Agendabundel

6

Met de budgettaire ruimte op basis van de meicirculaire ontstaat de mogelijkheid om een aantal (nieuwe) knelpunten op te lossen en middelen in te zetten op prioriteiten uit het coalitieakkoord waarvoor nog geen of onvoldoende middelen waren bestemd. De daarbij gemaakte keuzes en zijn eveneens in de onderstaande tabel weergegeven. Financieel beeld 2023-2026 (vervolg)

2023

2024

2025

Gemeentefonds en overige Rijksontwikkelingen (structureel)

14.312

26.825

32.637

5.725

Beleidsontwikkelingen Een DUURZAAM Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-6.290 435 -6.725

-3.798 402 -4.200

-4.309 391 -4.700

-409 391 -800

Een GROEN Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-6.963 -33 -6.930

-5.638 -33 -5.605

-4.553 -33 -4.520

-4.734 -214 -4.520

Een KANSRIJK Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-3.297 -560 -2.737

-1.961 -421 -1.540

-1.281 -391 -890

-1.242 -442 -800

Een VERBONDEN Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-5.760 -1.215 -4.545

-4.466 -1.041 -3.426

-3.136 -781 -2.355

-2.940 -781 -2.160

Jaarlijkse bijstellingen Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-8.787 -6.303 -2.484

-5.972 -6.790 818

-5.499 -6.952 1.453

-6.288 -6.288 0

Aanvullende toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve cf Begroting 2023 Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-15.871

7.358

26.219

-13.203

8.740 -24.612

30.629 -23.271

34.904 -8.685

9 -13.212

0

0

0

0

Totaal Financieel beeld

7

2026

Na verwerking van de aanvullende beleidsontwikkelingen na het coalitieakkoord, blijkt dat met deze Begroting in 2023 een onttrekking van € 15,9 miljoen aan de algemene reserve wordt gedaan. In 2024 en 2025 wordt respectievelijk € 7,4 miljoen en 26,2 miljoen aan de algemene reserve toegevoegd. In 2026 wordt € 13,2 miljoen aan de algemene reserve onttrokken. Doordat de onttrekking van € 13,2 miljoen in 2026 van incidentele aard is en dus ná 2026 niet meer gedaan wordt, is de begroting structureel in evenwicht. Verderop in dit hoofdstuk wordt de benodigde weerstandscapaciteit toegelicht. Daaruit blijkt dat tot en met 2026 in totaal incidenteel € 26,0 miljoen uit de algemene reserve kan worden onttrokken zonder dat de weerstandsfactor onder de 1,4 zakt. Samenvattend Voorafgaand aan het coalitieakkoord werd in de meerjarenraming vanaf 2026 jaarlijks 2,5 miljoen toegevoegd aan de algemene reserve. In het coalitieakkoord is € 0,9 miljoen van deze structurele ruimte ingezet en resteert dus € 1,6 miljoen structurele ruimte. Met de aanvullende ontwikkelingen na het coalitieakkoord wordt deze structurele ruimte ook ingezet. Doordat er niet meer dan de structurele ruimte wordt ingezet, is de Begroting 2023 structureel in evenwicht. De incidentele ruimte in de eerste jaren leidt in deze Begroting tot toevoegingen aan de algemene reserve in 2024 en 2025.

In 2026 wordt € 13,2 miljoen van deze incidentele ruimte ingezet. Mocht het Rijk overgaan tot een aanpassing van de accresberekening voor 2026, wat zou leiden tot een hogere gemeentefondsuitkering, dan groeit daarmee de structurele ruimte. in de eerdere figuur van de gemeentefondsuitkering zullen de donkerblauwe kolommen groeien. Aangezien de totale gemeentefondsuitkering in 2023 tot en met 2025 hetzelfde blijft, zal deze extra structurele ruimte dus ten koste gaan van de incidentele ruimte. Daarom is het van belang prudent om te gaan met de incidentele ruimte die de Begroting 2023 biedt.

Gemeentefonds Gemeentefonds in coalitieakkoord In het coalitieakkoord zijn reeds de september- en decembercirculaire 2021 verwerkt. Tevens zijn in het coalitieakkoord inschattingen gemaakt over de meicirculaire (aanvullend accres, schrappen oploop opschalingskorting, herverdeling algemene uitkering en compensatie jeugdzorg). Voor het onderdeel Beschermd Wonen is in het coalitieakkoord al rekening gehouden met het nieuwe verdeelmodel dat voor Arnhem een nadelige oploop laat zien. Na het jaar 2026 waarin reeds rekening wordt gehouden met een nadeel van bijna € 15 miljoen loopt dit verder op tot bijna € 21 miljoen in 2027, ruim € 26 miljoen in 2028 en ruim € 28 miljoen vanaf 2029. Hiermee zal in de komende nieuwe begrotingen rekening moeten worden gehouden. Gemeentefonds en overige ontwikkelingen aanvullend op het coalitieakkoord In deze Begroting is de raming van het gemeentefonds bijgesteld op basis van de feitelijke meicirculaire 2022. Ten opzichte van de Begroting 2022 stijgt de gemeentefondsuitkering over de jaren tot en met 2025. Een groot deel daarvan betreft de nominale indexatie van de gemeentefondsuitkering dat tot uitdrukking komt in een hoger accres. Het accres laat in de meicirculaire vanaf 2026 echter een daling zien als gevolg van de wijziging van de normeringssystematiek. Het effect van dit zogenaamde accres-ravijn is circa € 25 miljoen voor Arnhem.

De oploop van de opschalingskorting is tot en met het jaar 2025 geschrapt, ook dit is verwerkt in de meicirculaire. De verdeling van het gemeentefonds sluit door onder andere de decentralisaties in het sociaal domein niet meer aan bij de huidige tijd en is bovendien in de afgelopen twintig jaar ingewikkeld en ondoorzichtig geworden. Daarom wordt vanaf 1 januari 2023 een compleet herzien verdeelmodel gebruikt. Het doel van de herziene verdeling is een stabiel verdeelmodel dat zo goed mogelijk aansluit bij de kosten van gemeenten. Het model is geen eindstation en zal continu onderhoud vragen. Op basis van een ingroeipad wordt in 3 jaar het maximale effect in elke gemeente bereikt. Voor Arnhem betekent dit een voordeel van ruim € 6 miljoen vanaf 2025 dat in de meicirculaire en daarmee in deze Begroting is meegenomen. De overige aanpassingen in het gemeentefonds die leiden tot aanpassingen in de lasten als gevolg van taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen zijn toegelicht in deel 3 (Financiële begroting). Conform het advies van de Commissie van Wijzen zijn voor het jaar 2023 de middelen jeugdzorg incidenteel volledig in de meicirculaire verwerkt. Voor de jaren daarna vindt formele besluitvorming later plaats bij het afsluiten van de Hervormingsagenda. Daarbij vormt het advies van de Commissie van Wijzen het uitgangspunt.

Op basis van de richtlijn vanuit Rijk en VNG mogen gemeenten de middelen in de begroting echter volledig meenemen, waarbij ook rekening gehouden wordt met een besparing die landelijk door het Rijk wordt uitgewerkt en naar verwachting tot lagere lasten bij gemeenten gaat leiden. In programma S07 Zorg en verderop in dit hoofdstuk wordt nader toegelicht op welke wijze de extra middelen voor jeugdzorg zullen worden ingezet. Nader onderzoek naar de effecten van de nota Investeren, waarderen en afschrijven (nota IWA) op het meerjarig onderhoudsplan 2022 (MJOP) van het gemeentelijk vastgoed, levert een voordeel op. Tot slot is op deze plaats 8

een administratieve correctie verwerkt van een boeking die in de vorige Begroting ten onrechte niet structureel was opgenomen. In onderstaande tabel zijn alle hiervoor beschreven mutaties op het gemeentefonds vanuit het coalitieakkoord en aanvullend daarop opgenomen. Gemeentefonds en overige (rijks)ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

I/S

Ontwikkelingen gemeentefonds sept.- en dec.circulaire Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen sept.- en dec.circulaire Inschatting ontwikkelingen meicirculaire Beschermd Wonen Gemeentefonds totaal ontwikkelingen Coalitieakkoord

10.890 3.864

10.997 3.886

11.795 4.073

12.156 S 4.022 S

18.024 32.777

28.800 -2.797 40.885

33.621 -7.441 42.047

24.695 S -14.689 S 26.184

Ontwikkelingen gemeentefonds meicirculaire Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen meicirculaire Extra middelen Jeugdzorg Effect nota IWA op MJOP Vastgoed Correctie structurele boeking AR Gemeentefonds totaal aanvullend op Coalitieakkoord

11.210 2.887

13.488 2.909

18.487 4.525

-7.215 S 5.148 S

214

10.236 192

9.433 192

14.312

26.825

32.637

6.501 S 291 S 1.000 S 5.725

Totaal ontwikkelingen gemeentefonds en overige ontwikkelingen

47.089

67.710

74.685

31.909

Financiële koers van de beleidsontwikkelingen In het coalitieakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor een aantal onvermijdelijke ontwikkelingen. Daarnaast is een aantal beleidskeuzes op het terrein van de algemene middelen gemaakt. Deze zijn in onderstaande tabel opgenomen. Onvermijdelijke ontwikkelingen en beleidskeuzes coalitieakkoord Bedragen x € 1.000

2023

Onvermijdelijke ontwikkelingen Stikstofagenda Actualisatie BUIG Burgerzaken voordeel BRP straat Zevenaar Uitvoering moties Diversiteit en Inclusie eigen personeel Tekort Bridge to Liberation (21A62) Stijging kosten HO door vergrijzing en tariefstijgingen Stijging kosten WRV Stijging kosten doelgroepenvervoer Stijging kosten Jeugd (tariefstijging en volumestijging) Voordeel binnen zorgbegroting Uitvoeringsagenda Nieuwe Haven Beëindiging woonfuncties woonboten Nieuwe Haven Bijdrage E-depot Gelders Archief Verlenging afspraken voor sw-medewerkers Omzetten pilots uitvoering Wgs in structureel beleid Hogere energieprijzen Sportbedrijf Milieutoezicht ODRA Gevolgen Wet kwaliteitsborging bouw

9

-100 -1.300 508 -65 -100 -994 -460 -2.590 5.518 -200 -500 -54 -920 -155 -300 -150 -130

2024

2025

-1.500 508

-1.500 508

-100 -1.664 -795

-200 -2.034 -795 -274 -1.685 3.191

-2.684 4.885 -200 -54 -1.915 -155

-54 -2.280 -155

-150 -130

-150 -130

2026

I/S

I -1.500 S 508 S I I -1.904 S -795 S -262 S -2.221 S 3.261 S I I -54 S -2.280 S -155 S I -150 S -130 S

Formatie SBR Informatieveiligheid & privacy Kostenstijging IV/ICT Open en transparante overheid: capaciteit informatievoorziening en kwaliteitssysteem RTV Arnhem / Connect Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen: Uitvoeren regionale agenda Onderhoud beweegvoorzieningen in de openbare ruimte Plan van aanpak woonwagenlocaties Uitvoering en handhaving reguleringsinstrumentarium (ODRA) Risico op kapitaalvernietiging groot onderhoud wegen Klantenservice

-2.500 -1.470 -635 -200

-2.500 -1.470 -635 -200

-2.500 -1.370 -635 -200

-2.500 S -1.270 S -635 S -100 S

-687

-100 -687

-100 -687

-100 S -687 S

-100 -100 -60

-100 -600 -60

-100 -100 -60

-100 S -100 S -60 S

-100

-23 -100

-46 -100

-69 S -100 S

2.790 57

4.240 1.280

5.690 1.990

7.140 S 2.700 S

Beleidskeuzes Indexatie OZB obv CPI met extra ruimte tot 5% jaarlijks Verhoging afvalstoffenheffing (in 4 jaar naar 95% kostendekking) Verhoging parkeertarieven Verhoging toeristenbelasting (regulier tarief met € 0,50 en verlaagd tarief met € 0,25) Stopzetten dotaties aan BR Solvabiliteit Vrijval BR Solvabiliteit Vrijval uit algemene reserve bij weerstandsfactor van 1,4

2.900 166

2.900 166

2.900 166

2.900 S 166 S

6.110 20.447 19.284

3.693

2.941

2.941 S I I

Totaal Onvermijdelijke ontwikkelingen coalitieakkoord

43.910

1.850

2.230

4.443

In het coalitieakkoord zijn de onvermijdelijke ontwikkelingen niet apart toegelicht. Hieronder worden deze punten die nu in de Begroting worden opgenomen toegelicht. Stikstofagenda De maatregelen in het kader van de stikstofagenda zoals ingezet in de Begroting 2022 worden ook in 2023 voortgezet. Actualisatie BUIG In lijn met het programmaplan ‘Doorbraak naar Werk’ en het realistisch en actueel begroten van BUIG (gebundelde uitkeringen), wordt de bijgestelde raming voor 2023 en verder voor de BUIG verwerkt in deze Begroting. Burgerzaken voordeel BRP straat Zevenaar In de Perspectiefnota 2021-2024 is een voordeel van € 508.000 in 2021 en 2022 gemeld op de BRP-straat Zevenaar. Bij dit onderdeel van Burgerzaken kunnen asielzoekers uit het IND-centrum in Zevenaar zich inschrijven in de basisregistratie personen. Dit voordeel ontstaat doordat de compensatie voor de BRP-straat hoger is dan de kosten die Burgerzaken daarvoor maakt. Dit voordeel komt vanaf 2023 structureel ten gunste van de algemene middelen. Uitvoering moties Diversiteit en Inclusie eigen personeel Voor de uitvoering van een aantal moties in het kader van diversiteit van het eigen personeel, is een uitvoeringsplan opgesteld. Hiermee wordt gewerkt aan een divers personeelsbestand en een inclusieve (werk)cultuur. Voor de uitvoering van het plan worden middelen vrijgemaakt.

De komende jaren investeren we in totaal ruim € 1,4 miljoen per jaar extra in Inclusie & Diversiteit. Dit is verdeeld over meerdere programma's. in het stedelijke programma Welzijn en Inclusie wordt een totaalbeeld gegeven. Tekort Bridge to Liberation (21A62) In november 2021 is amendement 21A62 (Extra budget 2022 Bridge to Liberation-experience) aangenomen om het tekort op de begroting van 2022 voor de Bridge to Liberation op te lossen. De subsidie voor 2022 is 10

incidenteel opgehoogd met € 100.000 en de subsidie voor 2025 is verlaagd met hetzelfde bedrag. Daardoor ontstaat in 2025 een tekort van € 100.000 binnen de huidige subsidie van de gemeente Arnhem. Voor 2023 en 2024 wordt het subsidiebedrag met € 100.000 verhoogd en in 2025 met € 200.000. Stijging kosten HO door vergrijzing en tariefstijgingen De toenemende vergrijzing zorgt o.a. voor een grotere vraag naar huishoudelijke ondersteuning. Daarnaast wordt verwacht dat de toenemende krapte op de arbeidsmarkt invloed zal hebben op de zorg en tot tariefstijgingen zal leiden. Voor een deel is het streven om de toenemende zorgvraag op te vangen door het bieden van ondersteuning vanuit algemene voorzieningen (de sociale basis/ welzijn). Stijging kosten WRV De vergrijzing zorgt voor een toenemende vraag naar woon-, rolstoel- en vervoersvoorzieningen (WRV). Daarnaast stijgen de kosten van nieuwe contracten mede als gevolg van de stijgende materiaalkosten. Stijging kosten doelgroepenvervoer De transitie naar zero emissie bij doelgroepenvervoer vraagt een investering vanaf 2024. Tevens ontvangt de BVO-DRAN een subsidie van de provincie die afgebouwd wordt naar € 0 in 2024 waardoor de bijdrage van de gemeenten hoger zal worden.

In 2021 is een positief resultaat behaald op doelgroepenvervoer, dit resultaat wordt de komende jaren ingezet ter dekking van de transitie naar zero emissie en de afbouw van de provinciesubsidie. Stijging kosten Jeugd (tariefstijging en volumestijging) In de laatste kwartalen van 2021 zijn de jeugdzorgkosten opgelopen vanwege hogere tarieven en een grotere zorgvraag. Deze trend zet zich in 2022 door. De verwachting is dat deze stijging voor een groot deel structureel is. Voordeel binnen zorgbegroting Op Wmo - begeleiding doet zicht een voordeel voor binnen de zorgbegroting. Dit komt door een combinatie van factoren. De inkoop 2020, waarbij de inzet van lichtere begeleiding aantrekkelijker is gemaakt ten opzichte van zwaardere begeleiding, heeft een blijvend effect. De aanpak van zorgfraude heeft als gevolg dat zorg doelmatiger wordt ingezet. Een deel van de Wmo-begeleiding is overgegaan naar wet langdurige zorg, waarvoor het Rijk verantwoordelijk is. Als gevolg van de coronacrisis is het aantal mensen dat gebruik maakt van activerend werk en groepsbegeleiding teruggelopen. Vooralsnog zijn de aantallen niet naar het oude niveau teruggekeerd. De verwacht is dat dit op termijn wel weer van toenemen.

Uitvoeringsagenda Nieuwe Haven Voor 2023 en 2024 is € 200.000 bestemd voor de uitvoering en/of cofinanciering van de korte termijn activiteiten uit de uitvoeringsagenda van het implementatieplan Nieuwe Haven. Beëindiging woonfuncties woonboten Nieuwe Haven Onderdeel van de ontwikkeling van de haven is dat woonfunctie beëindigd wordt. Voor het beëindigen van de woonfunctie, wat neerkomt op het uitkopen dan wel verplaatsten van 15 woonboten wordt € 0,5 miljoen extra begroot. Bijdrage E-depot Gelders Archief Het Rijk trekt zicht landelijk terug uit de regionale historische centra (RHC) zoals het Gelders Archief. De digitale rijksarchieven gaan volledig naar het e-depot van het Nationaal Archief. De RHC’s dienen een eigen voorziening op te richten. Het Rijk stelt middelen beschikbaar voor de opzet van het e-depot. Het beheer moet door deelnemers in de RHC's worden gedekt. Als deelnemer in het Gelders Archief leidt dit tot een structureel hogere bijdrage van € 54.000. Verlenging afspraken voor sw-medewerkers Voor de komende periode van drie jaar zijn nieuwe afspraken gemaakt voor de werkplekken van de Arnhemse sw-medewerkers bij of via Scalabor. In de raadsbrief ‘Continueren uitvoerend werkgeverschap Wsw door Scalabor’ van 7 december 2021 wordt dit toegelicht. De nieuwe afspraken betekenen dat we met ingang van 2023 een financiële bijdrage per SW-medewerker betalen aan Scalabor.

De bijdrage loopt de komende jaren op naar 2,3 miljoen in 2026.

11

Omzetten pilots uitvoering Wgs in structureel beleid Voor de uitvoering van de wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) zijn in samenwerking met de Belastingdienst, UWV en Hypotheekverstrekkers een aantal pilots opgezet om te kijken hoe we op de beste manier uitvoering vorm kunnen geven. Deze pilots moeten worden naar een structurele aanpak. Hogere energieprijzen Sportbedrijf Het Sportbedrijf wordt vanwege de aard van haar activiteiten extra hard geraakt door de stijding van de energieprijzen. Om dit te compenseren wordt voor 2023 de bijdrage verhoogd met € 300.000. Milieutoezicht ODRA Er wordt € 150.000 extra budget voor ODRA begroot voor het uitvoeren van extra controles. Enerzijds als gevolg van inventarisaties op bedrijventerreinen waaruit blijkt dat er 300 bedrijven zijn die niet bij de ODRA bekend waren en anderzijds door nieuwe controlefrequenties als gevolg van een nieuwe risico-analyse van het bedrijvenbestand. Gevolgen Wet kwaliteitsborging bouw Naar schatting worden € 130.000 extra kosten per jaar gemaakt door de invoering van de Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb). Met de Wkb (die tegelijk met de Omgevingswet in werking treedt) verdwijnt een aantal taken van de ODRA naar particuliere toezichthouders. Deze kosten kunnen niet meer verhaald worden door de leges maar zorgen nog wel voor werkzaamheden bij de ODRA.

Formatie SBR In de Perspectiefnota 2022-2025 is aangegeven dan de afgelopen jaren een onevenwichtigheid is ontstaan tussen de formatieve en daadwerkelijk ingezette capaciteit bij het cluster Strategie, beleid en regie (SBR). Gebleken is dat deze onevenwichtigheid niet binnen het huidige begrote budget kan worden opgelost. Informatieveiligheid & privacy In 2019 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid ingevoerd als wettelijk kader waaraan gemeenten moeten gaan voldoen. Hiermee kunnen inwoners bij alle overheden hetzelfde niveau van veiligheid voor hun gegevens verwachten. Tegelijkertijd nemen externe dreigingen toe. Er worden extra middelen vrijgemaakt om de informatieveiligheid en de bescherming van persoongegevens naar een hoger niveau te brengen. Kostenstijging IV/ICT We zien wereldwijd een bovengemiddelde stijging in de kosten van informatievoorziening en ICT. Personeel in het vakgebied is schaars geworden, waardoor een stuwing in het loongebouw en extra inhuur onvermijdelijk lijkt. Dit leidt tot hogere lasten. Open en transparante overheid: capaciteit informatievoorziening en kwaliteitssysteem Om te voldoen aan de Wet Openbaarheid van Bestuur lopen momenteel al inspanningen. Er zijn nog achterstanden op het gebied van het toegankelijk maken van analoge en digitale archieven. Naar de toekomst toe moet het proces anders ingericht worden.

Dit vraagt om investeringen die nu in de begroting worden opgenomen. RTV Arnhem / Connect De Streekomroep Midden Gelderland (RTV Arnhem) is in ontwikkeling en bezig met verdere professionalisering. In 2021 en 2022 is incidenteel € 100.000 verstrekt uit de rijkscoronamiddelen. Voor een goed functionerende omroep zijn structurele middelen nodig. De uitwerking van het landelijk coalitieakkoord en gevolgen voor de toekomstige financiering worden gevolgd. Voor het Arnhems Mediafonds is in september 2021 een 2-jarige pilot gestart (uitvoering amendement). Hiervoor is € 130.000 incidenteel beschikbaar gesteld. Voor de verdere professionalisering worden structurele middelen vrijgemaakt. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen: Uitvoeren regionale agenda In het coalitieakkoord zijn extra lasten voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen opgenomen. De kosten voor de uitvoering van de regionale agenda worden naar rato van inwonertal verdeeld over de regiogemeenten. Arnhem heeft voor 2022 op alle vijf de opgaven ingetekend en daarvoor vanuit de algemene middelen eenjarig een bedrag vrijgemaakt van € 412.000. Het totale bedrag voor 2022 is € 687.262. Van dit bedrag was reeds € 275.000 begroot. De begroting van de GMR en de bijbehorende regionale agenda wordt vanaf 2023 meerjarig gepresenteerd. Het gevolg van de meerjarenraming voor Arnhem is onjuist in het coalitieakkoord opgenomen.

Hieronder bij de beleidsontwikkelingen voor Een duurzaam Arnhem wordt dit gecorrigeerd. 12

Onderhoud beweegvoorzieningen in de openbare ruimte De afgelopen jaren zijn er beweegvoorzieningen aangelegd in de openbare ruimte. Voor het onderhoud van deze voorzieningen wordt een strucutreel budget van € 100.000 begroot. Plan van aanpak woonwagenlocaties Voor de onrendabele top op het plan van aanpak woonwagenlocaties worden extra middelen vrijgemaakt. Uitvoering en handhaving reguleringsinstrumentarium (ODRA) In de begroting worden extra middelen opgenomen voor de structurele capaciteit bij ODRA voor uitvoering en handhaving reguleringsinstrumentarium, onder andere voor goed verhuurderschap, kamerverhuur, handhaving regulering betaalbare koop en huur. Risico op kapitaalvernietiging groot onderhoud wegen De komende jaren zullen diverse wegen die in de jaren 60 en 70 zijn aangelegd vervangen moeten worden. Dit drukt op het onderhoudsbudget voor wegen. Om onderhoudsachterstand en daarmee kapitaalvernietiging te voorkomen worden extra investeringsmiddelen vrijgemaakt. Klantenservice De Klantenservice is voor veel Arnhemmers de eerste ingang bij de gemeente. De afdeling verzorgt de telefonische contacten met de Arnhemse burgers en ondernemers via het op dit moment gratis telefoonnummer 0800-1809. Op jaarbasis zijn dat gemiddeld 150.000 telefoontjes.

De Klantenservice werkt met een dagelijks dashboard, waardoor precies bekend is voor welke onderwerpen inwoners de gemeente Arnhem benaderen. Grote acties, zoals mailing of belastingaanslagen, worden van tevoren intern afgestemd om voorbereid te zijn om extra vragen. Naast telefonisch contact verzorgt deze afdeling ook onze Social Media kanalen en WhatsApp communicatie. Om de dienstverlening optimaal te houden wordt het budget structureel verhoogd. Indexatie OZB obv CPI met extra ruimte tot 5% jaarlijks De OZB-opbrengsten, exclusief areaalontwikkeling, worden jaarlijks met 5 procent verhoogd. De verdeling van de OZB-opbrengst niet-woningen over eigenaren en gebruikers wijzigen we van 75%-25% naar 80%-20%. Verhoging afvalstoffenheffing (in 4 jaar naar 95% kostendekking) In vier jaar tijd wordt de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing verhoogd naar 95%. Verhogen parkeertarieven De parkeertarieven worden met 0,50 euro verhoogd voor parkeren op straat en in de gemeentelijke parkeergarages. De naheffingsaanslagen (boetes) worden volgens de wettelijke regeling verhoogd. Verhoging toeristenbelasting (regulier tarief met € 0,50 en verlaagd tarief met € 0,25) Het reguliere tarief van de toeristenbelasting wordt verhoogd met 0,50 euro. Het verlaagde tarief wordt verhoogd met 0,25 euro. Stopzetten dotaties aan BR Solvabiliteit De bestemmingsreserve solvabiliteit wordt opgeheven.

de begrote toevoegingen aan de reserve vallen vrij naar de algemene middelen. Vrijval BR Solvabiliteit Het saldo van de bestemmingsreserve solvabiliteit valt in 2023 vrij naar de algemene middelen. Vrijval uit algemene reserve bij weerstandsfactor van 1,4 De algemene reserve biedt ruimte voor een vrijval van € 19,3 miljoen waarmee de weerstandsfactor boven de 1,4 blijft.

13

De financiële koers is in dit hoofdstuk verder in vier onderwerpen samengevat: • Een DUURZAAM Arnhem • Een GROEN Arnhem • Een KANSRIJK Arnhem • Een VERBONDEN Arnhem In onderstaande tabel wordt duidelijk welke nieuwe middelen aanvullend op het coalitieakkoord op deze ontwikkelingen worden ingezet: Beleidsontwikkelingen (aanvullend op coalitieakkoord) Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

Een DUURZAAM Arnhem Een GROEN Arnhem Een KANSRIJK Arnhem Een VERBONDEN Arnhem

-4.790 -6.963 -3.297 -5.760

-3.798 -5.638 -1.961 -4.466

-4.309 -4.553 -1.281 -3.136

-409 -4.734 -1.242 -2.940

Totaal beleidsontwikkelingen

-20.809

-15.863

-13.279

-9.325

In de volgende paragrafen worden per onderwerp deze financiële ontwikkelingen ten opzichte van de vorige begroting nader toegelicht. Daarbij zijn in elke tabel telkens eerst de ontwikkelingen zoals opgenomen in het coalitieakkoord benoemd. Daaronder zijn de ontwikkelingen die zich na de presentatie van het coalitieakkoord hebben voorgedaan, weergegeven.

Een DUURZAAM Arnhem Ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem Bedragen x € 1.000

2023

Stadsontwikkelfonds (aangevuld tot startbedrag van € 10 miljoen) Budget stedelijke ontwikkeling Versterken positie huurders Verhuiscoach Verhuurdersvergunning Grofvuil twee keer per jaar gratis ophalen Klimaatfonds Budget Duurzaamheid (incidenteel) Budget Duurzaamheid (structureel) Versterken circulaire economie Transformatie economie en arbeidsmarkt Totaal ontwikkelingen coalitieakkoord

2024

2025

-4.400

I/S

I

-750 -100 -50 -250 -750 -10.000 -500 -1.500 -200 -500 -19.000

-750 -100 -50 -250 -750 -5.000 -500 -1.500

-1.500

-500 -9.400

-500 -3.150

Verduurzaming Vastgoed Ondergronds leggen hoogspanningskabel Kwaliteitsimpuls werklocaties Versterking werklocaties en vestigingsklimaat voor de hoofdopgave Energy Betaalbaarheid en versnelling woningbouw Reclame code ontwikkelen Korenmarkt en omgeving Sustainable Development Goals Groene Metropoolregio Totaal aanvullend op coalitieakkoord

-3.400 -1.500 -300 -750

-3.400

-3.900

-300

-300

-500 -100 -75 -100 435 -6.290

-500

-500

402 -3.798

391 -4.309

Totaal ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem

-25.290

-13.198

-7.459

14

2026

-750 -100 -50 -250

-750 S -100 S -50 I -250 S I I I -1.500 S I -500 I -3.150 I I -300 I I -500 I I I I 391 S -409 -3.559

Verduurzaming gemeentelijke gebouwen Het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed heeft door de energiecrisis nog meer prioriteit gekregen. Het is onze ambitie om zowel klimaatneutraliteit als energieneutraliteit te behalen. Dit betekent dat de CO2-uitstoot gereduceerd wordt tot 0 én dat we volledig voorzien in onze eigen energiebehoefte door lokale opwek van duurzame energie. Deze ambitie is hoog, maar ook hard nodig. Om deze ambities te kunnen realiseren begroten we in de jaren 2023, 2024 en 2025 € 0,5 miljoen investeringsbudget voor de wettelijk verplichte maatregelen. Daarnaast begroten we in 2023 en 2024 een extra investeringsbudget van € 2,9 miljoen en in 2025 een investeringsbudget van € 3,4 miljoen. Hierbij beginnen we met de gebouwen met de meeste impact, oftewel de gebouwen die nu veel (elektrische) energie en/ of gas verbruiken of bijvoorbeeld niet op de stadverwarming of een andere lokale bron zijn aangesloten. Dit zijn onder meer een aantal Multifunctionele centra (MFC), Rozet, Musis Sacrum, het stadhuis en de gemeentelijke zwembaden. Deze investeringsbudgetten worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve Kapitaallasten. Zodra de investeringen afgerond zijn kunnen de kapitaallasten gedekt worden vanuit deze bestemmingsreserve.

Ondergronds leggen hoogspanningskabel Sinds 2005 is er een verschil in behandeling in nieuwe en bestaande situaties met betrekking tot hoogspanningslijnen. Het Rijk en ook de gemeente Arnhem adviseert om voor nieuwe situaties binnen een bepaalde zone rond hoogspanningslijnen het voorzorgsbeginsel toe te passen en hier geen nieuwe gevoelige bestemmingen (woningen, scholen etc.) te vestigen. In 2005 heeft NUON een berekening uitgevoerd en aangegeven dat deze zone voor de lijn in de Hoogkamp 2x35 meter is. Deze zone is opgenomen in het bestemmingsplan. Uit recente berekeningen, die zijn uitgevoerd in het kader van de voorgenomen ontwikkeling van woningen door Portaal op de locatie van de voormalige school Het Palet, volgt echter dat dit ter hoogte van de Witsenstraat 2x45 meter is. Het RIVM geeft aan dat dit komt omdat de hoeveelheid stroom door de hoogspanningslijnen, waarmee in 2005 is gerekend, groter is geworden. Dit legt onder meer (extra) beperkingen op aan de ontwikkeling van woningen. Gemeenten kunnen subsidie krijgen voor 80% van de kosten van het onder de grond brengen (verkabelen) van hoogspanningslijnen. Een deel van de kosten moeten gemeenten en provincies zelf betalen. Dit is afhankelijk van het aantal inwoners. Voor Arnhem betekent dit een eigen bijdrage van 20% met een maximale bijdrage van € 975.000 per kilometer.

Voor de ongeveer 1,5 kilometer in de Hoogkamp is dat dus € 1,5 miljoen. Omdat er geen (grootschalige) ruimtelijke ontwikkelingen en dus kostendragers binnen het gebied zijn, is er tot op heden nog geen beslissing genomen om te verkabelen. Wij vinden de (verruimde) zone rond de hoogspanningslijn echter hoe dan ook onwenselijk voor zowel nieuwe als voor bestaande situaties, en willen de lijn daarom -ook als de kosten niet terugverdiend kunnen worden- onder de grond brengen. Daartoe wordt de benodigde maximale eigen bijdrage van de gemeente (€ 1,5 miljoen) opgenomen in de begroting. Als eerste stap vragen we Tennet een haalbaarheidsonderzoek (quick scan) te doen. Op basis hiervan wordt een basisontwerp (verder detaillering van het traject inclusief overleg met gemeente en omwonenden) en vervolgens een en definitief ontwerp gemaakt, waarmee tot verkabeling kan worden overgegaan. Tennet zal dit als beheerder van het hoogspanningstraject moeten uitvoeren. Voor uitvoering van het gehele planproces is subsidie van de provincie beschikbaar. Kwaliteitsimpuls werklocaties In het coalitieakkoord is opgenomen dat de werklocaties in onze stad groen, duurzaam en toekomstbestendig moeten zijn. Dit vraagt om een kwaliteitsimpuls voor werklocaties waarbij optimaal ruimtegebruik het uitgangspunt is. Het realiseren van meer werkplekken is belangrijk voor een stad die groeit.

In de (concept) visie werklocaties wordt een handelingsperspectief geschetst voor kansen en strategieën voor werklocaties ten behoeve van optimaal ruimtegebruik en realiseren van meer werkgelegenheid. Daarbij zorgen grootschalige gebiedsontwikkelingen zoals Spoorzone Arnhem-Oost ook voor opgaven op de werklocaties. Denk aan de transformatie van Rijnpark van bedrijventerrein naar woon-werkmilieu, herontwikkeling van Het Broek ten behoeve van optimaal ruimtegebruik en het creëren van een verbinding tussen kenniscampus en Industriepark Kleefse Waard (kennis-as), verbinden en versterken van de drie campuslocaties (Industriepark Kleefse Waard, kenniscampus, Arnhems Buiten) ten behoeve van het energieprofiel van de stad. Versterking werklocaties en vestigingsklimaat voor de hoofdopgave Energy Met de groei van Arnhem moet er ook voldoende werkgelegenheid zijn en ruimte om te werken. De gemeente Arnhem ziet versterking van het energycluster als één van de twee hoofdopgaven voor een sterke,

15

toekomstbestendige economie (economische agenda 2021-2025 en uitvoeringsagenda 2022). Concrete effecten die we daarmee voor de stad en regio willen bereiken: meer (duurzame) bedrijvigheid, meer banen en meer goed opgeleide mensen die werk maken van de energietransitie en de versnelling daarvan. De stad zal in de huidige krappe arbeidsmarkt meer moeten doen om technische energiestudenten en werknemers van buiten de stad en eventueel van buiten Nederland te kunnen aantrekken en behouden. Voor de hoofdopgave Energy zijn drie Arnhemse werk- en opleidingslocaties het belangrijkst: het gebied met daarin Industriepark Kleefsewaard en de Nieuwe Haven, energy businesspark Arnhems Buiten, en de HAN/Van Hall Larenstein campus. In de contacten met instellingen en ondernemers uit de energysector komt een drietal ruimtelijke verbeterpunten naar voren voor het vestigingsklimaat, toegespitst op deze drie locaties: 1. Betere bereikbaarheid en ontsluiting; 2. Natuur- en landschapsinclusief toevoegen of renoveren van duurzame werkplekken en bedrijfsgebouwen met ‘internationaal toonaangevende kwaliteit’. Daarnaast toevoegen van short stay woonmogelijkheid voor (internationale) werknemers en studenten; 3. Versterking van de (elektrische) aansluitcapaciteit en/of oplossingsmogelijkheden voor netcongestieproblematiek.

Met de middelen van € 750.000 als cofinancieringsbudget kan de gemeente een deel van de externe voorbereidings- en uitvoeringskosten vergoeden voor deze en eventuele andere verbeterpunten die actueel worden. Daarmee stimuleren we een multiplier effect, waarbij onze bijdrage leidt tot minimaal evenveel en soms zelf veel meer investeringen van anderen, zoals mede overheden en locatie- of gebouweigenaren en ondernemers. Betaalbaarheid en versnelling woningbouw Komende jaren zet Arnhem in op het versnellen van de bouw van betaalbare woningen. In het coalitieakkoord zijn middelen vrijgemaakt voor de verhuurdersvergunning, de wooncoach en de versterking van de positie van huurders. Voor onder andere het stadsakkoord met marktpartijen en woningcorporaties, de uitvoering van de woonzorgnota, het faciliteren van bijzondere woonvormen en regulering van de woningmarkt worden extra middelen ingezet voor procesbegeleiding, beleidsonderzoek en juridisch advies. In totaal gaat het om jaarlijks € 500.000 tot en met 2026. Dit wordt toegevoegd aan de bestemmingsreserve Volkshuisvesting. Reclame code ontwikkelen In het coalitieakkoord is de ambitie opgenomen om een reclamecode te ontwikkelen met een uitvoeringsplan om commerciële reclame in de openbare ruimte zoveel als mogelijk te beperken, waarbij wij zelf het goede voorbeeld geven.

Om dit te bereiken wordt reclamebeleid ontwikkeld, waar de reclamecode onderdeel van uitmaakt. De randvoorwaarden van het reclamebeleid liggen vast in de omgevingswetgeving en welstandsnota, waardoor deze ook dienen te worden aangepast. Dit vraagt om juridische kaders en beleidsmatige keuzes rondom bijvoorbeeld financiën, openbare ruimte, (verkeers-)veiligheid, contracten (vastgoed), erfgoed, duurzaamheid en economie. De gemeente Arnhem heeft contracten met diverse exploitanten die reclame in de openbare ruimte plaatsen. Met hen vindt afstemming plaats in het ontwikkelen van reclamebeleid en de reclamecode. Daarnaast worden ondernemers en partners die gebruik maken van reclame in de openbare ruimte betrokken in het proces. Voor het opstellen van reclamebeleid en het ontwikkelen en implementeren van het uitvoeringsplan wordt een gespecialiseerd adviesbureau in de hand genomen. Daarnaast wordt een projectleider aangesteld om te zorgen voor borging in de organisatie. Voorgesteld wordt om hiervoor € 100.000 incidenteel in 2023 vrij te maken. Korenmarkt en omgeving In het coalitieakkoord is opgenomen dat samen met ondernemers wordt bekeken hoe we het gebied op en rondom de Korenmarkt en omgeving aantrekkelijker kunnen maken, waarbij we ook kijken naar de openbare ruimte. Aan de ontwikkeling van het Korenkwartier wordt op verschillende wijze gewerkt.

De ruimtelijke kwaliteit van de omgeving en de openbare ruimte is een opgave die een extra impuls kan gebruiken. Er gebeurt al veel in het gebied wat de aantrekkelijkheid en gastvrijheid alsmede de dagfunctie zal gaan versterken. Toch is er nog winst te behalen op het gebied van vindbaarheid en toegankelijkheid van het gebied. Gedacht kan worden aan een groene verbinding vanaf het station en de groene bushalte op de Nelson Mandelabrug om het gebied visueel en groen te markeren. De hiermee verbonden kosten zijn op dit moment nog niet in te schatten. Daarnaast moet een gastvrij en aantrekkelijk gebied ook een veilig gebied zijn. Gedacht kan worden om de horecastewards die nu naar volle tevredenheid de-escalerend aanwezig zijn in het gebied te verlengen om zo het gevoel van veiligheid te versterken. Het is de uitdrukkelijke wens van politie en handhaving

16

om de stewards te behouden. Een jaar lang verlengen vraagt ongeveer om € 75.000. Daarna zou deze inzet via de Bedrijveninvesteringszone (BIZ) Korenkwartier vanuit ondernemersgeld bekostigd kunnen worden. Sustainable Development Goals In het coalitieakkoord is opgenomen dat bij alles wat we doen, het streven naar duurzaamheid en brede welvaart ons uitgangspunt is. De Global Goals (de 17 Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties) gebruiken we hiervoor als leidraad. Alle voorstellen die vanuit het college naar de gemeenteraad worden gestuurd, worden voortaan voorzien van een duurzaamheids- en welzijnsparagraaf. Hierin wordt opgenomen op welke wijze een voorstel bijdraagt aan het behalen van deze doelen. Om dit op een goede wijze te ontwikkelen, wordt voorgesteld in 2023 € 100.000 vrij te maken voor advies en capaciteit. Groene Metropoolregio In de financiële tabel van het coalitieakkoord was per abuis een te hoge bijdrage aan de groene Metropoolregio opgenomen. De aanpassing hiervan leidt tot een voordeel van € 435.000 in 2023 teruglopend naar € 391.000 structureel vanaf 2026.

Een GROEN Arnhem Ontwikkelingen een GROEN Arnhem Bedragen x € 1.000

2023

2024

Wijkgroenagenda's Vitaliteit, onderhoud en duurzaam beheer parken en bossen Stadslandbouw Klimaatadaptatiefonds Budget Groen en Klimaatadaptatie Fietsparkeren Basis duurzame bereikbaarheid incl. transferia Voortzetten milieuzone Ontwikkelen duurzaam mobiliteitsplan Dierenwelzijn (structureel) Dierenwelzijn (incidenteel) Extra handhaving ODRA (structureel) Extra handhaving ODRA (incidenteel) Totaal ontwikkelingen coalitieakkoord

-350 -150 -100 -12.500 -750 -500

Verlaging maximum snelheid Wandel- en fietspromenade Rijnkade Vermindering aantal rijbanen Intensivering milieutoezicht Opstellen milieuplan Invasieve exoten Monitoring natuurbeschermingswet Monitoring biodiversiteit Stadsecoloog Extra groene handhaver Agrarische gronden Zijpendaal en Gulden Bodem Strategisch aankoop grond voor groen en ontmoeten Toevoegen groenfonds Correctie BR Groot Onderhoud Openbare Ruimte Totaal aanvullend op coalitieakkoord Totaal ontwikkelingen een GROEN Arnhem

2025

2026

I/S

-350 -150 -100

-350 -150 -100

-750 -500 -200 -69

-750 -500 -200 -69

-50 -50 -150

-50 -50 -150

-2.369

-2.369

-2.000 -1.000 -2.000 -33 -300 -425 -175 -150 -85 -70 -200 -350 -175

-2.000 -1.000 -2.000 -33

-2.000

-425 -25

-425 -25

-85 -70

-70

-6.963

-5.638

-4.553

-2.000 I I -2.000 I -33 S I -425 I -25 I I I -70 I I I I -181 S -4.734

-21.782

-8.007

-6.922

-7.103

-69 -50 -50 -150 -150 -14.819

-2.000 -33

-350 I -150 S -100 I I -750 S -500 S -200 S -69 S I -50 S -50 I -150 S I -2.369

Verlaging maximum snelheid De in het coalitieakkoord opgenomen aanpassing van de maximumsnelheid gaat niet zonder het herinrichten van deze wegen. De kosten hiervoor zijn sterk afhankelijk van de benodigde aanpassingen. Er zal eerst een

17

mobiliteitsplan en een verkeersstructuurplan moeten worden gemaakt, voordat helder is welke wegen een lagere snelheid kunnen krijgen. Op voorhand wordt ingeschat dat er voor vier jaar een bedrag van € 2 miljoen per jaar nodig is. Wandel- en fietspromenade Rijnkade In het coalitieakkoord is opgenomen dat we zowel de hoge als de lage Rijnkade in richten als een wandel- en fietspromenade en in ieder geval autoluw. In 2023 wordt de Rijnkade aangepakt door het Waterschap. Inrichting als wandel- en fietspromenade zit nog niet in deze plannen. De aanbesteding door het Waterschap loopt reeds, inclusief de gemeentelijke onderdelen hierin. Voor zover het de bovenkade betreft, wordt autoluw ingericht, maar op de bovenkade zijn wel parkeergarages van bestaande woningen aanwezig. De lage kade wordt in de huidige plannen niet autoluw ingericht. Ingeschat wordt dat er voor twee jaar een bedrag van € 1 miljoen nodig is om de plannen aan te passen en uit te voeren. Vermindering aantal rijbanen Het coalitieakkoord geeft aan dat er een ambitie ligt om in de hele stad, waar mogelijk, het aantal rijbanen te verminderen. Op verschillende wegen zijn hiervoor kansen zoals de Nijmeegseweg, de Groningersingel, de Kronenburgsingel en diverse wegen in Presikhaaf. Hierbij kan mogelijk de hoeveelheid asfalt worden verminderd of het asfalt worden gebruikt voor OV in plaats van de auto.

Met het investeringsbudget van € 2,0 miljoen in de jaren 2023 tot en met 2024 kunnen jaarlijks 1 á 2 grote projecten worden gedaan of meerdere kleinere projecten. Intensivering milieutoezicht Om het milieutoezicht (vergunningen, toezicht en handhaving) te verstevigen is het nodig dat de Omgevingsdienst (ODRA) hier extra budget voor ontvangt. Deze middelen zijn reeds in het coalitieakkoord opgenomen. Bij het opstellen van de begroting 2023 van de ODRA is gebleken dat op basis van de meest actuele gegevens over het aantal bedrijven € 183.000 nodig zal zijn. Om die reden wordt de € 150.000 structureel met € 33.000 aangevuld. Opstellen milieuplan In het coalitieakkoord is opgenomen dat we een Arnhems milieuplan opstellen dat deel kan uitmaken van de omgevingsvisie en omgevingsplannen. Dit beleid richt zich niet alleen op beschermen en preventie via normering, maar ook op gezondheidsbevordering door te werken aan een zo groen en prettig mogelijke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. Voor de ontwikkeling van het beleid en de daar bijbehorende instrumenten en processen is een eenmalig budget van € 300.000 nodig. Invasieve exoten Arnhem wil de biodiversiteit behouden en versterken. Doordat er op verschillende plaatsen invasieve exoten zoals de Japanse duizendknoop en de reuzenberenklauw groeien, wordt de biodiversiteit bedreigd.

Inheemse van nature voorkomende soorten worden verdrongen en de invasieve exoten verspreiden zich. De komende vier jaar wordt jaarlijks € 425.000 vrijgemaakt om het huidige beleid te kunnen voortzetten en de invasieve soorten op een beheersbaar niveau te brengen. Monitoring natuurbeschermingswet Om te bepalen wat waar in Arnhem wel en niet mag in verband met de natuurwet- en regelgeving (beschermde gebieden en flora- en faunasoorten) zal een inventarisatie en 0-meting in het kader van de Wet natuurbescherming / Omgevingsverordening worden uitgevoerd. Inschatting van deze kosten is € 150.000 in 2023. Daarbij worden deze gebieden uitgewerkt in kaart en omgevingsplan (Digitaal Stelsel). In de jaren 2023 tot en met 2026 vindt een jaarlijkse update plaats van de monitoring Wet natuurbescherming / Omgevingsverordening Gelderland dat naar verwachting € 25.000 per jaar kost. Monitoring biodiversiteit Om de biodiversiteit te monitoren is een inventarisatie (0-meting) noodzakelijk van de vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels, vleermuizen en andere zoogdieren in de bossen (Koningsheide/bos en Kemperheide), uiterwaardenpark Meinerswijk / Stadsblokken en parken Sonsbeek, Zijpendaal en Gulden Bodem.

Met de resultaten krijgen we inzicht in de huidige stand van zaken op het gebied van biodiversiteit en inzicht in de trend van natuurwaarden in relatie tot toekomstige woningbouw en verhoging van de recreatiedruk.

18

Stadsecoloog Voor de implementatie en het verder uitbreiden van de beleidsregels voor natuurinclusief bouwen is het van belang een stadsecoloog aan te trekken. Deze stadsecoloog heeft de regie op de biodiversiteitsmonitoring en inventarisaties, zorgt voor ecologisch advies bij ruimtelijke ontwikkelingen ten behoeve van bestemmingsplannen gebaseerd op wet natuurbescherming en eigen beleidskaders, zorgt voor de implementatie van advies naar dagelijks beheer en onderhoud en toetst onderzoeken en beschermingsmaatregelen voor evenementen in Arnhem. Voorgesteld wordt om deze voor twee jaar in te stellen. Extra groene handhaver Er zijn momenteel twee groene gemeentelijke handhavers. Eén voor bossen (boven de Schelmseweg) en één voor de overige groene gebieden. Omwille van veiligheid (vormen van koppels tijdens controle) en de toenemende drukte in de natuur is één extra groene handhaver gewenst. Voorgesteld wordt om hiervoor € 70.000 beschikbaar te stellen voor de jaren 2023 tot en met 2026. Agrarische gronden Zijpendaal en Gulden Bodem Zoals opgenomen coalitieakkoord stellen we bij het aflopen van pachtcontracten de voorwaarde dat de grond natuurinclusief wordt bewerkt of in eigen beheer wordt gehouden. Op een aantal plekken willen we niet wachten tot het pachtcontract afloopt.

De agrarische gronden in de parken Zijpendaal en Gulden Bodem verpachten we met een reguliere pachtovereenkomst. Biologische bedrijfsvoering is belangrijk, gezien de ligging in het beekdal van de Jansbeek. Daarom wordt het pachtcontract afgekocht om daarmee een impuls en kwaliteitsverbetering van deze parken te bereiken. Overschakelen op een biologische natuurinclusieve vorm van stadslandbouw op deze percelen leidt tot een verbetering van de biodiversiteit en de vitaliteit van deze parken. We ramen hiervoor € 200.000 in 2023. Aankoop gronden voor groen en ontmoeten We maken in 2023 € 350.000 vrij voor de aankoop van gronden om hieraan in samenspraak met de wijken een stadslandbouw invulling te geven in de vorm van een buurt- of pluktuin om hiermee ook de sociale verbondenheid in de wijken te stimuleren. Toevoegen groenfonds In het coalitieakkoord is aangegeven dat de ecologische hoofdstructuur versterkt wordt. Een extra budget van € 175.000 in 2023 kan ingezet worden om de barrières binnen en tussen de bossen en parken en op wijkniveau tussen grotere groengebieden op te lossen. Correctie bestemmingsreserve Groot Onderhoud Openbare Ruimte In 2026 is de mutatie BR Groot Onderhoud Openbare Ruimte is stopgezet en op € 0 gezet. Het jaar 2025 was per abuis in de begroting gekopieerd naar 2026 hetgeen nu gecorrigeerd wordt. Dit levert een structureel nadeel van € 181.000.

Een KANSRIJK Arnhem Ontwikkelingen een KANSRIJK Arnhem Bedragen x € 1.000

2023

Onderwijshuisvesting Overnemen financiering schuldenpreventie bij jongeren Preventieactiviteiten schulddienstverlening Subsidies welzijnspartijen Project schoolmaaltijden Vervangen infill kunstgras Energiearmoedefonds Bijverdienpremie Participatiewet (uitvoeringskosten) Scholen en ander vastgoed als verbindende plek in de buurt Versterken kansengelijkheid rond onderwijs (structureel) Versterken kansengelijkheid rond onderwijs (incidenteel) Bestaanszekerheid en Perspectief (op werk) Verlenging Werkinvesteringsfonds

19

-3.000 -230 -153 -1.000 -500 -250 -5.000 -200 -320 -250 -250 -2.000 -1.250

2024

2025

-3.000 -230 -153

-3.000 -230 -153

-500 -250

-500 -250

-200 -320 -250 -250 -2.000

-200 -320 -250 -250 -2.000

2026

I/S

-3.000 S -230 S -153 S I -500 I -250 S I -200 S -320 S -250 S -250 I -2.000 I I

Gelrepas en openbaar vervoer, € 1,Aanpak leefbare wijken Budget 'Vrij zijn in Arnhem' Uitbreiden beschikbaarheid Prep bij GGD Arnhem-Oost aanpak (structureel) Arnhem-Oost aanpak (incidenteel) Totaal ontwikkelingen coalitieakkoord

-375 -500 -100 -1.500 -2.500 -19.378

-375 -500 -200 -100 -1.500 -2.500 -12.328

-375 -500 -200 -100 -1.500

-150 -100 -150 -50

-9.828

-375 S -500 S -200 I -100 I -1.500 S I -9.828

Aanpak seksuele Intimidatie Aanpak woonoverlast Ambities bestaanszekerheid Uitvoering 1 euro tarief openbaar vervoer Plan van aanpak Armoedebestrijding, Schulddienstverlening en bewindvoering Maken en uitdragen visie op ouderen Preventie met gezag Handhavers Vereniging / sportparkmanager Urban sports Actualisatie BUIG Actualisatie WSW Vrijval WSW ten behoeve van beschut werk Zorg Hogere bijdrage VGGM Verlenging aanwijsbesluit SW medewerkers Aanbesteding schulddienstverlening en vroegsignalering Totaal aanvullend op coalitieakkoord

-150 -100 -250 -150 -300

-150 -100 -150 -50

-150 -400 -500 -90 -75 384 636 -636 -722 -370 76 -500 -3.297

-150 -400 -500 -90 399 574 -574

410 598 -598

-370 100 -500 -1.961

-370 119 -500 -1.281

I -400 I I I I 359 S 3.053 S -3.053 S I -370 S 119 S -500 S -1.242

Totaal ontwikkelingen een KANSRIJK Arnhem

-22.675

-14.289

-11.109

-11.070

-400 -90

-150 I -100 I -150 I -50 S I

Aanpak seksuele Intimidatie Om de aanpak van seksuele intimidatie de komende jaren voort te zetten wordt tot en met 2026 een jaarlijks budget van € 150.000 in de begroting opgenomen. Hiermee wordt onder andere aan een grote groep Arnhemse jeugd (van kind tot jongere op allerlei scholen en allerlei opleidingsniveaus) voorlichting en training gegeven zodat zij weerbaarder worden. Niet alleen als zij slachtoffer dreigen te worden maar ook als zij getuige zijn van seksuele intimidatie. Hiermee groeit een nieuwe generatie Arnhemmers op voor wie seksuele intimidatie niet langer ‘er nu eenmaal bij hoort’. Aanpak woonoverlast Arnhem zet tot en met 2026 jaarlijks € 100.000 in om de aanpak van woonoverlast voort te zetten. Woonoverlast is een venijnige vorm van onrecht dat mensen treft in de kern van hun bestaan, namelijk in en bij de eigen woning. Woonoverlast vanwege dealen in drugs is ingrijpend voor bijvoorbeeld gezinnen en ouderen. Met de inzet van deze middelen kan samen met andere betrokken partijen verdere uitvoering gegeven worden aan het actieplan overlast, om daarmee Arnhemmers een veilige basis te bieden van ongestoord en in vrijheid kunnen wonen. Ambities bestaanszekerheid Het coalitieakkoord zet in het op het versterken van bestaanszekerheid voor inwoners door de Participatiewet zo sociaal mogelijk uit te voeren.

Daarbij richt Arnhem zich op het beperken van de armoedeval, redeneren vanuit besteedbaar inkomen, volgen van de ontwikkelingen op basisinkomen, integraal oppakken van vraagstukken in wijken en het doorbreken van generatiearmoede. Om voor deze ambities voldoende ontwikkel en innovatiecapaciteit beschikbaar te maken wordt in 2023 € 250.000 en tot en met 2026 € 150.000 aan extra budget hiervoor in de begroting opgenomen.

20

Uitvoering 1 euro tarief openbaar vervoer In het coalitieakkoord is € 375.000 vrijgemaakt om met de Gelrepas voor één euro met het openbaar vervoer te reizen. Voor de uitvoering van deze maatregel wordt een uitvoeringsbudget van € 150.000 incidenteel in 2023 en structureel € 50.000 vanaf 2024 begroot. Plan van aanpak Armoedebestrijding, Schulddienstverlening en bewindvoering Om meer grip te krijgen op Armoedebestrijding, schulddienstverlening en bewindvoering maken we een plan van aanpak om deze taken beter te organiseren, bijvoorbeeld binnen onze eigen publieke dienst. Om dit plan op te stellen wordt een budget van € 300.000 in 2023 in de begroting opgenomen. Maken en uitdragen visie op ouderen De komende jaren groeit het aantal ouderen, met name het aantal 75-plussers, in de gemeente. Op diverse terreinen zien we nu al maatschappelijke uitdagingen voor ouderen, zoals op gebied van zelfstandig wonen, huisvesting, zorg, burgerparticipatie en gezonde leefstijl. in het coalitieakkoord is opgenomen dat ouderen oud moeten kunnen worden in hun eigen buurt en dat we blijven in zetten op Arnhem als dementie-vriendelijke stad. Voor het maken en uitdragen van de visie op ouderen waarmee deze uitdagingen worden aangepakt, wordt in de begroting in 2023 en 2024 een budget van € 150.000 opgenomen.

Preventie met gezag Zoals in de raadsbrief "Subsidieaanvraag plan van aanpak Preventie met gezag" van 28 juni is aangegeven, is bij het Rijk een subsidie aangevraagd om de leefbaarheid en veiligheid in de wijken in Arnhem-Oost te verbeteren. Zoals in de brief is toegelicht bedraagt de cofinanciering voor deze regeling van 2023 tot en met 2026 jaarlijks € 400.000. Dit wordt gedekt vanuit de incidentele vrijval van ESF-gelden in 2022. Handhavers Om de leefbaarheid in de wijken te vergroten is in het coalitieakkoord een jaarlijkse budget van € 500.000 vrijgemaakt. Om een sprong te kunnen maken in de uitvoering een daarmee deze naar een intensiever niveau te brengen, wordt hieraan nog een budget van € 500.000 in 2023 en 2024 toegevoegd. Vereniging- / sportparkmanager Sportparken worden nu nog vrijwel uitsluitend door sportverenigingen gebruikt. De sportparken kunnen worden ontwikkeld in brede beweegparken ‘van de wijk’ met als uitgangspunt de pedagogische wijk en de verlengde leertijd. Hiermee ontwikkelt het sportpark zich niet enkel meer als het domein van de sportvereniging, maar als centrale hub van de wijk rondom een gezonde leefstijl. Dit vraagt om inzet van professionals en kan niet enkel bij vrijwilligers neergelegd worden. Hiervoor wordt tot en met 2025 een vereniging- / sportparkmanager aangesteld die de sportparken doorontwikkeld samen met wijkpartijen.

Urban sports In Klarendal staat de Urban Sport hal. Dit is een afgeschreven oude sporthal die intensief gebruikt wordt door allerlei urban sports en cultuurpartijen uit de stad en die veel jongeren trekt. In afwachting van een toekomstvisie voor deze sporthal, wordt deze een jaar langer open gehouden. Om de hal veilig en duurzaam open te kunnen houden is een budget van € 75.000 nodig. Actualisatie BUIG en WSW Op basis van de meicirculaire zijn de uitkeringen die Arnhem ontvangt voor de uitvoering van de gebundelde uitkering (BUIG) en de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) geactualiseerd. Voor de BUIG leidt dit tot een voordeel van € 384.000 in 2023 en uiteindelijk vanaf 2026 structureel € 359.000. Voor de WSW ontstaat een voordeel van € 636.000 in 2023 en varieert dit voordeel licht in 2024 en 2025. in 2026 loopt dit op tot € 3,1 miljoen. Het voordeel wordt onder ander veroorzaakt door de afname van het aantal WSW-ers doordat deze regeling is afgesloten voor nieuwe instroom. Arnhemmers die anders in de WSW zouden zijn ingestoomd vallen nu onder de Arnhemse regeling voor beschut werk. Het voordeel vanuit de actualisatie van de WSW wordt daarom toegevoegd aan het budget voor beschut werk. Actualisatie Zorg Bij de actualisatie van de zorgbegroting ontstaat een nadeel van € 722.000. Dit komt voort uit verschillende voor en nadelen.

Zo leidt het per 1 januari ingevoerde woonplaatsbeginsel in de jeugdwet en de volumegroei in de jeugdzorg tot een nadeel. Bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ontstaat een voordeel op (groeps)begeleiding en de eigen bijdrage waarvoor de totale inkomsten stijgen als gevolg van een hogere

21

zorgvraag. Op dit moment is nog niet in te schatten in hoeverre deze effecten structureel zijn, met name het nadeel als gevolg van het woonplaatsbeginsel. Bij de Perspectiefnota 2024-2027 zal de zorgbegroting opnieuw geactualiseerd worden met name gericht op de structurele effecten. Hogere bijdrage VGGM De bijdrage aan Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) stijgt met € 370.000. Dit betreft zowel de bijdrage voor veiligheid (€ 227.000) als de GGD (€ 143.000). De bijdrage stijgt mede als gevolg van aanpassingen van wet- en regelgeving en ontwikkelingen op het gebied ICT-veiligheid. Verlenging aanwijsbesluit SW medewerkers Voor de periode 2023-2025 zijn nieuwe afspraken gemaakt voor de werkplekken van de Arnhemse SWmedewerkers bij of via Scalabor. De nieuwe afspraken betekenen dat we met ingang van 2023 een financiële bijdrage per SW-medewerker betalen aan Scalabor. Hierdoor stijgen de lasten met € 76.000 in 2023, € 100.000 in 2024 en structureel € 119.000 vanaf 2025. Aanbesteding schulddienstverlening en vroegsignalering Afgelopen zomer is de uitvoering van schulddienstverlening en vroegsignalering opnieuw aanbesteed. Op basis van de ontvangen inschrijvingen is de verwachting dat de kosten met jaarlijks € 500.000 gaan stijgen.

Dit wordt veroorzaakt door een andere procesinrichting rond vroegsignalering, een krappe arbeidsmarkt, een beperkt aantal aanbieders op de markt en een ‘goedkope’ vorige aanbesteding.

Een VERBONDEN Arnhem Ontwikkelingen een VERBONDEN Arnhem Bedragen x € 1.000

2023

Opvang en toekomstperspectief vluchtelingen en ongedocumenteerden Actieplan statushouders en oude nieuwkomers Cultuurprogrammering Cultuurintensivering Zuid (Centrum in Zuid) Jacobiberg Gratis cultuurbezoek < 18 jaar Evenementen(beleid) Dutch Green Week Beleefbaar erfgoed Bewonersondersteuning wijkbudgetten Ontmoeten en verbinden Jongerenwerk 3.0 Uitbreiding college Lokaal mediafonds Versterken slagkracht raad Verbeteren digitale dienstverlening Versnellen digitalisering Totaal ontwikkelingen coalitieakkoord Inclusie: Plan inclusieve speeltuinen Inclusie: Positie inwoners met een beperking versterken Inclusie: toegankelijkheid verkiezingen Inclusie: Inclusieve en diverse gemeentelijke organisatie Inclusie: Inclusieve gemeentelijke communicatie Inclusie: Investeringen toegankelijk vastgoed Inclusie: Aanpak racisme en discriminatie (focuspunt 1) Culturele programmering Ondersteuning en jubileum Sonsbeek Rozet - gebruikersonderhoud

22

2024

2025

2026

I/S

-250

-250

-250

-250 I

-250 -250 -250 -500 -200 -150 0 -50 -500 -100 -315 -165 -65 -200 -500 -500 -4.245

-250 -250 -500 -500 -200 -150 -200 -50 -500 -100 -315 -165 -65 -200 -500 -500 -4.695

-250 -250 -750 -500 -200 -150

-250 I -250 S -1.000 S -500 S -200 I I I -50 I -500 S -100 S -315 S -83 I -65 S -200 S I I -3.763

-79 -299 -79 -110 -205 -500 -150 -500 -500 -223

-30 -299 -45 -110 -115 -500 -150 -500 -750 -223

-50 -500 -100 -315 -165 -65 -200

-3.745 -30 -299 -15 -110 -35 -500 -150 -500 -223

-30 I -299 I -15 S -110 I -35 S -500 I -150 I -500 I I -223 S

Museum Arnhem Proces- en griffiekosten bezwaar en beroep RTV Arnhem / Connect Capaciteit burgerparticipatie Burgerberaden Bewonersondersteuning Bevordering opkomst verkiezingen Locatieprofielen voor evenementen Lichtshow/vuurwerkshow op oudejaarsavond Veiligheidscoördinatie evenementen, manifestaties en demonstraties Beperken binnenstadsdistributie Dutch Green week voorbereiding Gemeentepool Participatieadviseurs Public affairs Strategisch huisvestingsplan Vervroegde afronding reorganisatie W&I Verrekening met BR Bedrijfsvoering Actualisatie erfpacht canons Correctie verwerking B2022 Beheer MFC's Totaal aanvullend op coalitieakkoord

-21 -279 -100 -100 -600 -400 -50 -100 -125 -150

-21 -279

-21 -279

-100

-100

-50 -100 -125 -150

-50 -125 -150

-250 -100 -282 -150 -200 -50 739 -739 -58 -100 -5.760

-250

-100

-212 -150 -200

-141

-58 -50 -4.466

-58 -50 -3.136

-100 S I -71 I I -200 I I I I -58 S -50 S -2.940

Totaal ontwikkelingen een VERBONDEN Arnhem

-10.005

-9.161

-6.881

-6.703

-200

-21 S -279 S I -100 I I I -50 I I I -150 I

Inclusie Arnhem zet zich in om een inclusieve gemeente te zijn waarin iedereen zichzelf kan zijn. Op diverse terreinen worden de komende jaren extra inspanningen geleverd om hieraan bij te dragen. • Er wordt in 2023 € 79.000 en tot en met 2026 jaarlijks € 30.000 ingezet om ervaringsdeskundigen te laten bekijken hoe gebouwen, openbare ruimte en evenementen voor iedereen toegankelijk kunnen worden gemaakt en een plan om inclusieve speeltuinen te realiseren. • Tot en met 2026 wordt jaarlijks € 299.000 ingezet om de positie van inwoners te versterken, onder andere door hoofdlooproutes in de openbare ruimte te verbeteren, inclusieve speeltuinen te realiseren en met een projectleider om het gemeentelijk vastgoed inclusiever te maken. Dit wordt in samenhang met het verduurzamen van het vastgoed opgepakt. • Circa de helft van de stembureaus bevindt zich in panden die niet van de gemeente zijn. De toegankelijkheid hiervan wordt verbeterd met maatregelen per locatie en voorzieningen voor bepaalde doelgroepen. Hiervoor wordt in 2023 € 79.000 ingezet, € 45.000 in 2024 en structureel € 15.000 vanaf 2025. • Om de inclusiviteit van de organisatie te verbeteren wordt Diversiteit en Inclusie meer centraal gesteld onder aansturing van de gemeentesecretaris of directeur Bedrijfsvoering.

• Om de gemeentelijke communicatie te verbeteren wordt vanaf 2023 structureel € 35.000 extra besteed aan de digitale toegankelijkheid. Daarnaast wordt in 2023 € 170.000 en € 80.000 ingezet om de communicatie inclusiever voor verschillende doelgroepen, begrijpelijker en toegankelijke te maken. • Vanaf 2023 tot en met 2026 wordt jaarlijks een investeringsbudget van € 500.000 beschikbaar gemaakt voor investeringen om gemeentelijk vastgoed meer toegankelijk te maken. Dit wordt gezamenlijk met de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed aangepakt. • Voor de aanpak van racisme en discriminatie wordt tot en met 2026 jaarlijks € 150.000 vrijgemaakt. Culturele programmering Het grootste deel van de cultuurmiddelen gaat naar de zes culturele basisvoorzieningen Rozet, Musis & Stadstheater Arnhem, Museum Arnhem, Luxor Live, Focus Filmtheater en Gelders Archief. Inclusief de meerjarenvoorzieningen, die voor hun specifieke functie in de stad worden gefinancierd. Circa 10% van de middelen gaat naar makers, kleinere culturele organisaties en breedtekunst, onder andere via de regelingen Producties Evenementen en Festivals (PEF), Amateurkunst en Stroomversneller. Er is meer geld voor programmering nodig om de ambities van Arnhem als stad van makers waar te blijven maken.