CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

2. Rapport BMC Regelarme Stad Assen

Raadsvergadering 25 september 2025, gemeente AssenBij agendapunt: Buurtkracht Assen (voorheen: Regelarme stad)23.090 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Lumpsum of taakgerichte bekostiging kan helpen om optimaal gebruik te maken van algemene voorzieningen. Scenario 3: Organiseren vanuit de samenleving ‘Organiseren vanuit de samenleving’ vertrekt vanuit de inwoner in de wijk. Welke ondersteuningsbehoefte hebben inwoners in hun leven? En hoe richten we de infrastructuur en netwerken passend bij deze ondersteuningsbehoefte in? Hiermee wordt ‘afstand’ gedaan van de huidige verkokerde indeling in voorzieningen, toegang, sturing en bekostiging en verschuift de blik naar de behoefte in de wijk. Toegang en uitvoering worden zoveel mogelijk gecombineerd. Maatwerkvoorzieningen zijn een sluitstuk en dit is terug te vinden in de financiële prikkels. Er wordt een nieuw ontwerp gemaakt, gebaseerd op strategisch partnerschap op wijkniveau. Juridische kaders en een goed pakket aan voorzieningen zijn randvoorwaardelijk. Voorkeursscenario Organiseren vanuit de samenleving neemt de behoefte van inwoners en de wijk als startpunt. Het ondersteuningsaanbod en netwerk in de wijk wordt op basis van de (verschillende) behoeften ingevuld. Dit startpunt wordt door maatschappelijke organisaties en de gemeente Assen onderschreven. Een overgrote meerderheid van de geïnterviewden vindt daarom de ambitie achter organiseren vanuit de samenleving de gewenste richting voor de toekomst. Dit is bovendien bevestigd in de georganiseerde werk- en toetsbijeenkomsten.

Verder sluit organiseren vanuit de samenleving goed aan bij aanpalende beleidsambities in de gemeente Assen, zoals de wijkgerichte aanpak en de plannen voor een buurtondersteuner. Omdat al deze resultaten naar één scenario wijzen, is gekozen voor het uitwerken van één voorkeursscenario in plaats van drie verschillende scenario. Binnen het voorkeursscenario is uiteraard voldoende ruimte voor het maken van allerlei keuzes, bijvoorbeeld ten aanzien van de fasering.

| 27 | Onderzoek regelarme stad Assen

4.2 Voorkeursscenario Organiseren vanuit de samenleving Samenspel tussen inwoners, organisaties en gemeente Het startpunt van de regelarme stad ligt in de samenleving, in de wijk en bij de inwoner. Dit klinkt vanzelfsprekend, maar is het in de praktijk niet. Beleid, wet- en regelgeving of het aanbod van specifieke voorzieningen zijn voor velen het uitgangspunt. Dit is geen waardeoordeel, maar een logisch gevolg van het bestaande systeem. Beleid, wet- en regelgeving en het ondersteuningsaanbod spelen in de regelarme stad natuurlijk nog steeds een rol. Het verschil zit in het feit dat deze ondersteunend zijn aan de behoeften in de wijk en niet andersom. Organiseren vanuit de samenleving vraagt om een andere kijk van organisaties naar het (of hun) ondersteuningsaanbod, iedere partij vanuit een eigen rolopvatting.

Figuur 13: Rolopvatting nu en in het voorkeursscenario Figuur 13 toont de veranderende rolopvatting van belanghebbenden bij de beweging die in het voorkeursscenario wordt ingezet. De gemeente Assen en organisaties spelen op dit moment een centrale rol bij de inrichting van het ondersteuningsaanbod. Inwoners zijn betrokken als afnemers van de producten, maar hebben weinig tot geen invloed op de inrichting van het zorglandschap. De stuurstijl van nu bevat kenmerken van de presterende en de rechtmatige overheid15, oftewel de overheid als bureaucratie en de overheid als markt16. In een bureaucratie spelen regels en protocollen een belangrijke rol. Vaak gaat het om hiërarchische organisaties met goed geschoold personeel, die het (correct) uitvoeren van wet- en regelgeving en het beleid als essentieel achten. Zorgaanbieders voeren het ondersteuningsaanbod uit in opdracht van de gemeente en over deze uitvoering worden afspraken gemaakt. Dit is kenmerkend voor de overheid als markt. De focus bij de overheid als markt ligt op het realiseren van resultaten binnen de financiële kaders. Tegelijkertijd laat de behoefte in de wijk en bij inwoners zich zelden (volledig) vangen in een doelstelling of NSOB (2014). Leren door doen. Overheidsparticipatie in een energieke samenleving. Hier op te vragen. Nijdam, N. (2020).

Sturing in 3D: Een onderzoek naar gemeentelijke sturing op de gedecentraliseerde taken in het sociaal domein. Hier op te vragen. 15 16

| 28 | Onderzoek regelarme stad Assen

prestatieafspraak. Dit maakt de beweging nodig naar een besturingsstijl met uitgebalanceerde rollen voor inwoners, organisaties en de gemeente Assen. Ieder van deze spelers heeft een eigen rol- en taakopvatting. De gemeente Assen kan bij het uitwerken van het voorkeursscenario de rol van regisseur op zich nemen. Als regisseur creëert ze de juiste voorwaarden om het ondersteuningsaanbod aan te laten sluiten bij de behoefte van inwoners en de wijk. Denk bijvoorbeeld aan voorwaarden over de beschikbaarheid van bepaalde ondersteuning in de wijk, kwaliteitseisen, prijsafspraken en zeggenschap van inwoners bij het creëren van het netwerk in de wijk. Bovendien behoudt de gemeente Assen het overzicht en verdeelt ze het speelveld. Dit betekent bijvoorbeeld dat ze overziet of het ondersteuningsaanbod aansluit bij de behoefte in de wijk, dat ze toeziet op de zorgcontinuïteit en dat via wijkuitvoeringsplannen en wijkanalyses inzichtelijk is en blijft wat er speelt onder inwoners. Waar de gemeente Assen de regierol bekleedt, gaan inwoners en organisaties over de uitvoering in de wijk. Maatschappelijke organisaties, waaronder zorgaanbieders en de welzijnsorganisatie hebben de kennis en expertise om hulp- en ondersteuningsaanbod vorm te geven.

Inwoners weten als geen ander wat er speelt in hun eigen leven en wijk, ontplooien allerlei initiatieven (met elkaar en met organisaties) en hebben een zwaarwegende stem bij het te ontwikkelen ondersteuningsaanbod. Bovendien zijn er voorbeelden van dagbesteding waar informele (door de inwoners zelf) en formele (door professionals) hulp samenkomen. De informele hulp wordt door de inwoners zelf georganiseerd en wanneer er professionele zorg nodig is, zijn professionals aanwezig om dit te bieden. Assen Bloeit is een initiatief in Assen waar al op deze manier gewerkt wordt. Dit zijn voorbeelden van allianties tussen inwoners, organisaties en de gemeente. De drie ‘hoeken’ werken zo optimaal samen, ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid.

| 29 | Onderzoek regelarme stad Assen

Versterken samenleving en ondersteunen inwoners

Figuur 14: Samenhang tussen samenleving, buurtteam en aanvullende hulp en ondersteuning Op basis van de indeling in samenleving, buurtteam en aanvullende zorg zou de vraagverheldering, toegang en uitvoering van voorzieningen er als volgt uit kunnen zien: ● Samenleving en sociale basis17 inzet Vaart Welzijn (informatie en advies, ondersteuning bieden, in contact brengen met buurtteams indien meerdere vragen spelen, netwerk onderhouden in de wijk), hulp bij netwerkversterking inwoners, ondersteunen inwonerinitiatieven en collectieve voorzieningen; ● Buurtteam vraagverheldering en onderzoek, ondersteuning op het gebied van begeleiding volwassenen en behandeling en begeleiding jeugdhulp, rondkomen en mensen in contact brengen met sociale basis en aanvullende zorg; ● Aanvullende hulp en ondersteuning maatwerkvoorzieningen jeugd en Wmo, schuldhulpverlening, budgetbeheer, bewindvoering. Inwoners kunnen in het voorkeursscenario dicht bij huis terecht voor ontmoeting, informatie, advies en hulp. Hebben inwoners een (hulp)vraag, een idee voor een initiatief of nemen ze deel aan een activiteit, dan kunnen ze hiervoor terecht in hun eigen wijk, bijvoorbeeld in een wijkcentrum. Het buurtteam staat nauw in verbinding met de ontmoetingsplek in iedere wijk 17

Het model van Verwey-Jonker (2022) onderscheidt de persoonlijke, gemeenschappelijke en institutionele sociale basis. De binnenste schil in figuur 14 sluit hierop aan en vertegenwoordigt de persoonlijke en gemeenschappelijke sociale basis. Het buurtteam, in de middelste schil in figuur 14, levert hulp en ondersteuning door professionals uit de institutionele sociale basis. Daarnaast worden in het buurtteam en door middel van doorverwijzingen ook aanvullende vormen van hulp en ondersteuning aangeboden (de buitenste schil).

| 30 | Onderzoek regelarme stad Assen

om vragen van inwoners snel op te (kunnen) pakken. Deze plek in de wijk is onderdeel van het netwerk in de wijk en versterkt de binnenste cirkel uit figuur 14. Naast de plek in de wijk staat het buurtteam nauw in verbinding met vindplekken, zoals het onderwijs en de huisarts. Hier komen allerlei signalen (en potentiële hulpvragen) aan het licht. De aansluiting met deze vindplekken zorgt ervoor dat hulpvragen snel worden gesignaleerd en dat direct de juiste vervolgstappen worden gezet. Vragen die het buurtteam bereiken worden integraal verhelderd om de juiste vervolgstappen (samen met de inwoner) vast te stellen. Een integrale vraagverheldering betekent het in kaart brengen van de situatie op meerdere levensgebieden. Denk bijvoorbeeld aan de situatie op het gebied van wonen, financiën, werk, school, gedrag, talenten, gezondheid en zorg. In het volgende hoofdstuk wordt deze integrale benadering voorzien van een concrete methodiek als voorbeeld. Naast vraagverheldering kunnen professionals uit het buurtteam bepaalde vormen van hulp direct aanbieden. Zo is een geïndiceerde voorziening met bijbehorende administratief proces niet nodig en kan de hulp direct geboden worden dicht bij huis. Het gaat bijvoorbeeld over begeleiding, minimaregelingen en bepaalde behandelingsproducten voor jeugd en gezin.

Andere vormen van hulp en ondersteuning zijn als algemene voorziening (zoveel mogelijk collectief) beschikbaar. Het gaat bijvoorbeeld over dagbesteding en kortdurend verblijf, maar ook over de inzet van vrijwilligers en inwonersinitiatieven. Is meer hulp en ondersteuning nodig die niet in de toegang of via een algemene voorziening geboden kan worden, dan volgt alsnog een indicatie voor deze zorg. Een deel van de ondersteuning (die nu nog geïndiceerd moet worden) wordt dus als algemene voorziening georganiseerd, terwijl voor een ander deel nog steeds een indicatie nodig blijft. Uiteraard blijft er een proces voor geïndiceerde voorzieningen bestaan. Niet alles kan in de wijk direct geboden worden. Sterker nog, het grootste gedeelte van de hulp en ondersteuning vanuit de Jeugdwet en Wmo zal ook in het voorkeursscenario via een indicatie geboden worden. Denk bijvoorbeeld aan vormen van (hoog)specialistische hulp, zoals jeugdhulp met verblijf of Wmo-begeleiding vanaf interventieniveau 6. Het gaat ook over woningaanpassingen, hulpmiddelen en huishoudelijke hulp. De inhoudelijke vraagverheldering ligt bij de buurtteams. Is een maatwerkvoorziening nodig, bijvoorbeeld naar specialistische jeugdhulp, dan maakt de gemeente Assen (op dit moment belegd bij Sociaal Domein Binnen) de verwijzing administratief in orde. De vraagverheldering is door het buurtteam uitgevoerd.

Het buurtteam heeft het inhoudelijke mandaat om specialistische hulp in te zetten. Voor woningaanpassingen, hulpmiddelen en huishoudelijke hulp kunnen inwoners direct bij de gemeente Assen aankloppen.

| 31 | Onderzoek regelarme stad Assen

H5 | Consequenties scenario Organiseren vanuit de samenleving 5.1 Impact op partijen De uitwerking van het voorkeursscenario betekent een verschuiving in de verhoudingen, relaties en verantwoordelijkheden tussen inwoners, organisaties en de gemeente Assen. Deze veranderende verhoudingen hebben impact op inwoners, maatschappelijke partners, de gemeente Assen en de NMD. Inwoners: dicht bij huis terecht en andere houding Voor inwoners wordt het makkelijker om hun vraag te stellen. In iedere wijk is een plek waar ze terechtkunnen. Het gaat hier niet alleen over het stellen van vragen, maar ook over het ontwikkelen van een idee of initiatief. Deze (ontmoetings)plek wordt beheerd door inwoners, vrijwilligers en professionals in de sociale basis. Deze plek kan ook de locatie zijn van het buurtteam18. Voor bepaalde vormen van hulp en ondersteuning is het niet langer nodig om door het (administratieve) proces van geïndiceerde hulp te gaan. Inwoners krijgen daarmee voor een deel van de dagbesteding, begeleiding, minimaregelingen, behandeling jeugd en kortdurend verblijf sneller hulp, omdat deze direct geleverd kan worden als dit nodig is. Deze vormen van hulp en ondersteuning zijn georganiseerd in een algemene voorziening en iedereen die dat nodig heeft, kan hier (via het buurtteam) terecht.

Van inwoners vraagt het voorkeursscenario een andere houding ten aanzien van hulp en ondersteuning. Uit de gesprekken blijkt dat sommige inwoners nog met een ‘recept’ naar de toegang gaan. Zij kloppen aan met een specifieke oplossing of voorkeur voor een bepaalde professional en verwachten van de toegang een verwijzing. Deze manier van werken sluit niet aan bij het voorkeursscenario. Van ‘u vraagt wij draaien’ gaan we naar integrale oplossingen waarin informele hulp en eigen oplossingen ook een onderdeel zijn. Zo is het aan inwoners, ondersteund door professionals, om aan een oplossing te werken. In het voorkeursscenario wordt de vrijheid om een aanbieder te kiezen kleiner. Inwoners gaan immers vaker gebruikmaken van algemene voorzieningen. De organisatie die de ondersteuning aanbiedt, is verantwoordelijk voor een goede match tussen inwoner en hulpverlener. Naast de vrijheid om een de aanbieder te kiezen, wordt ook de mogelijkheid om via een pgb zorg in te kopen kleiner. Als inwoners gebruikmaken van een algemene voorziening, kunnen zij geen beroep doen op een pgb. Maatschappelijke organisaties: samenwerking en inhoudelijke expertise Maatschappelijke organisaties zijn aanbieders jeugdhulp, Wmo, welzijn en bestaanszekerheid. Overkoepelend krijgen deze organisaties in het voorkeursscenario te maken met een andere manier van samenwerken.

In het voorkeursscenario wordt geïnvesteerd in strategisch

18

Zie figuur 14 voor de toelichting op hoe de samenleving en het buurtteam zich tot elkaar verhouden.

| 32 | Onderzoek regelarme stad Assen

partnerschap met een beperkte groep aanbieders binnen de afbakening van het onderzoek. Zo wordt bijvoorbeeld een (samenwerking van) organisatie(s) verantwoordelijk voor ● vraagverheldering; ● toeleiden naar algemene voorzieningen en sociale basis; ● uitvoering geven aan algemene voorzieningen; ● inhoudelijk mandaat in de toegang tot maatwerkvoorzieningen. In het voorkeursscenario ligt het voor de hand om te werken met (een vorm van) hoofd- en onderaannemerschap. De hoofdaannemer krijgt de verantwoordelijkheid om de opdracht te realiseren en kan hiervoor onderaannemers contracteren, bijvoorbeeld als binnen het consortium bepaalde expertise ontbreekt. Aanbieders welzijn, bestaanszekerheid, maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp met een financieringsrelatie met de gemeente Assen zijn afhankelijk van de gunning in hun leveringszekerheid in het voorkeursscenario. Krijgen bepaalde partijen de opdracht niet gegund, dan is het nog in onderaannemerschap mogelijk om toch hulp en ondersteuning te bieden. Zoals gezegd is dit de verantwoordelijkheid van de hoofdaannemer. Desondanks bestaat de mogelijkheid dat bepaalde organisaties een kleiner marktaandeel of subsidiebedrag krijgen dan nu het geval is. Is het verloren marktaandeel te groot, dan kan dit gevolgen hebben voor het voortbestaan van deze organisaties.

Gemeente Assen: van uitvoerder naar regievoerder Van de gemeente Assen vraagt het voorkeursscenario een andere sturingsrol. Het beginpunt voor de sturing (net zoals het beginpunt voor hulp en ondersteuning) is gericht op de (behoefte van de) wijk. Gemeente Assen zal in het voorkeursscenario aansluiten bij het netwerk in de wijk, bijvoorbeeld bij bestaande collectieve voorzieningen, inwonersinitiatieven, de wijkregisseurs en de wijkuitvoeringsplannen. De gemeente Assen krijgt te maken met minder organisaties voor de hulp en ondersteuning die binnen de scope van het onderzoek vallen. Medewerkers van het buurtteam kunnen immers een deel van de hulp en ondersteuning zelf bieden. De organisatie van het buurtteam (consortium, netwerkorganisatie, overheids-bv, etc.) bepaalt de precieze verhouding, maar het staat vast dat de gemeente Assen als opdrachtgever te maken krijgt met een klein(er) aantal opdrachtnemers. De verschuiving van (een deel van) de gemeentelijke toegang betekent dat een deel van de medewerkers in de gemeente Assen op een andere wijze (en locatie) gaan werken. In theorie kan het ook betekenen dat sommige medewerkers niet overgaan naar de buurtteams, bijvoorbeeld omdat ze het zelf niet willen, hun kennis en expertise niet aansluit bij de benodigde kennis en expertise, of hun taken vervallen. De precieze gevolgen hangen af van de nog te maken inrichtingskeuzes.

Gaat bijvoorbeeld één organisatie de opdracht in de wijken uitvoeren en neemt zij nieuwe medewerkers in dienst? Of wordt het een netwerkconstructie waarbij wordt gedetacheerd vanuit de moederorganisaties? Dit zijn slechts twee van de uiteindelijke inrichtingsmogelijkheden. Meer hierover is te lezen in de volgende paragraaf over de randvoorwaarden en bedrijfsvoering.

| 33 | Onderzoek regelarme stad Assen

Bovendien vervallen(/vervalt een deel van) de administratieve taken die nu aan het toegangsproces verbonden zijn. Voor de hulp en ondersteuning die direct in de wijk beschikbaar is, vervalt het administratieve proces om tot een beschikking te komen. Tegelijkertijd blijft het noodzakelijk om voor de overige geïndiceerde hulp nog ‘gewoon’ een beschikking te maken. NMD: regionaal en lokaal actief De inkoop en het contractmanagement vanuit Jeugdwet en Wmo liggen op dit moment bij de NMD-samenwerking. Wanneer het voorkeursscenario realiteit wordt, verschuift een deel van de maatwerkvoorzieningen van de regio naar de wijk. Per wijk kan het aanbod verschillen, omdat het is afgestemd op de behoefte van de wijk. De rol van de NMD-samenwerking verandert mee. Op dit moment wordt gestuurd vanuit uniformiteit tussen de vijf gemeenten. Bij het uitvoeren van het voorkeursscenario in de vijf NMD-gemeenten, betekent dit per gemeente een eigen aanpak voor een deel van de voorzieningen. De AMvB zorgvormen biedt duidelijkheid over welke zorgvormen regionaal ingekocht moeten worden. Naar verwachting vallen de meeste producten voor behandeling jeugd onder deze AmvB19, waaronder specialistische GGZ. Deze producten kunnen dan niet meer wijkgericht, zonder indicatie worden ingezet. Ten tijde van het schrijven van dit rapport is de AmvB nog niet openbaar beschikbaar.

De AMvB zal parallel met de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg in werking treden. Het is onduidelijk of de gemeenten in de NMD-samenwerking het pad inslaan, zoals beschreven in het voorkeursscenario. De NMD-samenwerkingsorganisatie kan in de uitwerking van het voorkeursscenario sturen op basis van uniformiteit of op basis van verschillende behoeften van de vijf gemeenten. Bij sturen op basis van de verschillende behoeften van gemeenten, verschilt de aanpak per gemeente. De wijken in de gemeente Assen vragen immers om een andere aanpak dan de wijken in Noordenveld of Aa en Hunze. Sturing vindt in dit geval minder plaats op basis van (uniforme) contracten, maar op basis van de lokale situatie. De eventuele andere taakopvatting van de NMD-samenwerkingsorganisatie begint met een gesprek over de (toekomstige) koers van de vijf (of meer) gemeenten. Het voorkeursscenario dient als instrument voor dit gesprek en kan helpen om een gezamenlijke ‘stip aan de horizon’ te formuleren.

5.2 Randvoorwaarden en bedrijfsvoering Deze paragraaf zoomt in op de financiële, juridische en organisatorische consequenties van het voorkeursscenario. Bovendien worden de gevolgen voor de contractering, bekostiging, partnerschap en samenwerking beschreven. De precieze randvoorwaarden en gevolgen voor de bedrijfsvoering zijn afhankelijk van de verdere uitwerking van het voorkeursscenario. Tegelijkertijd komen wel de belangrijkste ingrediënten voor de verdere uitwerking aan bod.

19

Zie ook de Kamerbrief van 25 april 2024, waarin de contouren van deze producten jeugdhulp worden beschreven.

| 34 | Onderzoek regelarme stad Assen

5.2.1 Financieel De uitvoering van het voorkeursscenario heeft financiële consequenties, zowel incidenteel als structureel. In deze paragraaf beschrijven we de aannames. Waar mogelijk zijn de aannames onderbouwd op basis van landelijke onderzoeken. De genoemde percentages en bedragen moeten gelezen worden als schattingen. Op basis van de resultaten in de praktijk wordt het mogelijk om de percentages bij te stellen. Zo biedt dit verkennend onderzoek een eerste beeld van de financiële consequenties. Deze dienen in de periode na dit onderzoek verder uitgewerkt te worden (zie ook de aanbevelingen in hoofdstuk 6). Zie bijlage 1 voor een overzicht van de producten die worden meegenomen in de afbakening behandeling jeugd, begeleiding, dagbesteding en kortdurend verblijf. Alle bedragen zijn gebaseerd op gegevens van het zorggebruik in 2023. De genoemde bedragen uit deze paragraaf zijn nog niet geïndexeerd. In bijlage 4 is de volledige financiële uitwerking opgenomen. In de lopende tekst wordt verwezen naar aannames uit de bijlage. Deze zijn ook terug te vinden in de tabellen onderaan deze paragraaf. Structurele besparingen Het voorkeursscenario zorgt op termijn voor een aantal structurele besparingen. In de doorrekeningen is als startdatum van het voorkeursscenario 1 januari 2027 gehanteerd.

Er is sprake van een overgangsperiode voordat de nieuwe werkwijze het maximale rendement bereikt. De structurele besparingen hebben daarom effect vanaf 2028. Doordat in combinatie met vraagverheldering voor een deel direct de juiste hulp en ondersteuning ingezet wordt, wordt in het voorkeursscenario verwacht dat een besparing van 5% op de kosten voor maatwerkvoorzieningen binnen de afbakening realiseerbaar is. Er wordt bespaard, omdat: ● de hulp sneller start en eerder afgerond kan worden; ● de specialist aan de voorkant (vaak) met een lager tarief werkt dan bij een zorgaanbieder (denk bijvoorbeeld aan de POH-GGZ jeugd). In 2023 is binnen de scope van het onderzoek € 13,1 miljoen aan maatwerkvoorzieningen uitgegeven. Een besparing van 5% betekent dus een jaarlijkse besparing van ongeveer € 650.000 (1a in tabel 5). Deze besparing geldt vanaf het jaar 2028. Bovendien leidt de vergrote kennis en expertise tot een betere inschatting van welke vervolgstappen nodig zijn voor inwoners. In veel van de gesprekken die in het kader van dit verkennend onderzoek zijn gevoerd is naar voren gekomen dat inwoners ‘te laat’ op de juiste plek komen. Problemen zijn in dit geval erger en vragen meer hulp en ondersteuning dan nodig was in een eerder stadium.

In totaal wordt een besparing van 1% verwacht op het totale bedrag dat aan Wmo en jeugdzorg wordt uitgegeven en via de gemeentelijke toegang in zorg terechtkomt. Bovendien zorgt het aansluiten bij het netwerk (op school, bij de huisarts, etc.) in de wijk eveneens voor het sneller signaleren van hulpvragen. Financieel vertaald levert 1% besparing ongeveer € 525.000 (1b in tabel 5) op. Wederom geldt dat dit effect in 2028 zichtbaar wordt. Doordat bepaalde vormen van hulp en ondersteuning direct in de wijk aangeboden worden, vervalt een deel van het administratieve proces rondom deze maatwerkvoorzieningen. Het is

| 35 | Onderzoek regelarme stad Assen

voor deze specifieke voorzieningen immers niet nodig om bijvoorbeeld een beschikking op te stellen. In totaal wordt hier een besparing van 0,36 fte bij de administratie van de gemeente Assen verwacht. 0,36 fte gaat om een besparing van ongeveer € 28.000 (3a in tabel 5) per jaar. Dit effect wordt direct na invoering op 1 januari 2027 van de nieuwe werkwijze zichtbaar. Incidentele en structurele investeringen De benodigde investeringen hebben betrekking op (extra) personele inzet om het voorkeursscenario te realiseren en om het strategisch partnerschap vorm te geven. Voor alle benodigde personele inzet geldt dat de gemeente Assen de optie heeft om dit vanuit de huidige formatie op te lossen. Uiteraard vraagt het dan geen investering, maar een verschuiving van taken. Om het voorkeursscenario te realiseren zijn onderstaande tijdelijke functies noodzakelijk: ● Een kwartiermaker werkt het ontwerp van het voorkeursscenario verder uit. Deze wegbereider treft de noodzakelijke voorbereidingen om het voorkeursscenario te realiseren. ● De projectleider aanbesteding begeleidt het gehele proces van de aanbesteding. ● De juiste aanbestedingsexpertise is beschikbaar om te adviseren over het aanbestedingsproces en waar nodig mee te schrijven. ● Juridische expertise is beschikbaar om te adviseren over de juridische risico’s, het op te stellen contract en het afhandelen van eventuele bezwaren.

Bovenstaande tijdelijke functies vragen een incidentele investering van € 340.000 (6 en 7 in tabel 6) per jaar met een totaalbedrag over de jaren 2025 en 2026 van € 540.000. Zodra een partij start met het uitvoeren van het voorkeursscenario is een constante dialoog nodig tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Hier zijn medewerkers strategisch partnerschap voor nodig. Dit gaat om een structurele inzet die parallel loopt aan de looptijd van het voorkeursscenario. Hier is in totaal naar verwachting € 340.000 (8 in tabel 5) per jaar voor nodig vanaf 2027. Dit bedrag is geschat op basis van de aanname dat hier nieuwe medewerkers voor nodig zijn. Uiteraard is het goed mogelijk dat de gemeente Assen dit vanuit de huidige formatie oplost. Aanname

Financiële 2025 consequentie (€ x (€ x 1000) 1000)

2026 (€ x 1000)

2027 2028 e.v. (€ x 1000) (€ x 1000)

1a: minder verwijzingen

- 655

Nvt

Nvt

0

- 655

1b: passender verwijzen

- 525

Nvt

Nvt

0

- 525

3a: minder regels en administratie

- 28

Nvt

Nvt

- 28

- 28

8: fte strategisch partnerschap

+340

Nvt

Nvt

+ 340

+ 340

Nvt

Nvt

+ 312 (S)

- 868 (S)

Totaal Tabel 5: Structurele besparingen en investeringen

| 36 | Onderzoek regelarme stad Assen

Aanname

Financiële consequentie (€ x 1000)

2025 (€ x 1000)

2026 (€ x 1000)

2027 (€ x 1000)

2028 e.v. (€ x 1000)

6: verwervingskosten

+ 200

+ 200

+ 200

Nvt

Nvt

7: kwartiermaker

+ 140

+ 140

Nvt

Nvt

Nvt

+ 340

+ 200

Nvt

Nvt

Totaal Tabel 6: Incidentele investeringen

Definitief ontwerp voorkeursscenario Een deel van de benodigde investeringen en de precieze besparingen zijn pas bij een definitief ontwerp van het voorkeursscenario door te rekenen. Het gaat onder andere over het volgende: ● Door hulp en ondersteuning laagdrempelig en toegankelijk te organiseren bestaat de kans dat meer mensen gebruikmaken van hulp en ondersteuning. Onderzoek bevestigt dat het aannemelijk is dat er sprake is van een aanzuigende werking bij een laagdrempelige en zichtbare toegang. Tegelijkertijd is het ingewikkeld om de precieze aanzuigende werking (op dit moment) te onderbouwen met cijfers. ● Er zijn autonome ontwikkelingen maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp en bestaanszekerheid. De kosten van de Wmo en de Jeugdwet nemen in Nederland en ook in de gemeente Assen nog jaarlijks toe. Dit is onafhankelijk van de keuze voor het voorkeursscenario, maar heeft uiteraard wel consequenties voor de begroting. Zo stegen de totale uitgaven van de Wmo en de Jeugdwet met 3,94% in 2023 ten opzichte van 2022. ● De overgang naar een nieuwe manier van werken gaat gepaard met frictiekosten. Het gaat over kosten op het gebied van personeel, overhead, materieel en transitiekosten. ● Naast de besparingen door het werken vanuit de samenleving en de nieuwe werkwijze, kan de gemeente Assen ook besparingen opnemen in de definitieve opdracht.

Zo zijn er verschillende gemeenten die bij het bepalen van een totaalbedrag van de lumpsumbekostiging 10% besparing hebben opgenomen, bijvoorbeeld door in plaats van een opdrachtwaarde van € 1 miljoen, € 900.000 als definitieve waarde te nemen. De gemeente Assen kan hierin ook een fasering aanbrengen, bijvoorbeeld door het eerste jaar geen besparing op te nemen en dit vanaf het tweede (of derde) jaar in te voeren. Er zijn verschillende ervaringen met deze werkwijze. Bij ‘Go! voor jeugd’ in Alphen aan den Rijn werd het gestelde budgetplafond overschreden, waarna gemeenten en opdrachtgever regelmatig met elkaar in gesprek gingen over het ophogen van het budget. Gemeente Haarlem heeft in het bestek van ‘Gewoon in de wijk’ een besparing van 10% opgenomen. Ook de gemeente Veendam heeft een korting opgenomen in de opdracht aan ‘De Basis Veendam’. Het is essentieel om tussen opdrachtgever en opdrachtnemer voorafgaand aan de start van het voorkeursscenario goede afspraken te maken over eventuele overschrijdingen van het plafond.

| 37 | Onderzoek regelarme stad Assen

5.2.2 Juridisch Omdat de formele toegang tot voorzieningen bestaanszekerheid niet verandert in het voorkeursscenario, richten we ons in deze paragraaf specifiek op de toegang tot voorzieningen in de Wmo en de Jeugdwet. Voor zowel de Wmo als voor de Jeugdwet is het proces van toegang tot voorzieningen beschreven in de wet en verder uitgewerkt in de gemeentelijke verordening en nadere regels van de gemeente Assen20. De onderdelen van het toegangsproces zijn: 1. Melding Een melding verplicht de gemeente tot het doen van onderzoek. 2. Onderzoek Het doel van dit onderzoek (bijvoorbeeld in de vorm van een of meerdere gesprekken) is om in kaart te brengen met welke ondersteuning een inwoner geholpen is. 3. Aanvraag maatwerkvoorziening Als het onderzoek is afgerond met de analyse dat een maatwerkvoorziening nodig is, start de aanvraag. Een inwoner kan ook zelf een aanvraag doen. Dit kan pas nadat een melding is gedaan en de termijn van zes weken voor het onderzoek is verstreken. 4. Besluit Dit besluit staat in een beschikking. Als een inwoner het niet eens is met het besluit, dan is bezwaar en beroep mogelijk. In het voorkeursscenario wordt voorzien in een verschuiving van maatwerkvoorzieningen naar algemene voorzieningen. Op basis van het onderzoek (stap 2 in het proces van de toegang) kunnen inwoners vaker verwezen worden naar een algemene voorziening.

In die situaties zijn stap 3 en 4 van het proces overbodig. Veel gemeenten hebben inmiddels de toegang en uitvoering van jeugdhulp en maatschappelijke ontwikkeling doorontwikkeld en hebben gekozen voor de inzet van meer algemene voorzieningen. Dit is mogelijk binnen de wettelijke kaders van de Jeugdwet en de Wmo. Uit ervaringen bij andere gemeenten nemen we mee dat zorgvuldige communicatie richting inwoners en aanbieders heel belangrijk is. De verschuiving van maatwerkvoorzieningen naar algemene voorzieningen heeft consequenties voor de keuzevrijheid en de mogelijkheden voor inwoners om een besluit van de gemeente aan te vechten. Het is belangrijk dat bij alle spelers de (on)mogelijkheden van de nieuwe werkwijze helder zijn en dat het verhaal over de nieuwe werkwijze eenduidig verteld en gedeeld wordt. Naast het belang van zorgvuldige communicatie, moet het voorkeursscenario voldoen aan een aantal randvoorwaarden om te passen binnen de juridische kaders van de Wmo en de Jeugdwet: ● verordening en nadere regels aanpassen aan de nieuwe situatie van het voorkeursscenario. Het gaat bijvoorbeeld over de wijze waarop inwoners hun vraag kunnen melden. Bovendien dient de gemeente Assen in de eigen regelgeving helder uit te werken wat een algemene voorziening is en voor welke vormen van hulp een indicatie nodig is; 20

In bijlage 3 is extra informatie over de juridische context opgenomen.

| 38 | Onderzoek regelarme stad Assen

● ●

●

melding en onderzoek uitvoeren conform de voorwaarden uit de Wmo en de Jeugdwet; zorg dragen voor een aanbod aan algemene voorzieningen dat passend is bij de ondersteuningsvraag van inwoners. Hoewel de inwoner niet vrij is om een aanbieder te kiezen, is passende hulp alleen mogelijk als inwoner en professional voldoende vertrouwen in elkaar hebben. Het is een verantwoordelijkheid van de leverende organisatie om hier (in redelijkheid) zorg voor te dragen; borgen dat inwoners die ontevreden zijn over de toegewezen hulp hierover een klacht kunnen indienen bij het buurtteam. Hiervoor is een klachtenprocedure nodig. Het is belangrijk dat dit proces door een onafhankelijke organisatie wordt georganiseerd om (de schijn van) belangenverstrengeling te voorkomen.

Als gespecialiseerde hulp nodig is, blijft de route naar een maatwerkvoorziening openstaan. In dat geval volgen (na melding en onderzoek) stap 3 en 4 van het toegangsproces. Een maatwerkvoorziening kan geleverd worden in de vorm van ZIN of in de vorm van een pgb. De inwoner kiest zelf de zorgaanbieder (ZIN) of de zorgverlener (pgb). Bij een algemene voorziening bestaat niet de mogelijkheid van verzilvering in de vorm van een pgb. Ook is er geen keuzevrijheid voor een aanbieder. Meer informatie over de juridische eisen en gevolgen is opgenomen in de bijlage 3.

5.2.3 Buurtteam: vraagverheldering en toegang tot ondersteuning De toekomstige medewerkers vraagverheldering en toegang in het buurtteam werken integraal en voeren een brede analyse uit. In het Richtinggevend kader voor de toegang wordt dit een ‘brede blik, brede analyse’21 genoemd. Ook de Hervormingsagenda Jeugd verwijst naar de noodzaak van een brede triage/analyse. In de provincie Friesland werken de lokale (gebieds)teams in de jeugd met de verklarende analyse22, een voorbeeldmethodiek van een brede analyse en werkwijze. Tegelijkertijd is zo’n brede analyse niet bij iedere casus nodig. Een inwoner die zich meldt met een enkelvoudige ‘eenvoudige’ vraag, is niet gebaat bij een brede analyse. Het is essentieel dat de professionals herkennen wanneer een brede analyse nodig is en wanneer inzet vanuit basisvoorzieningen een goede oplossing biedt. Op hoofdlijnen zijn er twee typen professionals werkzaam in het buurtteam: de generalist en de vakspecialist. Dit onderscheid suggereert dat de vakspecialist meer kennis in huis heeft dan de generalist. Het gaat echter om een andere functie in het brede takenpakket van de toegang. De rollen zijn niet strikt van elkaar gescheiden, het gaat eerder om accentverschillen.

● De generalist is een expert-vragensteller met een sterke verbinding met het netwerk in de wijk én de specialisten, bijvoorbeeld op het gebied van GGZ, financiën en veiligheid. Door de juiste vragen te stellen wordt samen met de inwoner de volledige situatie in beeld gebracht. Het gaat om een analyse met ‘oog voor de context en verschillende leefgebieden van hulpvrager en (waar van toepassing) het gezin en omgeving’23. De verbinding van de generalist met het netwerk in de wijk wordt gebruikt om inwoners laagdrempelig, dichtbij en snel te kunnen helpen, bijvoorbeeld VNG (2024). Richtinggevend kader. Toegang, lokale teams en integrale dienstverlening. Hier op te vragen. Meer informatie over deze werkwijze is hier te vinden. 23 VNG (2024). Pagina 14. 21 22

| 39 | Onderzoek regelarme stad Assen

●

door de inwoner te verwijzen naar een basisvoorziening in de buurt. In andere gevallen is er meer nodig en kan het buurtteam direct begeleiding, dagbesteding en bepaalde producten behandeling jeugd aanbieden als algemene voorziening. Bovendien is de lijn tussen het buurtteam en de specialisten van de zorgaanbieders kort, bijvoorbeeld door met een consultatiefunctie te werken. Op het moment van schrijven wordt geëxperimenteerd om toegang en zorgaanbieders dichter bij elkaar te brengen bij vroegtijdig schoolverlaters. Een onderdeel hiervan is een warme overdracht waarin generalisten en aanbieders gezamenlijk een intake doen. Dit type experiment past uitstekend in de verdere uitwerking van het voorkeursscenario. Als de ondersteuning niet in het buurtteam zelf wordt opgepakt, verwijst de generalist naar onder andere: ○ ondersteuning door vrijwilligers en/of informele hulp; ○ logeerhulp en dagbesteding (algemene voorziening); ○ schuldhulpverlening; ○ minimaregelingen; ○ maatwerkvoorzieningen jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. De vakspecialist (met expertise jeugd, Wmo en/of bestaanszekerheid) in het buurtteam helpt collega-generalisten bij het opstellen van een goed plan van aanpak en kan vervolgens verschillende vormen van hulp aanbieden die direct kunnen starten.

Het gaat in ieder geval om onderstaande vormen van hulp en ondersteuning: ○ individuele en collectieve ondersteuning (begeleiding) op het gebied van zelfredzaamheid, participatie, rondkomen en schulden; ○ basis-GGZ (jeugd); ○ ambulante gezinsbehandeling (jeugd).

Waar de precieze grens ligt tussen wat wel en niet in het buurtteam geboden wordt, dient verder uitgewerkt te worden. Zo zijn er kansen om specialistische GGZ dicht tegen het buurtteam aan te organiseren, bijvoorbeeld door het invoeren van een consultatiefunctie of door middel van FACT-teams. Verder is het een mogelijkheid om voor bepaalde vormen van zorg te werken via een detacheringsconstructie, waardoor je (extra) flexibel kan inspelen op de situatie in de wijk. Het voordeel hiervan is onder andere dat de moederorganisaties bepaalde randvoorwaarden garanderen, zoals een BIG- of SKJ-registratie. Het is essentieel dat medewerkers die verantwoordelijk zijn voor vraagverheldering en toegang (buurtteam) verbonden zijn met de ‘vindplekken’ in de wijk. Denk bijvoorbeeld aan het buurthuis of wijkcentrum, de huisarts, kinderopvang en onderwijs, de kerkgemeenschap of het consultatiebureau. Per wijk ontstaat een netwerk van professionals en vrijwilligers die betrokken zijn bij vragen van de buurtbewoners. Naast de medewerkers uit het buurtteam, medewerkers van voorzieningen in de wijk en de inwoners en vrijwilligers zorgen buurtondersteuners voor de onderlinge verbinding. Ook andere gemeenten werken met een vergelijkbare functie. Zo werkt de LEVgroep met dorpsondersteuners24, verantwoordelijk voor de verbinding tussen het toegangsteam en de sociale basis.

Inwoners met een hulpvraag of idee kunnen dus dicht bij huis hun vraag stellen. Naast hulpvragen kan het ook gaan om het ontplooien van een initiatief, het delen van een idee 24

Zie bijvoorbeeld de dorpsondersteuners in Oirschot.

| 40 | Onderzoek regelarme stad Assen

voor de wijk of een ontmoeting. Het feit dat de plek in de wijk voor al deze verschillende doeleinden beschikbaar is, werkt drempelverlagend. Anderen weten immers niet waarom je als inwoner naar binnen stapt.

5.2.4 Organisatievorm In het voorkeursscenario beweegt de gemeente zich weg van de uitvoering, voert ze regie en stelt ze de juiste voorwaarden. Een publieke rechtsvorm sluit hier niet op aan. Voorbeelden van publieke rechtsvormen zijn eigen beheer (het zelf uitvoeren), een centrumgemeente of samenwerking in een GR. Het ligt voor de hand om het voorkeursscenario te laten uitvoeren door (een samenwerking van) private partijen, zoals bijvoorbeeld zorg- en welzijnsaanbieders. In het geval dat een nieuwe organisatie moet worden opgericht, bijvoorbeeld omdat verschillende zorg- en welzijnsaanbieders hun kennis en expertise willen bundelen, is er de mogelijkheid om een stichting, coöperatie, besloten vennootschap of vereniging op te richten. Iedere vorm kent voor- en nadelen in de samenwerking en sturing. De gemeente Assen kan op de gewenste organisatievorm sturen door hier eisen over op te nemen in het verwervingsproces. Bestaande juridische organisatievormen, zoals de GR schuldhulpverlening en participatie, worden dicht tegen de organisatie die het voorkeursscenario gaat uitvoeren aan georganiseerd. Denk bijvoorbeeld aan het detacheren van medewerkers naar het buurtteam met kennis en expertise op het gebied van minimaregelingen, inkomen en werk.

Een uitgebreide beschrijving van de kenmerken, voor- en nadelen van de verschillende organisatievormen is te lezen in een handreiking ‘Rechtsvormen sociale teams: overwegingen en keuzes’25. De gemeentelijke toegang is voor een belangrijk deel bij de gemeente Assen belegd. De medewerkers van de toegang zijn in dienst van de gemeente Assen. Zoals gezegd ligt het voor de hand om de uitvoering van het voorkeursscenario te beleggen bij een externe partij. Dit heeft mogelijk een verschuiving van het werkgeverschap tot gevolg.

5.2.5 Contractering De gemeente Assen heeft de mogelijkheid om via (quasi-)inbesteden, een subsidie, open house en overheidsopdracht invulling te geven aan het voorkeursscenario. Inbesteden (het zelf doen) sluit niet aan bij de sturingsvisie (zie hoofdstuk 4) van het voorkeursscenario. De gemeente is niet zelf de uitvoerder; dit zijn maatschappelijke organisaties en inwoners. Open house past niet, omdat ‘veel verschillende aanbieders’ niet bijdraagt aan het ‘gemakkelijker maken voor de inwoner’. Bovendien wil de gemeente Assen samenwerken met een organisatie met een vergelijkbare filosofie en dit is slecht te toetsen bij een open-house-constructie, omdat iedereen een contract kan krijgen dat voldoet aan de eisen. Zowel subsidie als inkoop zijn mogelijk om het voorkeursscenario te realiseren. Een standaard subsidierelatie biedt geen mogelijkheden om hulp en ondersteuning af te dwingen bij een organisatie. De enige mogelijkheid om bij te sturen is om een subsidie lager vast te 25

VNG (2015). Rechtsvormen sociale teams: overwegingen en keuzes. Hier op te vragen.

| 41 | Onderzoek regelarme stad Assen

stellen of de beschikking terug te draaien. De gesubsidieerde activiteiten van het buurtteam zijn dus niet afdwingbaar. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om door middel van een uitvoeringsovereenkomst (bepaalde) activiteiten afdwingbaar te maken. De gemeente Utrecht heeft ervoor gekozen om buurtteams via een subsidie in te kopen26 en ook de gemeente Amsterdam subsidieert buurtteams27. Beide beleidskaders kennen een uitgebreid pakket aan eisen en beoordelingscriteria (inclusief punten). Dit toont aan dat subsidie en inkoop erg dicht bij elkaar kunnen liggen, maar verschillen in procedure en juridisch kader. Aanbestedingsprocedures worden vaak ervaren als administratief zwaar, zowel voor de aanbestedende partij als de inschrijver. Het kost veel tijd om een goed bestek op te stellen en inschrijvers investeren veel tijd om hier zo goed mogelijk aan te voldoen. Na de decentralisaties in het sociaal domein hebben gemeenten volgens de Jeugdwet en de Wmo moeten gunnen op basis van de economisch meest voordelige inschrijving (EMVI-criterium). Inmiddels is dit criterium afgeschaft en hebben gemeenten de mogelijkheid om een regelarme procedure te doorlopen met veel ruimte voor het gesprek, omdat een aantal formele procedurele eisen (zoals het selecteren op offertes en gunningscriteria) vervallen28.

Vanwege de grote regelruimte om een procedure te organiseren met veel ruimte voor het gesprek en weinig administratieve lasten is dit een uitstekende optie om tot het voorkeursscenario te komen. Bovendien geeft dit type procedure de mogelijkheid om in etappes naar het voorkeursscenario toe te werken. In het geval van een subsidie is er één kader (de beleidsregels), één aanvraag en één beoordeling. In de meest verregaande vorm van SAS zonder EMVI vindt een minimum toets plaats. Vervolgens wordt geselecteerd om tot slot contractvoorwaarden af te stemmen. Denk bij het afstemmen van de contractvoorwaarden bijvoorbeeld aan uitvoeringsvoorwaarden, (sturen op) KPI’s en de concrete invulling van het strategisch partnerschap. Voor het realiseren van het voorkeursscenario past daarom een overheidsopdracht door middel van een aanbesteding. De verschuiving van rollen en verantwoordelijkheden in het voorkeursscenario benoemt het belang om de kennis en expertise van maatschappelijke organisaties over de uitvoering in te zetten. Daarnaast hebben inwoners een belangrijke rol als experts van hun eigen omgeving en behoeften. De aanbestedingsprocedure zou deze uitgangspunten moeten reflecteren, met voldoende ruimte voor dialoog om tot de definitieve aanbestedingsdocumenten te komen.

In deze gesprekken met potentiële opdrachtnemers van het voorkeursscenario is het essentieel dat er goed wordt nagedacht over de wijze waarop de samenwerking plaatsvindt gedurende de looptijd van de opdracht. Denk aan de overlegstructuur, met wie dit overleg plaatsvindt en welke informatie wordt gedeeld. Strategisch partnerschap en (het opbouwen van) vertrouwen staan hierin centraal. Dit betekent onder andere dat opdrachtgever en -nemer sturen op basis van hun eigen rol en De beleidsregels zijn hier op te vragen. De beleidsregels zijn hier op te vragen. 28 Zie voor meer informatie de handreiking SAS - zonder EMVI. 26 27

| 42 | Onderzoek regelarme stad Assen

verantwoordelijkheid. Voor de gemeente Assen betekent dat sturen vanuit haar regierol en niet op de uitvoering, dit ligt bij de organisatie die het voorkeursscenario gaat uitvoeren. Strategisch partnerschap betekent verder de constante dialoog over de balans tussen regels, procedures en verantwoording en inwoners snel de juiste hulp kunnen bieden. Het is onvoldoende om dit eenmalig te kaderen; hiervoor is constante dialoog nodig. Ook de looptijd van de overeenkomst dient het mogelijk te maken om in elkaar te investeren. Zo kan gekozen worden voor een looptijd van ten minste acht jaar, waardoor er voldoende tijd is om het vertrouwen in elkaar op te bouwen. Een ander belangrijk thema voor de dialoog is de wijze waarop kleine en middelgrote aanbieders een plek krijgen in het voorkeursscenario. Dit kan bijvoorbeeld via hoofd- en onderaannemerschap. De gemeente geeft opdracht aan één (samenwerking van) organisatie(s) en die maakt weer afspraken met onderaannemers. Dit gebeurt bijvoorbeeld ook in Veendam, een voorbeeld dat in het kader van dit onderzoek is benoemd. Bovendien neemt de gemeente Assen eisen op over de samenwerking tussen de uitvoerder van het voorkeursscenario en andere aanbieders.

Dit is bijvoorbeeld mogelijk door een bepaald percentage op te stellen van de hulp en ondersteuning die door kleine en/of middelgrote aanbieders wordt uitgevoerd in onderaannemerschap van de hoofdaanbieder. Tegelijkertijd blijft het mogelijk dat bepaalde aanbieders (een deel van) hun marktaandeel verliezen. De uitvoering van het voorkeursscenario komt in handen van een (klein) aantal aanbieders. Dit heeft gevolgen voor de keuzevrijheid van inwoners. Op dit moment kunnen ze kiezen voor verschillende aanbieders, terwijl het voorkeursscenario wordt uitgevoerd door een (samenwerking van) organisatie(s). In plaats van keuzevrijheid tussen aanbieders dient de gemeente Assen eisen op te nemen over de keuzevrijheid van de inwoner om een professional ‘uit te kiezen’. De klik tussen inwoner en professional is een belangrijke voorspeller voor de effectiviteit van de hulp en ondersteuning. Inwoners moeten laagdrempelig en zonder consequenties voor hun hulp kunnen wisselen van professional als ze dat willen.

5.2.6 Bekostiging Gemeenten gebruiken over het algemeen drie uitvoeringsvarianten in de jeugdhulp en Wmo: inspanningsgericht, outputgericht en taakgericht29. De huidige inkoop maakt al gebruik van inspanningsgericht (met tijdseenheden) en outputgericht (gebaseerd op resultaten). De buurtteams worden in het voorkeursscenario uitgevoerd door één (of een samenwerking van) organisatie(s). In het buurtteam wordt basishulp verleend door de generalisten en vakspecialisten die bij deze organisatie werken. Het ligt voor de hand om deze organisatie te bekostigen met één integraal budget (de taakgerichte uitvoeringsvariant). Het werk van de specialist die niet in de buurtteams werkt, maar hier dicht tegenaan (bijvoorbeeld in dienst van zorgaanbieders) past de inspanningsgerichte bekostigingsvorm. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de consultatiefunctie van (hoog)specialistische expertise. Bij de taakgerichte uitvoeringsvariant moet de hoogte van het integrale budget bepaald worden aan de hand van een set van indicatoren. De eenvoudigste variant is gebaseerd op 29

https://i-sociaaldomein.nl/wiki/view/5673e772-ea76-45db-86d3-318b79bfbea3/drie-uitvoeringsvarianten

| 43 | Onderzoek regelarme stad Assen

het overhevelen van budgetten. Met andere woorden, het bedrag dat in de huidige gemeentelijke toegang en de maatwerkvoorzieningen die in het voorkeursscenario passen omging, wordt overgeheveld naar de organisatie die het voorkeursscenario gaat uitvoeren. Tegelijkertijd doet dit geen recht aan het voorkeursscenario, waarin het uitgangspunt de samenleving, de inwoners en wijken is. Op termijn moet daarom toegewerkt worden naar een reële kostprijsberekening, in de meest gedetailleerde vorm een berekening per wijk. Per 1 januari 2026 is dit (naar verwachting) nog niet volledig uitgewerkt en berekend. Het wordt daarom aanbevolen om deze kostprijsberekening gefaseerd door te voeren, bij voorkeur in samenwerking met de uitvoerder van het voorkeursscenario. Let wel op: op het moment dat de omvang van de opdracht met meer dan 10% wijzigt, is er sprake van een wezenlijke wijziging en dient opnieuw aanbesteed te worden.

H6 | Aanbevelingen en vervolgstappen 6.1 Aanbevelingen Zonder commitment geen succes Eenduidige visie, staan voor de boodschap, en gaan! De verandering naar organiseren vanuit de samenleving is groot. Het betekent andere rollen voor gemeente, aanbieders, organisaties en inwoners. Andere rollen vragen ander gedrag en dat ontstaat niet vanzelf. ● Investeer in een sterk verhaal op inhoud, en herhaal dat op alle momenten en plaatsen waar nodig. ● Zorg voor herkenbare gezichten die staan voor het verhaal. Denk daarbij aan de betrokken wethouder(s), een ambtelijk kartrekker en gezichten uit de wijk. ● Wees hard op de inhoud en zacht op de persoon. Verandering betekent afscheid nemen van bestaande werkwijzen en risico’s durven nemen. Daar is lef voor nodig en rugdekking aan medewerkers. De samenleving is het kloppend hart De samenleving (sociale basis) is een geheel van inwoners, (bewoners)initiatieven, (sociaal) ondernemers en professionele organisaties, die met elkaar bijdragen aan leefbare wijken en buurten. Hoe deze samenleving eruitziet, verschilt per wijk of buurt. Om recht te doen aan het scenario ‘Organiseren vanuit de samenleving’ staat de behoefte van de samenleving centraal. ● Borduur voort op de wijkgerichte aanpak die al is ingezet. Dat geldt voor het gebiedsgericht werken en de wijkindeling van de buurtteams.

● Maak met behulp van wijkanalyses, voorbeelden uit de wijkuitvoeringsplannen Pittelo & Lariks, maatschappelijke initiatieven zoals Assen Bloeit, De Vermeer, Wijkcentrum de Componist en het project Community Verbinders een inventarisatie van mogelijkheden. Pittelo & Lariks zetten al stappen in de uitvoering; voor Assen-Oost ligt er het plan ‘Op weg naar een zorgzame buurt’. De andere wijken kunnen deze aanpak volgen en passend maken voor de eigen wijk. ● Inventariseer de mogelijkheden voor allianties van inwoners en organisaties. Faciliteer als gemeente Assen zoveel mogelijk bestaande spelers in de wijk om netwerken en allianties in beeld te brengen en mogelijkheden voor laagdrempelige voorzieningen te inventariseren.

| 44 | Onderzoek regelarme stad Assen

● ●

Zorg voor herkenbare ontmoetingsplekken. Zorg voor een invoeringsbudget dat de overgang naar de nieuwe werkwijze mogelijk maakt. De verkenners kunnen dit budget beheren en verantwoorden.

Partnerschap en samenwerking Organiseren vanuit de samenleving veronderstelt maatwerk per wijk/buurt. Wat mogelijk is hangt samen met de mogelijkheden van een wijk. Het advies is daarom af te stappen van een inrichtingsmodel waarin veel verschillende aanbieders zonder kennis van de wijk hun diensten aanbieden. De inzet moet zijn om te werken met een inrichtingsmodel dat in de basis in alle wijken van Assen gehanteerd kan worden en dat per wijk verschillende accenten krijgt. We adviseren bij de inrichting het volgende: ● Werk met een beperkt aantal kernpartners. ● Zorg voor contracten die gericht zijn op duurzame opbouw van het werk in een wijk. ● Werk aan allianties met invloed van inwoners en netwerken uit de wijk. ● Creëer wederzijdse afhankelijkheid tussen partijen, zodat er een gedeeld belang ontstaat om tot succes te komen. Het buurtteam schakelt Zorg ervoor dat het buurtteam aanvult op de inzet vanuit de samenleving en niet andersom. Hiervoor zijn de volgende randvoorwaarden nodig: ● Het buurtteam maakt deel uit van de netwerken in de wijk. ● De ingang voor vragen ligt primair bij het buurtteam, niet bij de gemeente. Het buurtteam zoekt met inwoners naar mogelijkheden om (weer) mee te doen met hulp van ondersteuning van andere inwoners, vrijwilligers en organisaties. Het buurtteam biedt zelf ondersteuning om inwoners (weer) mee te kunnen laten doen.

Deze ondersteuning kan ook onderdeel zijn van de vraagverheldering. ● Generalisten zijn in staat met hulp van vakspecialisten (inkomen, schulden, jeugdhulp, GGZ, gezondheid) op de achtergrond een integraal plan te maken en inzet te leveren op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, welzijn, jeugdhulp en bestaanszekerheid. ● Het buurtteam heeft het inhoudelijk mandaat over de inzet van aanvullende zorg (maatwerkvoorzieningen op basis van besluit door de gemeente). Doorpakken en durven De beweging van overheid naar samenleving gebeurt niet vanzelf. We doen een aantal suggesties om deze beweging op gang te brengen: ● Stel de kenmerken van de wijk, de mogelijkheden en vragen van inwoners centraal. Durf de indeling in beleidsdomeinen, wettelijke kaders en bestaande voorzieningen los te laten. Koppel de opdracht aan een budget en maak inzichtelijk welke ondersteuning hiervoor geleverd moet worden voor welke inwoners. ● Geef nieuwe cliënten maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp (binnen de afbakening van regelarm werken) vanaf de ingangsdatum hulp en ondersteuning in de vorm van een algemene voorziening. Dit betekent ook dat er geen (of in ieder geval weinig) wegen worden gebouwd om alsnog deze hulp en ondersteuning vanuit een maatwerkvoorziening te ontvangen.

| 45 | Onderzoek regelarme stad Assen

●

●

Geef de ondersteuning aan huidige cliënten waar mogelijk een plaats in de nieuwe inrichting. Dat betekent dat cliënten een andere aanbieder en/of andere begeleider kunnen krijgen. De continuïteit van zorg wordt gewaarborgd. Bij cliënten bij wie de verschuiving naar een andere aanbieder of begeleider dusdanig negatieve consequenties heeft, wordt het mogelijk gemaakt om het traject te continueren, bijvoorbeeld door overgangscontracten af te sluiten. Dit geldt zowel voor ZIN als voor een pgb. Nieuwe cliënten die gebruik gaan maken van een algemene voorziening kunnen dit niet langer in de vorm van een pgb doen. Om de filosofie achter het pgb te borgen voor deze algemene voorzieningen, moeten er afspraken gemaakt worden met de uitvoerder van het voorkeursscenario. Denk bijvoorbeeld aan afspraken over de klik tussen inwoner en professional en garanties dat eventuele klachten over de hulp en ondersteuning geen negatieve consequenties hebben. Als fasering gewenst is: start bij het verwerven van de opdracht van basisondersteuning (collectieve en individuele vormen van ondersteuning gericht op zelfredzaamheid en participatie) die inwoners helpt bij netwerk opbouwen, dagstructuur, gezond leven, meedoen, en werken aan een stabiel en voorspelbaar inkomen. Voeg daar in de volgende fase meer gespecialiseerde vormen van ondersteuning aan toe.

Substitutie Werk aan de verschuiving van maatwerkvoorzieningen naar algemene voorzieningen en oplossingen in de samenleving vanuit de volgende vertrekpunten: ● Meer algemene voorzieningen betekent minder maatwerkvoorzieningen (het is dus of/of en niet en/en). Dit betekent ook herallocatie van budgetten waarbij financiële ruimte is voor algemene voorzieningen en informele hulp. ● Algemene voorzieningen zijn ingebed in de samenleving. Het zijn voorzieningen voor en door inwoners, verbonden met activiteiten van vrijwilligers, bedrijven en organisaties, en ze staan zoveel mogelijk open voor een brede groep inwoners. Dit moet vertaald worden in het bestek voor de aanbesteding van de opdracht. Monitoren Ontwikkel hiervoor een systematiek voor monitoring met aandacht voor: ● opgaven, doelen en streefwaarden op wijkniveau. Gebruik de streefwaarden voor het goede gesprek tussen de gemeente en de uitvoerder van het voorkeursscenario. Bereiken we wat we willen bereiken? En waarom lukt het wel of juist niet?; ● indicatoren die het doelbereik inzichtelijk maken (bereik van inwoners en resultaat van de ondersteuning, financiën, ervaringen van inwoners, samenwerking en netwerkontwikkeling). Communicatie en verandering Organiseren vanuit de samenleving vraagt een andere manier van werken: meer ruimte voor inwoners en een andere rol voor professionals.

Zorg voor een (communicatie)aanpak waarin medewerkers van de gemeente, maatschappelijke organisaties en zorgaanbieders worden meegenomen in de verandering.

| 46 | Onderzoek regelarme stad Assen

6.2 Vervolgstappen en planning Voor het vervolg moeten de volgende zaken geregeld worden: ● lokaal en (zoveel mogelijk) regionaal bestuurlijk commitment en besluitvorming (meenemen in de beweging en vragen om hierin samen vanuit een lerende houding, elk vanuit de eigen rol in te opereren); ● ambtelijk opdrachtnemer die de volledige reikwijdte van de opdracht overziet en daar ook op kan sturen ● projectorganisatie inrichten en projectteam samenstellen, kwartiermaker die een projectteam aanstuurt met een aantal deelprojecten: ○ regionaal commitment en opdracht NMD; ○ toegang; ○ wijkgericht werken; ○ basisvoorzieningen welzijn, jeugd, Wmo, bestaanszekerheid; ○ data en monitoring; ○ financiën en control; ○ personeel, arbeidsrecht en juridische consequenties; ○ verwerven nieuwe opdracht. Een uitgeschreven planning is opgenomen in bijlage 6. In figuur 15 staat een illustratie met de planning.

| 47 | Onderzoek regelarme stad Assen

Figuur 15: Planning

| 48 | Onderzoek regelarme stad Assen

Bijlage 1 | Maatwerkvoorzieningen binnen scope onderzoek Wet

Productcode Interventie- Productomschrijving niveau

Jeugdwet

45A33

4

I4G Begeleiding gezondheid

Jeugdwet

45A30

4

I4G Begeleiding verslaving

Jeugdwet

45A10

4

I4M M4 en M5 (regulier)

Jeugdwet

45A02

4

I4Z Z1t/m4

Jeugdwet

45A34

5

I5G Begeleiding gezondheid

Jeugdwet

45A31

5

I5G Begeleiding verslaving

Jeugdwet

45A01

5

I5M M4 en M5 (regulier)

Jeugdwet

45A13

5

I5Z Z1 t/m 4 (regulier)

Jeugdwet

50A28

7

I7M Dagbesteding naar onderwijs 1-4 dagdelen

Jeugdwet

50A29

7

I7M Dagbesteding naar onderwijs 5-6 dagdelen

Jeugdwet

50A30

7

I7M Dagbesteding naar onderwijs 7-10 dagdelen

Jeugdwet

50A23

7

I7M Dagbesteding uitstroom (on)betaald werk 1-4 dagdelen

Jeugdwet

50A24

7

I7M Dagbesteding uitstroom (on)betaald werk 5-6 dagdelen

Jeugdwet

50A25

7

I7M Dagbesteding uitstroom (on)betaald werk 7-10 dagdelen

Jeugdwet

41A19

7

I7M Dagbesteding zinvolle daginvulling 1-4 dagdelen

Jeugdwet

41A20

7

I7M Dagbesteding zinvolle daginvulling 5-6 dagdelen

Jeugdwet

41A21

7

I7M Dagbesteding zinvolle daginvulling 7-10 dagdelen

Jeugdwet

43A05

8

I8M Logeren sociaal netwerk

Jeugdwet

54001

4

Basis-GGZ

Jeugdwet

54002

5

Specialistische GGZ

Jeugdwet

45A06

5

Medicatiecontrole spec. GGZ

Jeugdwet

45A51

5

Ambulante gezinsbehandeling

Wmo

02A06

4

I4G Begeleiding gezondheid

Wmo

02A11

4

I4G Begeleiding verslaving

| 49 | Onderzoek regelarme stad Assen

Wmo

02A09

4

I4M M4 en M5

Wmo

02A01

4

I4V Veilige huiselijke relatie in een gezin zonder kinderen

Wmo

10A37

4

I4Z Z1 t/m Z4 (licht)

Wmo

02A07

5

I5G Begeleiding gezondheid

Wmo

02A12

5

I5G Begeleiding verslaving

Wmo

02A14

5

I5M M4 en M5 (zwaar)

Wmo

02A02

5

I5V Veilige huiselijke relatie in een gezin zonder kinderen

Wmo

10A38

5

I5Z Z1 t/m Z4 (middel)

Wmo

07A01

7

I7M Dagbesteding naar onderwijs 1-4 dagdelen

Wmo

07A02

7

I7M Dagbesteding naar onderwijs 5-6 dagdelen

Wmo

10A63

7

I7M Dagbesteding naar onderwijs 7-10 dagdelen

Wmo

07A08

7

I7M Dagbesteding uitstroom (on)betaald werk 1-4 dagdelen

Wmo

07A09

7

I7M Dagbesteding uitstroom (on)betaald werk 5-6 dagdelen

Wmo

07A10

7

I7M Dagbesteding uitstroom (on)betaald werk 7-10 dagdelen

Wmo

07A05

7

I7M Dagbesteding zinvolle daginvulling 1-4 dagdelen

Wmo

07A06

7

I7M Dagbesteding zinvolle daginvulling 5-6 dagdelen

Wmo

07A07

7

I7M Dagbesteding zinvolle daginvulling 7-10 dagdelen

Wmo

04A04

8

I8M Logeren sociaal netwerk

Overzicht voorzieningen bestaanszekerheid Werkplein Drentsche Aa (WPDA) ● bijstandsuitkering ● bijzondere bijstand ● energietoeslag ● individuele inkomenstoeslag ● studietoeslag (studeren met beperking) WPDA heeft een team financieel stabiel. Dit team ondersteunt inwoners die gebruikmaken van een bijstandsuitkering en helpt bij het gebruikmaken van de juiste voorzieningen (bijvoorbeeld toeslagen) en het oplossen/verwijzen bij schulden.

| 50 | Onderzoek regelarme stad Assen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=69af97b2-cfac-4b4a-9b0d-78ad7e3ce83e