Bijlage - Perspectiefnota 2022-2025

Perspectiefnota 2022-2025

Perspectiefnota

2022-2025

1

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Vooraf Voor u ligt de Perspectiefnota 2022-2025 waarin we onze ambities voor de komende jaren beschrijven en aangeven welke keuzes we daarbij maken. We kijken vooruit en richten onze blik op de toekomst. Op Arnhem ná de coronacrisis. We werken stevig verder aan onze ambities om de stad groener, beter en gezonder te maken. Door te investeren in onze stad en onze ambities in samenhang op te pakken, komen we sterker uit de crisis. Alle Arnhemmers profiteren daarvan. Stond 2020 vooral in het teken van het hoofd bieden aan corona en herstel uit de crisis, vanaf 2021 kijken we weer vooruit tot na de crisis. Vorig jaar maakten we daar met de Arnhemse Herstelagenda Coronacrisis al een mooie start mee. Dit jaar gaan we daar mee verder. Arnhem wil een vitale, aantrekkelijke, economisch sterke stad zijn. Een toekomstbestendige en duurzame stad. Een stad met leefbare, veilige en sociale wijken. Voor iedereen die er woont of werkt. Een inclusieve stad. Goed bereikbaar over weg, water en spoor. Een stad met een rijke geschiedenis, een hoogwaardig cultureel en creatief klimaat en een aantrekkelijke binnenstad. Maar ook een ondernemende stad. Een stad die vooroploopt op het gebied van duurzaamheid en energie. Tegelijk pakken we de problemen aan waar we mee te maken hebben. Wel zijn er nog veel inwoners zonder werk, met een laag inkomen of een bijstandsuitkering.

Daarnaast zijn de verschillen tussen gezond en ongezond soms groot. We maken de stad nóg beter op zijn sterke punten en zorgen er tegelijk voor dat iedere Arnhemmer daarvan profiteert, kansen krijgt en kan meedoen. Dát is onze ambitie voor de komende jaren, waar we veel energie is zullen steken. We staan samen voor deze uitdagingen. Want Arnhem, dat zijn we allemaal: bestuur, ambtelijke organisatie, bedrijven, en vooral de inwoners. Samen maken we onze stad mooier, beter en socialer. Dat is de opdracht voor ons allemaal.

2

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

3

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Inhoudsopgave Vooraf

1

1.

Arnhem sterker uit de crisis

5

2.

Meedoen in een socialer Arnhem 2.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking

7 10

3.

Wonen in een duurzamer Arnhem 3.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking

17 19

4.

Genieten van een nog mooier Arnhem 4.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking

23 26

5.

Open en verantwoord besturen 5.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking

27 31

6.

Totaalbeeld

37

Bijlage

39

4

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

5

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

1. Arnhem sterker uit de crisis Arnhem komt uit een crisis die ze sinds de Tweede Wereldoorlog niet heeft meegemaakt. De pandemie heeft ook in onze stad diepe sporen achtergelaten. Naast het persoonlijk verlies van Arnhemmers die hun naasten verloren door het virus, waren er ook grote economische en sociale gevolgen: winkels gingen dicht, scholen sloten tijdelijk hun deuren, terrassen en musea bleven leeg, de anderhalvemeter-samenleving is nu meer dan een jaar een feit. De gemeente nam in het voorjaar van 2020 direct maatregelen om de crisis het hoofd te bieden, maatregelen die ook in 2021 en verder blijven gelden. Er kwam een herstelagenda waarin de gemeente extra steun uittrok voor bewoners en bedrijven die in de knel dreigden te komen. Nu de vaccinaties op stoom komen, gloort er voorzichtig licht aan het einde van de tunnel. Nu is het zaak om door te pakken. Met deze perspectiefnota willen we ervoor zorgen dat Arnhem en de Arnhemmers straks sterker uit de crisis komen. Ook na corona wil Arnhem een vitale, aantrekkelijke, economisch sterke stad zijn. Een toekomstbestendige en duurzame stad. Een stad met leefbare, veilige en sociale wijken. Voor iedereen die er woont of werkt. Een inclusieve stad. Goed bereikbaar over weg, water en spoor. Een stad met een rijke geschiedenis, een hoogwaardig cultureel en creatief klimaat en een aantrekkelijke binnenstad.

Maar ook een ondernemende stad met ruimte voor bedrijven. Een stad die vooroploopt op het gebied van duurzaamheid en energie. Dat zijn mooie ambities, maar nog niet alle Arnhemmers zien dat terug in hun dagelijks bestaan. We willen dat alle Arnhemmers een inkomen hebben waarmee ze rond kunnen komen, dat ze de baan kunnen vinden die ze nastreven. We willen een Arnhem waar de verschillen tussen gezond en ongezond, tussen arm en rijk niet zo groot zijn als nu, waar de tweedeling afneemt. In onze plannen voor het komende jaar houden we er daarom nadrukkelijk rekening mee dat deze ten goede komen aan alle Arnhemmers, dat iedereen kansen krijgt en mee kan doen. Om dat te bereiken breken we door muren heen: we verbeteren de leefbaarheid in de wijken door scholing, banen, wegwerken van armoede onder kinderen en het vergroten van de veiligheid met elkaar te verbinden. Die onderwerpen zijn immers nauw aan elkaar verbonden. De neergaande spiraal in zwakke buurten willen we de komende jaren ombuigen, zodat Arnhemmers weer zicht krijgen op een betere buurt, meer werk en meer kansen. Zo voorkom je dat jongeren voortijdig school verlaten en in de criminaliteit belanden of dat mensen hun baan verliezen. We verbinden onze ambities op veel meer gebieden. Door groen in de openbare ruimte, sport en gezondheid met elkaar te combineren.

Door ondernemers te helpen, zo banen te creëren en daarmee ook de armoede aan te pakken. Of door de energietransitie in de wijken met enthousiaste wijkparticipatie aan te pakken. We investeren in de economische kracht van de stad, met ‘duurzaamheid en energie’ als belangrijk vlaggenschip. We maken Arnhem gezonder, diverser en nóg groener. Dé cultuurstad van het oosten. Een gastvrije stad. We bereiden Arnhem verder voor op de toekomst. Klimaatbestendig en duurzaam, met een goede bereikbaarheid en voldoende woningen. Met deze investeringen zorgen we op korte termijn voor nieuwe werkgelegenheid en voor versterking van de lokale economie. De gevolgen van de coronacrisis proberen we dus op te vangen door gelijktijdig te investeren in de wijken, in onze bewoners, in duurzaamheid én in de economie. Die aanpak past ook geheel in het advies van de gezamenlijke planbureaus hoe om te gaan met deze crisis en vooral: de tijd die erna komt. Als corona weg is, zijn we er immers nog niet. We willen ook dan klaar staan voor die ondernemers en Arnhemmers die extra risico’s lopen. We zien daarbij kansen bij duurzaamheid, digitalisering, thuiswerken of het tegengaan van leegstand in de binnenstad.

6

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Onze ambities bereiken we niet vanaf de tekentafel in het stadhuis. We hebben onze inwoners hiervoor nodig. We móeten aansluiten bij hun beleving, gebruik maken van hun inventiviteit, met aandacht voor tradities en ervaringen in de wijken. Ook doen we dit samen met de vele partners binnen en buiten de stad. Regionaal in de groene metropoolregio, met de provincie, met het Rijk en met Europa. In deze perspectiefnota leest u hoe we onze ambities aan elkaar verbinden en welke keuzes we daarbij maken. Keuzes die uiteindelijk hun uitwerking en financiële vertaling vinden in de Begroting 2022. De nota is ingedeeld aan de hand van de thema’s uit het coalitieakkoord en voorgaande Perspectiefnota’s: • Meedoen in een socialer Arnhem • Wonen in een duurzamer Arnhem • Genieten van een nog mooier Arnhem • Open en verantwoord besturen. Per thema beschrijven we onze ambities en welke extra investeringen en financiële uitwerking we komende jaren doen om deze te realiseren.

7

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

2. Meedoen in een socialer Arnhem Meedoen in een socialer Arnhem betekent dat iedereen het beste tot zijn recht komt en naar zijn vermogen kan meedoen. Een stad waar Arnhemmers in al hun verscheidenheid met elkaar samenleven, elkaar ontmoeten, elkaar versterken en waar ruimte is voor verschillende inzichten en meningen. Een stad waarin Arnhemmers gelijkwaardig zijn. Waarin het niet uitmaakt of je een beperking hebt, welke achtergrond je hebt of in welke wijk je woont. Je kansen binnen het onderwijs, op werk, wonen, zorg, cultuur, sport, in het bestuur en binnen de gemeentelijk organisatie moeten gelijk zijn. Met deze ambities en een samenhangende, wijkgerichte aanpak willen we de brede welvaart in Arnhem versterken. We werken in deze opgave nadrukkelijk samen met de sociale wijkteams, de teams Leefomgeving, maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders, scholen etc. We werken op dit moment samen met veel betrokken partners aan een integrale visie op het sociaal domein en aan een jeugdnota.

De hoofdlijnen Vanuit meedoen in een socialer Arnhem zetten we in op: een impuls voor de wijkaanpak, het versterken van de veerkracht van de Arnhemmers in het ‘normale’ leven, het aan het werk helpen van Arnhemmers en het bieden van veiligheid aan onze inwoners.

Impuls voor de wijkaanpak We zien veel inspanningen en mooie initiatieven die wijken sterker maken. Tegelijkertijd zien we dat we er nog niet zijn en dat in sommige wijken de leefbaarheid onder druk staat. In die wijken zijn sociaalmaatschappelijke problemen complex. Er is actie nodig op thema’s als werk, onderwijs, jongeren, veiligheid, zorg en wonen. De uitdaging is om deze acties slim te combineren, ook met de opgaven uit het fysieke domein. Denk daarbij aan woningbouwplannen en verduurzaming waarbij inwoners kunnen participeren. Of denk aan vergroening in combinatie met gezondheid en sport. Speciale aandacht gaan we besteden aan onderwijs, want de meeste kans op het tegengaan van de tweedeling zit bij de nieuwe generatie die zich nog kan ontwikkelen en die in staat is om problematiek die misschien al generaties lang bestaat, te doorbreken. Sociaal-maatschappelijke problemen zijn het grootst in een vijftal wijken aan de oostkant van de stad (Klarendal, Geitenkamp, Presikhaaf, Het Arnhemse Broek en Malburgen). Een samenhangende aanpak van stadsvernieuwing is nodig om de leefbaarheid te verbeteren en de kwaliteit van leven te verhogen. Onder de noemer Arnhem-Oost aanpak vindt die samenhangende en wijkgerichte aanpak inmiddels plaats.

Het versterken van de veerkracht van de Arnhemmers in het ‘normale’ leven Met de meeste Arnhemmers gaat het gewoon goed. Toch is er werk aan de winkel. We merken dat door corona gevoelens van eenzaamheid toenemen, gevoelens van angst en stress vaker voorkomen en meer mensen door onzekerheid in psychische nood komen. Er is risico op verlies van werk, armoede, ongezondere leefstijl en lager psychisch welbevinden. We willen Arnhemmers helpen door te zorgen dat zij hun weg kunnen vinden in alles wat er aan ondersteuning en voorzieningen is. We investeren in ontmoeting, in steuntjes in de rug voor mantelzorgers, voor kinderen en jongeren. We maken ruimte voor meer algemeen aanbod door kritisch te kijken naar gespecialiseerd aanbod. Bijvoorbeeld; liever een netwerk van sportplekken en verenigingen in de wijk dan individuele indicaties voor ‘sportbegeleiding’. We willen met onze aanpak vooral ook aansluiten bij de beleving van inwoners en gebruik maken van de inventiviteit en de ervaring die er in de wijken is. Zoveel mogelijk Arnhemmers moeten een gezond, fit en gelukkig leven kunnen leiden. Daarom hebben we een lokaal sportakkoord dat een stimulans biedt aan alles wat we op gebied van sport en bewegen in Arnhem hebben. Zo versterken we de leefbaarheid en de sociale kracht in de wijken. Op dit moment vindt een herijking van de welzijnsopgave plaats.

Hier liggen kansen om maatwerkvoorzieningen om te buigen naar algemene voorzieningen.

8

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

De opvang van daklozen is door corona ingrijpend en blijvend gewijzigd. De opvangvoorzieningen worden verbeterd, maar belangrijker nog is ons doel om deze groep mensen zoveel mogelijk te begeleiden naar zelfstandig wonen. Nog dit jaar worden de eerste woningen daarvoor geschikt gemaakt. Het Uitvoeringsplan Inclusief Arnhem krijgt steeds meer handen en voeten. Het plan kent aan aantal focuspunten, te weten het voorkomen en tegengaan van discriminatie, versterken van de positie van inwoners met beperking, bevorderen van diversiteit in organisaties, werken aan een inclusieve gemeentelijke organisatie, en zorgen voor inclusieve gemeentelijke communicatie. De coronacrisis laat overigens goed zien waar we samen met onze inwoners toe in staat zijn. In zeer korte tijd ontstonden uiteenlopende initiatieven gericht op het helpen van die Arnhemmers die het door corona extra moeilijk hadden. Onder andere via www.voorelkaarinarnhem.nl werden vraag en aanbod bij elkaar gebracht. Onze welzijnsinstellingen en ook veel individuele bewoners of bewonersorganisaties verdienen complimenten voor hun snelle handelen.

Doorbraak naar werk Onze focus ligt op het aan het werk helpen van Arnhemmers die nu langs de kant staan of dreigen aan de kant te staan. Werk is de beste weg uit de armoede en draagt in belangrijke mate bij aan het gevoel van eigenwaarde van inwoners. De opgave om meer Arnhemmers aan het werk te helpen en houden pakken we zo aan dat inwoners ook geholpen worden andere problemen in hun leven op te lossen. Inwoners die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering worden door een vast contactpersoon in de eigen wijk ondersteund in de weg naar werk. Dit maakt het mogelijk naar de totale leefsituatie van een inwoner te kijken. Een belangrijke belemmering om aan het werk te gaan blijkt het hebben van schulden. Het voorkomen van schulden en verder verbeteren van de schulddienstverlening is een belangrijk thema dat hoog op de agenda staat.

Veiligheid Veiligheid werkt door in vrijwel alle andere beleidsterreinen. Veiligheid is de basis van ons bestaan, een voorwaarde voor verbetering van ons leven. Buurtwerkers, jongerenwerkers, docenten en middenstanders trekken regelmatig aan de bel om met ons te bespreken hoezeer toenemende criminaliteit hun inzet voor de Arnhemmers dwarsboomt. Wijkveiligheid krijgt te maken met steeds grotere opgaven. Politie en justitie zien een toename in de georganiseerde misdaad. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel waarschuwt ons over de ernstige situatie in Arnhem en vraagt om een gedegen aanpak. Met een goed georganiseerd Arnhems veiligheidsteam, dat optimaal gebruik maakt van (nieuwe) bevoegdheden zetten we ons samen met politie en justitie, met partners uit de zorgsector, met inspecties, de belastingdienst en andere maatschappelijke organisaties dagelijks in om het Arnhems veiligheidsniveau naar een normaal Nederlands peil te brengen. Dit kan onder meer dankzij de provincie en de ministeries die de inzet van Arnhem zien en waarderen met investeringen. Dat kan alleen op niveau blijven als wij onze sterk verbeterde uitvoeringskwaliteit verder weten te professionaliseren en te bestendigen.

Participatie Waar mogelijk betrekken we inwoners bij het maken van onze plannen. De wijkprogramma’s komen via gesprekken met inwoners tot stand en bij de herijking van de welzijnsopgave zijn veel contacten geweest met inwoners, verenigingen en betrokken maatschappelijke organisaties. De Teams Leefomgeving weten steeds beter wat in de wijken speelt en welk aanbod in de wijk nodig en gewenst is. Naast Rijnstad en de teams Leefomgeving, bieden ook andere partijen vormen van bewonersondersteuning aan in de wijken. Denk bijvoorbeeld aan de sociale wijkteams, het Sportbedrijf, Praktische Zaken, de Ideeënmakelaars, de Adviesbrigade, het Kunstbedrijf of projectmanagers (Zzp-ers). Op dit moment wordt hard gewerkt aan een integrale visie voor het Sociaal Domein; met in het verlengde daarvan een uitwerking van het jeugdbeleid en een woonzorgvisie. Voor deze integrale visie betrekken we diverse belanghebbende partijen uit het veld en verwerken we hun input in deze visie. Daarnaast hebben we tijdens deze coronacrisis zeer regelmatig overleg met verschillende partijen die in

9

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

onze stad werkzaam zijn en hebben we gesprekken gevoerd met bijvoorbeeld jongeren over hoe zij de corona crisis ervaren. Deze input gebruiken we om te zorgen dat we onze inwoners zo goed mogelijk kunnen blijven ondersteunen. Ook betrekken we inwoners die te maken hebben met armoede en schulden bij onze beleidsontwikkeling. Bij de visie op schulddienstverlening hebben we met verschillende ervaringsdeskundigen gesproken. Zij hebben onder andere hun kennis ingebracht bij het ontwikkelen van de toolbox en de communicatiecampagne rondom schulden. Daarnaast gebruiken we de inhoudelijke expertise van verschillende doelgroepen. Zo gaan we jongeren betrekken bij de herijking van het JFP en is er een klankbordgroep gevormd van ondernemers rondom de pilot ‘’geldzaken en ondernemers’’. Ook voor de armoedenota hebben we op verschillende manieren bewoners en intermediairs geraadpleegd; onder andere door bijeenkomsten met ketenpartners en met het jongerenplatform van Zorgbelang en door het voeren van gesprekken met gezinnen die in armoede leven en de adviesraden. Deze bewoners en ketenpartners blijven betrokken bij de uitvoering van de armoedeagenda. Bij de uitvoering van acties op het gebied van inclusie werken we ook samen met een klankbordgroep.

Gelijke kansen voor kinderen en jongeren Nabil el Malki en Melvin Kolf wonen in Presikhaaf en wilden iets doen aan de onderwijsachterstand in de wijk. Daarom richtten ze Presikhaaf University op. Presikhaaf University organiseert huiswerkbegeleiding gecombineerd met sportactiviteiten voor kinderen en tieners. Jongeren van 16-25 jaar begeleiden de kinderen als rolmodellen en krijgen tegelijk hulp om hulp om zichzelf te ontwikkelen waarmee ze voorbereid worden op de stap richting de arbeidsmarkt. Presikhaaf University biedt kinderen en jongeren meer kansen om het maximale uit zichzelf te halen, zodat ze redzame en betrokken burgers worden. Jongeren en kinderen krijgen bovendien meer verbinding met de wijk waar zij opgroeien en zetten zich actief in voor de wijk. De initiatiefnemers zitten in de haarvaten van de wijk, spreken de taal van de wijk en kennen er veel bewoners en professionals. Dit levert veel mond tot mond bekendheid op. Presikhaaf University betrekt ook de ouders van de kinderen en jongeren en verbindt zo het thuisfront met de school en andere organisaties in de wijk. Het team leefomgeving is opdrachtgever en medefinancier van het initiatief. Via het gemeentelijke subsidiebureau zijn de initiatiefnemers ook geholpen bij het zoeken naar andere financieringsbronnen.

Presikhaaf University heeft in 1 jaar tijd, naast huiswerkbegeleiding en sportactiviteiten, samen met jongeren de energietransitie opgepakt, een doorstroomprogramma opgezet voor leerlingen die van de basisschool naar de middelbare school gaan en jongeren met schulden ondersteund.

Suïcidepreventie In Arnhem wordt, mede op verzoek van de raad, een ‘Supranet Community’ ingericht. Het gaat, kortweg, om een duurzame aanpak in het voorkomen van zelfdoding door het versterken van de samenwerking van betrokken organisaties. Onlangs heeft een ‘pitch’ plaatsgevonden bij 113 landelijk, voor het verkrijgen van tijdelijke landelijke middelen. We stellen voor structureel € 40.000 beschikbaar te stellen.

ONDERWERP

Integraal plan voor aanpak racisme, veiligheid en acceptatie LHBTIQ+ en vrouwenemancipatie Racisme is een probleem dat breed in de samenleving speelt. Door Black Lives Matter protesten van de afgelopen zomer, ook hier in Arnhem, ontstond hernieuwde maatschappelijke en politieke aandacht voor deze vorm van discriminatie. De raad nam de motie ‘Integrale Inclusievisie en actieplan’ (20M245) aan. De komende jaren zetten we extra in op het tegengaan van racisme in Arnhem. Dit kan niet zonder de nauwe betrokkenheid van Arnhemmers uit de diverse gemeenschappen en maatschappelijke organisaties. Daarom gaan we de komende maanden met hen in gesprek. Over hoe zij het probleem van racisme ervaren, en wat er waar nodig is om dit tegen te gaan en te voorkomen. Op deze wijze werken we toe naar een gezamenlijk visie en actieplan met concrete acties. De motie ‘Met de regenboogdoelgroep samenwerken aan de Regenboogdoelen’ (20M278) vraagt om uitbreiding van het budget om de veiligheid en acceptatie van LHBTIQ+ jongeren op Arnhemse scholen te vergroten. InDifferent is een Arnhemse organisatie die zich inzet voor inclusie, diversiteit en respect op middelbare scholen in Arnhem. We zetten in op het versterken van InDifferent-netwerken. Tot slot wordt ook de bevordering van vrouwenemancipatie in het integrale plan meegenomen. Het centrale thema van dit plan is daarmee ‘Vrij zijn in Arnhem’.

Om deze acties uit te voeren zijn er extra middelen nodig. We zetten in 2022 en 2023 hiervoor € 200.000 in en vanaf 2024 is structureel € 36.000 beschikbaar voor de regenboogagenda voor de uitvoering van motie 20M278.

Perspectiefnota 2022-2025

Opschorten bezuiniging sociale basis (herijking welzijnsopgave) Op woensdag 14 april is de herijking van de sociale basis (herijking welzijnsopdracht 2020) als richtinggevend voor verdere uitwerking vastgesteld. Deze visie is met inbreng van inwoners en organisaties vanuit alle wijken opgesteld. Door de voortdurende coronacrisis is het belang van een preventieve aanpak extra groot. De crisis legt veel druk op de kwetsbare groepen in de stad (laag inkomen, psychische kwetsbaarheid, eenzaamheid) en heeft daarnaast het belang van een goede sociale basis benadrukt. Grote flexibiliteit en inzet hebben de welzijnsorganisaties laten zien, onder andere de jongerenwerkers op straat tijdens de lockdown, extra activiteiten die georganiseerd zijn, de vinger aan de pols houden bij mantelzorgers, goede samenwerking met de scholen om zicht te houden op kinderen in kwetsbare posities. In de eerste jaren na de crisis moeten we er voor zorgen dat mensen in deze groepen (jongeren en ouderen) elkaar kunnen ontmoeten. Eerder is door de raad besloten om (in het kader van de financiële zoekrichtingen jeugdzorg) een taakstelling op te nemen van € 195.000 in 2021 oplopend tot een structurele bezuiniging van € 545.000 vanaf 2022. De taakstelling van € 195.000 hebben we in overleg met onze partners (in dit geval SWOA en Rijnstad) kunnen realiseren.

Wij stellen gelet op de veranderde en onvoorziene omstandigheden voor, om in 2022 en 2023 niet verder te bezuinigen op welzijn (motie 21M31), de oplopende bezuiniging van € 350.000 schorten we in de jaren 2022 en 2023 op. Daarmee krijgen we ruimte in de complexe opgave in een complexe tijd en kunnen we zoeken naar adequate oplossingen in de toekomst vanaf 2024.

PAGINA

Addendum coalitieakkoord: Burgerkracht We onderschrijven het belang van burgerinitiatieven in Arnhem. Daarom blijft de Subsidieregeling Burgerkracht beschikbaar. Daarvoor reserveren we voor de komende drie jaar € 175.000 per jaar voor deze subsidieregeling. De verwachting is dat er na 2021 nog € 125.000 in de bestemmingsreserve zit. We vullen de bestemmingsreserve Burgerinitiatieven Sociaal Domein aan met € 400.000 uit de algemene reserve tot maximaal € 525.000. Dit gebruiken we als dekking voor de subsidieregeling.

10

2.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking

Werk: Herstelagenda en landelijke middelen We investeren in Arnhemmers die direct of indirect worden getroffen door de corona-crisis. Hiervoor hebben we een actieplan ‘Arnhems Actieplan Werk’ opgesteld en deze wordt binnenkort aangeboden aan de raad. De totale beoogde (incidentele) inzet komt op dit moment voor de periode 2021-2023 uit op € 8,1 miljoen. De inzet vanuit het actieplan wordt gedekt uit de extra middelen die bij de Begroting 2021 zijn toegevoegd aan het programma Participatie en armoedebestrijding vanuit de Arnhemse Herstelagenda Coronacrisis voor investeren in werk (€ 5,7 miljoen voor de periode 2021-2024) en vanuit de rijksmiddelen die bij de decembercirculaire 2020 beschikbaar zijn gesteld aan gemeenten (€ 4,1 miljoen voor 2020 en 2021). We blijven daarnaast de komende tijd ook actief kijken naar mogelijkheden om andere middelen die beschikbaar komen, bijvoorbeeld vanuit Europa of extra middelen vanuit het Rijk, te benutten.

ONDERWERP

Met de aanpassingen van de prognose en begroting dient ook de risicoparagraaf bijgewerkt te worden. Het eigen risico op BUIG is, via de vangnetregeling, beperkt tot maximaal 10% van het budget. Op basis van bovenstaande prognose bedraagt het maximaal eigen risico op BUIG voor 2021 circa € 12 miljoen. Op basis van de prognose houden we in de begroting rekening met € 2,3 miljoen tekort. Voor de risicoparagraaf dient dus rekening te worden gehouden met (€ 12 miljoen - € 2,3 miljoen =) € 9,7 miljoen.

Perspectiefnota 2022-2025

BUIG actualisatie Op 3 juli 2019 heeft de raad ingestemd met het programmaplan ‘Doorbraak naar Werk’ en het realistisch en actueel begroten van BUIG (gebundelde uitkeringen). Zoals ook vermeld in de raadsbrief “Gebundelde uitkering (BUIG) 2020 en 2021” van 27-10-2020 wordt de bijgestelde raming voor 2022 en verder meegenomen in de Perspectiefnota 2022. In 2020 hebben we het tekort op BUIG zien teruglopen van 9% naar 4,5%. De Arnhemse uitkeringslasten stijgen voor het eerst sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 minder dan de landelijke lijn die is begroot. Het tekort is dusdanig afgenomen dat we over 2020 niet meer in aanmerking komen voor de vangnetuitkering. Voor de begroting 2021 en verder passen we, conform afgesproken systematiek, de landelijke ontwikkeling toe op de realisatie van 2020. Dit leidt tot een voordeel in onze begroting van € 5,8 miljoen in 2022 aflopend naar € 3,9 miljoen vanaf 2025.

PAGINA

Huisvesting maatschappelijke initiatieven In afgelopen jaren komt met regelmaat het vraagstuk van huisvesting voor armoede-initiatieven om de hoek kijken. Het gaat dan bijvoorbeeld om de Voedselbank (niet het distributiecentrum), Kledingbank en Speelgoedbank. Essentiële voorzieningen voor Arnhemmers met een ontoereikend inkomen. Gedreven door vrijwilligers en vrijwillige bijdragen en gebruikmakend van vaak tijdelijke huisvesting. Op dit moment lijkt zich een kans voor te doen door een samenwerking van verschillende partijen en fondsen om tot gezamenlijke huisvesting te komen, zichtbaar in de wijk en waarbij tegelijkertijd een slag gemaakt kan worden in kwaliteit, laagdrempeligheid en dienstverlening. En dat in een periode waarin we verwachten dat het beroep op deze voorzieningen zal toenemen. Op dit moment vindt een verdere oriëntatie plaats. De verwachting is dat de benodigde gemeentelijke structurele bijdrage € 80.000 met ingang van 2022 bedraagt.

11

Vluchtelingen en statushouders Pilot Shelter City Arnhem staat voor de kernwaarden vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Met het project Shelter City geven we aandacht en invulling aan deze kernwaarden door mensenrechtenverdedigers die in nood zitten tijdelijk een veilige plek te bieden. We willen een pilot starten van twee jaar. We maken vrede en mensenrechten bespreekbaar door hier bijvoorbeeld een voorlichtingsprogramma op scholen aan te koppelen. We willen hiervoor in 2022 en 2023 € 35.000 reserveren.

12

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Met de beoogde inzet voor 2021-2023 zoals nu geraamd, hebben we niet alle beschikbare middelen nodig. Ook vindt een verschuiving plaats van de middelen over de jaren heen. Er kan per saldo € 1,1 miljoen vrijvallen. Zie ook onderstaande tabel Middelen vs inzet bedragen x € 1.000

2021

2022

2023

Totaal

Beschikbare middelen Beoogde inzet Saldo

6.340 2.300 600 3.200 3.175 1.725 3.140 -875 -1.125

9.240 8.100 1.140

*Bij de beschikbare middelen 2021 zijn ook de rijksmiddelen uit 2020 opgeteld. Gezien de onzekerheden rondom economische ontwikkelingen door de corona-crisis en de invloed hiervan op ons bijstandsbestand is het van belang de inzet goed te monitoren en bij te sturen waar nodig. Bij Turap 2 2021 informeren we de raad over de uitvoering van het actieplan en stellen we waar nodig bij. Bij de jaarrekening 2021 maken we de uiteindelijke realisatie van het actieplan in 2021 inzichtelijk. Armoede - Bijzondere bijstand < 21 jaar Er ontstaat een knelpunt op de bijzondere bijstand aan inwoners onder de 21 jaar. De rechter heeft onze huidige vergoeding afgekeurd en vindt dat wij jongeren tot 21 jaar hetzelfde bedrag moeten verstrekken als jongeren vanaf 21 jaar. Het gaat om jongeren die op zichzelf wonen waarvan de ouders niet financieel willen/kunnen bijdragen. Hierdoor gaan de onvermijdelijke kosten naar verwachting structureel stijgen met € 300.000. De aanvragen bijzondere bijstand laten een fluctuerend beeld zien en er zijn nog veel onzekerheden rond corona. Daarom stellen we voor om dit knelpunt in 2021 te dekken uit de extra corona-middelen vanuit het rijk (€ 231.000, zie ook gemeentefonds). Het resterende tekort van € 69.000 kan structureel worden gedekt binnen het beleidsveld Armoede.

Voor 2022 ontvangen we waarschijnlijk ook extra corona-middelen, maar de omvang daarvan is nog niet bekend. Daarom stellen we voor het budget voor bijzondere bijstand < 21 jaar structureel te verhogen met € 231.000 met ingang van 2022. Wetswijziging schulddienstverlening Vroeg erop af Als gevolg van een wetswijzing met ingang van 2021 moeten we met Onze Vroeg Er op Af inzet al handelen op basis van enkele signalen. We hebben voor de uitvoering hiervan een uitvoerbare en ‘beperkte’ uitwerking gemaakt. In 2021 experimenteren we met deze aanpak, dekking verzorgen we vanuit corona-middelen van het Rijk. De wetswijziging is zonder middelen overgekomen. Op basis van pilot maken we onze aanpak definitief. De minimale variant van deze wettelijke taak kost structureel € 207.000. Mogelijk dat uit de evaluatie van de pilot blijkt dat er meer nodig is dan de minimale variant, dus dit bedrag kan nog hoger uit gaan vallen. Veiligheid Aanpak mensenhandel Onlangs heeft de Nationaal Rapporteur Mensenhandel een landelijk beeld gegeven van de aard en omvang van deze problematiek. Arnhem is een van de steden waar dit probleem zeer nadrukkelijk speelt. We hebben in onze aanpak van mensenhandel en criminele uitbuiting een inhaalslag te maken (zowel in de bestuurlijke als in de strafrechtelijke aanpak).

In het verlengde hiervan spelen de Wet regulering prostitutie en de aanpak seksuele intimidatie die ook om extra aandacht vragen. De afgelopen jaren beschikten we over externe middelen die zijn gestopt. Daarom kennen we vanaf 2022 structureel € 175.000 toe voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting in de volle breedte. Datagedreven werken voor de aanpak van criminaliteit en onveiligheid De aanpak van criminaliteit en tegengaan van onveiligheid in Arnhem vraagt om heldere gegevens. Voor bijvoorbeeld de aanpak van de veiligheid in de wijken en de aanpak van ondermijning is het cruciaal dat we weten wat de veiligheidssituatie in de stad en in de wijken is om van daaruit ook de juiste inspanningen te kunnen plegen. Dit past ook bij de regierol die we als gemeente hebben.

13

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Veel gemeenten professionaliseren het datagedreven werken aangezien goede en betrouwbaardere data cruciaal zijn om gericht te kunnen sturen op actualiteit en prioriteit. We stellen voor hiervoor € 150.000 structureel beschikbaar te stellen. Strategische advisering programma Veiligheid invullen Het veiligheidsteam draait goed maar is kwetsbaar. De dagelijkse actualiteit en uitvoering vraagt alle aandacht. Het ontbreekt aan strategische advisering om los van de waan van de dag te werken aan de veiligheid van de stad. Het aanstellen van een strategisch adviseur Veiligheid (structureel € 120.000), zoals ook de andere programma’s kennen, betekent een belangrijke aanvulling. VGGM: regionale verdeling kosten beroepsorganisatie brandweer Ede Per 1 januari 2021 is een noodzakelijke aanpassing gedaan aan de brandweerorganisatie van Gelderland-Midden. Deze aanpassing is noodzakelijk omdat veelvuldig de arbeidstijdenwet werd overschreden, vooral op de brandweerpost Ede-Centrum. Het AB van VGGM heeft op 2 december 2020 besloten om deze post om te bouwen naar een 24/7 beroepsorganisatie per 1 januari 2021. De extra kosten die dit vanaf 2022 met zich mee brengt, worden met de deelnemende gemeenten verrekend op basis van de nieuwe verdeelsleutel. We onderkennen dat deze aanpassing aan de (regionale) brandweerorganisatie noodzakelijk is.

Hiermee wordt dus een collectieve financiering verondersteld binnen de kaders van de gemeenschappelijke regeling. Het structurele aandeel voor Arnhem is € 400.000. Prognose jeugdzorg In de raadsbrief van 7 januari 2020 informeerden wij u over een tekort op de jeugdzorg van € 12,1 miljoen. Vanaf 2022 rekenen wij nog steeds een tekort op jeugdzorg maar ten opzichte van onze verwachting voor 2020 is dit aanzienlijk afgenomen. Deze daling heeft verschillende oorzaken: • In februari 2020 zijn nieuwe beleidsregels ingevoerd zodat meer duidelijkheid is over de toegang tot jeugdzorg. • Vanaf 1 juli 2020 is de inkoop van jeugdzorg opnieuw ingericht waarbij de regionale inkoopvoorwaarden zijn aangepast. • Begin 2020 is een taskforce jeugdzorg opgericht om de groeiende kosten van jeugdzorg te beperken. Deze taskforce heeft kostenbesparende maatregelen geformuleerd ter hoogte van € 5 miljoen (daarbij is de begroting overeenkomstig verlaagd). Vooruitlopend op een integrale visie sociaal domein zijn diverse maatregelen al door de raad vastgesteld en opgestart. Voor 2022 en verder wordt uitgegaan van een kostenbesparend effect van deze maatregelen van ca. € 2 miljoen per jaar. • Daarnaast waren de kosten voor jeugdzorg in 2020 lager dan verwacht en zien we een afvlakking in de kostenstijging, die zich met name in de jaren 2018 en 2019 voordeed.

De lagere kosten zijn naar verwachting het effect van de ingevoerde maatregelen en gewijzigde beleidsregels. Waarschijnlijk draagt ook de corona-crisis hier aan bij, waardoor er een lagere vraag was naar jeugdzorg. In de jaren 2022-2024 verwachten we het relatief geringere tekort op te kunnen vangen binnen de totale zorgbegroting. De prognose vanaf 2025 is onzeker en hangt mede af van de besluitvorming van de raad over de maatregelen Jeugd en de mogelijke verhoging van het landelijke budget voor Jeugdzorg naar aanleiding van het rapport van AEF dat in december 2020 is verschenen. Op basis van deze ontwikkelingen is het lastig in te schatten of we vanaf 2025 een tekort hebben op jeugdzorg en hoe hoog dit tekort zal zijn. Daarom kiezen we ervoor dit tekort als PM op te nemen. Tot slot is het Rijk voornemens per 1 januari 2022 het huidige woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet aan te passen. Voor Arnhem zou dit een structurele verzwaring van € 2,1 miljoen betekenen, die echter via een verhoging van het gemeentefonds wordt gedekt.

Ventilatie scholen Ter verbetering van de luchtkwaliteit en het voorkomen van verspreiding van het corona-virus in schoolgebouwen heeft het Rijk een subsidie regeling (SUVIS) beschikbaar gesteld. Via deze regeling financiert het Rijk maximaal 30% van de totale kosten voor het verbeteren van de ventilatie in schoolgebouwen. Voor de overige 70% van de kosten dienen schoolbesturen en gemeenten nadere afspraken te maken. Bij de behandeling van de Begroting 2021 is hierover de motie “Duidelijkheid voor het onderwijs” aangenomen. Aan de schoolbesturen is, onder voorbehoud van instemming raad, voorgesteld om de bijdrage van de gemeente te laten afhangen van de financiële weerbaarheid uitgedrukt in solvabiliteit van de schoolbesturen. De reguliere budgetten van de gemeente zijn ontoereikend om een financiële bijdrage te leveren. Op basis van de ingediende SUVIS-aanvragen komen wij op een gemeentelijke bijdrage van € 3,6 miljoen euro. Huisvesting voortgezet onderwijs De gemeente is verantwoordelijk voor nieuwbouw of renovatie van schoolgebouwen. Dit geldt voor zowel het primair onderwijs (PO), het (voortgezet) speciaal onderwijs (VSO) als het voortgezet onderwijs (VO). Voor het voortgezet onderwijs is voor het laatst in 2010 aan planvorming en uitvoering gedaan voor de huisvesting van de scholen. Er is behoefte vanuit de gemeente en de schoolbesturen om dit te actualiseren.

Op voorhand kan al worden vastgesteld dat de huidige middelen voor onderwijshuisvesting in de (meerjaren)begroting onvoldoende zijn om eventuele grote investeringen te doen. Met de huidige middelen kan alleen uitvoering worden gegeven aan Integraal Huisvestings Plan Primair Onderwijs en het convenant (Voortgezet) Speciaal Onderwijs. We willen eind 2021 een nieuw IHP VO opstellen. Dit plan kan dan input voor de coalitieonderhandeling na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022. Voor het doen van investeringen in het voortgezet onderwijs zijn in de huidige begroting geen middelen beschikbaar. Het schoolgebouw van Guido de Bres in Geitenkamp verkeert in een dusdanig slechte staat dat nieuwe huisvesting zo spoedig mogelijk noodzakelijk is. De kosten daarvan bedragen naar schatting ongeveer € 7 miljoen. In 2022 zal planvorming plaatsvinden, vanaf 2023 kan gestart worden met de sloop en de bouw.

ONDERWERP

Toepassing Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG)-eisen voor nieuwe schoolgebouwen Per 1 januari 2021 is het nieuwe bouwbesluit van kracht met daarin opgenomen nieuwe duurzaamheidsmaatregelen. De gemeente is ervoor verantwoordelijk dat nieuwe (school)gebouwen conform het nieuwe bouwbesluit worden gebouwd. Dat heeft ook in financiële zin vergaande consequenties. Op basis van de huidige inzichten is een stijging van het investeringsbedrag met € 9,5 miljoen voor zo’n 14 schoolgebouwen voorzien.

Perspectiefnota 2022-2025

Investeringen in scholen en sport In de Meerjareninvesteringsplanning (MIP) wordt een aantal nieuwe investeringen voorgesteld in scholen.

PAGINA

Sport In de exploitatie van de sporthallen Bethaniënstraat en De Opmaat bestaat een structureel tekort op het saldo van de subsidie en de kostprijsdekkende huur. Vanaf 2023 wordt sporthal Middachtensingel in gebruik genomen. Voor beheer en exploitatie daarvan is een jaarlijks exploitatiebedrag benodigd van € 88.000. Voor de Bethanienstraat bedraagt dit € 83.000. Beide tekorten worden in de begroting verwerkt.

14

Nieuw preventief beleid en investeringen t.b.v. invoer taskforce maatregelen jeugd In de raadsbrief van 6 april is uiteengezet hoe de bestemmingsreserves Transformatie Zorg en WMO & Jeugdzorg structureel kunnen worden ingezet voor nieuw preventief beleid en investeringen voor de invoer van taskforce maatregelen jeugd. Specifiek is dat inzet voor complexe scheidingen, steungezinnen, POH Jeugd, Perspectiefoverleg jeugd en samenwerken aan veiligheid. In de nieuwe nota “reserves en voorzieningen” is het uitgangspunt opgenomen dat bestemmingsreserves in beginsel een tijdelijke aard hebben. Daarmee zijn bestemmingsreserves ongeschikt om structurele lasten te dekken. We stellen voor om de jaarlijkse toevoeging aan de bestemmingsreserves Transformatie Zorg en WMO en Jeugdzorg om te zetten naar een direct budget voor de hiervoor genoemde punten. Een resterend saldo van € 0,1 miljoen kan vrijvallen ten gunste van de algemene middelen.

15

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

Padelbanen tennisvereniging Schuytgraaf In 2018 heeft de gemeente 2 padelbanen voor TV Schuytgraaf gefinancierd. TV Schuytgraaf betaalt deze investering terug door middel van kostprijsdekkende huur. In principe komt dit neer op een soort lening tegen 2% rente, met de padelbaan als onderpand. Dit is een groot succes. Inmiddels is het aantal leden van de tennisvereniging sterk gegroeid en is er een tekort aan ruimte om te padellen. Ze hadden 35 padelleden verwacht na 2 jaar, dit zijn er inmiddels ruim 130. De vereniging wil de constructie herhalen voor uitbreiding van het aantal banen. Hier staan wij positief tegenover en de businesscase van TV Schuytgraaf ziet er zeer positief uit. Dit betekent dat we vanuit sportbeleid € 0,1 miljoen investeringsruimte nodig hebben om dit mogelijk te maken, hier staat een kostprijs dekkende huurverhoging tegenover van € 6.578 per jaar gedurende 30 jaar.

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

2025

I/S

2022

2023

2024

Addendum coalitieakkoord: Burgerkracht

-175

-175

-175

I

Onttrekking BR Burgerinitiatieven Sociaal domein

175

175

175

I

Opschorten bezuiniging sociale basis (herijking welzijnsopgave)

-350

-350

Integraal plan voor aanpak racisme, veiligheid en acceptatie

-200

-200

Financieel beeld 2022-2025 (bedragen x € 1.000)

16

2.1.1 Financieel beeld

Meedoen in een socialer Arnhem

I -36

-36

S

LHBTIQ+ en vrouwenemancipatie Arnhemse standaard toegankelijkheid openbare ruimte

I

-100 -40

-40

-40

S

Huisvesting maatschappelijke initiatieven

-80

-80

-80

-80

S

Vluchtelingen en statushouders Pilot Shelter City

-35

-35

BUIG actualisatie

5.800

4.900

3.900

3.900

S

Werk: Herstelagenda en landelijke middelen

-875

-1.125

Armoede- Bijzondere Bijstand < 21 jaar

-231

-231

-231

-231

S

Wetswijziging WGS t.a.v. Vroeg erop af

-207

-207

-207

-207

S

Veiligheid: Aanpak mensenhandel

-175

-175

-175

-175

S

Veiligheid: Datagedreven werken voor de aanpak van criminaliteit

-150

-150

-150

-150

S

Veiligheid: Strategische advisering programma Veiligheid

-120

-120

-120

-120

S

VGGM: Verdeling kosten kazerne Ede

-400

-400

-400

-400

S

Wijziging woonplaatsbeginsel jeugd

-2.100

-2.100

-2.100

-2.100

S

Wijziging woonplaatsbeginsel jeugd dekking vanuit GF

2.100

2.100

2.100

2.100

S

Suïcidepreventie

I I

en onveiligheid

Nieuw preventief beleid en investeringen t.b.v.

I

99

invoer taskforce maatregelen jeugd Sport: exploitatie Bethanienstraat en de Opmaat

-83

Sport: Middachtensingel

-83

-83

-83

S

-88

-88

-88

S S

Investeringen in scholen en sport

-121

-513

-607

-1.026

Totaal Meedoen in een socialer Arnhem

2.772

1.103

1.683

1.264

17

PAGINA

Perspectiefnota 2022-2025

ONDERWERP

3. Wonen in een duurzamer Arnhem Arnhem kent vele opgaven, groot en klein. Dat lijken soms afzonderlijke onderwerpen, maar heel vaak zijn ze met elkaar verbonden. Zoals het bouwen van woningen en duurzaamheid. De leefbaarheid in de wijken en armoede. De meeste winst valt te behalen door die opgaven te combineren en in samenhang aan te pakken.

Grote opgaven Arnhem staat voor grote uitdagingen. De komende 20 jaar groeit de stad. In die periode moet bijna een kwart stad, zo’n 16.000 woningen, bij worden gebouwd om aan de vraag naar woonruimte te voldoen. Goed nieuws dat Arnhem populair is als vestigingsstad, want dat trekt ook weer nieuwe bedrijvigheid. Wel moeten we die groei in goede banen leiden. Er is nu al een tekort aan woningen in alle segmenten. Aan betaalbare huurwoningen, maar ook woningen die levensloopbestendig zijn, woningen voor kleine huishoudens, middenhuur en betaalbare koopwoningen. De behoefte ligt waarschijnlijk nóg hoger, omdat ook steeds meer mensen uit de Randstad zich in Arnhem vestigen, er een toename van arbeidsmigranten is en de regio steeds beter bereikbaar wordt. Dat alles betekent dat we daar bovenop nog meer woningen nodig hebben. Een fikse uitdaging, want de ruimte in de stad is beperkt. We kiezen er voor om deze uitdaging niet alleen als een woningbouwopgave te zien. We hebben ook te maken met de wijkgerichte energietransitie, waar we woningen duurzamer willen maken. Het moeten ook slimmer omgaan met de bestaande woningen. Zodat stellen en alleenstaanden door kunnen stromen naar bijvoorbeeld een appartement, en er weer meer eengezinswoningen beschikbaar komen. Groei betekent een intensiever gebruik van de openbare ruimte, waardoor kwaliteitsverbetering nodig is.

De groeiende stad moet tegelijk bereikbaar blijven, voor alle vormen van vervoer. We willen ook dat de stad beter is voorbereid op het veranderende klimaat. Verstedelijking en verduurzaming zien we daarom samen als één opgave. Dat noemen we ‘gezonde groene groei’. Bovendien blijven we investeren in de bestaande stad. Niet alleen omdat daar ook ruimte is voor nieuwe woningen. Maar ook omdat de wijken en de leefomgeving van de bestaande stad op goed niveau moet blijven. We hebben oog voor de héle stad, voor sterke én kwetsbare wijken. Er zijn teveel wijken waar bewoners moeite hebben om het hoofd boven water te houden. Wijken met weinig veerkracht, met sociale problematiek zoals een hoge werkeloosheid en hoge (kinder)armoede. De problemen in deze wijken willen we in samenhang aanpakken. Met een grootschalige samenhangende aanpak van stadsvernieuwing, waarbij de woningbouwplannen en de verduurzamingsopgave hand in hand gaan om de leefbaarheid van de wijken en de kwaliteit van leven van onze inwoners te verbeteren. We noemen dit de Arnhem-Oost aanpak, omdat de wijken waar dit vooral speelt aan de oostkant van Arnhem liggen. Hoe gaat dat concreet? Inwoners met een laag inkomen wonen doorgaans in huizen met lage huren. Dat zijn gemiddeld niet de best geïsoleerde en duurzame woningen.

Door nu juist deze woningen aan te pakken en duurzamer te maken, zorgen we ervoor dat deze inwoners een goed gerenoveerde, comfortabele en energiezuinige woning hebben én dat de maandelijkse energiekosten sterk dalen. Tegelijk investeren we ook in het welzijn en kansen van inwoners, in banen en in het verbeteren van de wijken die achterop zijn geraakt. Heel veel vliegen in één klap. Zo maken we de stad beter voor iedereen.

Dilemma’s Een groeiende stad brengt nieuwe dilemma’s met zich mee. Binnen de gemeentegrenzen is maar beperkte ruimte voor groei. Op locaties waar bijvoorbeeld ooit industrie was of kantoren stonden, kunnen we bouwen. Dat is wel duurder dan nieuwe huizen bouwen op een braakliggend stuk grond. Het betekent ook meer hoogbouw en voldoende kleinere woningen realiseren, zodat er meer doorstroming op de woningmarkt ontstaat. We moeten keuzes maken over het tempo waarmee we aan de slag kunnen. In de Omgevingsvisie worden deze dilemma’s omgezet naar strategische keuzes voor de toekomstige stad.

Nergens is de betrokkenheid van bewoners beter zichtbaar als bij hun directe leefomgeving. Zo zijn zij uitgebreid betrokken bij het opstellen van het bomenplan en het referendum over diftar. Daarnaast zijn we begonnen om voor alle wijken een groenvisie op te stellen samen met wijkbewoners. Dit geldt ook voor de wijkgerichte energietransitie. We gaan met alle wijken in gesprek, en geven de inwoners zo inzicht in wat ze kunnen verwachten in hun wijk en praten we over zorgen die ze hebben bij wat de energietransitie voor hen betekent. Er ontstaat ruimte, creativiteit en eigen initiatief bij veel inwoners om zelf met energietransitie aan de slag te gaan. De omgevingsvisie richt zich op de ontwikkeling van de stad op de langere termijn. Het is belangrijk dat Arnhemmers zich herkennen in keuzes die het gemeentebestuur maakt voor de ontwikkeling van hun stad. Daarom zijn inwoners met een digitale koerswijzer geraadpleegd en via stellingen gevraagd om mee te denken op belangrijke thema’s zoals hoogbouw, het gebruik van de straat en de beste plekken voor maatschappelijke voorzieningen. Specifiek is aandacht gegeven aan jongeren door lesmateriaal te ontwikkelen en leerlingen uit het voortgezet onderwijs te vragen hún toekomstvisie voor Arnhem in een video uit te werken. De verslaglegging van alle participatie wordt opgenomen in een participatiedocument bij de omgevingsvisie.

Duurzaam initiatief in het Spijkerkwartier De BlauweWij(k)Economie is een beweging van bewoners in het Spijkerkwartier. Zij willen sociaal ondernemerschap stimuleren en ontwikkelen vanuit de passie en het talent van buurtbewoners. De BlauweWij(k)economie gaat uit van een andere manier van economisch denken, waarbij in de basisbehoeften wordt voorzien met wat lokaal voorhanden is. De doelstelling is om een zoveel mogelijk CO2 neutrale en klimaatadaptieve wijk te realiseren door sociaal inclusief circulair ondernemerschap te stimuleren. Het begon een jaar of acht geleden met een buurtinitiatief voor de gezamenlijke aanschaf van zonnepanelen, later aangevuld met een concreet aanbod van een koffer gevuld met ledlampen, trainingen, circulaire economie en verbindingen met andere initiatieven in de wijk. Inmiddels is de BlauweWij(k)Economie uitgegroeid tot een brede beweging die zich niet alleen richt op duurzaamheid en energie-besparing, maar ook op de sociale kant van deze thema’s. Een collectieve integrale aanpak is wat werkt. Dit heeft inmiddels al geleid tot concrete initiatieven zoals Spijkerenergie (besparen en opwekken van energie), Spijkerbed (een wijkhotel), Spijkerzwam (teelt van oesterzwammen op lokaal ingezameld koffiedik), het BuurtBaanBureau en het BuurtGroenBedrijf.

Zo bouwen wijkbewoners in samenwerking met overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven aan een duurzame leefomgeving met meer welzijn, verbondenheid en oog voor de natuur. In 2021 gaan ze ook richten op ontmoeten in de wijk.

ONDERWERP

Participatie

Perspectiefnota 2022-2025

Het gebruik van de openbare ruimte is toegenomen en veranderd. Dat was al zo voor corona, maar krijgt nu een extra impuls. Dat betekent dat we de leefomgeving moeten aanpassen aan de eisen van nu. Meer plekken om buiten te sporten, de parken geschikt maken voor meer bezoekers en meer groen in de wijken. De buitenruimte wordt zo meer een plek om prettig te vertoeven. En we hebben minder last van hevige regenval en er zijn meer koelteplekken. Door te investeren in een groene stedelijke omgeving, dragen we niet alleen bij een klimaatadaptatie, maar ook aan een gezonde leefomgeving. Met meer ruimte voor recreatie, sport en ontmoetingen.

PAGINA

Corona

18

Stedelijke groei mét verwezenlijking van duurzame ambities, dat vergt grote investeringen in de volle breedte. Het gaat immers om meer dan gasloze woningen bouwen alleen. De stad moet bereikbaar blijven, én de lucht schoon. De openbare ruimte moet kwalitatief goed en groener. Wijken hebben goede voorzieningen nodig. Dit geldt voor nieuwe wijken, maar ook voor bestaande wijken. Ook hier zullen we keuzes moeten maken. We kunnen niet alle ambities tegelijk verwezenlijken. Maar we kunnen wél ambities integraal aanpakken en op die manier zoveel mogelijk bereiken. We realiseren ons bovendien dat Arnhem het niet alleen kan. Vele andere partijen spelen een rol. De gemeente kan er voor kiezen om actiever te zijn bij het aankopen van grond en gebouwen. Dat geeft immers meer regie op de ontwikkeling van woningen op die locaties.

Binnen deze aanpak worden er ook kosten gemaakt voor organisatie/personeel en inzet communicatie. Hiervoor ramen we in 2021 € 250.000 en in 2022 en 2023 € 500.000 per jaar. Deze inzet kan grotendeels gedekt worden vanuit de middelen voor anticyclisch investeren die al in de begroting zijn opgenomen en vanuit de rijksmiddelen herstructurering volkshuisvesting. Het restant van circa € 500.000 wordt gedekt uit de algemene middelen. Verstedelijkingsopgave Arnhem groeit en deze groei zet de komende jaren door. Tot 2040 moeten zo’n 16.000 woningen worden gebouwd, inclusief maatschappelijke voorzieningen, in bestaand stedelijk gebied. Maar de verstedelijkingsopgave gaat niet alleen over woningbouw. Het vergt een samenhangende aanpak op alle functies die een beroep doen op de ruimte, zoals wonen, werken, ontspannen, ontmoeten, verplaatsen, parkeren, sporten. De Raad stelt op korte termijn de ontwerp Omgevingsvisie vast. Deze visie geeft richting aan de ontwikkeling van de stad tot 2040 en bepaalt de koers voor alle ruimte vragende opgaven. De uitdaging is om bestaande en nieuwe opgaven in balans met elkaar vorm te geven. In verbinding met de inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties die onze stad maken. Dat gaat niet vanzelf.

Om deze opgave in goede banen te leiden is naast visie, strategie en uithoudingsvermogen vooral ook creativiteit, organisatiekracht en (co)financiering noodzakelijk. Middelen zijn noodzakelijk voor het afdekken van twee zaken: (a) maatschappelijke kosten en (b) organisatiecapaciteit.

ONDERWERP

Binnen dit budget is voor drie jaar € 0,7 miljoen (in totaal € 2,1 miljoen) te bestemmen voor de aanvraag Volkshuisvestingsfonds. Met dit fonds kan een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de verbetering van de woonkwaliteit en de leefomgeving en daarmee aan de leefbaarheid in Arnhem Oost, waarbij het Rijk 70% van de kosten bijdraagt. Naast de hier vermelde € 2,1 miljoen kunnen ook bestaande budgetten uit het klimaatfonds en de Herstelagenda, als ook bijdragen van derden als cofinanciering worden ingezet. Wij streven ernaar om daarmee een stap te zetten binnen de Arnhem-Oost aanpak met een aanvraag van rond de € 35 miljoen (waarvan 70% vanuit het Rijk te dekken uit het Volkshuisvestingsfonds). De veiligheid in de wijken heeft de laatste jaren extra aandacht gekregen wat heeft geleid tot het formuleren van prioriteiten in de 8 gebieden. De situatie in de Arnhemse wijken maakt dat de huidige capaciteit om in de wijken slagvaardig te kunnen werken onvoldoende is. Om die reden breiden we deze uit met 2fte, waarbij dekking plaatsvindt binnen de genoemde middelen voor de Arnhem-Oost aanpak.

Perspectiefnota 2022-2025

Voor het regeerakkoord is door het ministerie van Binnenlandse Zaken samen met 15 gemeenten ingezet op een investering van € 400 miljoen voor 16 gebieden per jaar. Voor Arnhem kan dit (afhankelijk van nog vast te stellen verdeelsleutels) een jaarlijks budget opleveren tussen de € 15 en € 20 miljoen. Naar verwachting zal de gemeente hier zelf een bedrag van rond de € 5 miljoen per jaar als cofinanciering aan moeten bijdragen. Voorstel is om hiervoor € 2 miljoen jaarlijks structureel te reserveren om daarmee de toekenning van budgetten vanuit het rijk te mobiliseren. Voor de 2022 ramen we een benodigd bedrag van circa € 1,5 miljoen voor het financieren van projecten/initiatieven voor Arnhem Oost. Vanaf 2023 is € 2 miljoen per jaar ingeraamd.

PAGINA

Arnhem Oost aanpak We gaan zoals ook gevraagd in de motie20M253 “Doelen en middelen voor Arnhem Oost Aanpak” voortvarend aan de slag met de problematiek van onze meest kwetsbare wijken. In Arnhem Oost aanpak is al gestart met de veiligheidsaanpak (BOTOC). Een vervolgstap is nu de aanvraag voor het volkshuisvestingfonds. De komende jaren zullen meerdere regelingen vanuit het rijk komen die als multiplier werken voor investeringen in Arnhem met als vereiste dat ook de gemeente investeert. Op dit moment wordt gewerkt aan de uitwerking van de motie: • een integraal en samenhangend lange termijn aanpak voor Arnhem Oost (Malburgen, Geitenkamp, Arnhemse Broek, Klarendal en Presikhaaf (West)) voorzien van concrete, meetbare doelen; • een uitvoeringsplan voor de geselecteerde wijken (2022 en verder). Om te kunnen werken aan het aanpakken van de problematiek in onze kwetsbare wijken zijn eveneens middelen nodig. Deze kunnen worden ingezet als cofinanciering voor externe middelen.

19

3.1 Toelichting investeringen en financiële uitwerking

Participatieproces Nemia Het realiseren van de energietransitiedoelen binnen de gemeente Arnhem loopt via het programma New energy made in Arnhem 2020-2030 en de daarvoor gereserveerde formatie en middelen. Voortvloeiend uit het Klimaatakkoord krijgen gemeenten, provincies en waterschappen er extra nieuwe taken bij, met bijhorende extra lasten in de bestuurlijke en ambtelijke uitvoering. De Raad voor het Openbaar Bestuur dat hier onderzoek naar heeft gedaan, adviseert de kosten voor gemeenten en provincies in de periode 2022-2024 te bekostigen via een brede doeluitkering, maar het is nog niet zeker of deze er gaat komen. Wijkgerichte energietransitie kan niet zonder de inbreng van de inwoners. Het gaat immers om hun woningen en wijken. Het proces in de wijken loopt voorspoedig en de inwoners vragen om continuering daarvan. Om hier invulling aan te kunnen geven ramen we € 125.000 in 2022 (en 2021). Nodig voor de inzet van participatiemiddelen zoals energieloket, participatiemanagers en energiecoaches. Indien het kabinet komt met aanvullende middelen kan dit bedrag terugvloeien naar de algemene middelen. Duurzaamheidsmaatregelen eigen gebouwen Maatregelen binnen onze eigen gebouwen om onze CO2-reductie doelen te halen, worden grotendeels uit de bestaande budgetten van de betreffende afdelingen en programma’s gefinancierd, zoals ook in het Klimaatplan is beschreven.

Er is jaarlijks € 800.000 beschikbaar voor het nemen van maatregelen om onze panden te verduurzamen, waarbij de randvoorwaarde is dat het via energiebesparing moet worden terugverdiend. Niet alle maatregelen die genomen worden naar aardgasloos en energieneutraliteit zijn echter terug te verdienen. Zeker bij oudere gebouwen is verduurzamen een stuk lastiger. Gemiddeld blijkt 37% van de maatregelen die uit dit budget gefinancierd worden niet binnen de levensduur terugverdiend kunnen worden en deze middelen van € 45.000 in 2022 tot € 91.000 in 2025, worden dan ook hiervoor beschikbaar gesteld. Buurtconciërges In Arnhem, en dan met name Arnhem Oost, wordt een toenemende achteruitgang van de leefomgeving geconstateerd. Daarom wordt op 1 juli 2021 gestart met de pilot buurtconciërges in 5 wijken in Arnhem Oost. Er zijn 10 buurtconciërges en 1 coördinator actief in deze wijken. De pilot loopt tot eind 2022. Deze wordt tot 1 juli 2022 bekostigd uit het werkinvesteringsfonds en tot 1 januari 2023 uit de

ONDERWERP

Voor structurele monitoring wordt tweejaarlijks een bedrag van € 125.000 geraamd. Dit bedrag is nodig voor monitoring en voor nadere uitwerking. Dit doen we samen met bewoners in de wijken Het gewenste resultaat is: 1. een analyse van aanleidingen voor het ontstaan van kwetsbare wijken; 2. een visie op hoe Arnhem de komende 10 jaar het ontstaan van nieuwe kwetsbare wijken kan voorkomen; 3. een uitvoeringsplan voor de geselecteerde wijken (2022 en verder).

Perspectiefnota 2022-2025

Motie voorkom stadsvernieuwing 4.0 De motie 20M257g ‘voorkomen stadsvernieuwing 4.0’ is op dit moment volop in uitvoering. Er is een literatuuronderzoek uitgevoerd en er worden op basis van een analyse wijkgesprekken gehouden in april en mei 2021. Later dit jaar volgen nog meer wijkgesprekken. Het plan van aanpak is inmiddels opgesteld.

PAGINA

(b) Organisatiecapaciteit Om te kunnen komen tot een verstedelijkingsstrategie is voldoende organisatiecapaciteit noodzakelijk. Daarvoor reserveren we vanaf 2022 geld in de begroting. De complexiteit en omvang van de opgave vraagt om organisatiekracht bij de gemeente, zowel op programmatisch als op meer uitvoerend en ondersteunend niveau. In het kader van besluitvorming over de Herstelagenda zijn voor de jaren 2021, 2022 en 2023 al vanuit het anticyclisch investeren extra middelen voor plancapaciteit vrijgemaakt voor 3 gebieden in de stad: Kronenburg, de binnenstad en Arnhem-Oost. Hiernaast is op korte termijn verdere versterking in de capaciteit nodig voor de ontwikkeling naar een sterk regisserende gemeente. We stellen voor hiervoor in 2022 € 470.000 beschikbaar te stellen en in 2023 € 600.000.

20

(a) Maatschappelijke kosten Al de hierboven genoemde ambities komen samen in gebiedsontwikkelingen en kennen een publieke onrendabele top. De markt gaat deze onrendabele top niet oplossen, daarvoor is publieke financiering noodzakelijk, waarbij Rijk en provincie vaak vragen om cofinanciering.

Om ongewenste ontwikkelingen in de stad tegen te houden is het soms noodzakelijk om een planologisch voorbereidingsbesluit te nemen. Te denken valt bijvoorbeeld aan de zorgbewoners in de Paasbergflat en de aanpak van splitsing en verkamering. Er is geen dekking in de begroting beschikbaar voor deze uren. De kosten die de gemeente maakt voor deze besluiten kunnen niet bij een eigenaar/initiatiefnemer worden neergelegd. Er is naar verwachting € 25.000 per jaar nodig om hiervoor expertise in te huren. Investeringen in openbare ruimte In de Meerjareninvesteringsplanning (MIP) wordt een aantal nieuwe investeringen voorgesteld in de openbare ruimte.

ONDERWERP

Toename WOB-verzoeken bij anterieure overeenkomsten en planologische voorbereidingsbesluiten Bij de realisatie van projecten voor derden (waaronder anterieure en andere overeenkomsten) worden er steeds vaker WOB-verzoeken ontvangen. Punt van zorg daarbij is dat niet alle kosten ook verhaald kunnen worden op de projectontwikkelaar aangezien het gaat om publiekrechtelijke zaken. WOBverzoeken zorgen voor extra uren. De inschatting is dit jaarlijks om ongeveer € 25.000 aan ureninzet gaat. Deze kosten leiden tot overschrijdingen en worden daardoor ten laste van de algemene middelen gebracht.

Perspectiefnota 2022-2025

Woonboten Nieuwe Haven Op 8 juli 2020 heeft de gemeenteraad de visie op de Nieuwe Haven vastgesteld. De ontwikkeling van de Nieuwe Haven tot bedrijfshaven, betekent ook dat ervoor is gekozen om de woonfunctie van de haven te beëindigen. Voor 15 woonboten met ligplaats in de nieuwe Haven is daarom ingezet op uitkoop of een andere oplossing. Voor acht woonboten met ligplaats is het op dit moment al gelukt tot een oplossing te komen. Het betreft 6 keer uitkoop en 2 keer verplaatsing naar een bestaande ligplaats buiten Arnhem. De afwikkeling hiervan is naar verwachting medio 2021 afgerond. Voor 7 boten met ligplaats is op dit moment nog geen oplossing. Voor de beëindiging van de woonfunctie is € 3,5 miljoen in de begroting opgenomen. Dit is aanvankelijk als volgt over de jaren verdeeld; € 1,15 miljoen in 2020 (waarvan € 0,895 miljoen via budgetoverheveling jaarrekening 2020 naar 2021), € 0,8 miljoen in 2021, € 0,8 miljoen in 2022 en € 0,8 miljoen in 2023. Aangezien medio 2021 al voor de helft van de woonboten een oplossing is gevonden komt het tempo en de verdeling over de jaren niet met elkaar overeen en is het nodig om in 2022 en 2023 begrote budgetten naar voren te halen. Bij eerdere behandeling in de raad is ook aangegeven dat de verdeling van het budget over de jaren geen belemmering mag vormen.