Bijlage - Perspectiefnota 2022-2025

We halen de reeds beschikbare budgetten voor de woonboten naar voren door € 0,8 miljoen uit 2022 te verschuiven naar 2021 en € 0,75 miljoen uit 2023 te verschuiven naar 2022.

PAGINA

Bossen en parken Het gebruik van de parken wordt steeds intensiever, overigens ook al voor de coronacrisis. Alleen Sonsbeek alleen kende in 2020 al 1,8 miljoen bezoekers. Dit leidt tot meer slijtage. Tegelijkertijd zien we dat de kwaliteit van de parken langzaam wegzakt. De grote renovaties (zoals Sonsbeek 1999 en Park Presikhaaf 2006) liggen alweer een tijd achter ons. De huidige budgetten voor groot onderhoud van hekwerken, meubilair en faunavoorzieningen zijn onvoldoende. Het ouder wordende bomenbestand vraagt meer zorg. Een van de grote maatregelen voor natuurbeheer en ontwikkeling ten aanzien van de stikstofdepositie is het revitaliseren van de bossen en hier willen we de komende tijd op inzetten. Door de bossen om te vormen met meer diversiteit aan soorten en structuur, meer dood hout en het monitoren van het bos en de bodemgesteldheid realiseren we toekomstbestendige bossen. Hier willen we structureel € 200.000 extra voor beschikbaar stellen.

21

algemene middelen. Het doel van de pilot is om de kracht van de uitvoering op het gebied van schoon, heel en veilig te versterken door permanente aanwezigheid en zichtbaarheid van buurtconciërges in de wijk. De buurtconciërge spreekt mensen aan en is aanspreekbaar op zaken die met de leefomgeving te maken hebben. De buurtconciërges hebben en voelen de zorg voor hun buurt. Daarbij kijken we nadrukkelijk welke kans deze pilot biedt om Arnhemse werkzoekenden een passende werkplek te bieden. Het aan het werk houden, krijgen, of van een uitkering naar een baan helpen van Arnhemmers, is een belangrijke missie van ons college. Bij de evaluatie van de pilot wordt gekeken of de inzet van de buurtconciërges structureel kunnen worden voortgezet, waarbij gekeken wordt naar het effect op schoon, heel en veilig kijken we ook nadrukkelijk welke kansen hier liggen voor duurzame banen. Tevens kijken we of de pilot aanleiding vormt de buurtconciërges op termijn in meerdere Arnhemse wijken in te zetten. We ramen incidenteel € 200.000.

Vervanging trolleypalen In het MIP is nog geen rekening gehouden met de vervanging van de bestaande trolleyinfrastructuur. Een eerste concreet project dat zich voordoet is de herinrichting van de Velperweg. Dit project is in voorbereiding en zal naar verwachting in 2022 uitgevoerd worden. Op dit traject bevinden zich ook trolleypalen. Deze trolleypalen (oudste van het gehele netwerk) zijn aan vervanging toe. De verwachte investering voor bedraagt € 0,8 miljoen. Er wordt toegewerkt naar een structurele raming van andere toekomstige noodzakelijke vervangingsinvesteringen voor de trolleyinfrastructuur. Deze investering zal leiden tot een structurele kapitaallast van € 40.000 vanaf 2023. 3.1.1 Financieel beeld Financieel beeld 2022-2025 (bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

I/S

Arnhem Oost aanpak

-1.533

-2.000

-2.000

-2.000

S

Verstedelijkingsopgave

-470

-600

Uitvoeringskosten motie Voorkom stadsvernieuwing 4.0

-125

Participatieproces Nemia

-125

Duurzaamheidsmaatregelen eigen gebouwen

-45

Buurtconciërges

-200

Bossen en parken

Wonen in een duurzamer Arnhem

I -125

S I

-59

-77

-91

S

-200

-200

-200

-200

S

Woonboten Nieuwe Haven

50

750

Toename WOB-verzoeken bij anterieure overeenkomsten en

-50

-50

-50

-50

S

-24

-88

-111

-135

S

-2.722

-2.247

-2.563

-2.476

I I

planologische voorbereidingsbesluiten Investeringen in openbare ruimte Totaal Wonen in een duurzamer Arnhem

ONDERWERP

Bossen en Parken - Aankoop gronden Om de ambitie Arnhem, de stad in het groen, verder te verstevigen is de strategische aankoop van gronden die vallen, of grenzen aan, de (hoofd)groenstructuur uit de vastgestelde groenvisie 2017 van belang. Daarnaast is er in het vastgestelde bomenplan 2020 de ambitie opgenomen om meer bos te realiseren op het grondgebied van Arnhem. Een structurele jaarlijkse verhoging van het investeringsbudget met € 0,1 miljoen is nodig om de gestelde ambitie te realiseren. Deze jaarlijkse extra investering zal leiden tot jaarlijks structurele kapitaallasten € 2 duizend per jaar.

Perspectiefnota 2022-2025

Extra bomen Om de hittestressplekken te verminderen moeten extra bomen aangeplant worden. Deze ambities zijn opgenomen in het vastgestelde bomenbeleid. Hiervoor is een extra investeringsbudget nodig. Gedurende 4 jaren (2021-2024) is een extra investeringsbudget van € 0,6 miljoen nodig om de gestelde ambitie te realiseren. Deze extra investering zal tot en met 2025 leiden tot jaarlijkse stijging van de kapitaallasten van € 22 duizend.

PAGINA

Extra ondergrondse containers Er worden (onder meer door de verdere groei van het aantal woningen) meer ondergrondse containers gerealiseerd en ook meer afgeschreven containers vervangen dan aanvankelijk voorzien. In het financiële beeld van deze Perspectiefnota wordt daarom rekening gehouden met extra kapitaallasten vanaf 2022 van jaarlijks circa 2 ton. Deze lasten zullen gedekt worden binnen de afvalstoffenheffing.

22

Riolering De komende jaren wordt een toename verwacht van de vervangingsopgave van rioleringen. De hogere investeringen voor herstel en vervanging van het riool zullen nodig zijn om een adequaat rioolstelsel te behouden. De investeringen in riolering zijn zoals gebruikelijk langjarig verwerkt in de begroting. De verwachte toename van de investeringen wordt gedekt vanuit de rioolheffing. Dit betekent een stijging van de rioolheffing van circa 0,4% in 2024 en 1,0% in 2025, in plaats van de in het huidige coalitieakkoord opgenomen jaarlijkse stijging van 1,5%.

23

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

4. Genieten van een nog mooier Arnhem Arnhem is een vitale, groene, prachtige woon- en werkstad, een internationaal infrastructureel knooppunt in een stad met een hoogwaardig cultureel en creatief klimaat. Arnhem heeft ook een ander gezicht: waar inwoners en ondernemers het soms lastig hebben, zeker nu door corona. De uitdaging waarmee we aan de slag gaan is dat iedereen kan genieten van een nog mooier Arnhem. Arnhem is een ondernemende stad, koploper op duurzaamheid en energie. Arnhem wil die aantrekkelijke stad ook zijn, bedrijvig en ondernemend. Een stad waar studenten hun loopbaan starten en waar ondernemers zich graag vestigen, bijvoorbeeld vanwege het toonaangevend en innovatief energiecluster of de lange traditie in zakelijke dienstverlening. Een prettige woonstad met gevarieerde wijken, gelegen in een bijzonder landschap, aan twee kanten van de Rijn. Een stad waar mensen uit alle windstreken zich thuis voelen. Groen, creatief en vrij. Arnhem is ook een stad waar het veel bewoners niet lukt om eigenstandig hun situatie te verbeteren, waar relatief veel mensen geen werk hebben of om een andere reden niet mee kunnen doen. Een stad met heel veel banen, maar met een matchingsprobleem op de arbeidsmarkt. Met een binnenstad die het net als andere binnensteden lastig heeft. Een stad waar de coronacrisis hard is aangekomen.

Ook bedrijven, ondernemers en culturele instellingen hebben het moeilijk. De uitdagingen zijn dus groot en divers. En vragen om een gecombineerde aanpak. Voor de korte termijn ligt de focus op het goed door de crisis helpen van onze inwoners, tegelijkertijd denken we ook verder. We zetten in op drie sporen: een vitale, aantrekkelijke, economisch sterke stad, een toekomstbestendige en duurzame stad en een stad met leefbare, veilige en sociale wijken.

Grote opgaven De opgave voor Genieten in een nog mooier Arnhem is vooral gelegen in het eerste spoor: een vitale, aantrekkelijke, economisch sterke stad. Ons imago als energiestad gaan we nog krachtiger uitdragen binnen de doelgroep van bedrijven, investeerders, (inter)nationale beleidsmakers, politici en onderwijsinstellingen. We investeren in de groene en gezonde stad en in de sterke cultuurstad die we zijn. En we investeren blijvend in bereikbaarheid. Via de herstelagenda doen we investeringen die op korte termijn zorgen voor nieuwe werkgelegenheid en de versterking van de economie. En op de langere termijn voor leefbare wijken, een aantrekkelijke binnenstad en een bloeiend cultureel leven voor onze inwoners en bezoekers. We doen dit samen met veel partners, binnen en buiten de stad. We werken regionaal samen in de Groene Metropoolregio en staan in verbinding met de provincie, het Rijk en met Europa.

Economische agenda Onze partners in de stad hebben behoefte aan een gerichte economische agenda met prioritaire acties en focus. Daarom is met de stad in het afgelopen jaar een actiegerichte economische agenda opgesteld. De hoofdopgaven zijn energy en economisch aantrekkelijke stad. We zullen zorgen dat werkgevers én werknemers in onze stad zich gehoord en bediend voelen. Om die reden werken we als overheid samen met het onderwijs en het bedrijfsleven en benutten we elkaars kracht en kansen. We optimaliseren de ondernemersdienstverlening (Van Bedrijven Weten) en het ondernemersloket. Energy Arnhem investeert in economische kracht, in nieuwe bedrijvigheid en werklocaties, met een sterk energiecluster als vlaggenschip. Dat is een vliegwiel voor verdere innovaties en extra werkgelegenheid. De vele in energie gespecialiseerde bedrijven en kennisinstellingen maken dat deze regio als magneet kan fungeren. Het trekt ook werk aan in andere sectoren zoals dienstverlening, zorg, onderwijs, horeca en winkels. Connectr op IPKW versnelt innovaties, versterkt de regionale economie, zorgt nu voor werkgelegenheid en straks voor goed opgeleide werknemers in het energiecluster.

24

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

In de komende jaren zal de arbeidsmarkt verder onder druk komen te staan. Dat, in combinatie met de snelle technologische ontwikkelingen, zorgt ervoor dat bedrijven continu op zoek zijn naar talent, getraind in de nieuwste vaardigheden. Aantrekkelijke stad Arnhem bruist en barst van de creativiteit en talent. De aantrekkelijkheid van de stad is te danken aan de economische veelzijdigheid, de iconen op het gebied van cultuur, sport en toerisme en de mogelijkheden voor wonen en werken in een groene omgeving. Bij het investeren in een sterke, aantrekkelijke binnenstad speelt ook de forse investering in met name de huisvesting van Stadstheater, Toneelgroep Oostpool en Introdans een rol. Steeds duidelijker is dat de na-ijleffecten van corona voor de evenementen en culturele sector meerjarig zullen aanhouden (denk aan herstel publiek, planning producties, interen op reserves waardoor geen ruimte voor investeringen). Hierop gaan we in de komende periode verdere strategie bepalen. De komende tijd zal in het teken staan van herstel en van maatregelen om de sector weerbaarder te maken. Er wordt gezocht naar nieuwe vormen van samenwerking en publieksbenadering en andere verdienmodellen. De samenwerking in cultuurregio 025 is intensief en krijgt juist door de crisis een versnelling, onder andere door herstelproces COVID-19 van provincie.

Doorlopend en voor de lange termijn zijn de doorontwikkeling van 025, de aansluiting op de regionale agenda Groene Metropoolregio en de samenwerking op het gebied van topsportevenementen in Gelrestad Sport van belang. Door de groei van de stad en daaraan gekoppelde stapeling van ruimtevragen in het stedelijk gebied komt de bereikbaarheid verder onder druk te staan en moeten we goede afwegingen maken over de mobiliteitsvormen waaraan de beperkte ruimte wordt gegeven. De infrastructurele verbindingen in en rond de stad moeten in orde zijn voor inwoners, bezoekers, kennisinstellingen en ondernemers. Met de nieuwe blik op de stedelijke mobiliteit zijn we de afgelopen jaren al begonnen door te investeren in regionale bereikbaarheid, het Trolleynetwerk en de fiets- en wandel(infrastructuur) en te lobbyen voor meer en snellere treinverbindingen. Keuzes in parkeerbeleid hebben relatief veel impact op het ruimtegebruik in de stad. Om de juiste keuzes te kunnen maken is het belangrijk om een visie op het parkeren in de stad op te stellen, waarbij ook aandacht is voor deelvervoer. Verder staan voor de komende periode verdere investeringen in het regionaal mobiliteitsfonds op de agenda en de uitvoering van fiets- en openbaar vervoerinfrastructuur. We zetten ons in binnen de regionale opgave ‘Verbonden regio’ en ontwikkelen programma op het gebied van bereikbare en gezonde stad.

Participatie Er is met en voor de stad in 2020 een actiegerichte economische agenda opgesteld die bijdraagt aan de economische en maatschappelijke opgaven van Arnhem. De agenda is opgesteld voor de komende vijf jaar en geeft focus aan de inzet van middelen in de jaarlijks op te stellen gezamenlijke uitvoeringsagenda’s. In de komende periode zal de economische agenda aan de raad worden aangeboden. Bij dit raadsvoorstel wordt ingegaan op wensen en ideeën uit de stad.

25

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Een aantrekkelijk en veilig winkelcentrum Winkelcentrum De Drieslag heeft in belangrijke functie in Malburgen. Het is het hart van de wijk waar mensen kunnen winkelen en elkaar kunnen ontmoeten. Elke woensdag is er markt. Het winkelcentrum kampt echter met veel problemen. Er is veel criminaliteit, het winkelaanbod loopt terug, er is veel leegstand en de woningen boven de winkels verpauperen. Winkeliers, eigenaren van de woningen, wijkbewoners en bezoekers van het winkelcentrum hebben samen nagedacht over wat en hoe ze hier iets aan konden doen. Dit leverde een schat aan informatie, ideeën, vrijwilligers én draagvlak op. Op initiatief van het team leefomgeving zijn verschillende partijen en personen uit de wijk en vanuit de gemeente bij elkaar gekomen om over het winkelcentrum te praten. Ook is er marktonderzoek gedaan en zijn wensen en behoeften gepeild. Daaruit bleek dat behoefte is aan een aantrekkelijk en gevarieerd aanbod in een schoon en veilig winkelcentrum. Een belangrijk resultaat van het proces is dat alle betrokkenen verantwoordelijkheid voelen en nemen voor de vitaliteit en aantrekkelijkheid van winkelcentrum. Iedereen wil meewerken aan een vitale, verzorgde en veilige Drieslag.

Bovendien zijn direct concrete acties uitgezet zoals een gezamenlijk voorbereid ondernemersplan, een schoonmaakactie, inzet van straatcoaches, een verkenning naar herontwikkeling van vastgoed en een PR-campagne voor het winkelcentrum.

26

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

4.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking Regionaal mobiliteitsfonds De bereikbaarheid van Arnhem kan niet los worden gezien van de regionale bereikbaarheid. Daarom is er de afgelopen jaren samengewerkt aan een regionale bereikbaarheidsagenda en mobiliteitsfonds. Dit onder de paraplu van de gemeenschappelijke regeling Arnhem Nijmegen (Groene Metropoolregio). Voor 2020 en 2021 is de bijdrage voor het regionaal mobiliteitsfonds gedekt met incidentele middelen. Voor 2022 en verder willen we € 210.000 beschikbaar stellen. Topsportevenementenbudget We vragen € 100.000 per jaar voor het sparen voor topsportevenementen. Dit bedrag is nodig om de evenementen te verwerven, regie te hebben op de organisatie en impact en te ondersteunen met side-events. Een voorbeeld daarvan is het Super WK Wielrennen in 2027, maar ook de Special Olympics. We hebben laten zien dat we topsportevenementen goed kunnen organiseren en het landelijk en provinciaal beleid (met bijbehorend budget) ondersteunen de organisatie van topsportevenementen. Er is draagvlak en sociaal maatschappelijk en economisch zijn topsportevenementen aantrekkelijk. Het sluit bovendien aan bij de evenementenstrategie Gelrestad Sport die in december is vastgesteld.

Arnhem heeft een streepje voor met Papendal, NOC*NSF, Vitesse, Gelredome, onze topsportevenementen, onze groene omgeving die uitermate geschikt is voor sport en ten slotte een provincie die investeert in topsportevenementen. De media-aandacht en de inspiratie van evenementen zijn interessant voor inwoners, bezoekers en bedrijven en bevorderen het vestigingsklimaat. Versterking public affairs Door in samenwerking met de inhoudelijke programma’s onze lobby te versterken kunnen we er effectiever in opereren. We willen consequent en consistent aan het werk met een actuele Arnhemse lobby-agenda. Een betere coördinatie intern en een betere oriëntatie op Den Haag en Brussel is nodig. Ook kan de aansluiting op de Haagse en landelijke netwerken en belangenbehartigers G40 en VNG beter. Om hier verder invulling aan te geven, is er structureel budget beschikbaar gesteld voor de versterking van de public affairs-functie (€ 125.000).

4.1.1 Financieel beeld 2022

2023

2024

2025

I/S

Regionaal mobiliteitsfonds

-210

-210

-210

-210

S

Topsportevenementenbudget

-100

-100

-100

-100

S

Versterking public affairs

-125

-125

-125

-125

S

Totaal Genieten van een nog mooier Arnhem

-435

-435

-435

-435

Financieel beeld 2022-2025 (bedragen x € 1.000) Genieten van een nog mooier Arnhem

27

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

5. Open en verantwoord besturen Het betrekken van inwoners bij gemeentelijke besluiten gaat een stap verder. Met Van Wijken Weten, met het ondersteunen van bewoners met initiatieven voor de wijk, maar ook met een meer inclusieve participatie van inwoners. Daarnaast heeft corona gevolgen voor onze dienstverlening aan inwoners en bedrijven én voor de eigen bedrijfsvoering.

Van Wijken weten Wil je als gemeente de juiste dingen doen voor de inwoners, dan is het van belang om aan te sluiten bij wat de Arnhemmers bezighoudt. We betrekken daarom inwoners en organisaties zo goed mogelijk bij wat we als gemeente doen. Vooral bij plannen in de fysieke ruimte is goed zichtbaar hoe inwoners betrokken worden. Onze inzet is om wijkbewoners zeggenschap te geven over wat er in de buurt nodig is, via Van Wijken Weten. De verwachting is dat de evaluatie Van Wijken Weken in het voorjaar van 2021 gereed is en met de uitkomsten passen we de aanpak van Van Wijken Weten waar nodig aan. De basisgedachte blijft dat bewoners en professionals uit de wijken direct of indirect méér invloed hebben op beslissingen die worden genomen. In de afgelopen periode zijn jaarlijks wijkprogramma’s uitgewerkt met inbreng van bewoners en professionals. De wijkprogramma’s zijn een vast onderdeel van de Arnhemse begroting. Bij vraagstukken die in meerdere wijken spelen, kijken we naar combinaties en gezamenlijke inzet van budgetten. Wijkmanagers, maar ook projectleiders en bestuursadviseurs nemen het wijkperspectief mee in besluitvorming, beleidsontwikkeling en uitvoering. De inbreng en belangen van Arnhemmers en Arnhemse organisaties zijn steeds vaker een factor van belang in ons beleid. Daarmee gaan we een stap verder; Van Wijken Weten wordt wijksturing.

Waar we voorheen vooral ideeën uit de buurt ophaalden en deze met eigen wijkbudgetten realiseerden, is wijksturing veel meer strategisch. Samen met bewoners en professionals kijken we wat een wijk nodig heeft. Alle thema’s die voor een wijk belangrijk zijn, komen daarbij aan de orde. Het gaat dan om een goed sociaal netwerk in de wijk en financiële zelfredzaamheid van de inwoners. Gelijke kansen voor iedereen en een veilige leefomgeving. Een openbare ruimte die voldoet aan de wensen van de wijk. We brengen mensen en organisaties met dezelfde initiatieven of ideeën samen en stimuleren initiatieven van inwoners en professionals in de wijken. Ook in stedelijke opgaven zoals duurzaamheid of woningbouw nemen we het wijkperspectief mee en kijken we hoe we kunnen aansluiten bij de verschillende wijken.

Leefbare wijken In sommige wijken staat de leefbaarheid meer onder druk dan in andere wijken. Daarvoor hebben de Arnhem-Oost aanpak, waarbij woningen bouwen, de leefomgeving verbeteren en de sociale problematiek integraal worden opgepakt. Ook dat doen we zoveel mogelijk mét de inwoners zelf. Bewoners realiseren dat ze samen invloed hebben op wat er in hun wijk gebeurt en nemen verantwoordelijkheid voor de eigen leefomgeving. Voor veel bewoners is de straat of buurt waar ze zelf wonen. Anderen willen breder betrokken zijn bij de wijk. Iedere Arnhemse wijk is anders. Maar in elke wijk zijn bewoners die zich voor de wijk willen inzetten. Met het programma ‘Bewonersondersteuning’ helpen we daarbij. Zo krijgen bewonersinitiatieven een steuntje in de rug, met subsidie en met menskracht. Ook zorgen we zo voor betrokken bewoners die zich verantwoordelijk voelen voor hun wijk. De regeling ‘Burgerkracht’ zetten we voort. Met deze subsidieregeling willen we inwoners helpen om activiteiten te organiseren die het leven in de stad fijner of mooier maken. De subsidie is bedoeld voor initiatieven die zorgen voor meer contact tussen inwoners, zoals het organiseren van een picknick voor eenzame ouderen in de wijk of het realiseren van een ontmoetingsplek. Ook voor initiatieven die bedoeld zijn om andere Arnhemmers te helpen kan subsidie worden aangevraagd.

Participatie We betrekken inwoners en belangengroepen bij plannen die de gemeente maakt. En we proberen zoveel mogelijk ervaringsdeskundigen te raadplegen voor het verbeteren van onze plannen. De komende jaren willen we hier een stap verder in zetten en bekijken of het mogelijk is om meer een grotere variatie inwoners te horen, bereiken en betrekken. Hiervoor is onder meer het programma Burgerparticipatie. Dat programma is vooral praktisch van aard. We doen een pilot met ervaringsdeskundigen om ons beleid beter te maken. In raadsvoorstellen wordt opgenomen op welke manier inwoners betrokken zijn en wat daarvan het resultaat was. We schaffen een tool aan om inwoners digitaal te laten participeren. De uitkomst van het referendum over diftar was duidelijk: een meerderheid van de Arnhemmers wil een ander systeem voor afvalinzameling. Dat betekent dat per 1 juni het slot van de ondergrondse afvalcontainers gaat en de inwoners op een nadere manier de afvalstoffenheffing gaat betalen. Het college zet in op een systeem dat gebruiksgemak combineert met betaalbaarheid én duurzaamheid. Het doel blijft immers om minder restafval te produceren en zoveel mogelijk herbruikbaar afval te scheiden. In het collegeakkoord hebben we ingezet op communicatie met de hele stad: het gesprek aangaan met álle Arnhemmers.

Dat betekent dat we participatie van inwoners zo moeten organiseren dat alle geledingen van de samenleving ook daadwerkelijk kunnen bereiken en dat ieder zich uitgenodigd en aangesproken voelt om zijn inbreng te hebben. Dit gaan we verder oppakken, zodat we inwonersparticipatie verder kunnen ontwikkelen.

Inclusie Arnhem kiest voor een gemeentelijke organisatie die een afspiegeling is van de stad. Een organisatie waarin Arnhemmers zich herkennen. Dit verbetert bovendien onze dienstverlening. Dit vraagt niet alleen om zelf een diverse organisatie te zijn, maar ook om een organisatie waarin we ons gedrag, waarden en normen mee veranderen met de eisen van de tijd, en waarin we optimaal gebruik maken van ieders talenten. Zo kunnen we veel beter aansluiten bij wat Arnhemmers bezighoudt en kunnen we de uitdagingen en de kansen waarvoor we staan in deze stad beter aangaan. We zijn ambitieus: we willen dit binnen 5 jaar bereiken. We gaan ons tot het uiterste inspannen om dit te realiseren. Daarvoor maken we een plan van aanpak.

ONDERWERP

We blijven nadrukkelijk aandacht hebben voor het bestrijden van de gevolgen van de coronacrisis. Dat betekent dat we met regelmaat de financiële impact van de coronacrisis actualiseren. Maar we kijken ook verder vooruit, voorbij de coronacrisis. De samenleving is immers blijvend veranderd, en daarmee ook de manier waarop we financieel sturen. Samen met de raad werken we aan nieuwe kaders voor het in samenhang sturen op indicatoren als solvabiliteit, schuldpositie, weerstandsfactor en een andere manier om het risicoprofiel te bepalen. Dat is nodig om een eventueel volgende crisis nog beter op te kunnen vangen.

Perspectiefnota 2022-2025

De uitgangspunten over het financiële beleid uit het coalitieakkoord blijven onverkort van toepassing. Er wordt structureel toegevoegd aan de bestemmingsreserve Solvabiliteit, waardoor het eigen vermogen versterkt wordt. De financiële positie van de gemeente Arnhem verbetert daardoor. Ondanks de financiële impact van de coronacrisis blijven we ook in de komende jaren uitgaan van een weerstandsfactor die zich beweegt tussen de afgesproken 1,0 en 1,4. We presenteren een meerjarig sluitend financieel beeld zonder daarvoor de gemeentelijke belastingen te verhogen. Bovendien blijven de leges en parkeertarieven gelijk en riool- en afvalstoffenheffingen kostendekkend.

PAGINA

Financieel

28

In Arnhem zijn allerlei initiatieven in de wijken waarbij mensen elkaar ontmoeten. Dit draagt bij aan het tegengaan van sociaal isolement en aan vergroting van zelfstandigheid van Arnhemmers. We willen dat iedereen gelijke kansen heeft en toegang heeft tot voorzieningen in de wijk. Niet voor niets is in vrijwel alle wijkprogramma’s ontmoeten benoemd als speerpunt. De ambitie is om in vijf jaren een adequate, kwalitatieve spreiding van ontmoetingslocaties in de wijken te realiseren. Dit gaat om buurthuizen en ‘multifunctionele centra’, maar ook om mogelijkheden voor ontmoeting in de publieke ruimte. Denk onder meer aan buitensportplekken en particuliere locaties zoals cafés en verenigingskantines.

29

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Transparantie Het is een landelijke trend: de roep om openbare toegankelijkheid en transparantie van het bestuur. Ook Arnhem heeft daarmee te maken. We willen de informatievoorziening aan onze inwoners structureel verbeteren. Die moet transparanter en ook proactiever. Dat betekent niet alleen veranderingen in de organisatie en in procedures en een betere informatievoorziening, maar vooral ook bewustwording bij bestuur en medewerkers over wat dat is en wat dat voor het dagelijks werk betekent. Daarmee gaan we de komende periode aan de slag.

Corona Corona bleek een crisis met een enorme impact op Arnhem en de Arnhemmers. We namen meteen meer dan 100 maatregelen om de acute gevolgen van corona te bestrijden en verzachten, mede met ondersteuning door het Rijk en de Provincie. We maakten een coronadashboard, dat inzicht geeft in de effecten van de coronacrisis op het gebied van gezondheid, economie, welzijn en werk en stelden dat beschikbaar aan alle Arnhemmers. Ook presenteerden we de Arnhemse Herstelagenda Coronacrisis. Niet bezuinigen, maar juist fors investeren. Om zo de stad een fikse steun in de rug geven om de gevolgen van de coronacrisis het hoofd te bieden. De herstelagenda bevat een pakket aan investeringen van ruim € 19 miljoen euro in sectoren die getroffen zijn en in de bedrijven en mensen die veel geleden hebben onder de crisis.

Dienstverlening We werken aan een verbetering van onze dienstverlening, in het bijzonder van de klantenservice, vaak het eerste contact met onze inwoners. We krijgen als gemeente meer uitvoerende taken en diensten, en steeds meer inwoners zoeken telefonisch contact. Bovendien krijgen we ook meer en meer vragen via sociale media en WhatsApp. Dat vergt extra capaciteit, zodat we te lange wachttijden kunnen oplossen. Bovendien gaan we structureel de klanttevredenheid meten, zodat we continu kunnen leren en onze dienstverlening kunnen verbeteren. Corona had ook gevolgen voor onze dienstverlening. Inwoners belden vaker met de gemeente met vragen over corona. Via Arnhem.nl kunnen Arnhemmers alles vinden wat ze over corona moeten weten. Welke regels gelden er, welke maatregelen worden er genomen en vooral: hoe kan ik een beroep doen op de diverse vormen van ondersteuning. Zo besloten we dat ondernemers uitstel kregen voor het betalen van onroerend zaakbelasting, rioolheffing en toeristenbelasting. Inwoners die het financieel niet breed hebben konden een beroep doen op extra financiële ondersteuning. Informatie en techniek hebben steeds meer impact op onze dienstverlening, het maken van beleid en onze manier van werken. Het maakt dat we betere en specifiekere meetbare doelen kunnen stellen en dat we beter ‘informatiegestuurd’ kunnen werken.

Dat wil zeggen dat we data en de analyse daarvan inzetten om beter en efficiënter te kunnen werken. Denk bijvoorbeeld aan het coronadashboard. Of de zorgmonitor, waarmee we de kosten van de zorg veel beter in de hand kunnen houden. Maar ook het plaats- en tijdonafhankelijke ‘nieuwe werken’ is niet meer weg te denken. Deze ontwikkelingen vragen investeringen in mens, techniek en veiligheid. Het vraagt om extra inzet op privacy en security. En het vraagt om een intensievere samenwerking met onze ICT-dienstverlener, De Connectie. Daarnaast komen er nieuwe wetten die een grote impact op ons werken hebben en waar we ons als organisatie op moeten voorbereiden. De nieuwe Wet Open Overheid gaat de WOB vervangen. Daardoor moet de overheid nu ook steeds meer actief informatie openbaar gaan maken. Daarnaast komen de wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer, de wet Digitale Toegankelijkheid en de Europese Verordening Singel Digital Gateway eraan. Allemaal regelgeving die nieuwe eisen stelt aan hoe wij onze ICT-systemen moeten inrichten.

30

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Bewoners pakken kansen Steeds meer ouderen in de wijken Hoogkamp, Burgemeesterswijk, Gulden Bodem, Sterrenberg, Transvaalbuurt voelen zich (wel eens) eenzaam. Jongeren uit deze wijken zoeken juist een plek om elkaar te ontmoeten. Een groep vrijwilligers uit de wijk nam daarom het initiatief om iets voor beide doelgroepen te organiseren. Zij willen van De Bakermat een bruisend wijkcentrum maken. Een centrum waar wijkbewoners elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten organiseren en/of daar aan deelnemen. In deze wijken bestond nog geen wijkcentrum. Dit initiatief was dus een unieke gelegenheid om zo’n wijkcentrum te realiseren. Bedoeld voor alle wijkbewoners en in het bijzonder voor eenzame mensen in de wijk, jeugd, groepen met een zorgbehoefte, maar ook verenigingen en clubs, of voor concerten en lezingen. Bewoners en wijkorganisaties zorgen zelf voor het activiteitenaanbod. Uiteindelijk is het de bedoeling dat wijkbewoners ook zelf het gebouw gaan verwerven en beheren. Het team leefomgeving Noord-west hielp de initiatiefnemers bij het behoud De Bakermat én de ontwikkeling van een wijkcentrum. Denk daarbij aan het verbinden van partijen, projectbegeleiding, organisatie van bewonersavonden en het budget voor deze ontwikkeling.

31

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

5.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking Addendum coalitieakkoord: burgerparticipatie De betrokkenheid van Arnhemmers bij de gemeente vinden wij belangrijk; de gemeente is er voor de inwoners. Daarom gaan we nog meer werken aan burgerparticipatie. Dit doen we bijvoorbeeld door meer bekendheid te geven aan activiteiten die de gemeente organiseert. We introduceren een digitaal wijkpanel om mensen beter de kans te bieden mee te praten en mee te denken over onderwerpen die hen raken. We onderschrijven het belang van bewonersondersteuning. Dit blijven we daarom de komende jaren mogelijk maken. De gemeenteraad neemt besluiten die inwoners raken. De afstand tussen de gemeenteraad en de inwoners van Arnhem willen wij zo klein mogelijk maken. Dit vraagt om een goede verbinding tussen de lokale politiek en de inwoners. We breiden de capaciteit op de griffie hierom uit met een communicatiemedewerker (0,5 FTE). We creëren een bestemmingsreserve Burgerparticipatie. Deze vullen we met in totaal € 330.000. Dit doen we in 2021 en 2022 met € 125.000 per jaar vanuit het programma S00 Bestuur, dienstverlening en financiën. Eerder is vanuit de BR Bedrijfsvoering twee keer € 300.000 overgeheveld naar dit programma voor de inzet van bestuursadviseurs. Dit vullen we deels niet in. Hiermee besparen we € 125.000 per jaar.

Daarnaast zetten we vanuit de Algemene Reserve € 80.000 in 2021 in. Ondersteuning raad Op dit moment zijn er geen middelen beschikbaar voor het startprogramma van de raad en het uitvoeren van de coalitieonderhandelingen. Ten behoeve van de extra werkzaamheden rondom de raadsverkiezingen wordt voorgesteld om één keer per 4 jaar een budget van € 50.000 beschikbaar te stellen. Werkzaamheden die hierbij extra inzet en middelen vragen zijn onder andere de coalitieonderhandelingen, het opstellen van een startprogramma van de nieuwe gemeenteraad en het afscheid en installatie van de gemeenteraad. Daarnaast stelt met ingang van 1 januari 2020 de gemeente aan raadsleden en fractievolgers voor de duur en uitoefening van hun functie ICT-voorzieningen ter beschikking. Tot op heden is dit incidenteel opgelost, maar met ingang van de nieuwe raadsperiode dient dit structureel te worden toegevoegd aan de begroting. Het gaat om € 70.000 in 2022 en daarna jaarlijks € 20.000. Begrijpelijke taal voor iedereen Een groot deel van de gevraagde acties in de motie 20M115 “Begrijpelijke taal voor iedereen” wordt uitgevoerd via het project Direct Duidelijk. Het project Direct Duidelijk is begin 2021 gestart en heeft een looptijd van 4 jaar (2021-2024). De Direct Duidelijk Deal is ondertekend. Hiermee is B1-niveau de norm geworden voor schriftelijke gemeentelijke communicatie.

Belangrijkste onderdeel van het project is het laten trainen van medewerkers van de gemeente Arnhem in het schrijven op B1-niveau. Voor 2021 zijn de hiermee gepaard gaande kosten van € 40.000 al gedekt in de begroting. Voor het jaar 2022 wordt dekking van € 40.000 in de komende begroting opgenomen, waarbij ook gekeken wordt naar mogelijke ruimte binnen het reguliere opleidingsbudget. Inclusieve gemeentelijke organisatie Arnhem wil een diverse en inclusieve organisatie zijn. De afgelopen jaren zijn al stappen gezet, maar het realiseren van een diverse en inclusieve organisatie vraagt om het versnellen en intensiveren van de aanpak. Hiervoor zullen extra capaciteit en middelen nodig zijn, om onder andere een Diversity Officer aan te stellen (3 jaar € 100.000), inclusief leiderschap te stimuleren, diverse en inclusieve werving en selectie te versterken en een lerende organisatie te verstevigen (structureel € 50.000 voor aanpassen werkwijzen en processen). Aanpassen gemeentelijke websites aan wettelijke eis inclusief communiceren Sinds 2020 dienen websites en apps van overheden te voldoen aan wettelijke eisen met betrekking tot de toegankelijkheid. Deze eisen zijn ook van toepassing op organisaties waaraan wij het werk hebben uitbesteed (zoals verbonden partijen) en waarmee inwoners en ondernemers rechtstreeks digitaal interacteren.

Van de ruim 25 websites voldoet momenteel alleen Arnhem.nl in redelijke mate aan de eisen. Voor de overige websites dient een inhaalslag gemaakt te worden. Elke drie jaar dient de digitale toegankelijkheid aangetoond te worden door een externe auditor. Voor de inhaalslag ontstaan extra kosten in 2021 en 2022 van naar verwachting respectievelijk € 100.000 en € 60.000.

32

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

De kosten hebben betrekking op de auditering en doorvoeren van beperkte wijzigingen op de websites. Vanaf 2023 is er een structureel budget nodig van € 40.000 voor de externe audits. Klantenservice: gratis telefoonnummer en verbetering dienstverlening Vanaf het moment dat het nummer van de Klantenservice volledig gratis is geworden, zijn de telefoonkosten gestegen. Het volume aan binnenkomende gesprekken was in 2020 20% hoger dan in 2019. Het volledig gratis worden van het nummer zorgt er namelijk voor dat het voor de inwoners van Arnhem laagdrempeliger is om contact op te nemen met de gemeente. Ook blijft men langer in de wacht hangen. Daarnaast draagt het frequenter bellen met mobiele nummers bij aan een stijging van de telefoonkosten. We denken dat deze effecten structureel zijn. Corona heeft vanaf maart 2020 gezorgd voor extra telefoonverkeer met de gemeente Arnhem. De verwachting is dat het aanbod van telefonie ook de komende jaren hoog blijft door onder meer de vele veranderingen van beleid als consequentie van de corona-maatregelen, het thuiswerken en het groeiende aantal mensen dat afhankelijk is van een uitkering of TOZO. Bovendien kent Arnhem een groot aantal laaggeletterden en wordt de maatschappij complexer, wat kan bijdragen aan meer telefonische contacten met de gemeente.

Gezien bovenstaande ontwikkelingen blijkt het budget voor telefoonkosten structureel ontoereikend. Op basis van de gerealiseerde telefoonkosten in 2020 willen we het budget verhogen met € 100.000 voor 2022 en vanaf 2023 structureel met € 60.000. We gaan er hierbij vanuit dat het project Doorontwikkeling Klantenservice voldoende effect gaat sorteren, waardoor de belkosten vanaf 2023 verminderen. In de eerste helft van 2021 wordt het plan van aanpak ‘Verbetering kwaliteit van de klantcontacten’ aangeboden aan de gemeenteraad. Dit plan van aanpak wordt onder meer opgesteld naar aanleiding van het rapport van de Rekenkamer over de dienstverlening van Arnhem. Bij de behandeling van het Rekenkamerrapport zijn drie moties aangenomen: gesprekken opnemen, reactie binnen 14 dagen en klachten-/kwaliteitmanagers. We moeten de dienstverlening van de gemeente Arnhem op een aantal fronten flink verbeteren, willen we een gastvrije gemeente zijn. Er is extra formatie nodig om de lange wachttijden te reduceren, er moet meer aandacht komen voor contentmanagement, een actieve coaching van de medewerkers bij de Klantenservice is belangrijk en we gaan structureel de klanttevredenheid meten om daarvan te leren. DIt vraagt € 300.000 structureel vanaf 2022. Hybride werken Door corona heeft iedereen ervaring opgedaan met een nieuwe realiteit van het werken.

We werken thuis waar het kan en komen naar kantoor als dat echt nodig is. We willen de voordelen van het thuiswerken en de voordelen van het op kantoor werken vasthouden en verankeren. Dat wordt ook wel hybride werken genoemd. Kort gezegd betekent het daar werken waar de stad je nodig heeft en met de mensen waar het om gaat. Kantoor wordt meer een ontmoetingsplek en minder een kantoorplek waar je elke dag naar toe gaat. Het geeft de medewerkers meer flexibiliteit om hun dag in te delen en leidt tot minder reiskilometers en dus minder CO2-uitstoot. De gemeente gaat dit hybride werken samen met een nieuw huisvestingsplan verder uitwerken. De structurele meerkosten voor het hybride werken bedragen € 275.000 en hebben voornamelijk betrekking op de inrichting van de thuiswerkplek. Om te voldoen aan goed werkgeverschap heeft de werkgever een zorgplicht naar de werknemers om een Arbo-technisch verantwoorde thuiswerkplek aan te bieden die voldoet aan de NEN-normeringen (bureau, stoel en verlichting). Binnen de begroting is structurele dekking gevonden van € 150.000. Hierdoor resteert een structureel benodigd bedrag van € 125.000. Versterken regionale samenwerking De basisfinanciering voor de versterkte regionale samenwerking Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen is met € 2,50 per inwoner € 1,62 hoger dan de bijdrage die we als gemeente Arnhem afdroegen aan het GO Arnhem-Nijmegen.

De bijdrage aan de Economic Board à € 1 is gelijk gebleven. In het raadsvoorstel versterking regionale samenwerking (vastgesteld bij raadsbesluit d.d. 16 december 2020) is derhalve een jaarlijkse bijdrage aan de Groene Metropoolregio voorzien van € 403.420 en een bijdrage van € 161.368 aan de Economic Board, een totaal van € 564.788. De meerkosten ten opzichte van het budget dat nu in de Begroting is opgenomen voor het GO bedragen afgerond € 260.000. Zoals toegezegd in het raadsvoorstel van 16 december brengen we deze meerkosten vanaf 2022 bij deze Perspectiefnota in.

De ROB heeft in een tussenbericht eind maart een groot aantal zeer kritische vragen gesteld over de methode en de uitkomsten. De voorlopige conclusie van de ROB is dat het verdeelmodel (de systeemwereld) de gewenste verdeling van het gemeentefonds (de leefwereld) niet goed weergeeft. Het Rijk heeft inmiddels aangegeven de voorstellen voor herverdeling nader te analyseren en te wijzigen. Begin juni verwacht het Rijk een nieuw voorstel te hebben. Daarnaast wordt er op grond van het advies van de Commissie Toekomst Beschermd Wonen (Commissie Dannenberg) een objectief verdeelmodel voor Beschermd Wonen ingevoerd. Als uitgangspunt geldt dat mensen wonen in hun eigen woning en daarmee zijn gemeenten verantwoordelijk voor de zorg en ondersteuning van hun eigen inwoners. Het objectieve verdeelmodel, is in tegenstelling tot het historische (op aanbod gefinancierde) verdeelmodel, gebaseerd op een model dat is gebaseerd op objectieve maatstaven.

ONDERWERP

Herijking verdeelmodellen gemeentefonds en beschermd wonen Er staat een nieuwe Financiële Verhoudingswet aan te komen, met als concreet resultaat een herijking van het gemeentefonds. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 2 februari 2021 mede namens de staatssecretaris van Financiën de adviesaanvraag voor de herijking van het gemeentefonds ingediend bij de Raad voor het Openbaar bestuur (ROB). Na ontvangst van het ROB-advies wordt ook de VNG nog geconsulteerd. In de voorgestelde herverdeling wordt ruim € 300 miljoen verschoven en de herverdeling moet ingaan per 2023. Het leidt voor 159 gemeenten tot minder geld en voor 196 gemeenten tot meer geld. Het effect voor Arnhem dat volgt uit het gepresenteerde model is een nadeel van € 6 per inwoner.

Perspectiefnota 2022-2025

Gemeentefonds: actualiteit uit september- en decembercirculaires 2020 De Begroting 2021 is gebaseerd op de raming van het gemeentefonds zoals voor Arnhem volgt uit de meicirculaire 2020. Inmiddels zijn de septembercirculaire en decembercirculaire 2020 ontvangen en doorgerekend. Daaruit volgt een stijging van het accres ten opzichte van mei 2020 en zijn diverse maatstaven geactualiseerd. Ook nemen we vanaf 2022 de verwachte verhoging van de algemene uitkering mee als gevolg van de nominale indexatie. Dit dient als dekking voor de nominale en volume indexatie die we vanaf 2022 in de begroting opnemen (zie hieronder). Daarnaast is er in de september- en decembercirculaire een aantal nieuwe taakmutaties en decentralisatieuitkeringen (DU’s) opgenomen, welke overgeheveld worden aan het beleidsveld ter dekking van de kosten die op dat terrein gemaakt worden. Het gaat daarbij om middelen voor vrouwenopvang, versterking omgevingsveiligheidsdiensten en het uitstapprogramma voor prostituees. De voornamelijk incidentele compensatie voor 2021 voor de coronacrisis wordt in Turap-1 nader toegelicht.

PAGINA

De Connectie De Connectie heeft in 2020 aanvullende werkzaamheden verricht als gevolg van de coronacrisis. Een deel van de kosten hiervan lopen structureel door na 2021. Hierbij valt te denken aan de kapitaallasten voor de extra uitgegeven mobiele devices en de meerkosten van de GEM-ICTwerkomgeving. Als gevolg hiervan nemen de kosten op structurele basis met € 251.000 toe. Om te komen op het CMM 2 niveau en een geharmoniseerde ICT-omgeving is investeren in 2!Connect noodzakelijk. Het accent van de werkzaamheden ligt in de eerste jaren, waardoor de kosten ook met name in de eerste jaren worden gemaakt. Door het naar voren halen van de werkzaamheden, ontstaat in 2021 een tekort, maar in de jaren 2022 en 2023 een voordeel in de begroting.

33

Formatie Strategie, Beleid en Regie In de afgelopen jaren is een onevenwichtigheid ontstaan tussen de formatieve en daadwerkelijk ingezette capaciteit bij het cluster Strategie, beleid en regie (SBR). Hoewel het nadelige verschil tussen formatie en bezetting op totaal gemeentelijk niveau in grote mate wegvalt tegen vacatureruimte binnen andere clusters, vraagt deze ontwikkeling om aandacht. Er is een plan van aanpak opgesteld om de opgaven en de bezetting in verband met elkaar te bezien. De uitkomst van dit onderzoek kan verschillende kanten op. Van teveel of juist te weinig formatie in relatie tot de opgaven. Voor de jaren 2021 en 2022 zijn er beperkte(re) sturingsmogelijkheden om de bezetting te beïnvloeden. In die jaren is het als een knelpunt in de begroting meegenomen. Vanaf 2023, als ook de uitkomst van het onderzoek bekend is en daarop vervolgacties zijn opgesteld, zijn de sturingsmogelijkheden groter. In afwachting van het onderzoek wordt het knelpunt in deze jaren als risico opgenomen.

Meerjareninvesteringsplanning (MIP): actualisatie Voor deze Perspectiefnota is de meerjareninvestingsplanning (MIP) geactualiseerd. Van alle investeringen waarover reeds een besluit genomen is, is bekeken of de begrote reeks aan kapitaallasten nog actueel is. Van diverse investeringen is het uitvoeringstempo aangepast. Dit kan diverse oorzaken hebben zoals personele wisselingen of capaciteit. Het is gebruikelijk dat niet alle investeringen hun oorspronkelijk geplande investeringsritme volgen. Daarom wordt over het geheel van de investeringen een deel planningsrealisme geraamd om hier op het totaal rekening mee te houden. De actualisatie van de bestaande investeringen levert een voordeel op van € 0,8 miljoen in 2021 oplopend tot € 1,5 miljoen in 2025. Zoals hiervoor aangegeven volgen niet alle investeringen hun oorspronkelijk geplande investeringsritme. Dit kan diverse redenen hebben, zowel intern (bijvoorbeeld door personele wisselingen) als extern (vertraging bij leveranciers). Voor alle investeringsprojecten wordt een realistische planning gemaakt. Door onvoorziene omstandigheden wordt in een aantal gevallen deze planning niet gehaald. Vooraf valt niet te zeggen welke projecten dit betreft. Door de vele investeringsprojecten die lopen, is het op basis van ervaring, echter wel een zekerheid dat dit bij een aantal projecten zal gebeuren.

Projecten die later dan oorspronkelijk gepland afgerond worden, worden later geactiveerd, waardoor de kapitaallasten in de begroting naar achteren schuiven. Hier wordt sinds vorig jaar rekening mee gehouden door een deel planningsrealisme in te ramen.

ONDERWERP

De raming op basis van het cpi van 1,5% bedraagt op dit moment € 7,4 miljoen structureel vanaf 2022. We weten echter nu al dat met name de OVA waar in de begroting mee gerekend gaat worden uitkomt op 3,24%. Om die reden wordt in deze Perspectiefnota voorgesteld alvast vooruit te lopen op deze ontwikkeling. Daarmee komt de raming voor prijsindexatie € 3,2 miljoen hoger uit op € 10,6 miljoen. Samen met de € 1,8 miljoen voor volume-indexatie een totaal van € 12,4 miljoen.

Perspectiefnota 2022-2025

Nominale en volume ontwikkelingen Jaarlijks moet de begroting voor de komende jaren bijgesteld worden voor de loon- en prijsontwikkeling (nominaal) en de groei van de stad (volume). Het aantal inwoners van de stad is gegroeid met 0,7% en het aantal woningen met 1,2%. Door de budgetten die gevoelig zijn voor de groei van de stad met deze percentages te laten stijgen, komt de totale volume-indexatie uit op € 1,8 miljoen. Hiernaast moet de begroting aangepast worden voor de stijging van de lonen en de prijzen. In de Arnhemse systematiek wordt bij de Perspectiefnota een grove inschatting van de loon- en prijsontwikkeling opgenomen op basis van de meest actuele raming van de consumentenprijsindex (cpi) door het CPB (Centraal Economisch Plan (CEP) van 31 maart 2021). Bij de begroting wordt vervolgens een uitwerking van de nominale indexatie gemaakt, waarbij gekeken wordt naar aparte indexen voor de verschillende budgetten: de prijsontwikkeling van de overheidsconsumptie uit het CEP, de indexatie van zorgcontracten (de OVA) en de cao afspraken en indien die er niet zijn de raming van de ontwikkeling van de loonkosten uit het CEP.

PAGINA

Gezien het feit dat er nog onzekerheid is over de definitieve uitkomsten van de nieuwe modellen, de consultaties die nog plaatsvinden, de besluitvorming én het moment van besluitvorming hierover door een nieuw kabinet, wordt in deze Perspectiefnota nog geen meerjarig effect in de exploitatie opgenomen, maar is het te verwachten nadeel vertaald in een risico. In de aanloop naar de Begroting 2022 is er wellicht meer duidelijkheid over de besluitvorming en de definitieve effecten voor onze begroting. Op dat moment kan alsnog gekozen worden om dit in de exploitatie te verwerken. In het risicoprofiel is daarom vooralsnog een risico met een omvang van € 18 miljoen opgenomen.

34

Daarmee staat de Regio Centraal Gelderland voor een forse transformatieopgave: onze regio kent – in historisch perspectief – een bovenmatige aanwezigheid van (verblijfs)voorzieningen, veel aanbieders, en onevenredige spreiding van verblijfslocaties over onze gemeenten. Bovendien heeft de gemeente Arnhem ook vergeleken met andere regiogemeenten een bovenmatige aanwezigheid van plekken, afgezet tegen het aantal inwoners. Door de geleidelijke invoering (van Rijkswege) van het nieuwe objectieve verdeelmodel zal er tussen 2022 en 2031 stap voor stap minder geld beschikbaar zijn voor beschermd wonen. Ook hierover vindt definitieve besluitvorming pas door het nieuwe kabinet plaats. Het effect voor de regio en voor Arnhem bedraagt circa € 25 miljoen met een ingroeipad van 10 jaar. Op grond van het afgesproken ingroeipad en ingangsjaar 2023 zou het effect voor de komende begroting een totaal nadeel van € 15 miljoen zijn.

31-12

31-12

31-12

31-12

2021

2022

2023

2024

2025

11.082

16.611

21.117

23.007

23.007

23.007

Vrijval rentebuffer We kunnen de bestaande aanname van een lichte stijging van de rente handhaven. De rente is begin dit jaar gestegen, maar zit nog onder het niveau waar we in de Begroting 2021 rekening mee houden. Mocht de rente verder gaan stijgen, dan kunnen we dat opvangen door leningen met kortere looptijden aan te trekken. In de MJPB 2020-2023 is opgenomen dat de tot dan toe aanwezige structurele stelpost voor het opvangen van bovenmatige stijging van de rente kan vrijvallen. In het laatste jaar 2023 is deze in het kader van behoedzaamheid behouden. In de Begroting 2021 is voorgesteld het jaar 2023 incidenteel te laten vrijvallen en conform de gedragslijn in het laatste jaar 2024 deze stelpost in de begroting te behouden. Deze beoordeling vindt jaarlijks plaats. Vandaar dat in aanloop naar de Begroting 2022 wederom wordt voorgesteld de stelpost in 2024 incidenteel te laten vrijvallen.

ONDERWERP

31-12

2020

Perspectiefnota 2022-2025

Stand BR Solvabiliteit

31-12

PAGINA

Actualisatie toevoeging aan bestemmingsreserve Solvabiliteit De toevoeging aan de bestemmingsreserve solvabiliteit wordt geactualiseerd om hem op het niveau te brengen waarmee alle activa in gemiddeld 20 jaar zouden kunnen worden afgeschreven (voor de daadwerkelijke afschrijving wordt de afschrijvingstabel gebruikt). Hierbij wordt gerekend met alle reeds geactiveerde investeringen en de investeringen die zijn opgenomen in het MIP. Voor ieder jaar wordt het verschil berekend tussen de begrote afschrijvingen enerzijds en één twintigste deel van de boekwaarde van de investeringen (reeds geactiveerd en MIP) verminderd met het saldo van de BR Solvabiliteit (dat binnen deze berekening beschikbaar is voor de extra afschrijving) anderzijds. Wanneer de begrote afschrijvingen lager zijn, moet het verschil toegevoegd worden aan de BR Solvabiliteit. Deze berekeningswijze is vastgesteld in de financiële verordening. Doordat in ieder begrotingsjaar tot en met 2025 investeringen plaatsvinden, neemt de boekwaarde van de investeringen toe. Hierdoor stijgt ook het jaarlijkse bedrag dat voor afschrijvingen bestemd wordt. Als gevolg van met name de investeringen in een aantal schoolgebouwen die afgelopen jaar en dit jaar geactiveerd worden, stijgt de boekwaarde, terwijl deze activa over meer dan 20 jaar worden afgeschreven.

Hierdoor ontstaat een fors gat tussen begroot en benodigd, waardoor extra gedoteerd moet worden aan de BR Solvabiliteit in 2021 (€ 3,0 miljoen) en 2022 (€ 2,0 miljoen). In 2023 was een toevoeging begroot van € 4,1 miljoen. Door de extra toevoegingen die in 2021 en 2022 worden gedaan en de oplopende begrote afschrijvingen, blijft de benodigde toevoeging beperkt tot € 1,9 miljoen, waarmee dus een voordeel ontstaat van € 2,2 miljoen. Met het aangelegde saldo van de BR Solvabiliteit ultimo 2023 en de verder (licht) stijgende begrote afschrijvingen, is er voor 2024 en 2025 geen verdere toevoeging aan de BR Solvabiliteit nodig. De reeds begrote toevoegingen van € 2,4 miljoen in 2024 en € 3,4 miljoen in 2025 kunnen daarmee vervallen. Deze aanpassingen leiden tot de volgende standen van de BR Solvabiliteit:

35

Hiervoor wordt een aflopende reeks van 70%, 50% en 30% voor de verwachtte onderuitputting van de totale kapitaallasten geraamd. Dit geeft een voordeel voor het financieel beeld van € 0,3 miljoen in 2022, € 0,8 miljoen in 2023 en € 1,4 miljoen in 2024. Vanzelfsprekend wordt flink ingezet om de investeringen die onder de noemer anticyclisch investeren in de Arnhemse Herstelagenda zijn opgenomen, geen vertraging te laten oplopen.

2024

2025

ONDERWERP

2023

Perspectiefnota 2022-2025

2022

PAGINA

Financieel beeld 2022-2025 (bedragen x € 1.000)

36

5.1.1 Financieel beeld I/S

Open en verantwoord besturen Addendum coalitieakkoord: burgerparticipatie

-240

I

Onttrekking BR Burgerparticipatie

240

I

Ondersteuning raad

-70

Begrijpelijke taal voor iedereen

-40

Inclusieve gemeentelijke organisatie Aanpassen gemeentelijke websites aan wettelijke eis

-20

-20

-20

S

-150

-150

-50

-50

S

-60

-40

-40

-40

S

Klantenservice: gratis telefoonnummer, verbetering dienstverlening

-400

-360

-360

-360

S

Hybride werken

-125

-125

-125

-125

S

Versterken regionale samenwerking

-140

-260

-260

-260

S

Formatie Strategie, Beleid en Regie

-1.500 76

-251

-251

S

I

inclusief communiceren

De Connectie

-64

I

8.758

9.903

11.094

14.460

S

-12.400

-12.400

-12.400

-12.400

S

Meerjareninvesteringsplanning (MIP): actualisatie

1.584

2.033

2.833

1.508

S

Actualisatie toevoeging aan bestemmingsreserve Solvabiliteit

-2.046

2.211

2.447

3.394

S

Gemeentefonds: actualiteit uit sept.- en decembercirculaires 2020 Nominale en volume ontwikkelingen

Totaal Open en verantwoord besturen

I

1.000

Vrijval rentebuffer -6.653

868

3.868

5.855

37

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

6. Totaalbeeld

Financieel beeld 2022-2025 (bedragen x € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

Meedoen in een socialer Arnhem

8.745

2.772

1.103

1.683

1.264

Wonen in een duurzamer Arnhem

-2.021

-2.722

-2.247

-2.563

-2.476

Genieten van een nog mooier Arnhem

-2.443

-435

-435

-435

-435

Open en verantwoord besturen

3.846

-6.653

868

3.868

5.855

Totaal

8.128

-7.037

-710

2.552

4.208

Ontwikkeling financiële positie Uit het meerjarig financieel beeld in deze Perspectiefnota blijkt dat er in 2021 een positief saldo van ruim € 8 miljoen wordt verwacht, dat ten gunste komt aan de algemene reserve. Dit wordt in Turap-1 nader toegelicht. In 2022 is een onttrekking van € 7 miljoen en in 2023 is een onttrekking van € 7 ton aan de algemene reserve nodig. In het jaar 2024 ontstaat weer een positief saldo van € 2,5 miljoen en vanaf 2025 kan € 4,2 miljoen aan de algemene reserve gedoteerd worden. De ontwikkeling van de algemene reserve bepaalt in grote mate de beschikbare weerstandscapaciteit die nodig is om risico’s op te vangen. De risico’s zijn bij de jaarafsluiting geactualiseerd en daaruit blijkt dat het risicoprofiel fors stijgt. Dit komt bijvoorbeeld door het opnemen van het risico van de herverdeling van het model Beschermd Wonen. Als we de ontwikkeling van het risicoprofiel (het benodigde weerstandsvermogen) afzetten tegen het beschikbare weerstandsvermogen (met name de algemene reserve), dan voorzien we in deze Perspectiefnota de volgende ontwikkeling van de weerstandsfactor:

Weerstandsfactor

2021

2022

2023

2024

2024

1,1

1,0

1,1

1,2

1,4

Hieruit kunnen we concluderen dat de weerstandsfactor zich in alle jaren beweegt op het niveau van de Begroting 2021 en in het nieuwe begrotingsjaar 2025 zelfs doorgroeit naar 1,4. Dit komt doordat de hiervoor geschetste ontwikkelingen in het financieel beeld niet leiden tot een majeure wijziging van de meerjarige ontwikkeling van de algemene reserve. Als gevolg van het positieve resultaat en de voor[1] gestelde resultaatbestemming over 2020 ontstaat er daarnaast per saldo een groei van de algemene reserve met € 11 miljoen. Deze verhoging zorgt er mede voor dat de genoemde stijging van het risicoprofiel opgevangen kan worden. Voor wat betreft jeugdzorg blijven we uitgaan van de in de begroting opgenomen structurele stelpost van € 3,9 miljoen vanaf 2023 conform de richtlijnen van het Rijk en de Provincie. Voorzichtigheidshalve rekenen we geen inkomsten mee die mogelijk voortkomen uit het onderzoek van AEF dan wel de arbitrage en nemen we een bedrag op in het risicoprofiel. Indien het Rijk naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek deze of mogelijk meer middelen ter beschikking stelt, kan het risico komen te vervallen. Dit heeft een positief effect op het weerstandsvermogen. Het feit dat we ruim een jaar in een (corona)crisis zitten, laat vooralsnog niet direct een forse impact op de gemeentelijke financiën zien.

Voor een belangrijk deel komt dit door de compensatie vanuit het Rijk om de nadelen op diverse beleidsvelden op te kunnen vangen (in totaal tot begin april 2021 is een bedrag van € 25 miljoen over 2020 en 2021 samen aan compensatie ontvangen).

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Kortom: in deze Perspectiefnota schetsen we het beeld dat de financiële positie niet veel afwijkt van de positie in de Begroting 2021 en dat op sommige onderdelen zelfs een verbetering is ingezet. De weerstandsfactor ontwikkelt zich naar 1,4 in 2025 en in de jaren 2024 en 2025 voegen we meer aan de algemene reserve toe dan in de Begroting 2021 is opgenomen. De solvabiliteit komt eind 2020 uit op 19% en meerjarig voorzien we daarin een verdere stijging, in elk geval doordat de BR Solvabiliteit blijft groeien. Een laatste verbetering betreft het voortdurend in samenhang bekijken van de ontwikkeling van de financiële positie vanuit meerdere indicatoren. De schuldquote is weliswaar aan de hoge kant, maar dit is een bestendige lijn en kunnen we beheersen doordat het renterisico hierop in de komende periode minimaal is. Op korte termijn wordt de raad separaat geïnformeerd over voorstellen van spelregels van risicomanagement in samenhang met andere financiële kengetallen (ter afhandeling van motie 20M209g).

38

Motie 20M255 ‘Anticyclisch investeren, anticyclisch sparen’ vraagt het college om zich tot doel te stellen na de coronacrisis de reserves weer op te bouwen tot een niveau waarbij deze een nieuwe grote crisis aankunnen, waarbij dan opnieuw ruimte voor anticyclisch investeren wordt geboden (als dat nodig mocht zijn). Uit de in deze Perspectiefnota geschetste ontwikkeling van de algemene reserve blijkt dat dit doel serieus genomen wordt. In de jaren 2024 en 2025 voegen we (inclusief het verwachte beeld in deze Perspectiefnota) € 17 miljoen aan de algemene reserve toe. Dit doen we niet alleen ten behoeve van een robuust weerstandsvermogen, maar we kunnen dit ook realiseren in samenhang met een algemene verbetering van de solvabiliteit. We blijven namelijk ook sparen in de bestemmingsreserve Solvabiliteit. Deze reserve telt niet mee in het weerstandsvermogen, maar draagt bij aan een betere solvabiliteit. Het aandeel van deze reserve op het totaal van alle reserves loopt op naar 22% in 2025 en de reserve bedraagt € 23 miljoen einde 2025. Een andere belangrijke financiële indicator is de schuldquote. De gerealiseerde schuldquote ligt in Arnhem op een hoog niveau, maar laat in de afgelopen jaren een daling zien van 86% in 2018, naar 84% in 2019 en 78% in 2020. Belangrijk hierbij is om te beoordelen in hoeverre de schulden meerjarig in de begroting opgevangen kunnen worden.

Daarvoor is het renterisico beoordeeld. Hieruit blijkt dat we in de komende jaren nauwelijks een renterisico lopen. Pas in 2025 lopen leningen af, die een rente van onder de 1% hebben. In 2021 tot en met 2024 is de gemiddelde rente van de te herfinancieren leningen meer dan 2%. Na het jaar 2025 valt uit onze huidige leningenportefeuille pas in 2030 weer een lening vrij. Dus in de jaren 2026 tot en met 2029 is er helemaal geen renterisico.

39

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Bijlage Motie Voortaan wel meetbare doelen - Inventarisatie indicatoren per rapportage Bij de behandeling van de Begroting 2021 heeft de raad de motie Voortaan wel meetbare doelen aangenomen. In de motie staat het volgende opgenomen: En draagt de gemeenteraad het college op om: 1. Een lijst op te stellen van indicatoren die kwantitatief meetbaar zijn en gekoppeld kunnen worden aan beleidsdoelen van de gemeente; 2. Uit deze lijst een keuze te maken, welke doelen het college bij de volgende begroting kwantitatief meetbaar zou willen opnemen, en de raad uiterlijk bij de perspectiefnota 2022-2025 hierover te informeren; 3. Deze doelen op een kwantitatief meetbare wijze op te nemen in de komende begroting.