CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

5. Professionaliseren in samenwerken Noordmidden-Drenthe okt.pdf

Raadsvergadering 18 november 2021, gemeente AssenBij agendapunt: Regeling zonder Meer voor Noord Midden Drentse samenwerking voor inkoop van WMO Jeugd (onder voorbehoud)26.458 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Verder vinden gemeentesecretarissen en kernteamleden het opvallend dat er geen functieprofielen zijn. Het wordt belangrijk gevonden dat de juiste kwaliteiten op de juiste plek aanwezig zijn en dat mensen daarop geworven worden. Hoewel het kernteam een gedeeld beeld heeft bij de opgave om de formatie van de medewerkers te regelen, geven zij ook aan dat kaders daarvoor ontbreken. Tot slot wordt door zowel kernteamleden als gemeentesecretarissen geopperd om de organisatie zo in te richten dat bij escalatie duidelijk is wie verantwoordelijk is. Daarnaast is de wens uitgesproken voor transparante verslaglegging van zowel bestuurlijke overleggen als kernteamoverleggen.

Ambtelijke teams “De samenwerking is geen project, het is een structurele taak.” Er wordt in de teams verschillend teruggeblikt op hoe het laatste aanbestedingsproces verliep. De start verliep goed, maar naarmate het proces vorderde verliep het steeds moeizamer. De eerste fase waarin de strategie en de (beleids- en inkoop)kaders werden geformuleerd wordt als heel positief ervaren. Er worden hoge ambities gesteld waar breed draagvlak voor is. De inkopers geven aan dat bij de start van de uitvoering het proces nog goed verliep, maar dat gedurende het proces de onderlinge communicatie verslechterde. Verschillende tegenvallers leidden tot vertraging. Zowel beleidsadviseurs als inkopers zijn blij en opgelucht als alles uiteindelijk toch rondkomt, ze kijken uit naar een moment om dit gezamenlijk te vieren. Voor

31

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

andere teams begint het werk dan pas. De implementatie is door de vertraging zwaar onder druk komen te staan. Zowel de administratieve verwerking door de informatiemanagers als de overdracht van informatie aan de Toegangen vindt te laat plaats. Het levert voor deze teams een hoge werkdruk op, veel onduidelijkheid en daarmee inefficiënte uitvoering. De informatiemanagers zeggen daarover: “Falen is geen optie.” Het aspect ‘proces’ scoort gemiddeld het laagst van alle aspecten. Er is met name veel onduidelijkheid over ieders rollen. Ook wordt er volgens verschillende teams niet of te weinig gecommuniceerd, waardoor het gevoel bestaat dat je dingen mist, dat je niet aangehaakt bent. De samenwerking tussen de teams verloopt niet gestroomlijnd. Het contractteam wordt gezien als hart van de samenwerking, maar heeft ook het gevoel dat dús alle vraagstukken bij hen terecht komen en dat ze daardoor in het hier en nu blijven werken. De meest treffende reactie op het aspect proces kwam tot uiting in het interview met de financials, zij zeiden: “Vlieg de inkoopsamenwerking niet aan als een project. Het is een structurele taak en het gaat om heel veel geld!” Verschillende teams geven aan dat de mandatering nog onvoldoende goed is geregeld. Met name voor de kwaliteitsmanagers levert dat problemen op.

Ook geven de juristen aan dat de cirkel van naleving niet rond is: als toezichthouders hun rapport hebben opgeleverd, moet iemand anders het mandaat krijgen om handhavingsbesluiten te nemen. Dat is nog niet geregeld. Tot slot geven verschillende ambtenaren aan dat, hoewel het samenwerkingsproces tussen gemeenten en teams aandacht vraagt, het ook nodig is dat je als gemeente binnenshuis “de boel op orde” moet hebben.

Procesmanager Er bestaan ook allerlei beelden over de invulling van de rol van procesmanager. De procesmanager heeft bij de start aangegeven zich alleen te richten op het proces en de inhoud aan de teams overlaten. Toch blijkt de procesmanager in de praktijk veel op de inhoud bevraagd te worden. We hebben meermalen de inhoud terug moeten leggen daar waar die hoort. De procesmanager wordt ook gezien als een manier om te escaleren in een vraagstuk. Je zou kunnen concluderen dat de procesmanager wordt gezien als een soort hoogste ambtenaar in de samenwerking. Hoever reikt de rol van de procesmanager eigenlijk? Wat is de verantwoordelijkheid van de procesmanager? Aan wie draagt de procesmanager verantwoording af? Ondertekent de procesmanager de brieven die uitgaan naar aanbieders? Is de procesmanager überhaupt tekeningsbevoegd? Kan de procesmanager betalingen accorderen die namens de samenwerking gedaan moeten worden? Veel vragen die nu pas aan het licht komen nu de procesmanager geen onderdeel uitmaakt van één van de vijf Noordmidden-Drentse

32

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

gemeenten. Voorheen droeg de gemeente Assen immers zorg voor de invulling van de rol van procesmanager, en werd deze rol min of meer als onderdeel van de Assense organisatie vormgegeven.

Andere regio’s Eén van de regio’s die we hebben gesproken ziet de samenwerking tussen beleid en inkoop als een tandem. Eerst zit beleid voorop om een visie vast te stellen en zit inkoop achterop om te kijken of het beleid inkooptechnisch past. Daarna stapt inkoop voorop om contracten af te sluiten en zit beleid achterop om te kijken of de afspraken nog steeds binnen de beleidskaders passen. Het een continue samenwerking. Verschillende regio’s geven aan functieprofielen te hebben en delen deze ter inspiratie.

Conclusies Bij alle betrokkenen bestaat onduidelijkheid, verwarring of frustratie over ieders rol in de samenwerking. Voor sommige bestuurders is hun rol als bestuurlijk aanspreekpunt voor aanbieders niet altijd duidelijk. Ook zijn er verschillende beelden bij waar besluiten genomen worden (in de colleges of in het bestuurlijk overleg van Noordmidden-Drenthe). De vertraging die dat soms oplevert wordt als vervelend ervaren. Onder gemeentesecretarissen en kernteamleden bestaat onduidelijkheid over wie welk mandaat heeft. Ook missen zij functieprofielen om de juiste mensen op de juiste plek te kunnen krijgen. In de ambtelijke teams leidt rolonduidelijkheid tot inefficiëntere samenwerking. Het laatste aanbestedingsproces typeert het proces in de samenwerking: er wordt met hoge ambitie en gedeelde beelden gestart, maar in de loop van het proces verslechtert de communicatie. De communicatie verslechtert door onduidelijkheid over ieders rol, een hoge werkdruk en door een (te) sterke focus op de inhoud. Met name de implementatie en uitvoering in de Toegangen komen in de laatste fase van het aanbestedingsproces in de knel. Ook de rolonduidelijkheid van de procesmanager komt nu aan het licht, omdat deze rol nu niet wordt uitgevoerd door een medewerker van één van de vijf Noordmidden-Drentse gemeenten.

33

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

3. ONTSTAAN, SCOPE, OMVANG EN STRUCTUUR VAN SAMENWERKING In dit hoofdstuk wordt, mede op basis van literatuuronderzoek, eerst een terugblik gegeven op hoe de samenwerking is ontstaan. Vervolgens worden de scope van de samenwerking beschreven en wordt inzicht gegeven in de omvang van de samenwerking. Tot slot wordt de samenwerkingsstructuur beschreven, waaronder ook de juridische basis en organisatievorm.

3.1 Samenwerking al sinds 2014 Onderstaand een schematische terugblik op de samenwerking.

Figuur 3: terugblik op de samenwerking sinds 2014

34

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

In het figuur zijn verschillende cycli te herkennen. In 2014 is Noordmidden-Drenthe gestart met de eerste cyclus van inkoop. Deze betrof alleen de inkoop van Wmo-ondersteuning. De inkoop van Jeugdhulp had plaatsgevonden in Drents verband. In 2015 werd duidelijk dat de samenwerking in Noordmidden-Drenthe op het gebied van de Wmo goed verliep. Er was een gevoel van in control zijn. Juist dat gevoel ontbrak bij de samenwerking in de Jeugdhulpregio Drenthe. Dat leidde in 2016-2017 tot een tweede cyclus van inkoop. De inkoop van ondersteuning werd geprofessionaliseerd door een integrale benadering van Wmo én Jeugd. De samenwerking in Noordmidden-Drenthe werd hechter. Ingaande 1 januari 2017 werden raamovereenkomsten afgesloten met zowel Jeugd- als Wmo-aanbieders op basis van de resultatenmatrix. Begin 2017 werd voor het eerst een samenwerkingsstructuur vastgesteld. In 2018 voerde Vilans een evaluatie van het resultaatgericht werken uit. Eén van de conclusies was dat de invoering van het regisseursmodel nog niet tot volle wasdom was gekomen. Na het evaluatierapport van Vilans werd gestart met de derde cyclus van inkoop. Deze cyclus startte begin 2019 en resulteerde voor de zomer van 2020 met de afronding van maar liefst 18 aanbestedingen. Hier onderscheiden we een cyclus die zich laat kenschetsen als een professionaliseringsslag door strategisch aanbesteden.

Er was met gebruikmaking van de Kraljic-matrix gekeken naar de verschillende vormen van ondersteuning die ingekocht moesten worden en de marktpositie van de verschillende zorgaanbieders. Dit maakte dat verschillende soorten aanbestedingsprocedures werden doorlopen. Door de aanbesteding op te knippen in 18 procedures werd zorggedragen voor meer flexibiliteit. Mocht er iets aangepast moeten worden met betrekking tot 1 specifiek resultaat, dan hoefden niet alle andere resultaten als vanzelf ook weer aanbesteed worden. Er kan nu per resultaat gemonitord worden of de voorwaarden die er gesteld worden aan dit specifieke resultaat daadwerkelijk gerealiseerd worden. En in het verlengde daarvan, kan per resultaat besloten worden om opnieuw aan te besteden of niet. Als het goed gaat maakt deze flexibilisering dat er zich in de toekomst niet nogmaals een zo arbeidsintensieve inkoopcyclus voordoet als zich in de periode van 2019 tot 2020 heeft voorgedaan.

Ontwikkelingsproces samenwerkingsverband In deze terugblik met de te onderscheiden cycli zijn telkens een aantal fasen te herkennen. Het verkennen van de situatie; samenwerken of niet? Vervolgens delen van ambities (gezamenlijk inkoop Wmo, gezamenlijk inkoop Wmo én Jeugd, voortzetten van het resultaatgericht werken) en belangen, en die vastleggen als uitgangspunten voor het in te steken proces. En dan komt het moment van het vormgeven van de oplossing en de samenwerking. Een aantal resultaatgerichte ambtenaren gaat aan de slag en komt met een concreet inkoopmodel (resultatenmatrix), met bemensing en verantwoordelijkheden (machtiging van contract- en

35

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

kwaliteitsmanagers) en met een werkagenda voor het beleidsoverleg en een werkplan voor het contractteam. Het telkens doorlopen van de verschillende fasen verloopt niet lineair en zeker ook niet alleen voorwaarts. Zo komt ook tot uitdrukking in onderstaand figuur:

Figuur 4: Ontwikkelingsproces samenwerkingsverband (Bron: Kaats & Opheij, 2012)

De periode van 2014 tot medio 2017 kan gekenschetst worden als de pioniersfase. Er is vertrouwen, er is een gedeelde ambitie. En er is een groep mensen aan het werk in een informele organisatie, die dezelfde taal spreken en dezelfde mentaliteit hebben, er is sprake van uitwisselbaarheid van mensen, weinig regels en improvisatie. Tussen 2017 en 2020 is de werkorganisatie flink gegroeid. Voor iedere nieuwe taak werd een nieuw team in het leven geroepen, waardoor de ambtelijke drukte meer en meer toenam. Inmiddels nemen ruim 50 medewerkers op een of andere manier deel aan het samenwerkingsverband. Ook het aantal teams is in de loop van de jaren flink gegroeid. In veel gevallen wordt die deelname ‘erbij gedaan’. Er is veel wisseling in personele inzet. Dit vraagt als vanzelf dat er van alles geregeld moet worden. Er is behoefte aan meer overleg, meer afstemming, meer communicatie. Er ontstaat de behoefte om zaken meer vast te leggen. Er kan niet meer blindgevaren worden op het ‘weten’ van de pioniers. Dit maakt dat de samenwerkingsorganisatie opnieuw moet worden ‘vernieuwd’. De laatste fase die we kunnen herkennen in bovenstaande figuur.

36

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

3.2 Scope van de samenwerking In dit deel wordt de scope van de samenwerking beschreven. Naast de inkoop rond Jeugd en Wmo die als samenwerkingsverband wordt uitgevoerd, maken ook de samenwerking in de Jeugdhulpregio Drenthe en de samenwerking in de centrumregio Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang daar onderdeel van uit. Het in beeld brengen van de scope van de samenwerking was niet alleen nodig voor het onderzoek, maar bleek ook nodig te zijn voor het uitvoeren van de taak van de procesmanager. In verschillende bijlagen is daarom extra verzamelde informatie opgenomen die voor het vervolg van de samenwerking relevant is.

Jeugd en Wmo In 2019 zijn de inkoopkaders en de inkoopstrategie (zie bijlage 3) vastgesteld. In de inkoopkaders is onder andere vastgelegd dat de resultatenmatrix de basis is voor het inkoopproces. Hiermee is een stevige basis gelegd voor de komende jaren. De recente inkoop heeft tot 18 aanbestedingen geleid: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Ambulante intensieve Gezinsbehandeling Specialistische GGZ-instellingen Behandeling met verblijf Medisch Orthopedagogisch Centrum (MOC) Kinderdagcentra (KDC) Time Out Schoon en Leefbaar huis Ambulante Begeleiding (incl. BMO) Dagbesteding Beschermd Wonen

11 12 13 14 15 16 17 18

Thuiswonen+ Vaktherapie Basis GGZ Specialistische GGZ, incl. verslaving G2 Ambulante Gezinsbehandeling Gezinshuis Verblijf met begeleiding Verblijf met intensieve begeleiding Logeren

37

Onderhandelingsprocedure Onderhandelingsprocedure Onderhandelingsprocedure Onderhandelingsprocedure Onderhandelingsprocedure Onderhandelingsprocedure Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen + Onderhandelingsprocedure Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen Selectie o.b.v. inschrijfeisen

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

De evaluatie van het resultaatgericht werken (in 2018) leerde dat de invoering van het resultaatgericht werken veel energie heeft gekost, maar nog niet tot volle wasdom is gekomen. Als je resultaatgericht wilt werken is regie houden op het te behalen resultaat cruciaal voor het behalen van de transformatiedoelen. Daarom is afgesproken dat alle gemeenten met het regisseursmodel gaan werken.

Jeugdhulpregio Drenthe In de Samenwerkingsovereenkomst Jeugdhulpregio Drenthe is afgesproken dat de subregio’s op het niveau van de Drentse Jeugdhulpregio uitvoering geven aan de inkoop, contractmanagement en monitoring van (boven)regionale jeugdhulp. Daarbij treden de subregio’s op in een regionaal contract/accountteam dat zorg draagt voor: • •

• •

inkoop, contract/ accountmanagement Pleegzorg; inkoop, contract/ accountmanagement Gecertificeerde instellingen (een gecertificeerde instelling is een instelling die van overheidswege wordt gecertificeerd om maatregelen in het kader van de jeugdreclassering en jeugdbescherming te mogen uitvoeren); inkoop, contract/ accountmanagement Jeugdhulp+ voorzieningen (ook bekend als gesloten jeugdhulp); opdrachtgeverschap en regionale coördinatie monitoring inzet jeugdhulp op regionaal niveau.

In de huidige samenwerkingsovereenkomst van de Jeugdhulpregio Drenthe zijn het de 12 gezamenlijke gemeenten die ieder afzonderlijk hebben besloten tot het aangaan van de samenwerkingsovereenkomst. Zie bijlage 4 voor een uitgebreidere beschrijving van de uitgangspunten en structuur van de samenwerking in de Jeugdhulpregio Drenthe. De mogelijke landelijke invoering van verplichte regionale samenwerking Jeugdhulp kan ertoe leiden dat een aantal (nog niet nader gespecificeerde) jeugdhulp taken opgeschaald moeten worden naar de Jeugdhulpregio Drenthe. Het wetsvoorstel behelst dat de Jeugdhulpregio’s gemeenschappelijke regelingen gaan vormen. Zie bijlage 4 voor meer informatie over de landelijke invoering van de regionale samenwerking Jeugdhulp en de consequenties die dat voor de Noordmidden-Drentse samenwerking kan hebben.

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang Vanaf 2015 zijn gemeenten integraal verantwoordelijk voor de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning. Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang is hier onderdeel van. Gemeenten werken in 46 regio’s samen om hun inwoners deze ondersteuning te geven. In iedere regio is een centrumgemeente aangewezen die belast is met de verantwoordelijkheid voor de inkoop en uitvoering. In Noordmidden-Drenthe is Assen

38

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

centrumgemeente. Echter, ook de vier gemeenten in Zuidwest-Drenthe (Hoogeveen, De Wolden, Meppel en Westerveld) behoren tot deze centrumregio. De centrumgemeenten hebben hierbij een regierol en ontvangen daarvoor ook financiële middelen van het Rijk. In het kader van Beschermd Wonen is het zaak dat er voldoende ondersteuning geboden kan worden aan de doelgroep, de ondersteuning bestaat uit zowel het bieden van woonruimte als de daarbij behorende begeleiding van de inwoner. Onder de noemer Maatschappelijke opvang vallen de volgende voorzieningen: • • • • • •

maatschappelijke opvang, waaronder nachtopvang, inloopvoorzieningen, kortdurende opvang en dagbesteding; begeleiding maatschappelijk opvang, een intensief traject dat gericht is op mensen die dreigen dak- en thuisloos te worden en veel overlast veroorzaken; verslavingszorg, waaronder alcoholpreventie en FACT-bemoeizorg; OGGZ-hulpverlening, waaronder regionaal meldpunt PVG (Personen met Verward Gedrag); cliëntondersteuning aan (ex)verslaafden door zelfhulpgroepen; winterregeling met beveiliging en een wakende wacht.

Op grond van de huidige wetgeving en de duur van het convenant is centrumgemeente Assen tot 2022 verantwoordelijk voor de inkoop en uitvoering van zowel Beschermd Wonen als Maatschappelijke Opvang. Zie bijlage 5 voor een uitgebreidere beschrijving van de wijze waarop de centrumregio is georganiseerd. De landelijke decentralisatie van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang heeft begin 2020 geleid tot het Regioplan voor de centrumregio Assen. Daarin is besloten de centrumregio per 2022 informeel te splitsen in de regio’s Noordmidden-Drenthe en Zuidwest-Drenthe. Zie bijlage 5 voor een uitgebreidere beschrijving van de landelijke decentralisatie en de consequenties die dat voor de Noordmidden-Drentse samenwerking heeft. Hoewel centrumgemeente Assen tot 2022 formeel verantwoordelijk is voor deze taken, blijkt in de praktijk dat op dit moment al een deel van de taken worden uitgevoerd binnen het samenwerkingsverband Noordmidden-Drenthe. Zo is de inkoop van Beschermd Wonen en van begeleiding maatschappelijk opvang ten behoeve van de centrumregio onderdeel geweest van de 18 aanbestedingsprocedures die Noordmidden-Drenthe heeft uitgevoerd.

Ook draagt het huidige contractteam Noordmidden-Drenthe (waarin zowel contractmanagement als kwaliteitsmanagement zijn ondergebracht) zorg voor de sturing en monitoring van de contractuele afspraken die zijn gemaakt ten behoeve van de centrumregio.

39

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

3.3 Omvang van de samenwerking In dit deel wordt inzicht gegeven in het aantal inwoners dat gebruik maakt van ondersteuning, wat de contractwaarde van de ingekochte ondersteuning is en hoe de begroting van het samenwerkingsverband er uit ziet. Er wordt steeds onderscheid gemaakt tussen wat er is ingekocht in de Noordmidden-Drentse samenwerking (Jeugd en Wmo) en wat er is ingekocht in de andere samenwerkingsverbanden (Jeugdhulpregio Drenthe en centrumregio Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang) waar het Noordmidden-Drentse samenwerkingsverband onderdeel van vormt. Om een beeld te krijgen van de omvang van de samenwerking zijn diverse bronnen geraadpleegd. Niet onopgemerkt dient te blijven dat het boven water halen van deze gegevens veel moeite heeft gekost. Deze data bleken niet makkelijk te achterhalen, terwijl ze voor dit onderzoek onontbeerlijk zijn om een goed beeld te kunnen schetsen van de omvang van samenwerking en hoe die zich verhoudt tot de uitvoeringskosten van deze samenwerking. Deze data is noodzakelijk: • • • •

om te verantwoorden; om te kunnen monitoren of de ingezette beleidsacties leiden tot de gewenste resultaten van de 18 aanbestedingen; om datagedreven te kunnen werken; om uitvoering te kunnen geven aan het procesmanagement.

Aantal ondersteunde inwoners Met de werkzaamheden binnen de inkoopsamenwerking werden in 2019 meer dan 10.000 inwoners die in Noordmidden-Drenthe wonen ondersteund. In onderstaande tabel is een uitsplitsing hiervan te vinden. In bijlage 6 wordt een uitgebreide toelichting gegeven op het aantal unieke inwoners dat wordt ondersteund: • • •

met door de inkoopsamenwerking ingekochte ondersteuning voor Wmo en Jeugd; met op het niveau van de Jeugdhulpregio ingekochte ondersteuning; met voor de centrumregio Assen Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang ingekochte ondersteuning.

Vanuit Jeugdhulp en Wmo Vanuit Jeugdhulpregio Drenthe Totaal Beschermd Wonen en Begeleiding Maatschappelijke Opvang Totaal (inclusief BW/MO) Tabel 1: Overzicht ondersteunde inwoners woonachtig in Noordmidden-Drenthe

40

9.344 800 10.144 475 10.619

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Het aantal ondersteunde inwoners in Noordmidden-Drenthe vanuit Beschermd Wonen en Begeleiding Maatschappelijke Opvang bedraagt ongeveer 475, waarmee het totaal aantal ondersteunde inwoners in Noordmidden-Drenthe uitkomt op ruim 10.600 inwoners.

Contractwaarde Onderstaande tabel geeft een overzicht van de contractwaarde van de Noordmidden-Drentse samenwerking (exclusief Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang). In bijlage 7 is een uitgebreide toelichting op de contractwaarden van zowel de ingekochte ondersteuning Jeugd en Wmo, de Jeugdhulpregio Drenthe en in centrumregio Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Voorzieningen Jeugdhulp en Wmo Voorzieningen jeugd op niveau van Jeugdhulpregio Drenthe Totale contractwaarde in 2019

€ 69.633.236 € 5.468.101 € 75.101.337

Tabel 2: Overzicht contractwaarde

De ingekochte ondersteuning voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, waar ongeveer € 38 miljoen voor negen gemeenten mee is gemoeid, maakt hier (nog) geen onderdeel van uit. Als dit per 2022 onderdeel vormt van de Noordmidden-Drentse samenwerking, dan gaat er jaarlijks ongeveer € 100 miljoen om in de inkoopsamenwerking Noordmidden-Drenthe.

Personele inzet en uitvoeringskosten De totale personele capaciteit, inclusief vacante functies, bedraagt 16 fte. Verdeeld over ongeveer 50 medewerkers is dat gemiddeld minder dan 12 uur per week. Bij gemiddelde loonkosten van € 80.000 per fte (schaal 10) zijn de personele kosten omgerekend € 1,3 miljoen. De huidige afspraak is dat de personele inzet in de samenwerking zo veel als mogelijk met gesloten beurs plaatsvindt. De verdeling van de daadwerkelijke personele inzet over de gemeenten verschilt minimaal van de afgesproken inzet op basis van de verdeelsleutel. Opvallend is wel dat de inzet van financials zeer minimaal is, terwijl de financiële druk van gemeenten groeiend is. Ook de minimale inzet van informatiemanagers en beleidsadviseurs maakt de samenwerking kwetsbaar. Zie bijlage 8 voor een uitsplitsing van de personele inzet naar gemeenten en naar de verschillende teams/expertises. De uitvoeringskosten van de samenwerking bedragen € 1,3 miljoen (personele kosten) + € 0,4 miljoen (overige kosten in de begroting) + € 0,2 miljoen (uitvoeringskosten Jeugdhulpregio Drenthe) = € 1,9 miljoen. De uitvoeringskosten bedragen daarmee 2,5% van de totale

41

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

financiële omvang voor de inkoopsamenwerking. Daarbij moet opgemerkt worden dat een deel van de personele inzet bovendien wordt ingezet voor de inkoop, het contractmanagement en kwaliteitsmanagement van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, terwijl deze taken formeel onder de (financiële) verantwoordelijkheid van centrumgemeente Assen vallen en op dit moment formeel nog geen onderdeel uitmaken van de Noordmidden-Drentse samenwerking. Uit een landelijke benchmarkanalyse (zie bijlage 9) blijkt dat de uitvoeringskosten van de Noordmidden-Drentse samenwerking een zeer laag percentage betreft. Een landelijke vergelijking van de uitvoeringskosten jeugdhulp laat zien dat het gemiddelde percentage voor de vijf Noordmidden-Drentse gemeenten gezamenlijk uitkomt op 4,3%.

Begroting De Noordmidden-Drentse begroting voor 2020 bedraagt bijna € 400.000. De begroting (2020) bestaat slechts uit kosten waarvoor gemeente(n) een factuur ontvangen en waar een onderlinge verdeling voor is afgesproken. Naast de begroting is sprake van meer kosten die gedragen worden door de vijf gemeenten ten behoeve van de samenwerking. Voorbeelden daarvan zijn de kosten voor de pilot toezicht op rechtmatigheid en kosten die door gemeente Hoogeveen zijn gemaakt voor onder andere verstrekking van een aantal subsidies. De verdeling van deze kosten vindt op twee manieren plaats. Voor een kleine helft van de begroting betalen gemeenten ieder een vijfde deel. Voor de kosten van inhuur personeel, dat is ruim de helft van deze kosten, wordt een verdeelsleutel aangehouden die gelijk zou zijn aan de verhoudingen waarin gemeenten gelden uit het gemeentefonds krijgen. Het is niet duidelijk waarom gekozen is voor twee verdeelsleutels. Zie bijlage 10 voor de begroting van 2020 en een nadere toelichting op de verdeelsleutel.

3.4 Samenwerkingsstructuur Om antwoord te kunnen geven op de onderzoeksvraag ‘Welke structuur is het meest passend voor de samenwerking in de regio Noordmidden-Drenthe' beschrijven we in dit deel de factoren voor positieve samenwerking, de juridische basis van de samenwerking, de regionale samenwerkingsvorm en de organisatievorm van de samenwerking.

Factoren voor positieve samenwerking Volgens het onderzoeksrapport ‘Samen werken aan effectieve regionale samenwerking’ van de Radboud Universiteit (2017), zijn er drie categorieën van factoren die invloed hebben op de

42

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

effectiviteit van regionale samenwerkingen. Dit zijn de relaties in het netwerk, de context en de structuur. Zie bijlage 11 voor een uitgebreidere toelichting op deze factoren. Er zijn in de Noordmidden-Drentse samenwerking veel factoren die een positieve invloed hebben op de ervaren samenwerking. De sociale, economische en demografische kenmerken van de vijf gemeenten zijn tamelijk homogeen. Noord-Drenthe heeft een hoge brede welvaart en is op diverse fronten een aantrekkelijke regio waar mensen gemiddeld gelukkiger zijn dan in de rest van Noord-Nederland. Er is in de bestuurlijke samenwerking bovendien sprake van grote gelijkwaardigheid. Ook de politieke context is stabiel te noemen. Een factor die een negatieve invloed heeft is de negatieve ervaring in andere samenwerkingsverbanden die een zwaardere vorm van samenwerking kennen. Daarom hebben bestuurders de wens voor een lichte vorm van samenwerking, die zoveel mogelijk aansluit bij de bestaande situatie. Een lichte vorm van samenwerken kan effectief zijn. Er is in de Noordmidden-Drentse samenwerking sprake van een hoge mate van vertrouwen. Met vijf gemeenten is er sprake van een klein aantal partijen. En hoewel het lange termijnperspectief vraagt om een meerjarenplan is er ook sprake van voldoende mate van doelconsensus. Dit zijn argumenten om te kiezen voor een lichte vorm van samenwerking.

Gelijktijdig is er sprake van externe veranderingen. Het Rijk adviseert sterk om voor een gemeenschappelijke regeling te kiezen bij regionale inkoopsamenwerking. Er is (nog) geen sprake van een verplichting, maar het valt niet uit te sluiten dat die verplichting er wel komt. Bovendien is er vanwege de coronamaatregelen sprake van een economische crisis en staat de financiële situatie van gemeenten zwaar onder druk. In de Noordmidden-Drentse samenwerking is gekozen voor een integrale inkoop van Jeugd en Wmo. Bovendien is gekozen voor een strategische inkoop. Beiden hebben ten doel om de kwaliteit van de inkoop zo hoog mogelijk te houden. Tegelijkertijd zorgt het voor een toenemend aantal actoren waarvoor een toenemende hoeveelheid inspanningen nodig is om effectief te blijven samenwerken. Bijvoorbeeld: door Jeugd en Wmo geïntegreerd aan te besteden moet er tussen meerdere beleidsdomeinen worden samengewerkt en zijn er veel meer aanbieders betrokken dan als Jeugd en Wmo afzonderlijk zouden worden aanbesteed. En ook: door bij de aanbesteding de kwaliteit van het aanbod leidend te laten zijn, is samenwerking tussen inkoop/beleid en uitvoering van veel groter belang dan als de kwaliteit van het aanbod een minder grote rol speelt.

Juridische basis De formele basis waarop de samenwerking is gebaseerd is deels verouderd. De uitgangspunten die voor de samenwerking (zie bijlage 12) zijn vastgesteld, kent z’n eindigheid aan het einde van dit jaar. Het afsprakenkader machtiging (zie bijlage 12) is met ingang van de

43

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

recente aanbesteding (2019-2020) niet meer van kracht. De wens is om een juridische basis voor de samenwerking te vinden die:

• •

recht doet aan de wens voor een lichte formele vorm; de mogelijkheden biedt om meer zakelijke afspraken te maken.

Het opvolgen van het advies van het rijk om te kiezen voor een gemeenschappelijke regeling is geen doel op zich, maar we houden dit advies wel in ons achterhoofd. De samenwerking kan grofweg op twee wijzen worden vormgegeven. Allereerst in de vorm van een gemeenschappelijke regeling op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De tweede mogelijkheid is een privaatrechtelijke constructie (overeenkomst of convenant). De Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) kent drie verschillende samenwerkingsvormen: het openbaar lichaam, een gemeenschappelijk orgaan, en de centrumgemeente. Er is nog een vierde vorm, een regeling zonder meer. Deze wordt niet expliciet benoemd, maar kan wel uit de Wgr worden afgeleid. Zie bijlage 13 voor een beschrijving van de verschillende vormen die de wet biedt. Een gemeenschappelijke regeling zonder meer komt het dichtst bij de wens om meer zakelijke afspraken te maken en tegelijk voor een lichte formele vorm van samenwerken te kiezen. De gemeenschappelijke regeling zonder meer vindt zijn grondslag in de Wet gemeenschappelijke regelingen (artikel 1) en behelst niet meer dan het maken van afspraken op basis waarvan wordt samengewerkt zonder dat een rechtspersoon of een eigen bestuur hoeft te worden opgericht.

Voor het aangaan van de regeling zonder meer door het college is op grond van artikel 1 lid 2 Wet gemeenschappelijke regelingen toestemming van de gemeenteraad nodig. Een regeling zonder meer komt neer op een publiekrechtelijke afspraak tussen de samenwerkende bestuursorganen van gemeenten, zonder dat daarvoor een specifieke rechtsvorm wordt gekozen. Er kunnen dus ook geen bevoegdheden worden toegedeeld. De verantwoordelijkheden van de colleges en gemeenteraden veranderen daarmee niet ten opzichte van de huidige situatie. Medewerkers blijven in dienst van de eigen gemeente. Er is bij deze publiekrechtelijke vorm minder risico op negatieve fiscale gevolgen en het dekt het risico op niet-gedekte schade door bijvoorbeeld een datalek beter af.

Regionale inkoop als samenwerkingsvorm In Noordmidden-Drenthe is gekozen voor ‘regionale inkoop’ als samenwerkingsvorm: er wordt regionaal ingekocht, lokaal gedeclareerd, gefactureerd en ondersteuning toegewezen. Zie bijlage 14 voor een overzicht van andere regionale samenwerkingsvormen die in Nederland in het sociale domein worden toegepast. Voordelen van deze vorm van samenwerking is een

44

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

betere onderhandelingspositie richting aanbieders. Daarnaast zijn efficiency en het benutten van elkaars kennis ook voordelen. Er zijn ook nadelen van regionale inkoop als samenwerkingsvorm. Zo is onder andere het Calimero effect vaak herkenbaar bij deze vorm van samenwerking. Ook is afstemming over politieke standpunten en bestuurlijke keuzes niet altijd vanzelfsprekend. Een ander aandachtspunt bij deze vorm van samenwerking is de afstemming tussen inkoop/beleid en uitvoering. De regionale inkoop heeft implicaties voor de lokale uitvoering en dus is regionale afstemming tussen inkoop/beleid en uitvoering noodzakelijk. Tenslotte vereist regionale inkoop dat de verschillende applicaties van de gemeenten onderling kunnen samenwerken. Bij iedere samenwerkingsvorm is het zaak om de nadelen van de betreffende samenwerkingsvorm te ondervangen.

Organisatievorm Op dit moment wordt de samenwerking veelal projectmatig aangepakt. Voor iedere taak wordt een opdracht en een team samengesteld. Het moge duidelijk zijn dat een projectmatige insteek geen recht doet aan de omvangrijke en structurele inkoopsamenwerking. Een alternatieve vorm van organiseren kan door het optuigen van een meer formele organisatie, waar iemand een eindverantwoordelijkheid draagt. Deze organisatievorm past meer bij een zwaardere vorm van een gemeenschappelijke regeling. Daar wordt in deze samenwerking nadrukkelijk niet voor gekozen. Hoewel de Noordmidden-Drentse samenwerking een structureel karakter heeft, vraagt samenwerken bij tijd en wijle om herijking. Een wijze van organiseren die tussen een projectmatige aanpak en een formele organisatie in zit, is een programmatische aanpak. Een programmatische aanpak is doelgericht en kent een samenhangend geheel van activiteiten om vooraf gestelde doelen te bereiken. Hoewel een programma ook een tijdelijke organisatievorm is, is dit een vorm die meestal voor een langere periode dan een project wordt aangegaan, bijvoorbeeld 4-5 jaar.

45

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

4. AANBEVELINGEN

In een samenwerkingsverband is er steeds noodzaak voor evaluatie en vernieuwing. Zoals Kaats en Opheij terecht aangeven: “Eigenlijk wordt er nooit een punt gezet, maar is er altijd sprake van een puntkomma: het samenwerkingsproces gaat door en elke partij weet dat de andere partij er een keer uit kan stappen.” In dit hoofdstuk worden aanbevelingen gedaan. De aanbevelingen zijn gebaseerd op de eerder beschreven resultaten en conclusies en gestructureerd op basis van de geformuleerde vraagstellingen en indicatoren voor succesvolle samenwerking uit het wiel van samenwerking. Er is een grotendeels gedeeld beeld over de inhoudelijke ambitie. Hoewel de belangen onder druk staan is er wel een gedeeld belang om samen te werken. Veruit de meeste betrokkenen zijn positief over de onderlinge relatie. De wijze waarop de samenwerking is georganiseerd en de bijbehorende afspraken over rollen en processen zijn urgente vraagstukken. De belangrijkste aanbeveling luidt dan ook: professionaliseer in samenwerken. Dit is noodzakelijk om de inhoudelijke ambitie te bereiken.

4.1 Bestendig de ambitie De ambitie van de Noordmidden-Drentse samenwerking is redelijk helder. Het belangrijkste doel van de samenwerking is om de inkoop van maatwerkvoorzieningen die voortvloeien uit de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning gezamenlijk uit te voeren. Ook de daaruit voortvloeiende (voorbereidende) werkzaamheden als beleidsvorming, contractmanagement, kwaliteitsmanagement en handhaving vormen onderdeel van de samenwerking. Het aanjagen van de transformatie wordt primair als een lokale aangelegenheid gezien. De ambitie is sterk inhoudelijk gedreven. De wijze waarop de (ambtelijke) samenwerking is georganiseerd en de bijbehorende afspraken over rollen en processen zijn urgente vraagstukken. Het advies dan ook om de inhoudelijke ambitie de komende periode niet groter te maken, maar de huidige ambitie te bestendigen. Hiervoor is het wenselijk om een meerjarenplan op te stellen, het contractmanagement door te ontwikkelen en te werken met stuurinformatie.

Stel een meerjarenplan op Een meerjarenplan, met een jaarlijkse werkagenda, helpt om een gedeeld beeld bij de samenwerking te hebben. Bestuurders bepalen daarbij het ‘wat’, ambtelijk wordt invulling

46

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

gegeven aan het ‘hoe’. Laat de volgende onderwerpen onderdeel uitmaken van het meerjarenplan: 1. 2. 3. 4.

de scope; de transformatieopgave; bepaal positie t.o.v. andere samenwerkingsverbanden; uitvoeren van het regisseursmodel.

1 Bepaal de scope Onderdeel van het meerjarenplan zou de scope moeten vormen. Op een paar onderdelen is de scope nog niet helder: • • •

Publiek vervoer (doelgroepenvervoer, incl. leerlingenvervoer, excl. openbaar vervoer) Hulpmiddelen Afspraken over persoonsgebonden budgetten

Voor publiek vervoer is de vraag niet eerder aan de orde geweest en zal net als voor hulpmiddelen nog een afweging gemaakt moeten worden. Eenzelfde afweging moet gemaakt worden waar het persoonsgebonden budgetten betreft. Het kwaliteitskader is wel van toepassing verklaard op de PGB-aanbieders, maar andere beleidsaspecten van PGB maken geen onderdeel uit van de samenwerking. Bepaal of (eventueel op onderdelen) in Noordmidden-Drents verband hierover afspraken worden gemaakt.

2 Bepaal de transformatieopgave Ook de transformatieopgave kan onderdeel van het meerjarenplan vormen. Voor een succesvolle samenwerking is het helpend om de gezamenlijk ambitie zo helder mogelijk te definiëren. Bestuurders zijn akkoord om de volgende uitgangspunten te hanteren bij de samenwerking rond transformatie: •

•

Transformatie vindt zo lokaal mogelijk plaats. Daarmee ligt de verantwoordelijkheid voor transformatie bij iedere individuele gemeente waar het de inrichting van het sociale domein betreft. Transformatie vormt daarmee in de basis géén onderdeel van de regionale samenwerking. Om (lokale) transformatie mogelijk te maken is innovatie van aanbieders noodzakelijk. Afspraken met aanbieders over transformatie en innovatie maken daarom wel onderdeel uit van de Noordmidden-Drentse samenwerking. We adviseren om het monitoren van de transformatieplannen van aanbieders en het uitvoering geven aan het innovatiefonds te positioneren binnen de regionale samenwerking.

47

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

3 Bepaal positie ten opzichte van andere samenwerkingsverbanden Voor de Jeugdhulpregio Drenthe bevelen we aan om vast te stellen: • •

dat de samenwerking met de Jeugdhulpregio Drenthe behoort tot de scope van het samenwerkingsverband Noordmidden-Drenthe en; dat de samenwerking als samenwerkingsverband Noordmidden-Drenthe met de Jeugdhulpregio Drenthe wordt aangegaan.

Draag vervolgens zorg voor de borging van deze taken in het samenwerkingsverband Noordmidden-Drenthe, waaronder: • • •

samenwerking met de subregio Zuid-Drenthe; alle taken zoals door de Jeugdhulpregio Drenthe belegd bij de subregio’s, zowel beleid als contractmanagement; landelijke ontwikkelingen rond de invoering van regionale samenwerking volgen.

Inhoudelijk vormt Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang op dit moment al onderdeel van de Noordmidden-Drentse samenwerking. We bevelen aan om per 2022 Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang ook formeel en financieel onderdeel te laten zijn van de Noordmidden-Drentse samenwerking en deze te formaliseren. Daarnaast bevelen we aan om te bezien of de huidige uitvoering van een deel van de centrumgemeentetaken door het Noordmidden-Drentse samenwerkingsverband gecompenseerd dient te worden door de centrumgemeente. Voor de continuïteit van het contract- en kwaliteitsmanagement en het perspectief vanaf 2022 is het wenselijk om de uitvoering ervan te laten bij de NoordmiddenDrentse samenwerking.

4 Spreek af dat iedere gemeente eind 2021 volgens het regisseursmodel werkt Er is afgesproken om in de toegang volgens het regisseursmodel te werken. Iedere gemeente is zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van deze afspraak. Zo lang niet alle gemeenten hier lokaal invulling aan geven, vormt dit een risico om de transformatiedoelen te behalen. Spreek met elkaar af wanneer iedere gemeente volgens het regisseursmodel werkt. Hoewel lokale Toegangen verantwoordelijk zijn voor de uitvoering ervan, is in Noordmidden-Drents verband afgesproken dát er volgens het regisseursmodel wordt gewerkt. Het werken volgens het regisseursmodel is niet alleen een voorwaarde om goed uitvoering te kunnen geven aan het resultaatgericht werken, het is ook een voorwaarde voor de invulling van goed contractmanagement. Als het werken volgens het regisseursmodel goed wordt geïmplementeerd, levert dat een schat aan informatie op voor de contractmanagers. Daarmee kunnen de doelen die ten grondslag liggen aan het strategisch aanbesteden behaald worden.

48

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Organiseer leer- en inspiratiesessies die bijdragen aan de betekenisgeving van het regisseursmodel. De invoering van resultaatgericht werken zou moeten maken dat het voor de inwoner duidelijk en eenvoudig is. Er is een ondersteuningsvraag en die vraag moet worden opgelost door een resultaat te bereiken. Het idee is vervolgens dat de aanbieder geprikkeld wordt een resultaat te leveren en niet geprikkeld wordt door het volume van de ondersteuning. Door een aanbieder te vragen een resultaat te behalen zal er ook regie gevoerd moeten worden door de gemeentelijke toegang. Regievoeren door het monitoren van de kwaliteit van de ondersteuning, het evalueren van de tevredenheid over de ondersteuning en het eventueel bijstellen van het resultatenplan.

Ontwikkel contractmanagement door Onder contractmanagement verstaan we ook kwaliteitsmanagement en toezicht op rechtmatigheid. In de Startnotitie Inkoop Jeugdwet en Wmo die door de vijf colleges zijn vastgesteld zijn verschillende inkoopkaders gesteld aan de inkoop. Met onderstaande kaders uit die notitie wordt al een voorzet gegeven om tot een visie op contractmanagement te komen: • • • •

Prestatieafspraken worden opgenomen in het inkoopdocument, waarbij contractmanagement stuurt op behaalde resultaten; Meer regie op financiën door inzet van instrumenten waarbij meer afstemming is tussen inzet zorgaanbieder en bereikte resultaten; Kwaliteit van zorg aan de voorkant van de inkoop toetsen; We hanteren het regisseursmodel als één van de instrumenten om te sturen op kwaliteit en resultaat.

Om te kunnen voldoen aan de hierboven gestelde kaders zal er een verschuiving moeten ontstaan van relatiemanager naar contractmanager. In het samenwerkingsverband heeft de contractmanager in de afgelopen jaren steeds meer operationele taken gekregen en werd de contractmanager meer als relatiemanager ingezet dan als contractmanager. Daarnaast moet de contractmanager zich meer op het tactisch/strategisch contractmanagement richten. Dit vraagt om professionals die met ‘haar op de tanden’ het gesprek aan kunnen gaan met een aanbieder. Ook waar het de afstemming tussen inzet van de aanbieder en het bereikte resultaat betreft. De contractmanager bewaakt de omzetafspraken en spreekt de aanbieder daar ook op aan. Het aan de voorkant stellen van kwaliteitseisen aan de zorg, en die ook toetsen voordat een aanbieder een raamovereenkomst aan kan gaan, vraagt als vanzelf ook om blijvende toetsing aan die kwaliteitseisen. Het moet de aanbieders duidelijk zijn dat het samenwerkingsverband staat voor kwalitatief goede ondersteuning voor onze inwoners, en dat zorgkosten daadwerkelijk ten goede komen aan de ondersteuning van onze inwoners. Het moet de

49

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

aanbieders duidelijk worden dat het samenwerkingsverband staat voor wat wordt uitgedragen. Niet alleen high trust maar ook high penalty. Uitvoering geven aan de nieuwe inkoopkaders vraagt om wezenlijk andere vaardigheden dan tot nu toe: • • •

Contractmanagers die op tactisch/strategisch niveau kunnen functioneren; Contract- en kwaliteitsmanagers met ‘haar op de tanden’ die het gesprek aan durven te gaan met aanbieders waar het transformatie, omzetafspraken en kwaliteit betreft; Medewerkers rechtmatigheid die fraude signalen kunnen onderzoeken.

Werk met stuurinformatie Er zijn verschillende redenen waarom stuurinformatie in deze samenwerking van belang is. Op de eerste plaats omdat onderdeel van de inkoopstrategie een goede monitoring van de te behalen doelen noodzakelijk maakt. Bovendien is er, mede vanwege groeiende financiële druk bij gemeenten, behoefte aan meer zakelijke afspraken. Daarom is monitoring nodig: • • •

van beleidsdoelen; van transformatieafspraken met aanbieders; van budget.

Hiervoor is het enerzijds nodig dat er goede stuurinformatie beschikbaar komt in een dashboard. Anderzijds is het nodig om meer vanuit data gedreven werken uitvoering te geven aan de werkzaamheden.

Ontwikkel dashboard met stuurinformatie Er is op dit moment onvoldoende stuurinformatie beschikbaar. De verschillende applicaties bij verschillende gemeenten maken het bovendien moeilijk om de juiste informatie te verkrijgen. Om de juiste stuurinformatie beschikbaar te hebben is een Noordmidden-Drents dashboard nodig dat: • •

voor medewerkers eenvoudig toegankelijk en gebruiksvriendelijk is; wat betreft timing goed aansluit bij de Planning & Control cyclus van de gemeenten, inclusief verantwoording aan gemeentesecretarissen als opdrachtgevers en aan de gemeenteraad.

Alvorens tot de inrichting van het dashboard te komen, is een evaluatie van het huidige instrumentarium van monitoring wenselijk, waaronder de KWIZ-monitor en de gemeentelijke monitors.

50

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Voer datagedreven werken in Om daadwerkelijk te sturen, en zo invulling te geven aan de gekozen inkoopstrategie, is het onvoldoende om alleen de beschikking te hebben over stuurinformatie in een dashboard. Het vraagt ook verandering van werken van medewerkers die zich bezighouden met beleid, contractmanagement en kwaliteitsmanagement. Daarvoor is het nodig dat medewerkers op basis van beschikbare informatie beleid maken en gesprekken met aanbieders en toegang voeren.

4.2 Formaliseer samenwerkingsafspraken (belangen) De inkoopsamenwerking in Noordmidden-Drenthe is een omvangrijke en structurele samenwerking. Zowel in financieel opzicht als het aantal inwoners dat wordt ondersteund is de samenwerking omvangrijk. De financiële druk leidt tot het gevaar dat individuele belangen groter worden. Ook in het belang van vlotte besluitvorming en het voorkomen van financiële risico’s is het niet verwonderlijk dat er behoefte is aan het maken van meer zakelijke afspraken. Om de samenwerkingsafspraken te formaliseren bevelen we aan om voor een gemeenschappelijke regeling zonder meer te kiezen, om een jaarlijkse begroting op te stellen waarbij de uitvoeringskosten verhoogd worden en om de mandatering te regelen.

Kies voor een gemeenschappelijke regeling zonder meer De samenwerking was geformaliseerd met een afsprakenkader machtiging, een privaatrechtelijke constructie, die met de ingang van de nieuwe contracten niet meer van kracht is. Het is dus zaak om een nieuwe formele basis voor de samenwerking te vormen. Veel gemeenten worstelen met gemeenschappelijke regelingen. Zowel bestuurders als gemeentesecretarissen hebben in de interviews aangegeven een zo licht mogelijke samenwerking te willen organiseren. We hebben de juristen in Noordmidden-Drenthe gevraagd ons te adviseren over de formalisering van de samenwerking. Het advies luidt om de samenwerking publiekrechtelijk te organiseren in de vorm van een Gemeenschappelijke regeling zonder meer, de lichtste publiekrechtelijke vorm van samenwerking.

51

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Stel een jaarlijkse begroting op en verhoog de uitvoeringskosten Om recht te doen aan de omvangrijke en structurele samenwerking is het advies om de samenwerking ook in financieel opzicht als samenwerkingsverband in te richten. Om de inrichting van het samenwerkingsverband te faciliteren is het wenselijk dat de personele inzet onderdeel van de begroting vormt en niet meer met gesloten beurs plaatsvindt. Wat betreft de verdeelsleutel is het advies om voor de totale begroting een eenduidige verdeelsleutel aan te houden. De uitvoeringskosten bedragen op dit moment € 1,9 miljoen. Dat is 2,5% van de totale financiële omvang van de inkoopsamenwerking. Om de samenwerking te professionaliseren en uitvoering te geven aan de adviezen in dit adviesrapport bevelen we aan om dit op te hogen naar € 2,8 miljoen, ofwel 3,7% van de totale kosten die in de inkoopsamenwerking omgaat. Dat is nog altijd 0,6% minder dan de gemiddelde uitvoeringskosten van regionale inkoopsamenwerkingen voor jeugd in Nederland. De € 2,8 miljoen is benodigd voor: • • •

personele kosten: verhogen van € 1,3 naar 1,8 miljoen; uitvoeringskosten Jeugdhulpregio Drenthe: € 0,2 miljoen; overige kosten, zoals inrichting monitoring/dashboard, digitale werkomgeving, versterken communicatie en profilering, externe advisering en onvoorziene kosten: € 0,8 miljoen.

Het verhogen van de uitvoeringskosten vermindert de ambtelijke drukte. Het geeft ruimte om invulling te geven aan de hoge inhoudelijke ambitie die gesteld wordt. Bovendien wordt hiermee goed werkgeverschap beter gefaciliteerd.

Regel de mandatering De leden van het contractteam zijn gemachtigd om handelingen te verrichten namens de gemeenten (deze machtigingen zijn vastgesteld door de vijf colleges). De kwaliteitsmanagers, die in opdracht van de colleges het onafhankelijk toezicht uitoefenen, zijn door de colleges aangewezen en beschikken daardoor over eigen bevoegdheden. Gelet op de machtigingen en aanwijsbesluiten zijn contractmanagers en kwaliteitsmanagers bevoegd, voor de in die besluiten genoemde taken, om te handelen en bijvoorbeeld brieven uit te doen. De machtigingen en aanwijsbesluiten dienen geactualiseerd te worden en in overeenstemming gebracht met het nieuw te structureren samenwerkingsverband. Daarbij dient niet alleen aandacht geschonken te worden aan de bevoegdheden van de contract- en kwaliteitsmanagers. Ook van de andere medewerkers dient bezien te worden

52

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

welke taken worden verricht voor het samenwerkingsverband Noordmidden-Drenthe en waarvoor formeel geregeld moet worden dat die taken bevoegd worden verricht.

4.3 Heb plezier (relatie) Er is veel vertrouwen binnen teams, maar er is onvoldoende verbinding tussen de teams en met alle medewerkers die aan de samenwerking verbonden zijn. Het hoge vertrouwen heeft een grote potentie die beter benut kan worden. Dat kan bijvoorbeeld door elkaar te inspireren, successen te vieren en de samenwerking te bespreken.

Inspireer elkaar Regionale inspiratiesessies kunnen bijdragen aan onderlinge verbondenheid en plezier. Zo is transformatie primair een lokale aangelegenheid, maar kan het wel gestimuleerd worden door elkaar te inspireren. Op deze manier wordt elkaars kennis benut en kan gezamenlijk expertise ontwikkeld worden. Ook het organiseren van een jaarlijkse samenwerkingsdag voor iedereen kan bijdragen aan de onderlinge verbondenheid.

Vier de successen Ook het vieren en uitdragen van collectieve successen kan een vorm zijn waarin plezier georganiseerd kan worden. Bijvoorbeeld door het benutten van succesvolle, landelijke pilots of het zoeken van positieve publiciteit.

Bespreek de samenwerking Benut het wiel van samenwerken om jaarlijks stil te staan bij hoe de samenwerking verloopt. Zo kan dit adviesrapport over een jaar gebruikt worden om de samenwerking te evalueren, bijvoorbeeld op een jaarlijkse samenwerkingsdag. Dit geldt voor alle teams en betrokkenen, in het bijzonder voor de gemeentesecretarissen. Maak de manier waarop je samenwerkt bespreekbaar. Investeer ook in elkaar leren kennen en in werken áán je team in plaats van alleen te werken in je team.

53

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

4.4 Herstructureer het samenwerkingsverband (organisatie) In dit deel doen we een concreet voorstel voor de inrichting van het samenwerkingsverband. Onderdeel daarvan vormen een heldere governance en besluitvorming, het reduceren van het aantal ambtelijke teams en tegelijk verhogen van de ambtelijke capaciteit en tot slot het verbinden van de regionale samenwerking met de lokale situatie. In bijlage 15 is het organogram voor de nieuwe structuur weergegeven.

Zorg voor heldere governance en besluitvorming Zowel de colleges van burgemeester en wethouders, de individuele portefeuillehouders, het Noordmidden-Drentse bestuurlijke overleg als de gemeentesecretarissen hebben ieder hun eigen rol en verantwoordelijkheid in de besluitvorming. In deze structuur hebben de adviesraden Wmo en/of Jeugd nog geen plek. We bevelen aan hier aandacht aan te besteden en te bepalen wanneer en op welke wijze zij de mogelijkheid krijgen om hun advies te geven.

Gemeenteraden Verantwoordelijk Directe samenwerking met

• • • •

Kaderstellend en politieke besluitvorming. Controlerend op inhoud en financiën. Eigen college Eigen individuele portefeuillehouders Jeugd en Wmo

Colleges van burgemeester en wethouders Verantwoordelijk

Directe samenwerking met

• • •

Kaderstellende en politieke voorstellen doen. Eindverantwoordelijk voor inhoud en financiën. Verantwoordelijk voor de mandatering van portefeuillehouders Wmo en Jeugd om samen te werken in het samenwerkingsverband. Eigen gemeentesecretaris / regiegroeplid

54

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Individuele portefeuillehouders Jeugd en Wmo Verantwoordelijk

Directe samenwerking met

Vanuit eigen college een gemandateerde verantwoordelijkheid voor inhoud, financiën en communicatie om (binnen de gestelde kaders van eigen college) besluiten te nemen in het bestuurlijk overleg van het samenwerkingsverband. • Eigen college • Collega portefeuillehouders Jeugd en Wmo van andere gemeenten • Eigen gemeentesecretaris / regiegroeplid

Bestuurlijk overleg Noordmidden-Drenthe Verantwoordelijk

Samenstelling Vergaderfrequentie Directe samenwerking met

•

Voorbereidende politieke en kaderstellende besluitvorming. Daadwerkelijke besluitvorming vindt plaats in de colleges. • Bestuurlijk aanspreekpunt voor aanbieders. Alle portefeuillehouders Jeugd en Wmo van de vijf Noordmidden-Drentse gemeenten. 3-4 keer per jaar • • • •

Eigen college van burgemeester en wethouders Eigen gemeentesecretaris / regiegroeplid Programmamanager Communicatieadviseur

Individuele gemeentesecretarissen Verantwoordelijk

• • •

Directe samenwerking met

• • •

Voorbereidend en opiniërend voor besluitvorming. Vertegenwoordigen van de belangen van de eigen gemeente in de regiegroep. Personele verantwoordelijkheid ambtenaren, zowel inzet als werkgeverschap. Eigen college Eigen portefeuillehouders Wmo en Jeugd Ambtenaren die in dienst zijn van eigen gemeente

55

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Regiegroep De regiegroep vervangt het huidige kernteam. De regiegroep is verantwoordelijk voor de prioritering van de taken van het samenwerkingsverband. De regiegroep heeft daarmee de verantwoordelijkheid voor de uitvoering in het samenwerkingsverband en tegelijkertijd wordt door deze positionering van de regiegroep ook de lokale betrokkenheid verankerd. Verantwoordelijk

Samenstelling

Vergaderfrequentie Directe samenwerking met

•

Opdrachtnemer van de door het bestuur vastgestelde kaders. • Opdrachtgever aan de programmamanager en ambtelijke teams. Eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de vastgestelde kaders in het samenwerkingsverband. • Eindverantwoordelijk voor het nakomen van afspraken die lokaal uitgevoerd moeten worden. • Voorbereidend en opiniërend voor besluitvorming. • Prioritering taken van het samenwerkingsverband. • Profielbeschrijvingen maken. • Personele invulling van het samenwerkingsverband. • Hoogste niveau in escalatiemodel. • Gemeentesecretarissen, eventueel te delegeren aan een manager of teamleider. • Programmamanager 4-6 keer per jaar • Eigen portefeuillehouders Jeugd en Wmo • Eigen college van burgemeester en wethouders • Programmamanager

Reduceer het aantal ambtelijke teams en verhoog de capaciteit Op dit moment zijn er 50 ambtenaren gemiddeld 12 uur per week voor de NoordmiddenDrentse samenwerking aan het werk. De meesten doen dit werk ‘er bij’. Dit leidt tot veel ambtelijke drukte en inefficiënte inzet van medewerkers. Met onderstaand voorstel voor de inrichting van het samenwerkingsverband komt de totale ambtelijke capaciteit uit op 25 medewerkers met ieder gemiddeld bijna 32 uur per week. Het gaat afgerond om 22 fte x € 80.000 euro = € 1,8 miljoen. Dit is de minimale inzet aan ambtelijke capaciteit die nodig is om de hoge ambities te realiseren. Het samenwerkingsverband wordt kleiner en daarmee krachtiger. De inrichting van de ambtelijke organisatie gaat ervan uit: • dat medewerkers die voor de Noordmidden-Drentse samenwerking werkzaam zijn, dat voor de volledige omvang van hun contract (uitgezonderd de juridisch adviseur) doen; • dat ieder van hen de belangen van alle vijf gemeenten behartigt.

56

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Programmamanager Het voorstel is om in plaats van een procesmanager een programmamanager aan te stellen. De inzet van deze programmamanager zou moeten worden uitgebreid van 0,6 fte naar 0,9 fte. Deze verzwaring is nodig om uitvoering en sturing te geven aan alle adviezen die in dit rapport worden gedaan. Doel

Inzet Directe samenwerking met

•

Opdrachtnemer van de door de regiegroep gegeven opdracht. • Opstellen van een meerjarenplan (inclusief het bepalen van de scope en reikwijdte van de transformatieopgave) en uitwerking in jaarplannen. • Verantwoordelijk voor een goede samenwerking in het samenwerkingsverband. • Beheert de uitgaven van het samenwerkingsverband in samenspraak met de regiegroep. 32 uur per week • Regiegroep • Bestuurlijk overleg Noordmidden-Drenthe • Alle ambtelijke teams

Afstemmingsoverleg Het afstemmingsoverleg vervangt het huidige ‘voorzittersoverleg’ en faciliteert de verbinding tussen alle teams in het samenwerkingsverband.

Doel

Samenstelling

Vergaderfrequentie Directe samenwerking met

•

Gezamenlijk verantwoordelijk voor de resultaten van het samenwerkingsverband zoals tot uiting komt in het meerjarenplan. • Afstemming tussen de verschillende teams. • Voorbereiden van regiegroep en bestuurlijk overleg. • Programmamanager • Regisseur Inkoop • Regisseur Jeugd • Regisseur Wmo • Regisseur Bedrijfsvoering • Communicatieadviseur Wekelijks • Bestuurlijk overleg Noordmidden-Drenthe • Regiegroep • Alle ambtelijke teams

57

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Team Inkoop Er is een lichte uitbreiding van dit team nodig vanwege de hoge inhoudelijke ambitie die vraagt om het doorontwikkelen van het contractmanagement. De contractmanagers zijn op dit moment te veel belast met uitvoerende taken. Daarom wordt het voorstel gedaan om één contractbeheerder extra toe te voegen aan dit team, waarmee de contractmanagers meer ontlast worden van deze uitvoerende taken en zij zich meer kunnen richten op het tactisch/strategisch contractmanagement. Daarnaast bestaat op dit moment geen medewerker handhaving. Deze functie zal toegevoegd moeten worden. Doel / opdracht

Samenstelling

Vergaderfrequentie Directe samenwerking met

Uitvoering geven aan afgesproken strategisch inkoopbeleid, waaronder: • Verantwoordelijk voor het uitvoeren van inkoop voor Jeugd en Wmo, inclusief in de Jeugdhulpregio Drenthe. • Doorontwikkeling contractmanagement, inclusief kwaliteitsmanagement, toezicht op rechtmatigheid en handhaving. • Datagedreven werken: sturen op basis van monitoringsinformatie. • Contractbeheer, waaronder: o Opstellen individuele contracten; o Beheer applicatie contractbeheer (Mochadocs) o Beheer applicatie de Verwijzingswijzer o Beantwoordt vragen van aanbieders over berichtenverkeer en vraagt jaarrekeningen op. • Invulling geven aan Kenniscentrum Toegang: o Afstemming met Teamleiders Toegang o Organiseren van leer- en inspiratiesessies voor. • Regisseur inkoop (32 uur) • 5 contractmanagers (32-36 uur) • 2 contractbeheerders (36 uur) • 4 kwaliteitsmanagers (24-36 uur) • 1-2 medewerkers rechtmatigheid (24-36 uur) • 1 medewerker handhaving (32-36 uur) Wekelijks • Samenwerkingsverbanden Jeugdhulpregio Drenthe en centrumregio BW/MO • Kenniscentrum Toegang (over uitvoering transformatieplannen) • Team Monitoring (voor stuurinformatie) • Team Beleid

58

PROFESSIONALISEREN IN SAMENWERKEN

Team Beleid Het voorstel is om het Team Beleid te reduceren van 10 naar 5 personen, maar wel fors te vergroten in omvang van 0,8 fte naar 4,6 fte. De beleidsverantwoordelijkheid voor de ingekochte ondersteuning ter waarde van € 76,8 miljoen, waarmee bijna 11.000 inwoners worden ondersteund en/of behandeld, vraagt om deze uitbreiding. Zeker gezien de sterk inhoudelijk gedreven ambitie waarin gekozen is voor strategische aanbestedingen vanuit inhoudelijke opgaven. •

•

•

•

Met de huidige strategische aanbestedingen is het noodzakelijk om in een continu proces te monitoren of de in de specifieke aanbestedingen gestelde beleidsdoelen al dan niet worden behaald. Dit is een trendbreuk met de manier waarop tot nog toe werd ingekocht. Bovendien vraagt het strategisch aanbesteden ook meer verbinding tussen het Team Inkoop, het Team Beleid en de Toegangen. Die verbinding wordt vormgegeven middels de zogenaamde kenniscentra die hierna worden toegelicht. Er liggen verschillende beleidsvraagstukken die al langere tijd om inzet vragen, zoals de inrichting van een innovatiefonds, beoordelen en begeleiden van transformatieplannen van aanbieders en beleid om in de uitvoering volgens het regisseursmodel te werken. Tot slot, hoewel niet het minst belangrijke, is het noodzakelijk om beleidscapaciteit beschikbaar te hebben om de samenwerking in de Jeugdhulpregio Drenthe te verbeteren en vraagt de decentralisatie van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang in de komende jaren de nodige inzet.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=dbcf5c2e-c056-4c92-8c47-ce338478a6ad