voorbeeld van 2020 en 2021. 3. Er wordt gevraagd / verzocht of de verruiming van de terrassen structureel opgenomen kan worden in het horecabeleid van de gemeente. 4. Er wordt gevraagd / verzocht om nog eens kritisch te kijken naar het opleggen van terrasbelasting. 5. Er wordt gevraagd of er een bestuurlijk overleg kan worden georganiseerd tussen de nieuwe portefeuillehouder Economie en bestuur van KHN Asten.
29
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
ZLTO-bestuur Doel gesprek Ophalen hoe de sector de Coronatijd heeft doorstaan. Ophalen of er aandachtspunten of ondersteunende maatregelen nodig zijn. Medio juni 2022 gaat er een voorstel naar de raad met daarin: -
Een foto van de huidige situatie;
-
Voorstellen mbt ondersteunende maatregelen;
-
Evt kansen of andere zaken.
Corona Frank schetst de situatie. Corona is 2 jaar geleden na carnaval begonnen. Het gros van de agrarische bedrijven heeft het eigen vermogen in deze 2 jaar zien slinken. Sectorbreed is de reden dat de opbrengstprijs van de producten is tegen gevallen. Voor de legkippensector speelde aan de opbrengstenkant bijvoorbeeld dat in de Coronatijd meer eieren werden gegeten, maar gelijktijdig werd de horeca werd gesloten. Dit leidde tot overproductie van eieren en daarmee een lagere opbrengstprijs. Als de opbrengst meer dan 30% minder was, kon een beroep worden gedaan op de TVL. Het blijft nog onzeker hoe dit achteraf wordt getoetst door de overheid en of er moet worden terug betaald. De vleeskuikenhouders lieten door de verminderde vraag naar vleeskuikens hun stallen leeg staan. Zij sloegen rondes over om gebruik te kunnen maken van de TVL. Ook voor hen geldt hoe de overheid omgaat met de ontvangen vergoedingen. De varkensbedrijven ontvingen een lager bedrag voor de varkens omdat de slachterijen dicht gingen door de vele Corona zieken in deze branche. De bloemenkwekerijen krijgen direct in 2020 een flinke klap te verwerken (moederdag en Pasen), maar uiteindelijk viel het voor hen mee omdat er meer bloemen werden gekocht in de Coronaperiode. Voor de paprikakwekerijen viel de markt in Japan/VS weg, maar er werd 20% meer paprika geconsumeerd waardoor de prijzen stegen.
Dit leidde aan de opbrengstkant tot een positief resultaat Het meest zwaar werd de sector met het ‘luxe vlees’ getroffen, zoals het kalfsvlees omdat de horeca werd gesloten. Aan de kostenkant namen de personeelskosten toe door zieken die moesten worden doorbetaald. Ook was er met name zorg over ziekte onder het personeel. De uitzendbureaus hadden een Coronatoeslag ingevoerd. Stalaanpassingen Frank concludeert dat de bedrijven door Corona het eigen vermogen hebben zien slinken, terwijl zij nu voor grote opgaven en extra hoge kosten staan. Hij noemt de investeringen in emissiereducerende maatregelen in stallen die op grond van de Interim Omgevingsverordening in Brabant versneld voor 1 januari 2024 gereed moeten zijn anders moeten deze stallen buiten gebruik worden gesteld. Dit vraagt om een investering per bedrijf tussen de € 200.000 en € 300.000. Bedrijven moeten nu de vergunning aanvragen om in 2023 te kunnen bouwen. Energiekosten Maar ook stijging van de energiekosten heeft consequenties voor de verschillen agrarische sectoren aan de kosten dan wel opbrengstenkant, zoals: 1. Door de stijging van de energiekosten zijn de voerprijzen voor vee fors gestegen en er is een tekort aan vlees/groenten omdat er minder is geproduceerd. Dit leidt tot een stijging van 25% van de prijzen in de supermarkt voor de consument.
Bedrijven/tussenhandel (bijvoorbeeld de eierhandel) maken veelal vaste prijsafspraken met supermarkten voor 1 jaar. Het is belangrijk dat deze prijzen worden opengegooid en dat er tussentijds nieuwe
30
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
prijsafspraken met de supermarkten worden gemaakt anders gaan de afnemers, bijvoorbeeld de eierhandelaren failliet. Het is dus belangrijk dat de supermarkten hierin mee gaan zodat de huidige tussenhandel blijft bestaan. Het zal zeker zo’n 2 jaar duren voordat de prijzen weer gaan dalen. 2. De gestegen energieprijzen zorgen voor grote verschillen tussen tuindersbedrijven. Door de gestegen gasprijzen laten een aantal bedrijven het bedrijf leeg staan. Dit heeft ook te maken met afspraken die een bedrijf heeft qua gas en electra. Sommige bedrijven maken gebruik van houtstookkachels waarbij de subsidie is gekoppeld aan de gasprijs. Door de stijgende gasprijs kan het voor hen financieel weer interessant zijn om de WKK-installaties te heractiveren. Dit heeft consequenties op het gebied van duurzaamheid. 3. In de akkerbouw stijgt de opbrengst per hectare, maar de prijs van kunstmest is gestegen (verdubbeling) door de stijging van het gas. Oekraine Ook de oorlog in de Oekraine heeft gevolgen voor het voerprijs en het voedsel. Dit jaar is er geen oogst in de Oekraine. Op zijn best zal er in 2023 weer een normale opbrengst zijn. De beschikbaarheid van bepaalde producten komt in het gedrang, bijvoorbeeld chips, tonijn in zonnebloemolie.
Bouwkosten De bouwkosten zijn enorm gestegen terwijl veel bedrijven in de sector hun bedrijven moeten aanpassen voor 1 januari 2024 en daar geen keuze in hebben. Stikstof/Gebiedsgerichte aanpak In Asten ligt de Groote Peel dat is aangemerkt als Natura 2000 gebied. In de zones om Natura 2000 gebieden ligt landelijk een opgaaf om de stikstofuitstoot fors terug te dringen omwille van natuur, woningbouw, bedrijventerreinen. De wijze waarop wordt door provincies uitgewerkt in gebiedsplannen. Ook voor de Pelen op Astens en Deurnes grondgebied wordt zo’n gebiedsplan opgesteld waarin meerdere doelen integraal worden opgepakt (natuur, water, landbouw, leefbaarheid, beleefbaarheid, economie en energie). De druk om te extensiveren op de bedrijven zal in deze zone toenemen, maar vooralsnog is onduidelijk hoe zij dit vorm kunnen/moeten geven. Zij zullen hun bedrijf meer in balans met de omgeving moeten gaan brengen, natuurinclusiever en daarop hun bedrijfsvoering aanpassen. Veel bedrijven zullen vervroegd stoppen omdat ze onvoldoende toekomstmogelijkheden meer zien (geen opvolger, investering stalaanpassingen, opgaaf stikstofuitstoot, onduidelijkheid wat er van hen wordt verwacht qua bedrijfsaanpassingen). Ook komen er in 2022 weer nieuwe opkoopregelingen vanuit het rijk waar bedrijven aan zullen meedoen en hun bedrijf beëindigen.
Het stoppen van deze bedrijven heeft consequenties voor de leefbaarheid in deze zone, maar ook op de leefbaarheid in de kernen. Rol overheid Er wordt besproken wat de sector van de overheid verwacht. Frank geeft aan dat hulp nodig is bij: 1. het openbreken van contracten tussen bedrijven (tussenhandel) en supermarkten; 2. het gemakkelijker geld verstrekken door de banken; 3. de herinvestering voor de stalaanpassingen voor 1 januari 2024. Deze eis is opgelegd door de provincie Noord-Brabant en zal voor heel veel bedrijven moeilijk haalbaar zijn; 4. de voedselproductie zal weer gewaardeerd moeten worden. Er wordt geconcludeerd dat de gemeente hier in principe geen ondersteunende rol in kan bieden. De provincie zal naar verwachting politiek gezien vasthouden aan de eis van 1 januari 2024 voor de stalaanpassingen. Tot slot wordt gesproken over het feit hoe moeilijk het is om draagvlak in een omgeving te krijgen voor de huisvesting van arbeidsmigranten. De verplichte dialoog met de buurt maakt het er niet gemakkelijker op. Hannie biedt aan dat er bij hun kwekerij werkgelegenheid is voor vluchtelingen uit de Oekraine mocht daar behoefte aan komen in de gemeente.
31
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Er wordt geconcludeerd dat er een bijzonder moeilijke tijd voor agrarische sector is aangebroken met veel veranderingen en veel onzekerheden voor de individuele bedrijven die zijn effect zal hebben in het buitengebied.
32
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Brancheorganisaties Aanleiding De coronacrisis is na 2 jaar in de zogeheten nafase beland. In deze nafase treedt de gemeente in overleg met brancheorganisaties en inwoners om te horen hoe zij de afgelopen 2 jaar ervaren hebben en hoe zij de toekomst zien. Ook ligt er een opdracht vanuit de raad om, in overleg met inwoners en organisaties, te kijken waar we de gemeenschap kunnen helpen. De planning is om in de raadsvergadering van juli met een eerste beeld en plan van aanpak te komen. Inhoud Met OVA, ICAS en CMA is gesproken over de situatie bij onze centrumondernemers, MKB en industrie. Het algemene beeld is als volgt. Directe gevolgen coronacrisis We kennen eigenlijk geen bedrijven die als gevolg van de coronacrisis zijn gestopt dan wel failliet zijn gegaan. Er zijn wel grote, individuele verschillen: waar sommige bedrijven floreerden hadden en hebben andere bedrijven het moeilijk. Bedrijven die dicht moesten (detailhandel en horeca) zijn zwaarder getroffen dan bedrijven die door konden (MKB, industrie). Sommige bedrijven hebben het nog steeds moeilijk en zullen het mogelijk nog jaren moeilijk hebben, doordat al het investeringskapitaal en alle reserves (zowel zakelijk als privé) zijn ingezet, letterlijk om te overleven. Personeelstekorten en materiaaltekorten waren voor corona al gaande, maar zijn versneld en versterkt door de coronacrisis.
De gevolgen hiervan blijven naar verwachting nog lang voelbaar. Toekomstige effecten Er zijn grote zorgen over de afrekening die mogelijk later dit jaar nog gaat komen (bijv de uitgestelde belastingen). Dat leidt er onherroepelijk toe dat sommige bedrijven alsnog omvallen. Daar moet een oplossing voor gevonden worden. Er is onzekerheid of er richting het najaar toch weer nieuwe coronamaatregelen nodig gaan zijn. Als die er komen, is het essentieel corona breder te benaderen dan enkel vanuit het medische perspectief. Er zijn reële zorgen over andere potentiële crises met grote (financiële) gevolgen, zoals de negatieve ontwikkelingen rondom energie, materialen en personeel. Opmerkingen op proces Het was best lastig toen alles op nationaal niveau werd bepaald en er lokaal geen/weinig speelruimte was om pragmatisch met zaken om te gaan. De enkel medische benadering van corona heeft te lang geduurd en heeft de situatie vanuit ondernemersperspectief verslechterd. Voorbeeld was zeker tijdens de 1 e golf de verplichte quarantaine en het niet kunnen testen. Dat was voor een groot bedrijf nog wel op te vangen, maar voor het MKB of de eenmanszaak was dat ‘killing’. Het gevoel was soms dat de gemeente meer had kunnen doen om ondernemers te helpen, waarbij ook niet altijd duidelijk werd gecommuniceerd waarom iets wel of niet werd gedaan.
Voorbeeld is het niet kunnen bijspringen bij de OZB of de Reclamebelasting. Positieve punten van de coronacrisis: Er was en is veel direct en laagdrempelig overleg met het ambtelijk apparaat en dat is zeer waardevol. De toenadering naar elkaar en solidariteit onder elkaar was groot en dat is mede te danken aan de gezamenlijke inzet van ondernemers en gemeente. De lokale gunfactor was ook sector-overstijgend aanwezig, bijv. vanuit industrie richting detailhandel. De crisis heeft qua creativiteit soms ook weer het beste in ondernemers naar boven gehaald. Verwachtingen naar de gemeente: Wees soepel en geef ondernemers de ruimte om te ondernemen. Houd de extra ruimte die tijdens de coronacrisis is gekomen in stand (bijv. ruime terrassen). Doe datgene dat je communiceert, maar ben ook helder in wat je niet kunt doen. Een goede verstandhouding begint met begrip en een open houding richting ondernemers. Blijf aandacht geven aan lokale solidariteitsacties (o.a. Koop Lokaal). Er zullen ook oplossingen moeten komen voor de andere crises (energie, personeel, materiaal), al ligt dat vooral ook op nationaal niveau. 33
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
KBO/Seniorenvereniging Het bestuur van de KBO gaat in op de vraag naar consequenties van de coronacrisis voor de doelgroep, nu en in de toekomst. Kunnen zowel negatieve als positieve consequenties zijn. Het bestuur meldt het volgende. •
In 2020 en 2021 zijn de meeste activiteiten geannuleerd. Sommige activiteiten zijn in 2022 weer opgestart.
•
Vanaf nu loopt er dus weer een redelijk normaal programma. Maar de opkomst is voor Asten lager. Sinds 2016 zie je al een afname van het ledenbestand. Er komt weinig “jongerenaanwas”. Dit heeft niet te maken met sterfgevallen vanwege Corona. Sterker nog, er zijn minder sterfgevallen dan de jaren voor corona (uiteraard was 2018 een zwaar jaar vanwege de grieppandemie). De gemiddelde leeftijd van de leden is opgelopen van 75 naar 77 jaar. Er zijn heel weinig leden tussen de 50-60 jaar.
•
Er is wat angst bij sommige mensen voor wie de maatregelen te vroeg zijn afgeschaald. Ze hadden liever nog langer een mondkapjesplicht willen zien maar kiezen er niet voor om er zelf nog een te dragen (omdat dit zou opvallen).
•
In Heusden zie je ook dat de mensen wat vervreemd zijn van de activiteiten na twee magere jaren en niet meer terugkomen. Heusden heeft echter veel jongere leden.
•
Algemene indruk is dat de ouderen, zeker de 80+, zich niet veel zorgen maakt over Corona. Dat is geweest, is de houding en van de overheid wordt verwacht dat er geen lockdown meer komt.
•
Er zijn vrijwilligers genoeg, zeker voor ondersteuning van activiteiten. Structurele inzet als bestuurder is minder in trek. Maar, er zijn geen problemen.
•
Conclusie is dus dat de participatie aan KBO-activiteiten en activiteiten zoals bridgen terugloopt.
•
Dit wil echter niet zeggen dat eenzaamheid op de loer ligt. Daar zijn geen signalen van, ofschoon ook wordt aangegeven dat die signalen niet kunnen komen van mensen die ze niet meer zien. Ook blijken veel mensen thuisactiviteiten voort te zetten die ontwikkeld zijn onder corona, bijv. thuis bridgen. Ook zijn de mogelijkheden van digitalisering door sommigen ontdekt of verruimd, zoals ook Onis constateert.
•
Kansen: behalve digitalisering is er aanleiding om samen met Onis en het Sociaal Team Asten te kijken naar de activiteiten die worden georganiseerd, omdat er mogelijk dubbelingen in zitten. Dit zal op de agenda worden gezet voor een volgend overleg.
•
Verwachtingen: geld is altijd goed (met een knipoog maar ook serieus tintje). Verder zal het nieuwe gemeenschapshuis een aantrekkende werking hebben, omdat De Beiaard niet écht uitnodigend meer is. De bridgeclub probeert op basis daarvan mensen te bewegen om zich (weer) aan te sluiten.
Conclusies -Participatie en lidmaatschap lopen terug. De trend was al eerder ingezet dan corona. -De meeste ouderen gaan er vanuit dat Corona voorbij is. Sommige ouderen zijn nog wat angstig dat de maatregelen te vroeg zijn afgeschaald. -Er zijn geen signalen over vereenzaming, maar of die ook daadwerkelijk bij het KBO komen…? -Er zijn voldoende vrijwilligers. -Kansen op verdere digitalisering en afstemming van activiteiten van KBO, Onis en wellicht ook Sociaal Team Asten.
34
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
ONIS Welzijn 1. Nafase Corona Binnen de crisisbeheersing is het proces nafase Corona nu in gang gezet. De gemeente Asten wil in beeld brengen welke mogelijkheden er zijn, wat we lokaal kunnen doen en hoe we op bepaalde zaken in moeten/kunnen spelen. Er vinden gesprekken plaats met samenwerkingspartners en er komt nog een Tip enquête voor inwoners. Consequenties, risico’s en kansen Jongerenwerk inzet minder collectief veel meer individueler en ook complexer. Niet alleen door Corona. Jeugd valt echt op! Versterking van een trend die al in gang gezet is. Ook psychische problematiek is een belangrijk aandachtspunt. Jongerenwerk wordt meer gewaardeerd, er is meer erkenning. Zichtbaarheid van het jongerenwerk is hoog. Sociaal werk wordt veel meer erkent dan jaren geleden. Onis was heel zichtbaar tijdens de Corona crisis. Er zijn veel tekorten in de zorg dus er gaat meer naar het welzijnswerk. Beweging meer naar de voorkant, integraal. Ook naar b.v. dorpsondersteuners. Een landelijke trend is dat welzijn belangrijk is. Bij het ouderenwerk merken ze dat sommige mensen huiverig zijn om weer te participeren en deel te nemen aan activiteiten. Eenzaamheid (vrijwillig of onvrijwillig) blijft een belangrijk thema, mensen weer in beweging krijgen. Er is bij Onis een verzoek ingediend om iets te doen met long-covid patiënten, dit moet nog bekeken en besproken worden.
Er worden veel meer individuele vragen gesteld. Er wordt goed gekeken en afgewogen wat bij Onis hoort en wat niet. Ook zorginstellingen benaderde Onis in het begin van de Coronatijd. Vluchtelingenwerk: Er is flinke vertraging ontstaan in procedures, gezinsherenigingen, inburgeringstrajecten, onderwijs e.d. Dit heeft echt te maken met Corona. Er is een toename bij schulddienstverlening. Dit komt niet alleen door Corona, maar ook door de huidige situatie (prijsstijgingen e.d.). Kansen die Onis ziet zijn: digitaal werken, dit heeft echt een vlucht genomen. Er komen meer mensen die zaken digitaal kunnen. Digitaal kompas is onderdeel van Onis. Dit was gunstig in Coronatijd. Meer vrijwilligers b.v. door Oekraïne en misschien ook wel door Corona. Onis probeert de vrijwilligers breed in te zetten binnen de organisatie. Ook in Coronatijd waren er genoeg vrijwilligers. Onis heeft ook echt jonge vrijwilligers. Het is belangrijk om een stevige Welzijnsorganisatie te hebben staan om b.v. de crisis aan te pakken. Zo kan er snel geschakeld worden en actie ondernomen worden. Het is belangrijk om dan ook voldoende vrijwilliger te hebben. Onis is een platte organisatie. Zien, horen en reageren is de kracht. De werkbelasting bij Onis is erg hoog, werkdruk is te hoog. Dit is bij alle terreinen zo, denk aan schulddienstverlening, mantelzorg, jongerenwerk, vluchtelingenwerk.
Onis is aan het nadenken over een flexibele schil die ingezet zou kunnen worden. 2. Ontwikkelingen 2022 Kostendelers norm gaat veranderen in wetgeving. Schulddienstverlening Vanuit schuldhulpverlening/vroegsignalering komt er op korte termijn een verzoek voor 12 uur extra incidenteel per gemeente voor 2022. 35
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Onderbouwing met data is hierbij belangrijk. Hiervoor wordt in 2022 dekking gezocht binnen bestaande budgetten. Voor 2023 moet het meegenomen worden in de voorjaarsnota. Jongeren en schulden ism alle Peelgemeenten wordt bekeken. Oekraïne Het loopt goed. Er zijn binnen Onis mensen vrij gemaakt hiervoor. Er moeten geen mensen naar Onis gestuurd worden voor kleding en andere spullen. Hiervoor moeten mensen in Eindhoven zijn. Data Onis Data verzamelen kwartaal 1 2022 (Q1). Het lukt nu nog niet bij Onis, maar er wordt aan gewerkt. Irma Hurkens gaat hier achteraan en levert e.e.a. aan. Nieuwe wensen jongerenwerk Structureel 18 uur jongerenwerk meenemen in de voorjaarsnota 2023. Patricia kijkt dit na. Voor 2022 wordt er 12 uur per week extra jongerenwerk ingezet. Voor 2023 is er de indexering en 2 nieuwe wensen, jongerenwerk en schulddienstverlening. Verslaglegging Onis. De inhoudelijke verslaglegging van Onis kost veel tijd. Is het een optie om 1x in de 2 jaar uitgebreid te doen en het andere jaar wat eenvoudiger. Ja dat is een optie en b.v. een infographic kan ook een goed idee zijn. De griffier is bezig met het opstellen van een inwerk traject voor de nieuwe Raad. Een presentatie van Onis zoals de vorige keer zou nuttig zijn voor de nieuwe Raad. Graag voor de zomervakantie. Patricia stemt dit af met griffier. Er komen twee commissies Ruimte en Burgers / AZC samen gevoegd.
Nieuwe gemeenschapshuis Huidige datum nieuw gemeenschapshuis, 1 dec. 2022? Onis moet opnieuw reserveren voor de eigen kantoren.
36
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Primair Onderwijs en Kinderopvang Kinderopvang Zorgen/bedreigingen: • ouders maken laagdrempelig gebruikt van noodopvang; de lijst met cruciale beroepen is groot en in sommige gevallen blijkt het in de praktijk tot maar liefst 75% van de capaciteit te leiden. Dat is overigens niet overal zo. •
Deze ontwikkeling is ook te zien bij de reguliere opvang. Hier zijn nauwelijks afmeldingen te constateren van kinderen, ook niet in de vakanties. Dit zijn periodes dat het juist belangrijk is om als gezin samen op te trekken, maar veel ouders kiezen ervoor om tijd voor zichzelf in te plannen en kinderen naar de opvang te brengen.
•
Het effect van de coronacrisis op de jongste kinderen moeten we niet onderschatten. Denk aan de tweejarigen die al bezig zijn met mondkapjes. Onduidelijk wat voor effect dit heeft op de ontwikkeling.
•
Er zijn kortere lontjes bij ouders en dat i.c.m. met de regels maakt het moeilijk om alles goed te handhaven (zoals met de cruciale beroepen). In sommige gevallen moet je dan voor de weg met de minste weerstand gaan. Rek bij veel mensen is eruit.
•
Kinderen die al kwetsbaar zijn worden kwetsbaarder, dat is een grote zorg.
Positieve ontwikkelingen/kansen: •
Contact met (anderstalige) ouders is versterkt en betrokkenheid hierdoor vergroot.
•
1e lockdown gaf veel saamhorigheid; partners die nauw met elkaar optrokken om problemen en ‘erge gevallen’ aan te pakken en op te lossen.
•
Er zijn inderdaad korte lontjes; maar er is ook een andere kant die net zo veel aanwezig is (of misschien wel meer). Er heerst nog steeds een groot ‘wij-gevoel’ en mensen hebben iets voor elkaar over.
Primair onderwijs Zorgen/bedreigingen:
37
•
Hoge werkdruk in het onderwijs. Zorg over personeel dat op zijn tenen loopt en dat lijdt tot burn out verschijnselen.
•
Krapte op arbeidsmarkt: gelden die beschikbaar worden gesteld om mogelijkheden voor kinderen te creëren zijn door het gebrek aan personeel niet altijd een oplossing. Dit is ook een probleem voor de toekomst. Demografische ontwikkelen dwingen ons om na te denken om zaken slimmer te doen.
•
Ook hier zijn de korte lontjes van ouders een zorg. Dit leidt tot ongenuanceerde reacties en onderwijzers die het landelijk beleid moeten verdedigen.
•
De maatregelen hebben een effect op de thuissituatie en dat uit zich vooral in de kwetsbare gezinnen; maar juist ook in de gezinnen waar voorafgaand aan de coronacrisis geen problemen waren; ‘de onverwachte gezinnen’ (‘normale’ tweeverdieners etc.). Hier is ook een verschil te zien in de eigenschappen van de lockdown (alles dicht of alleen de scholen dicht).
•
Zorgen zitten hem ook in het sociale aspect. Kinderen hebben noodgedwongen andere vormen van contact en vrije tijdsbesteding, minder buiten spelen, meer achter schermen. En dit heeft ook invloed op schoolse zaken.
•
Werken of afstand (bijvoorbeeld door thuisquarantaine) geeft minder verbondenheid met de organisatie; zaken kunnen minder zichtbaar zijn dan normaal.
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Positieve ontwikkelingen/kansen:
38
•
1e periode is duidelijk de kracht van het digitale onderwijs naar voren gekomen. Wanneer je de progressie van kinderen analyseert zijn er zelfs bij die bij deze methode vooruit gaan in hun ontwikkelingen. Voor de toekomst kijkt Prodas dan ook of/hoe bepaalde vormen van hybride onderwijs toepasbaar zijn. Denk hierbij ook aan 24-uurs onderwijs en zomeronderwijs.
•
Digitale mogelijkheden geven nu al de kans om veel meer behoefte gestuurd te werken.
•
De krapte op arbeidsmarkt als zorg dwingt tot nadenken in nieuwe mogelijkheden voor de toekomst. Denk aan het betrekken van gepensioneerden, vrijwilligers zoals dat ook in ziekenhuizen gebeurt en anders niet konden draaien.
•
Besef van hygiëne heeft een grote boost gekregen.
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Dialoog College B&W gemeente Asten Grove onderverdeling in doelgroepen en thema’s: Jongeren • In beeld brengen hoe het met de jongeren staat. Staan ze op eigen kracht op? •
Hoe staat het daadwerkelijk met de onderwijsachterstand? Niet zo maar wat aannemen.
•
Krijgen jongeren de zorg/aandacht die ze nodig hebben?
•
Kwetsbare groepen
•
Jongeren (hierboven al dieper op ingegaan)
•
Ouderen, zoals eenzaamheid. Daarmee zijn wel al langere tijd bezig.
•
Zijn bestaande problemen (voor de crisis) verergerd?
•
Arbeidsmigranten: zorg ervoor dat ze begrijpen wat er gebeurt en wat de eigen verantwoordelijkheid is.
•
Laaggeletterden en anderstaligen: veel moeite om op de hoogte te zijn van alle regels en maatregelen.
•
Maak voor de kwetsbare groepen gebruik van de bestaande sociale netwerken/ welzijnsinstanties.
•
Focus op degenen die tussen de wal en het schip terecht zijn gekomen, ongeacht tot welke groep te behoren.
Verenigingsleven •
Het voortbestaan van de Verenigingen staat onder druk. Ledenterugloop, wegblijven van leden en angst en onduidelijkheid over het virus zelf.
•
Bovenstaande geldt ook voor vrijwilligers (angst + discussie over vaccinatie).
•
Centrumontwikkeling/Vitale kernen/Werkgelegenheid/Bedrijven/Horeca/Winkels
•
De vraag is hoe de horeca er voor staat. Horeca heeft moeite om personeel te vinden/terug te krijgen.
•
Aanwezigheid van Horeca is belangrijk voor een vitaal centrum, dus gevolgen van wegvallen zijn hierin aanzienlijk.
•
Koop Lokaal blijven stimuleren.
•
Evenementen stimuleren en faciliteren (proactieve houding).
•
Het is niet aan de gemeente om financiële problemen van bedrijven op te lossen, buiten de uitvoering van sociale wetten. Wel meedenken en kijken naar faciliterende mogelijkheden.
Rol/taak van de gemeente als lokale overheid
39
•
Waar heb je invloed op en waar niet? Dat is best ingewikkeld maar duidelijk is dat het aan onszelf is om dit te bepalen.
•
Vooral stimuleren, ondersteunen (op gang helpen). Inwoners ruimte en vrijheid geven. Verantwoordelijkheden daar laten liggen waar ze horen. Bijv. Horeca zelf met ideeën laten komen.
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
•
We zijn niet van alles. We zullen duidelijke kaders en grenzen moeten aangeven om verwachtingen te managen. Ook duidelijk maken waarom: capaciteit, eigen verantwoordelijkheden, financiële situatie, verbod van inkomenspolitiek.
•
Geen inkomenspolitiek voeren.
•
Benadrukken van gezamenlijke aanpak: vitaal Asten.
•
Er ligt een extra kans voor de vitale democratie. We moeten er gebruik van maken. Flexibiliteit bij de aanpak.
•
De gemeente heeft een cruciale rol als het gaat om Communicatie.
•
We stemmen af met buurgemeenten en regio.
•
We treden op als eenheid: collectieve collegiale en betrokken uitstraling als college.
•
Betrokkenheid uitstralen.
•
Aanpak moet “bruisen”: Samen Aanpakken, Schouders eronder, iets over hebben voor elkaar, herkenbaar, faciliterend, pro-actief. Ook duidelijk zijn in wat we niet willen.
•
Algemeen en alle inwoners als groep
•
Het Coronavirus is grillig en veranderlijk. De crisis is dynamisch. Wat komt er allemaal op ons af? We zullen flexibel moeten zijn en moeten blijven denken in scenario’s.
•
Er ligt het risico van sociale ongelijkheid en tweedeling. Dat moeten we gezamenlijk aanpakken.
•
Laten we vooral ook kijken en gebruik maken van de positieve effecten van Corona (versnellers, kansen, data zoals minder echtscheidingen, minder geweld, meer zelfwerkzaamheid).
•
We moeten kritisch zijn op aannames, zoals ‘grote achterstand in het onderwijs’ (indruk van minister Slob). Focussen op (onderbouwde) feiten.
•
Vaccinaties: hoe zijn onze inwoners tot een keuze gekomen? We hebben een taak op het gebied van communicatie/voorlichting: duidelijke en eerlijke communicatie. Wijzen op RIVM als wetenschappelijk bureau.
•
Slim uitkiezen van bedrijfsbezoeken als de beeldvorming over de impact helder is.
•
We maken gebruik van bestaande structuren, bijv: overleggen met scholen, zorgteams, (senioren)verenigingen, dorpsondersteuners, dorpsoverleggen, sociaal team, verbonden partijen, belangen/brancheorganisaties, sleutelfiguren, contactambtenaren, TIP Asten.
Eindconclusie De eerder bepaalde doelstellingen en wijze van aanpak zijn door de coronacrisis eerder versterkt dan verzwakt. Daarom, zo snel als mogelijk terugkeren naar de situatie van vóór de Coronacrisis. Op dezelfde voet doorgaan als vóór de coronacrisis, ook al komen de accenten anders te liggen en kunnen we (versnellings)kansen benutten. Doel: binnen twee jaar is de “oude situatie” teruggekeerd.
40
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Dialoog Raadsleden Nafase Coronacrisis Grove onderverdeling in doelgroepen en thema’s: Jongeren • Het verschilt per individu, maar een grote groep jongeren heeft zaken gemist. Concreet leidt dit tot studieproblemen voor een aantal jongeren. In termen van motivatie, maar ook in praktische zin omdat het moeilijk is om aan stageplaatsen te komen (thuiswerken). Ook het starten van een maatschappelijke carrière na een studie is nu moeilijker (gemis van interactie). • De vraag is welke achterstandssituaties er zijn ontstaan in het onderwijs en hoe het staat met schoolverzuim. • Sociaal gemis, opbouwen van een netwerk in deze vormende fase, jongeren die tussen wal en schip vallen -→ krijgen we hier in de toekomst last van? • Als positief punt wordt genoemd dat de ‘echte’ waarde van contacten duidelijk zijn geworden in Coronatijd.
Kwetsbare groepen • Jongeren (hierboven al dieper op ingegaan) • Ouderen, al is de vrees dat de meest kwetsbare groep niet meer onder ons is. • Bestaande problemen (voor de crisis) zijn verergerd. • Arbeidsmigranten: een grote groep binnen onze gemeenschap en er zijn vragen over de vaccinatiegraad binnen deze groep. • Laaggeletterden en anderstaligen: veel moeite om op de hoogte te zijn van alle regels en maatregelen. • Maak voor de kwetsbare groepen gebruik van de bestaande sociale netwerken/ welzijnsinstanties. • Is er een (blijvende) toename van verslavingsproblematiek? • Focus op degenen die tussen de wal en het schip terecht zijn gekomen, ongeacht tot welke groep te behoren.
Verenigingsleven •
• •
Verenigingen hebben moeite met opstarten. Dit zit hem in de terugloop van leden, maar zeker ook in de leden die wegblijven omdat er angst is, maar ook onduidelijkheid over de vaccinatiegraad bij andere leden (mogelijke tweedeling, die ook in algemene zin dreigt voor de hele maatschappij). Bovenstaande geldt ook voor vrijwilligers (angst + discussie over vaccinatie). Belangrijke vraag m.b.t. verenigingen: neem je als gemeente een afwachtende houding aan, of neem je het initiatief om in gesprek te gaan (‘voor in de bus zitten’).
Centrumontwikkeling/Vitale kernen/Werkgelegenheid/Bedrijven/Horeca/Winkels • • • • •
41
De vraag is hoe de horeca er voor staat. Horeca heeft moeite om personeel te vinden/terug te krijgen. Aanwezigheid van Horeca is belangrijk voor een vitaal centrum, dus gevolgen van wegvallen zijn hierin aanzienlijk. Waakzaam zijn op maatregelen die moeilijk terug te draaien zijn (omzetting detailhandel naar woonruimte). Het is belangrijk om het aantal m2 detailhandel op peil te houden alsook de variatie in aanbod. Dit heeft invloed op de aantrekkingskracht. Onze regio maakt ondanks alles een economische groei door; belangrijk dat de economische motoren in onze regio blijven draaien (gedeelte bedrijfsleven is direct afhankelijk als toeleverancier van deze ‘motoren’. Belangrijk om de samenhang en synergie-effecten te zien0.
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
• •
Wat betreft evenementen geldt ook dat je een faciliterende houding moet aannemen en moet afwegen hoe ver we daar in willen gaan (het betalen van een feesttent voor een carnavalsfeest wordt als voorbeeld genoemd). Het is niet aan de gemeente om financiële problemen van bedrijven op te lossen, buiten de uitvoering van sociale wetten. Wel meedenken en kijken naar faciliterende mogelijkheden.
Rol/taak van de gemeente als lokale overheid • We zijn niet van alles. We zullen duidelijke kaders en grenzen moeten aangeven om verwachtingen te managen. • We voeren geen inkomenspolitiek (mag ook niet). Dit is aan de Rijksoverheid. • We hebben de taak de impact van Corona in beeld te brengen (foto) en gewenste verbeteringen/herstel te stimuleren, aan te jagen en te faciliteren. • Waar het kan zullen we beoogde verbeteringen meetbaar formuleren zodat de effecten en voortgang goed zichtbaar kunnen zijn en gevolgd kunnen worden. • Als het gaat om herstel, moeten we beseffen dat de veerkracht en eigen kracht van onze inwoners, ondernemers, instellingen en verenigingen groot is. Dit moeten we niet belemmeren maar benutten. • De gemeente is verantwoordelijk voor de Nafase en wil dat ook graag zijn. We bepalen graag zelf met onze inwoners wat er moet gebeuren en hoe. We stemmen af binnen de regio en maken gebruik van aangeboden instrumenten en data, best practices en adviezen van bijv. de Veiligheidsregio en de VNG. • De gemeente heeft een cruciale rol als het gaat om Communicatie. Zowel in de zin van toegankelijke informatieverstrekking als van de dialoog met inwoners en het faciliteren van het herstel van sociale contacten. • Maak zo veel mogelijk gebruik van bestaande middelen, structuren en netwerken in de Nafase. Dit is efficiënter en effectiever.
• Van belang is te beoordelen of bestaande doelstellingen (Toekomstagenda) aanpassing behoeven of, om ze te bereiken, anders moeten worden aangevlogen. • Belangrijk is ook zaken die voor onze gemeenschap van belang zijn en zijn blijven liggen weer op te pakken, zoals Handhaving.
Algemeen en alle inwoners als groep • • • • •
• • •
•
•
42
De verwachting is dat Asten een afspiegeling is (en zal zijn) van de rest van Nederland wanneer we kijken naar de effecten van de Coronacrisis op de maatschappij. Denk hierbij bijv. aan de dreigende tweedeling van gevaccineerden en niet-gevaccineerden. Welke gedragsveranderingen zullen we zien en wat is het effect geweest op de ‘waarden’ van mensen. Bij de uitvoering van het onderzoek bewust zijn van de verschillen in perceptie tussen de te ondervragen doelgroepen. Belangrijk om veel gemaakte opmerkingen (tijdens de crisisaanpak) te analyseren en mee te nemen in de onderzoeken richting nafase. Corona heeft niet alleen maar negatieve kanten. Het kan ook werken als versneller van kansen en ontwikkelingen, zoals t.a.v. de digitalisering en het thuiswerken. Dit soort positieve effecten moeten ook zichtbaar worden om er gebruik van te kunnen maken, juist ook in de herstelfase. Het is niet onze taak om bedrijven overeind te houden; wel proberen om te faciliteren en partijen bij elkaar te brengen. We hebben als lokale overheid vooral een AANJAGENDE functie. Long Covid; welke gevolgen heeft dit voor onze maatschappij? Specifiek wordt daarbij de Long Covid problematiek bij jongeren aangegeven, wat om een mogelijk aparte benadering vraagt.
Voorkomen moet worden dat we in een situatie terechtkomen van te weinig specifieke aandacht en aanpak, zoals bij de Q-koorts de eerste jaren gebeurde. Het vertrouwen in de landelijke overheid heeft een flinke knauw gekregen; dat werkt door op lokaal niveau en kan hersteld worden door zichtbaar te zijn, te faciliteren, ondersteuning te bieden en door het bij elkaar brengen van partijen. Ook een gerichte communicatie (positieve marketing) kan hieraan bijdragen. Zorg voor een zichtbare overheid; laat zien wat je doet en wat je gedaan hebt. Geldt niet alleen in de handhaving, maar bijvoorbeeld ook voor de aanpak van de nafase. Een actieve en heldere communicatie is belangrijk.
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
• •
Maak gebruik van data en probeer dit aan elkaar te knopen (wens dat dit ook op landelijk niveau gedaan wordt door bijvoorbeeld de VNG) De coronacrisis lijkt de al langer ingezet individualisering in de samenleving te hebben versterkt. Dit bemoeilijkt het nemen van collectieve verantwoordelijkheid voor het oplossen van problemen. De voor Asten kenmerkende gemeenschapszin kan daardoor onder druk komen te staan. Hierop moeten we focussen in de nafase.
Eindconclusie Focussen op stimuleren van de gemeenschapszin zodat we kunnen terugkeren naar het oude niveau van Asten (dat is onze basis).
43
Plan van Aanpak Nafase Coronacrisis gemeente Asten
Dialoog Nafase met programmamanagers en Teamleiders Thema: Centrumontwikkeling / economie (Geert Hoeben) •
Over het algemeen gaat het goed en worden geen hele grote problemen voorzien. Ondernemers op het bedrijventerrein zijn ‘gewoon’ doorgegaan en vanuit de retail lijken de problemen vooralsnog mee te vallen.