Agendabundel

Bundel - Politieke Avond van 5 oktober 2022 Agenda bijlagen Raadskamerindeling PA 5 oktober 2022 1.SH 18.45 uur - 20.15 uur: Technische vragenmarkt ‘Ontwerp-Begroting 2023’, ‘Turap-2 2022’ Locatie: Stadhuishal Behandeladvies 5 oktober 2022 Raadsvoorstel "Ontwerp-Begroting 2023" Bijlage 1 - Overzicht doel, type, looptijd en plafond nieuw in te stellen bestemmingsreserves Bijlage 2 - Ontwerp-Begroting 2023 Bijlage 3 - Infographic Raadsvoorstel "Turap 2 - 2022" Bijlage 1 - Aanvullende bijlagen bij Turap-2 Bijlage 2 - Begrotingswijziging 22-008 Proces behandeling begroting 2023 2 20.15 uur - 20.30 uur: Pauze 3.RZ 20.30 uur - 22.00 uur: Verkeersontsluiting veld 1 Schuytgraaf Fase: meningsvormend (1) Locatie: Raadzaal Behandeladvies 5 oktober 2022, 2e meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Verkeersontsluiting veld 1 Schuytgraaf en afdoen moties 22M16 en 22M19 en toezeggingen", d.d 01-09-2022 Mobiliteitsonderzoek Minervasingel & Velden 1-2 Schuytgraaf Logboek participatieproces Verslag bewonersoverleg 17 mei 2022 Presentatie bewonersoverleg 17 mei 2022 Verslag bewonersoverleg 5 juli 2022 Presentatie bewonersoverleg 5 juli 2022 Geanonimiseerde versie van alle ingekomen en uitgaande e-mail over de onderzoeken van toezegging 1082, 1107 en 1104. Memo afdoening moties 22M16 en 22M19 en toezeggingen Schriftelijke inbreng van D. Ramsamoedj Schriftelijke inbreng van D.

Ramsamoedj - aanvulling Schriftelijke inbreng van L. Schümmelfeder Schriftelijke inbreng van dhr. Valen uit veld 4, d.d. 28-09-2022 Schriftelijke inbreng van D. Ramsamoedj, d.d. 30-09-2022 Lijst van insprekers Behandelresultaat 14 september 2022, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Behandelresultaat 21 september 2022, meningsvormende (1) behandeling Memo van wethouder Smeulders inzake "Technische vraag", d.d. 30-09-2022 Behandelresultaat 5 oktober 2022, 2e meningsvormende (1) behandeling 4.LF 20.30 uur - 22.00 uur: Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 5 oktober 2022, informatieve & meningsvormende (1) behandeling motie "Instellen raadswerkgroep stadsontwikkeling" (22M115) van de fracties Arnhem Centraal en GroenLinks Raadsvoorstel "Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley" Bijlage 1 - Wijzigingsdocument Verstedelijkingsconcept Arnhem Nijmegen Foodvalley Bijlage 2 - De ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley Bijlage 3 - Raadsbrief "Raadsbijeenkomst Verstedelijkingsstrategie en Spoorzone Arnhem Oost", d.d. 13-09-2022 Schriftelijke bijdrage van de Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1 Raadskameradvies t.b.v.

de besluitvormende behandeling op 19-10-2022 5.WG 20.30 uur - 22.00 uur: Presentatie Politiecijfers criminaliteit en overlast Fase: informatief Locatie: Walburgis

Behandeladvies 5 oktober 2022, informatieve behandeling Behandelresultaat 5 oktober 2022, informatieve behandeling Presentatie - Politiecijfers 6 22.00 uur - 22.15 uur: Pauze 7.RZ 22.15 uur - 23.15 uur: Verordening bedrijveninvesteringszone Binnenstad Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Raadzaal Behandeladvies 5 oktober 2022, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Verordening bedrijveninvesteringszone Binnenstad" Bijlage 1 - Uitvoeringsovereenkomst Bedrijveninvesteringszone Vastgoedeigenaren Binnenstad Arnhem 2023-2027 Bijlage 2 - Meerjarenplan BIZ vastgoed 2023-2027 kernverblijfsgebied binnenstad Arnhem Bijlage 3 - Flyer Arnhem Binnenstad BIZ Bijlage 4 - Collegebesluit Reglement draagvlakmeting bedrijveninvesteringszone gemeente Arnhem Raadskameradvies t.b.v.

de besluitvormende behandeling op 19-10-2022 8.LF 22.15 uur - 23.15 uur: Investeringskrediet vernieuwing Stadstheater Fase: meningsvormend (2) Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 5 oktober 2022, meningsvormende (2) behandeling amendement "De belastingbetaler tientallen miljoenen besparen door het Stadstheater passend en betaalbaar te renoveren" (22A51) van de fractie SP motie "Transparant & realistisch begroten" (22M113) van de fracties VVD, Arnhemse Ouderen Partij, Forum voor Democratie en CDA Raadsvoorstel "Investeringskrediet vernieuwing Stadstheater" Bijlage - Risicoanalyse vernieuwing Stadstheater Arnhem, Naris augustus 2022 Technische vragen en antwoorden over Stadstheater van de fractie VVD Aanvullende technische vragen en antwoorden Raadskameradvies t.b.v.

de besluitvormende behandeling op 19-10-2022 Behandelresultaat 14 september 2022, informatieve & meningsvormende (1) behandeling 9.WG 22.15 uur - 23.15 uur: Wijziging van de APV Hoofdstuk 2, afdelingen 4 en 5 Fase: meningsvormend (2) Locatie: Walburgis Behandeladvies 5 oktober 2022, meningsvormende (2) behandeling amendement "Gelijkende waar onderbouwen" (22A50) van de fractie D66 en Partij voor de amendement "Blowverbod rondom scholen" (22A52) van de fracties ChristenUnie, D66, PvdA en CDA motie "Toezichthouder coffeeshops" (22M114) van de fracties ChristenUnie, PvdA, Arnhemse Ouderen Partij en CDA Raadsvoorstel "Wijziging van de APV Hoofdstuk 2, afdelingen 4 en 5" Bijlage 1 - WAS/WORDT APV Arnhem hoofdstuk 2 afdeling 4 Bijlage 2 - WAS/WORDT APV Arnhem hoofdstuk 2 afdeling 5 Algemene plaatselijke verordening (gewijzigd model, januari 2022) VNG Advies van de Stadsadvocaat inzake "Bestuurlijke maatregelen drugshandel en drugsoverlast" Raadsbrief "Doorontwikkeling plan van aanpak 'tegengaan alcohol- en drugsgebruik op en rondom school' en ontwikkeling van de pedagogische wijk", d.d. 21-12-2021 Behandelresultaat 21 september 2022, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 19-10-2022

Agenda Politieke Avond 5 oktober 2022

Stadhuishal 18.45 uur - 20.15 uur (90) Technische vragenmarkt ‘Ontwerp-Begroting 2023’, ‘Turap-2 2022’

Pauze: 20.15 uur - 20.30 uur Raadzaal

Landgoed/Festival

Walburgis

20.30 uur – 22.00 uur (90)

20.30 uur – 22.00 uur (90)

20.30 uur – 22.00 uur (90)

Verkeersontsluiting veld 1 Schuytgraaf (m1)

Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley (i/m1)

Presentatie Politiecijfers criminaliteit en overlast (i)

Pauze: 22.00 uur - 22.15 uur Raadzaal

Landgoed/Festival

Walburgis

22.15 uur - 23.15 uur (60)

22.15 uur - 23.15 uur (60)

22.15 uur - 23.15 uur (60)

Verordening bedrijveninvesteringszone Binnenstad (i/m1)

Investeringskrediet vernieuwing Stadstheater (m2)

Wijziging van de APV Hoofdstuk 2, afdelingen 4 en 5 (m2)

Titel/onderwerp:

Technische vragenmarkt ‘Ontwerp-Begroting 2023’, ‘Turap-2 2022’

Raadsadviseur:

M. Piscaer

Telefoonnr:

0631114892

Van:

College van B&W

Ambtenaar: Telefoonnr: E-mailadres:

Jeroen Kompier 0625331112 jeroen.kompier@arnhem.nl

Doel activiteit Toelichting

Informatief (technische vragenmarkt) Begroting 2023 Het college biedt de gemeenteraad ter vaststelling aan de Begroting 2023. Dit is de eerste begroting in deze raadsperiode. Normaliter wordt voorafgaande aan de begroting een Perspectiefnota opgesteld en vloeit de begroting hieruit voort. In een jaar van gemeenteraadsverkiezingen wordt er echter geen Perspectiefnota gemaakt, maar vormt het coalitieakkoord het vertrekpunt voor de nieuwe begroting. De keuzes uit het coalitieakkoord zijn dan ook in deze begroting opgenomen en vormen het vertrekpunt voor het financieel kader waar in deze begroting op wordt voortgebouwd. In deze begroting zijn ook beleidsmatige en financiële ontwikkelingen die zich na het opstellen van het coalitieakkoord hebben voorgedaan verwerkt. In het coalitieakkoord en deze begroting worden daarom een aantal nieuwe bestemmingsreserves voorgesteld. Conform de nota Reserves en voorzieningen wordt per reserve het doel, de functie en de looptijd of het plafond ter goedkeuring aan de raad voorgelegd.

maaike.piscaer@arnhem.nl

Eerst financiële ruimte, vanaf 2026 onzekerheid In de begroting 2023 is een financiële vertaling van het coalitieakkoord opgenomen, waarbij ook de meest recente financiële en beleidsontwikkelingen nadien zijn verwerkt. De totale uitgaven in 2023 zijn begroot op € 912 miljoen. De inkomsten, eveneens € 912 miljoen, zijn afkomstig van het Rijk, lokale heffingen, overige inkomsten en reserves. De begroting is structureel sluitend. Vooral door de rijksinkomsten is het mogelijk om incidenteel in de jaren 2023 tot en met 2025 investeringen te doen. Vanaf 2026 bestaat er echter onduidelijkheid over de rijksinkomsten, onder andere vanwege aangekondigde veranderingen in het gemeentefonds. Als deze plannen doorgaan, betekent dit dat Arnhem vanaf 2026 circa € 25 miljoen minder krijgt. Lokale heffingen De Onroerend Zaak Belasting (OZB) wordt jaarlijks met 5 procent verhoogd. In vier jaar tijd wordt de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing verhoogd naar 95 procent. De uurtarieven voor parkeren op straat en in de gemeentelijke parkeergarages worden met € 0,50 verhoogd. Dat geldt ook voor het reguliere tarief van de toeristenbelasting. Financiële positie In 2022 verwacht de gemeente een positief resultaat ten opzichte van de begroting van € 17,5 miljoen, zo blijkt uit de tweede tussenrapportage (Turap2) die gelijktijdig met de begroting is aangeboden aan de raad.

De financiële positie van de gemeente blijft solide: de weerstandsfactor loopt op naar 2,1 in 2026 en de komende jaren stijgt de solvabiliteit naar 19 procent in 2026. De raad wordt gevraagd in te stemmen met het opheffen van de bestemmingsreserve solvabiliteit. De begrote toevoegingen aan de

reserve vallen vrij naar de algemene middelen. Aangenomen moties verwerkt In deze begroting zijn de toekomstige investeringen tegen actuele prijzen opgenomen. Daarmee wordt motie 21M247 ‘Stijging bouwkosten volledig opnemen’ in deze begroting afgedaan. Behandeling begroting in samenhang met twee andere raadsvoorstellen De behandeling van de begroting vindt in samenhang plaats met het raadsvoorstel "Turap 2 2022" en het raadsvoorstel "Belastingverordeningen 2023". De belastingverordeningen worden na 4 oktober naar de gemeenteraad verzonden en zullen vanaf dan meelopen in het behandelproces. Doorontwikkeling cyclusdocumenten In deze begroting is, zoals al aangekondigd bij de behandeling van de Jaarstukken, een aantal kleine stappen gezet in de doorontwikkeling en meetbaarheid van de doelenboom. Bij de Jaarstukken is het Duisenbergonderzoek naar het programma Cultuur uitgevoerd. Als vervolg op dit onderzoek zijn in deze begroting bij dit programma de doelenboom aangepast en indicatoren toegevoegd. Daarnaast is het programma Bereikbaarheid zero based opgebouwd, wat wil zeggen dat voor deze begroting niet alleen gekeken is naar de wijzigingen ten opzichte van de vorige begroting, maar dat de budgetten zijn opgebouwd op basis van de taken die binnen dit programma worden uitgevoerd.

Proces Voor 15 november 2022 moet er een door de raad vastgestelde, sluitende begroting 2023 worden aangeleverd bij de toezichthouder op de gemeentefinanciën, de provincie Gelderland. Het proces rondom de behandeling ziet er daarom als volgt uit: 1. Publicatie & presentatie ontwerp begroting – 28 september 2. Filmpje ‘hoe lees ik de begroting? 3. Schriftelijke technische vragen – Indienen vanaf 28 september t/m 7 oktober 9.00 uur → via het nieuwe emailadres technischevragenraad@arnhem.nl 4. Technische vragenmarkt – Politieke Avond 5 oktober 5. I/M1 – Politieke Avond 12 oktober (uitloop 19 oktober) 6. Indienen moties & amendementen voor de M2- vanaf 13 t/m 28 oktober 9.00 uur 7. M2 - Politieke Avond 2 november 8. Indienen definitieve moties & amendementen – 3 t/m 7 november 9. Besluitvorming – Politieke Avond 9 november, aanvang 16.00 uur (inclusief stamppotmaaltijd) Een uitgebreide beschrijving van het gehele proces rondom de behandeling van de begroting kunt u vinden via de bijlage ‘proces behandeling begroting 2023’ Voorgesteld resultaat van de bespreking Spreekrecht publiek Behandeladvies

Het verkrijgen van (mondelinge) technische informatie over de ontwerp begroting 2023 en de turap-2 2022 Nee Informatieve fase: Technische vragenmarkt Ook dit jaar wordt er vanuit de ambtelijke organisatie weer een technische vragenmarkt georganiseerd waar raadsleden en fractievolgers direct aan de verantwoordelijk ambtenaar hun technische vragen kunnen stellen over de ontwerp begroting 2023 en de turap-2 2022. Deze vragenmarkt vindt plenair plaats aan het begin van de Politieke Avond van woensdagavond 5 oktober van 18.45 tot 20.15 uur in de Stadhuishal. Tijdens deze vragenmarkt zijn er vanuit verschillende beleidsterreinen ambtenaren aanwezig. Vanuit ieder programma is sowieso aanwezig: de programmamanager, de

business-controller en een bestuursadviseur. Vragen die niet direct mondeling kunnen worden beantwoord, zullen schriftelijk worden beantwoord. Boven in de Stadhuishal zijn aanwezig: ➢ Programma Welzijn & inclusie ➢ Programma Bestuur en dienstverlening en Wijkprogramma’s ➢ Programma’s Bereikbaarheid, Ruimtelijke ontwikkeling en Wonen en leefomgeving ➢ Programma Veiligheid ➢ Programma’s Economie en Cultuur Beneden in de Stadhuishal zijn aanwezig: ➢ Programma Klimaat en energie ➢ Programma’s Onderwijs en Gezondheid en sport ➢ Algemeen Begroting ➢ Programma Participatie en armoedebestrijding ➢ Programma Zorg . In de bijlage vinden jullie een plattegrond met de aanwezigen. Bijlagen

Raadsvoorstel "Ontwerp-Begroting 2023" Bijlage 1 - Overzicht doel, type, looptijd en plafond nieuw in te stellen bestemmingsreserves Bijlage 2 - Ontwerp-Begroting 2023 Bijlage 3 - Infographic Raadsvoorstel "Turap 2 - 2022" Bijlage 1 - Aanvullende bijlagen bij Turap-2 Bijlage 2 - Begrotingswijziging 22-00 Plattegrond technische vragenmarkt Politieke Avond 5 oktober Proces behandeling begroting 2023

Aan de gemeenteraad Zaaknummer

692709

Onderwerp:

Ontwerp-Begroting 2023

Kernboodschap De klimaatcrisis, de wooncrisis en de kloof tussen arm en rijk vragen de komende jaren om effectieve oplossingen. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nemen we maatregelen voor snelle resultaten met impact. Ook investeren we fors in fundamentele veranderingen die onze stad toekomstbestendig moeten maken. Voor de korte termijn hebben we zekerheid over onze financiële positie, maar vanaf 2026 is er onduidelijkheid vanwege onder andere veranderingen in het gemeentefonds. Met onze maatregelen en investeringen streven we naar een duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem. In de Begroting 2023 staat beschreven hoe we dat willen aanpakken. Voorstel 1. De ontwerp-Begroting 2023 vast te stellen. 2. De opheffingsdatum voor de BR Buitengewoon Beter met één jaar uit te stellen tot ultimo 2024. 3. De bestemmingsreserves Plankosten stedelijke ontwikkeling, Stadsontwikkelfonds, Burgerberaden, Klimaatadaptatiefonds, Energiearmoedefonds en Arnhem Oost in te stellen met doel, functie en looptijd of plafond conform bijlage 1. 4. De bestemmingsreserve Solvabiliteit op te heffen. Inleiding Met dit raadsvoorstel ontvangt u de Begroting 2023. Dit is de eerste begroting in deze raadsperiode. Normaliter wordt voorafgaande aan de Begroting een Perspectiefnota opgesteld en vloeit de Begroting hieruit voort.

In een jaar van gemeenteraadsverkiezingen wordt er echter geen Perspectiefnota gemaakt, maar vormt het coalitieakkoord het vertrekpunt voor de nieuwe Begroting. De keuzes uit het coalitieakkoord zijn dan ook in deze Begroting opgenomen. De keuzes die hierin gemaakt zijn, vormen ook het vertrekpunt voor het financieel kader waar in deze Begroting op wordt voortgebouwd. In deze Begroting zijn ook beleidsmatige en financiële ontwikkelingen die zich na het opstellen van het coalitieakkoord hebben voorgedaan verwerkt. Conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moet voor 15 november 2022 een door de raad vastgestelde, sluitende Begroting 2023 worden aangeleverd bij de toezichthouder op de gemeentefinanciën, de provincie Gelderland.

In deze begroting wordt invulling gegeven aan een aantal actuele ontwikkelingen zoals de meicirculaire, de extra middelen voor jeugdzorg en de opgelopen loon- en prijsontwikkeling. Daarbij worden middelen vrijgemaakt voor de aanpak van diverse opgaven waarvoor in het coalitieakkoord nog geen ruimte was. In deze Begroting zijn ook de toekomstige investeringen tegen actuele prijzen opgenomen. Daarmee wordt motie 21M247 ‘Stijging bouwkosten volledig opnemen’ in deze Begroting afgedaan. Een toekomstbestendig Arnhem Met de maatregelen in deze begroting werken we toe naar een toekomstbestendig Arnhem. Voor veel Arnhemse inwoners en ondernemers zijn de gevolgen van de energiecrisis dagelijks voelbaar door de sterk gestegen prijzen voor gas en elektriciteit. Ook de klimaatcrisis, de wooncrisis en de kloof tussen arm en rijk vragen elk om effectieve oplossingen voor de korte en de lange termijn. Hiervoor hebben we de inbreng en ideeën van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hard nodig. In deze begroting nemen we maatregelen voor snelle resultaten met impact en we investeren fors in fundamentele veranderingen die onze stad toekomstbestendig moeten maken: duurzaam, groen, kansrijk en verbonden.

Zo trekken we zowel in 2022 als in 2023 € 5 miljoen uit voor het energiearmoedefonds, zodat de stijgende energiekosten voor de meest kwetsbare Arnhemmers weer betaalbaar worden. Het klimaatfonds dat de energietransitie mede mogelijk moet maken, wordt aangevuld met €15 miljoen. We stellen een klimaatadaptatiefonds in waarvoor we €12,5 miljoen vrijmaken, omdat we het leven voor mens en dier in de stad prettig en gezond willen houden. Om de groeiende stad bereikbaar en leefbaar te houden werken we aan een mobiliteitstransitie, waarvoor we tot en met 2026 onder meer twee keer € 8 miljoen uittrekken om de maximumsnelheden voor automobilisten terug te brengen, en het aantal rijstroken te verminderen. Alle Arnhemmers moeten in al hun eigenheid zichzelf kunnen zijn en dus trekken we voor de uitvoering van het actieplan Vrij zijn in Arnhem extra geld uit. Wie onvoldoende inkomen verdient om rond te komen, krijgt hulp aangeboden. Om de leefbaarheid in de wijken te vergroten maken we jaarlijkse een budget van € 500.000 vrij. In 2023 en 2024 voegen we hier € 500.000 extra aan toe. Voor de doelgerichte en samenhangende Arnhem-Oost aanpak is de komende jaren €11 miljoen beschikbaar. Daarnaast trekken we de komende jaren € 100 miljoen uit voor goede en gezonde onderwijshuisvesting. Steeds opnieuw zoeken we verbinding met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers.

Dit doen we bijvoorbeeld door het organiseren van een burgerberaad over afval en door te investeren in kunst, cultuur en erfgoed. We willen een gastvrije stad zijn en maken daarom de komende jaren extra middelen vrij voor goede en veilige opvang voor en begeleiding van vluchtelingen. We maken ons hard voor het inclusiever en divers maken van onze eigen organisatie. Deze moet bovendien laagdrempelig en toegankelijk zijn voor alle Arnhemmers. Ook zetten we in op het verhogen van de verkiezingsopkomst. Doorontwikkeling cyclusdocumenten In deze Begroting hebben we, zoals al aangekondigd bij de behandeling van de Jaarstukken, een aantal kleine stappen gezet in de doorontwikkeling en meetbaarheid van de doelenboom. Bij de

Jaarstukken is het Duisenbergonderzoek naar het programma Cultuur uitgevoerd. Als vervolg op dit onderzoek zijn in deze Begroting bij dit programma de doelenboom aangepast en indicatoren toegevoegd. Zoals ook in de toelichting van dit programma is opgenomen, willen we hier de komende jaren verdere stappen in zetten. Daarnaast is het programma Bereikbaarheid zero based opgebouwd, wat wil zeggen dat voor deze begroting niet alleen gekeken is naar de wijzigingen ten opzichte van de vorige begroting, maar dat de budgetten zijn opgebouwd op basis van de taken die binnen dit programma worden uitgevoerd. Daarbij zijn ook de doelen aangescherpt ten opzichte van de verbeteringen die bij de Begroting 2022 reeds zijn doorgevoerd. Verder is in deze Begroting naar aanleiding van de ambities uit het coalitieakkoord binnen verschillende programma’s de inhoud van de doelenboom aangepast. Ook zijn binnen een aantal programma’s indicatoren toegevoegd, zoals bij Economie, Wonen en Sport en Gezondheid. In de onderdelen Afval en Inclusie zijn binnen de inspanningen concrete resultaten benoemd. Er wordt binnen een aantal programma’s gewerkt aan de verdere concretisering van de doelenboom inclusief meetbare doelen, zoals binnen de wijkprogramma’s, Welzijn en Zorg, maar deze zijn nog niet gereed. De verwachting is dat deze in de volgende Begroting kunnen worden opgenomen.

Zoals ook aangegeven bij de behandeling van de Jaarstukken willen we het komende jaar sterker gaan inzetten op de verdere doorontwikkeling van de doelenboom. Beoogd effect Het beleids- en financiële kader van de gemeente Arnhem voor het jaar 2023 definitief en voor de volgende drie jaren indicatief vast te stellen om de gestelde ambities te realiseren. Argumenten 1.1 Dan kan de provincie Gelderland tijdig een begroting worden aangeboden, die voldoet aan de wettelijke vereisten. Met de voorliggende begroting voldoen we aan de voorwaarden voor repressief provinciaal toezicht. De begroting is structureel in evenwicht. Daarmee blijft wederom repressief toezicht (de minst belaste vorm van toezicht) van toepassing. 2.1 Met de vaststelling van de Begroting 2021 is het besluit genomen om de bestemmingsreserve Buitengewoon Beter ultimo 2023 op te heffen. Met de herijking van het meerjarenprogramma groot onderhoud is de laatste onttrekking van € 105.000 een jaar verschoven. 3.1 In het coalitieakkoord en deze Begroting wordt een aantal nieuwe bestemmingsreserves voorgesteld. Conform de nota Reserves en voorzieningen wordt per reserve het doel, de functie en de looptijd of het plafond ter goedkeuring aan de raad voorgelegd.

4.1 In de nota reserves en voorzieningen is opgenomen dat de spelregels zoals opgenomen in de onderdelen 2.2 t/m 2.5 van de nota niet gelden voor de bestemmingsreserve Solvabiliteit. Daarmee zijn de spelregels rond het opheffen van een bestemmingsreserve zoals opgenomen

in onderdeel 2.3 niet van toepassing. Om die reden wordt een apart besluit tot opheffing van de bestemmingsreserve solvabiliteit hierbij aan de raad voorgelegd.

Kanttekeningen en risico's 1.1

Niet-tijdige besluitvorming en besluitvorming die het structurele evenwicht van de Begroting raakt, heeft mogelijk invloed op de zwaarte van het toezichtsregime dat de Provincie toepast. Vóór 15 november a.s. dient een vastgestelde begroting aan de Provincie te worden aangeboden. Latere aanlevering kan leiden tot bevriezing van de voorschotbetaling van de gemeentefondsuitkering en heeft mogelijk invloed op het toezichtsregime dat de Provincie hanteert. De ontwerp Begroting 2023 is structureel in evenwicht. Wanneer het structureel evenwicht als gevolg van amendementen niet wordt gerealiseerd, kan Arnhem onder preventief in plaats van repressief provinciaal toezicht worden gesteld.

Participatie Op verschillende thema’s binnen de stedelijke en wijkprogramma’s zijn de ambities en het beleid mede tot stand gekomen met inbreng vanuit diverse partijen uit de stad.

Financiën

In de volgende tabel is samengevat weergegeven hoe de Begroting 2023 zich ontwikkelt ten opzichte van de vorige begroting. In het hoofdstuk ’Ontwikkelingen in het financieel kader’ van de ontwerp-Begroting 2023 worden de betreffende posten met uitzondering van de uitgangspositie (stand van Begroting 2022) verder uitgewerkt en toegelicht. Financieel beeld 2022-2025 Bedragen x € 1.000

2023

Uitgangspositie Begroting 2022

2024

2025

2026

0

0

0

0

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve voorafgaand aan coalitieakkoord

-1.032

5.726

4.474

2.468

Financiële tabel coalitieakkoord Waarvan structureel Waarvan incidenteel

1.946 3.137 -1.191

-3.357 5.961 -9.318

7.886 5.559 2.327

-5.782 -850 -4.933

913

2.369

12.359

-3.315

2.104 -1.191

11.687 -9.318

10.032 2.327

1.618 -4.933

2024

2025

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve na coalitieakkoord Waarvan structureel Waarvan incidenteel

Financieel beeld 2022-2025 (vervolg)

2023

2026

Gemeentefonds en overige Rijksontw ikkelingen (structureel)

14.312

26.825

32.637

5.725

Beleidsontw ikkelingen Een DUURZAAM Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-6.290 435 -6.725

-3.798 402 -4.200

-4.309 391 -4.700

-409 391 -800

Een GROEN Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-6.963 -33 -6.930

-5.638 -33 -5.605

-4.553 -33 -4.520

-4.734 -214 -4.520

Een KANSRIJK Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-3.297 -560 -2.737

-1.961 -421 -1.540

-1.281 -391 -890

-1.242 -442 -800

Een VERBONDEN Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-5.760 -1.215 -4.545

-4.466 -1.041 -3.426

-3.136 -781 -2.355

-2.940 -781 -2.160

Jaarlijkse bijstellingen Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-8.787 -6.303 -2.484

-5.972 -6.790 818

-5.499 -6.952 1.453

-6.288 -6.288 0

Aanvullende toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve cf Begroting 2023 Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-15.871

7.358

26.219

-13.203

8.740 -24.612

30.629 -23.271

34.904 -8.685

9 -13.212

0

0

0

0

Totaal Financieel beeld

Na verwerking van de aanvullende beleidsontwikkelingen na het coalitieakkoord, blijkt dat met deze Begroting in 2023 een onttrekking van € 15,9 miljoen aan de algemene reserve wordt gedaan. In 2024 en 2025 wordt respectievelijk € 7,4 miljoen en 26,2 miljoen aan de algemene reserve toegevoegd. In 2026 wordt € 13,2 miljoen aan de algemene reserve onttrokken. Doordat de onttrekking van € 13,2 miljoen in 2026 van incidentele aard is en dus na 2026 niet meer gedaan wordt, is de begroting structureel in evenwicht. In de

paragraaf weerstandsvermogen is te lezen dat de positieve ontwikkeling van de algemene reserve in 2024 en 2025 zorgt voor een groei van het beschikbare weerstandsvermogen. Tot en met 2026 kan er totaal incidenteel € 26,0 miljoen uit de algemene reserve worden onttrokken zonder dat de weerstandsfactor onder de 1,4 zakt. De groei van het totale eigen vermogen waarin ook de bestemmingsreserves worden meegeteld, zorgt daarnaast voor een nog robuustere financiële positie, die tot uiting komt in een solvabiliteit van 18%. Naast een reëel sluitende begroting, dient de (meerjaren)begroting ook structureel sluitend te zijn. Dit is het geval wanneer de structurele lasten in de begroting voor 2023 volledig worden gedekt door structurele baten. In alle jaren is in deze begroting sprake van een structureel evenwicht. Dit staat in het laatste jaar van deze begroting echter onder druk als gevolg van een aangekondigde, maar nog onvolledig doorgevoerde aanpassing van de berekening van de groei van het gemeentefonds in relatie tot een uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied. We presenteren ook een reëel evenwicht, omdat de geraamde bedragen in het meerjarenbeeld volledig, realistisch en haalbaar zijn. De in de Begroting opgenomen maatregelen zijn aannemelijk en hard of voorzien van dekking uit een bestemmingsreserve.

Uitvoering Uitvoering van de vastgestelde begroting is aan het college van burgemeester en wethouders en de haar ondersteunende organisatie. Over de realisatie wordt zoals gebruikelijk in Arnhem gerapporteerd middels Turaps (tussenrapportages) en uiteraard zoals wettelijk verplicht door middel van een Jaarverslag en een Jaarrekening. Tussentijdse voorstellen voor wijziging van de begroting worden aan u voorgelegd. Aldus zijn uitvoering en evaluatie van de Begroting 2023 geborgd. Na vaststelling van de ontwerp-Begroting 2023 wordt deze aan de toezichthouder op de besluitvorming gemeentefinanciën, de provincie Gelderland, aangeboden. Communicatie De Begroting 2023 wordt evenals vorig jaar ook in de vorm van een webbegroting gepresenteerd. Via een link op de website www.arnhem.nl wordt u doorverwezen naar de website financien.arnhem.nl. Op deze webbegroting treft u meer informatie aan dan in de door u vast te stellen ontwerp-Begroting 2023. U treft hier onder andere informatie aan over de taakvelden en (sub)producten. Om de toegankelijkheid van de begroting voor onze bewoners te vergroten is een infographic (begroting in 1 oogopslag) gemaakt. Deze wordt in de Arnhemse Koerier gepubliceerd.

Bijlagen Stukken voor gemeenteraad − Bijlage 1 Overzicht doel, type, looptijd en plafond nieuw in te stellen bestemmingsreserves − Bijlage 2 Ontwerp-Begroting 2023 − Bijlage 3 Infographic

Besluit van

9 november 2022

Zaaknummer

692709

DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 27 september 2022, nummer: 692709; gelet op artikel 190 en artikel 191 van de Gemeentewet; besluit: 1. De ontwerp-Begroting 2023 vast te stellen. 2. De opheffingsdatum voor de BR Buitengewoon Beter met één jaar uit te stellen tot ultimo 2024. 3. De bestemmingsreserves Plankosten stedelijke ontwikkeling, Stadsontwikkelfonds, Burgerberaden, Klimaatadaptatiefonds, Energiearmoedefonds en Arnhem Oost in te stellen met doel, functie en looptijd of plafond conform bijlage 1. 4. De bestemmingsreserve Solvabiliteit op te heffen.

De griffier,

De voorzitter,

Bijlage 1 Nieuw in te stellen reserves In het raadsvoorstel bij de Begroting 2023 worden een zestal nieuwe reserves worden voorgesteld. Hieronder zijn per reserve het doel, type, looptijd en plafond opgenomen. Naam

Doel

Type

BR Plankosten stedelijke ontwikkeling

Het egaliseren van fluctuaties in het uitgavenpatroon van het budget voor plankosten stedelijke ontwikkeling.

Egalisatie

BR Stadsontwikkelfonds

Deze reserve wordt ingezet om onze ambities ten aanzien Dekking van de stedelijke ontwikkeling te kunnen realiseren of als cofinanciering voor middelen van andere overheden. Naast het borgen van de voortgang of versnelling van projecten, zijn deze middelen ook bedoeld voor onder andere het dekken van de onrebele top bij het realiseren van huisvesting voor bijzondere doelgroepen en het realiseren van meer sociale huurwoningen, maatschappelijke functies of vergroening van de openbare ruimte.

Looptijd Plafond Bij egalisatie: Bij dekking: n.v.t. n.v.t. n.v.t.

1.000.000

2037

n.v.t.

Positieve resultaten van het grondbedrijf die vrij beschikbaar zijn nadat de reserves grondexploitatie conform de nota grondbeleid op het vereiste niveau zijn gebracht, worden toegevoegd aan de reserve Stadsontwikkelfonds. Bijdragen van projectontwikkelaars voor de realisatie van bovenwijkse voorzieningen worden ook toegevoegd aan deze reserve.

BR Burgerberaden

Het burgerberaad is een groep willekeurig gelote burgers die Dekking de gemeente adviseert. Loting zorgt voor een representatieve vertegenwoordiging van inwoners. Voor het organiseren van een aantal burgerberaden gedurende de raadsperiode 20222026 is € 600.000 aan deze BR toegevoegd.

2026

n.v.t.

Klimaatadaptatiefonds

Deze reserve kan worden ingezet als dekking voor Dekking maatregelen voor klimaatadaptatie zoals het verminderen van verhardingen en het ontstenen van de openbare ruimte.

2026

n.v.t.

Energiearmoedefonds

Deze reserve dient om Arnhemmers die de energierekening niet kunnen betalen inkomensondersteuning te verlenen.

Dekking

2026

n.v.t.

Arnhem Oost

Deze reserve wordt ingezet ter dekking van Dekking uitvoeringsplannen in het kader van de Arnhem-Oost aanpak.

2026

n.v.t.

Ontwerp Begroting 2023

Inhoudsopgave Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader .............................................................................................. 1 Hoofdlijnen van beleid ............................................................................................................................................. 2 Ontwikkelingen in het financieel kader .................................................................................................................... 5 Leeswijzer.............................................................................................................................................................. 31 Deel 2 Beleidsbegroting ...................................................................................................................................... 33 Wijkprogramma's ................................................................................................................................................... 34 Wijken Algemeen................................................................................................................................................... 35 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek ...........................................................................................................

40 Noordwest ............................................................................................................................................................. 45 Noordoost .............................................................................................................................................................. 49 Presikhaaf.............................................................................................................................................................. 55 Malburgen.............................................................................................................................................................. 61 Schuytgraaf/Elderveld ........................................................................................................................................... 67 De Laar/Elden........................................................................................................................................................ 72 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ................................................................................................................ 76 Stedelijke programma's .........................................................................................................................................

81 Bestuur, dienstverlening en financiën .................................................................................................................... 82 Veiligheid ............................................................................................................................................................... 90 Bereikbaarheid ...................................................................................................................................................... 97 Economie............................................................................................................................................................. 104 Onderwijs............................................................................................................................................................. 114 Cultuur ................................................................................................................................................................. 119 Participatie en armoedebestrijding ...................................................................................................................... 128 Zorg .....................................................................................................................................................................

138 Welzijn en inclusie ............................................................................................................................................... 149 Gezondheid en sport ........................................................................................................................................... 158 Klimaat en energie ............................................................................................................................................... 163 Ruimtelijke ontwikkeling....................................................................................................................................... 170 Wonen en leefomgeving ...................................................................................................................................... 177 Paragrafen ........................................................................................................................................................... 192 Lokale heffingen .................................................................................................................................................. 193 Risicomanagement en weerstandsvermogen ......................................................................................................

200 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................................. 217 Financiering ......................................................................................................................................................... 233 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................................... 238 Verbonden partijen .............................................................................................................................................. 245 Grondbeleid ......................................................................................................................................................... 263

Investeringen ....................................................................................................................................................... 267 Subsidies ............................................................................................................................................................. 274 Overig programmaplan ........................................................................................................................................ 281 Deel 3 Financiële begroting .............................................................................................................................. 282 Overzicht van baten en lasten per programma .................................................................................................... 283 Overzicht van geraamde incidentele baten en lasten .......................................................................................... 289 Geprognosticeerde balans 2023-2026 ................................................................................................................ 291 Reserves en voorzieningen .................................................................................................................................

292 EMU-saldo 2023 .................................................................................................................................................. 301 Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld .............................................................................................. 303 Overzicht taakvelden per programma (lasten) ..................................................................................................... 309 Overzicht taakvelden per programma (baten) ..................................................................................................... 314 Mutaties circulaires .............................................................................................................................................. 319 Bijlagen............................................................................................................................................................... 324 Overzicht onderdelen stad/wijk ............................................................................................................................ 325 Afkortingenlijst .....................................................................................................................................................

327 Begrippenlijst ....................................................................................................................................................... 330

Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

1

Hoofdlijnen van beleid Arnhem heeft veel om trots op te zijn. De rijke historie, de prachtige parken en bossen en het uiteenlopende culturele aanbod maken van onze stad een bijzondere plek voor mens en dier. Een stad om te koesteren in deze onrustige wereld die van crisis naar crisis lijkt te gaan. Voor veel Arnhemse inwoners en ondernemers zijn de gevolgen van de energiecrisis dagelijks voelbaar door de sterk gestegen prijzen voor gas en elektriciteit. Ook de klimaatcrisis, de wooncrisis en de kloof tussen arm en rijk vragen elk om effectieve oplossingen voor de korte en de lange termijn. Hiervoor hebben we de inbreng en ideeën van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hard nodig. Samen met hen nemen we maatregelen voor snelle resultaten met impact en investeren we fors in fundamentele veranderingen die onze stad toekomstbestendig moeten maken: duurzaam, groen, kansrijk en verbonden. Toekomstbestendig door te investeren in een DUURZAAM Arnhem. De komende jaren gaan we daarom vol inzetten op een inclusieve energietransitie. Dat is hard nodig want de klimaatcrisis wacht niet op ons. In 2023 nemen we snelle en effectieve maatregelen om de eerste slagen te slaan. Zo gaan we aan de slag met een acute aanpak voor de meest kwetsbare Arnhemmers om te zorgen dat de stijgende energiekosten voor hen weer betaalbaar worden.

Maar er is meer nodig, want doorgaan op dezelfde voet is onverantwoord. Om de verdere opwarming van de aarde en de gevolgen hiervan tegen te gaan, is een fundamentele verandering essentieel. We vullen het klimaatfonds de komende jaren aan met totaal € 15 miljoen om de energietransitie mede mogelijk te maken en over voldoende geld voor cofinanciering te beschikken. Bij alle maatregelen die we nemen gaan we uit van een circulaire economische benadering en gebruiken we de 17 Sustainable Development Goals zoals vastgelegd door de Verenigde Naties, als onze leidraad. Daarbij streven we te allen tijde naar duurzaamheid en brede welvaart. Afval zien we zoveel mogelijk als een grondstof die we hergebruiken. Daarnaast nemen we maatregelen om de hoeveelheid restafval die Arnhem produceert flink omlaag te brengen. Zo organiseren we burgerberaden zodat inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen kunnen meedenken over maatregelen die echt werken. We zetten vol in op preventie, gedragsverandering en maken inwoners en bedrijven nog bewuster van hun consumptie en de hoeveelheid afval die dit met zich meebrengt. Daarnaast krijgen Arnhemmers bij wijze van een pilot de mogelijkheid om twee keer per jaar gratis hun grofvuil op te laten halen. Eind 2023 zullen we het gevoerde afvalbeleid evalueren. De wooncrisis houdt ons al te lang in de greep.

Daarom pakken we de regie en gaan we sturen op goede volkshuisvesting en stellen we een woonvisie op. Wonen is immers een grondrecht: alle Arnhemmers hebben recht op een betaalbare en goede woning. We gaan sneller en veel meer woningen toevoegen voor alle doelgroepen in de Arnhemse wijken. Bouwen doen we klimaatpositief en natuurinclusief. We verduurzamen bestaande woningen en sturen op duurzame nieuwbouw. Bestaande woningen en gebouwen willen we voor 2030 zoveel mogelijk isoleren tot aan het niveau van de nationale isolatiestandaard. Hiervoor wordt een Arnhems isolatieprogramma opgesteld. Daarnaast versnellen we de verduurzaming van ons eigen vastgoed zodat de gemeentelijke gebouwen zo veel mogelijk klimaatneutraal zijn. Hiervoor trekken we in de komende periode in totaal € 10,7 miljoen uit. Nieuwe woningen komen in de bestaande stad, waarbij we sturen op het divers maken van het woningaanbod in alle wijken. Ook zorgen we voor een betere doorstroming in de wijken, onder meer door het inzetten van verhuiscoaches. We reguleren de vrije huursector met het oog op betaalbaarheid en energieafhankelijkheid. We voeren in de hele stad verhuurdersvergunningen in, zodat malafide of discriminerende verhuurders kunnen worden aangepakt. Toekomstbestendig door nog meer te investeren in een GROEN Arnhem. Een groene, schone en biodiverse stad is de basis voor een goed en gezond leven.

We vangen de klimaatverandering op door hittestress en wateroverlast aan te pakken en gaan radicaal vergroenen zodat het leven voor mens en dier in de stad prettig en gezond blijft. Hiervoor stellen we een klimaatadaptatiefonds in waarvoor we € 12,5 miljoen vrijmaken. Voetgangers en fietsers krijgen ruim baan. De schone, veilige en goed onderhouden openbare ruimte moet uitnodigen tot ontmoeten. We reserveren in totaal € 2 miljoen voor aanpassing van de Hoge en lage Rijnkade als wandel en fietspromenade. De kwaliteit van lucht, water en bodem draagt bij aan een gezonde leefomgeving en daar zetten we dan ook stevig op in. 2

De natuur krijgt alle ruimte omdat deze op zichzelf waardevol is voor mens en dier. We vergroten de biodiversiteit en zetten de intrinsieke waarde van planten en dieren centraler. Het groenfondsbudget wordt opgewaardeerd zodat we de ecologische hoofdstructuur verder kunnen versterken. Het extra budget zetten we in om de barrières binnen en tussen de bossen en parken en op wijkniveau tussen grotere groengebieden op te lossen. Om onze groeiende stad bereikbaar en leefbaar te houden op een duurzame manier, werken we de komende jaren aan een mobiliteitstransitie. Hierbij komt eerst de voetganger, dan de fietser, dan het openbaar vervoer en dan pas de auto. We streven naar een bereikbare stad in de regio, het tegengaan van verkeersoverlast en een schonere lucht. Om het fietsgebruik verder te stimuleren investeren we meer in fietsparkeren. We trekken tot en met 2026 twee keer € 8 miljoen uit om de maximumsnelheden voor automobilisten terug te brengen, en het aantal rijstroken te verminderen. Toekomstbestendig door te investeren in een KANSRIJK Arnhem voor alle inwoners. Arnhem is in vele opzichten een diverse stad met een verscheidenheid van talenten, achtergronden, ervaringen en zienswijzen.

Alle Arnhemmers moeten in al hun eigenheid zichzelf kunnen zijn, ongeacht sekse, seksuele geaardheid, genderidentiteit, huidskleur, (etnische) afkomst, religie, levensovertuiging, leeftijd of beperking. Daarom gaan we door met het actieplan Vrij zijn in Arnhem en trekken we extra middelen uit voor de uitvoering hiervan. Elke Arnhemmer heeft recht op bestaanszekerheid en moet de mogelijkheid krijgen om het beste uit zichzelf te halen vanuit een stevige basis. Complexe problemen proberen we zo veel mogelijk te voorkomen door snel en laagdrempelig hulp of ondersteuning te bieden. Bij voorkeur thuis of in de eigen buurt. We stimuleren Arnhemmers om aan het werk te gaan en ondersteunen hen bij het vinden van een betaalde baan. Wie dit niet lukt of wie onvoldoende inkomen verdient om rond te komen, krijgt hulp aangeboden. Arnhemmers die de energierekening niet kunnen betalen door de stijgende energiekosten, krijgen inkomensondersteuning. Hiervoor stellen we een energiearmoedefonds waarvoor in totaal € 5 miljoen uittrekken. Om de mobiliteit van mensen met een laag inkomen te vergroten, wordt het mogelijk om met de Gelrepas voor één euro met het openbaar vervoer te reizen. We organiseren diverse preventieactiviteiten om te voorkomen dat Arnhemmers in de schulden raken en helpen jongeren zo veel mogelijk met hun geldzorgen door hun schulden over te nemen.

Daarnaast werken we aan een plan van aanpak om de armoedebestrijding, schulddienstverlening en bewindvoering beter te organiseren en meer in eigen hand te nemen. Arnhem moet een fijne plek zijn om op te groeien. Een stad waar iedereen volop kansen krijgt om zijn, haar of hun ambities waar te maken. Ook als je start met een achterstand. De school en andere maatschappelijke gebouwen in een wijk vormen de verbindende kern van de gezonde en veilige omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien en buurtgenoten elkaar treffen. Daarom werken we toe naar goede en gezonde onderwijshuisvesting, waarvoor we tot en met 2026 in totaal € 12 miljoen uittrekken. Om te voorkomen dat kinderen zonder eten of met ongezond eten op school komen, starten we een project waarbij we gezonde schoolmaaltijden aanbieden op scholen waar dat het hardst nodig is. We willen dat onze inwoners langer fysiek en mentaal fit blijven. Jong en oud moeten in hun wijk worden uitgedaagd om te sporten, spelen en bewegen. We versterken de positie van inwoners met een beperking door te investeren in de toegankelijkheid van hoofdlooproutes, inclusieve speeltuinen en vastgoed. Ouderen moeten oud kunnen worden in hun eigen buurt omdat dat bijdraagt aan gezondheid en geluk. Ook zetten we in op Arnhem als dementievriendelijke stad.

We trekken tot en met 2026 in totaal € 11 miljoen uit voor de Arnhem-Oost aanpak zodat we die kunnen continueren. Met deze doelgerichte en samenhangende aanpak krijgen de wijken in het oosten van onze stad het commitment en de aandacht die ze verdienen. Zodat kinderen en jongeren in een veilige en kansrijke omgeving opgroeien. De waardevolle lessen die we hierin leren, passen we ook toe in de rest van de stad. Daarnaast maken we ons hard voor veilige en leefbare wijken, onder meer door het versterken van de handhaving. Een veilig Arnhem betekent ook dat we stevig optreden tegen ondermijnende criminaliteit. Misdaad mag nooit lonen. We voorkomen jeugdcriminaliteit en dringen dit zoveel mogelijk terug. Ook het tegenaan van woonoverlast staat hoog op onze agenda, juist omdat dit mensen treft in de kern van hun bestaan. In de strijd tegen seksuele

3

intimidatie gaan we door met weerbaar maken van Arnhemse jeugd door middel van onder andere voorlichting en trainingen. Toekomstbestendig door te investeren in een VERBONDEN Arnhem. Steeds opnieuw zoeken en vinden we de verbinding met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties in onze stad. We kijken naar elkaar om en helpen diegenen die dat nodig hebben. We willen de betrokkenheid en solidariteit van Arnhemmers benutten om onze stad nog socialer te maken. Door te investeren in kunst, cultuur en erfgoed zorgen we dat ook daar verbindingen worden gelegd. Voor jonge Arnhemmers verlagen we de drempel om cultuur te bezoeken aanzienlijk door gratis cultuurbezoek mogelijk te maken. In Arnhem kan iedereen zichzelf zijn, we zijn op elk terrein een inclusieve stad en doen alles wat we kunnen om discriminatie en racisme tegen te gaan. Arnhem is een gastvrije stad. De komende jaren maken we extra middelen vrij om te zorgen voor goede en veilige opvang voor vluchtelingen. Ook bieden we een toekomstperspectief aan mensen zonder papieren en mensen op de vlucht. Zowel de breedtecultuur als het topsegment heeft onze prioriteit. Zo hebben we gekozen voor het intensiveren van het cultuuraanbod in Zuid en werken we de komende jaren toe naar een verhuizing van de Jacobiberg en het cultuurcentrum.

We stellen incidentele middelen beschikbaar voor de jubileumeditie van de Sonsbeektentoonstelling. State of Fashion blijven we steunen. Samen met de organisatoren willen we deze internationaal toonaangevende evenementen nog verder versterken. Tijdens de jaarwisseling kunnen Arnhemmers genieten van een centrale licht- of vuurwerkshow dat als alternatief dient voor consumentenvuurwerk en bovendien verbondenheid stimuleert. We willen Arnhemmers nog meer betrekken bij onderwerpen die spelen in de stad en gebruik maken van alle kennis die onze stad herbergt. Burgerparticipatie is een cruciale voorwaarde om de betrokkenheid tussen bewoners en gemeente te versterken. Komend jaar beginnen we daarom met een burgerberaad over afval. Arnhem werkt in de Groene Metropoolregio samen aan maatschappelijke opgaven die om een regionale aanpak vragen. Veel Arnhemse ambities – zoals duurzame mobiliteit, een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt en de regionale energiestrategie – worden ook vanuit de Groene Metropoolregio opgepakt. De gemeentelijke organisatie moet toegankelijk zijn voor iedereen. Daarom hebben we ons de afgelopen maanden extra ingespannen om Loket Zuid te heropenen. Hierdoor kunnen Arnhemmers zowel op het stadhuis als in het Loket Zuid laagdrempelig terecht.

We verbeteren onze digitale dienstverlening en zorgen dat regels passen bij onze inwoners in plaats van bij de gebruikte systemen. We zetten extra kracht bij voor het inclusiever en divers maken van de gemeentelijke organisatie. Ook zien we het als onze taak om intensiever aan de slag te gaan met opkomstbevordering bij de verkiezingen. Hoe meer Arnhemmers hun stem uit brengen hoe groter de legitimiteit van ons stadsbestuur, en daarmee de verbondenheid met de stad.

4

Ontwikkelingen in het financieel kader Hoofdlijnen financiën Arnhem staat voor grote opgaven. De klimaatcrisis vraagt om actie, de vastgelopen woningmarkt moet worden vlot getrokken en de kloof tussen arm en rijk gedicht. Om deze en andere doelen te verwezenlijken, zijn investeringen in onze stad essentieel. Voor de korte termijn is dat ook mogelijk dankzij zekerheid over onze financiële positie. Vanaf 2026 bestaat er echter onduidelijkheid, onder andere vanwege aangekondigde veranderingen in het gemeentefonds. Deze onzekerheid heeft uiteraard ook invloed gehad op de wijze waarop deze begroting tot stand is gekomen. In deze Begroting 2023 is het coalitieakkoord financieel verwerkt. Daarnaast hebben we de financiële ontwikkelingen meegenomen die zich na de totstandkoming van het coalitieakkoord hebben voorgedaan. Ook het Regeerakkoord van het in januari 2022 gestarte kabinet laat veel ambities zien. Hierbij zijn hogere rijksuitgaven beschikbaar gesteld om de diverse uitdagingen aan te pakken. Deze landelijke ambities met bijbehorende middelen werken door in een hoger accres van het gemeentefonds volgens de trap-op-trap-af systematiek. In het Arnhemse coalitieakkoord zijn deze middelen ingezet om de gewenste investeringen in de stad op het gebied van duurzaamheid, groen, kansrijk en verbondenheid te kunnen realiseren. De meicirculaire 2022 heeft dit beeld verder versterkt.

De opnieuw hogere begrote rijksuitgaven in de Voorjaarsnota doen het gemeentefonds voor de jaren tot en met 2025 fors verder stijgen. Daarnaast is de oploop van de opschalingskorting binnen het gemeentefonds voor de jaren tot en met 2025 geschrapt. Dit betekent dat voor deze jaren het gemeentefonds niet verder gekort wordt, terwijl dit oorspronkelijk wel de bedoeling van het Rijk was. Verder is afgesproken om het volumedeel van het accres vast te zetten. Dit betekent dat (afgezien van loon- en prijsstijgingen) de accressen de komende jaren vast staan en dat gemeenten geen risico lopen dat, als gevolg van onderuitputting op de rijksbegroting, het accres in de komende jaren negatief wordt bijgesteld. Zekerheid voor de korte termijn dus, met (meer dan) voldoende financiële middelen in de jaren 2022 tot en met 2025. Ook de uitzonderlijk hoge weerstandsfactor en de solvabiliteitsratio ondersteunen dit beeld. Deze goede financiële positie maakt het mogelijk om de voor Arnhem zo belangrijke en gewenste investeringen in de stad te kunnen realiseren. Voor de lange termijn vanaf het jaar 2026 ervaren alle gemeenten echter grote onzekerheid over de ontwikkeling van de gemeentelijke financiën. Vanaf 2026 zal het gemeentefonds namelijk niet langer via de huidige normeringssystematiek geïndexeerd worden.

Het Rijk is voornemens geen accres meer te verstrekken voor volumeontwikkelingen (zoals stijging van het aantal inwoners, woningen, uitkeringsgerechtigden, etc), maar alleen voor loon- en prijsontwikkeling. Dit betekent concreet voor alle gemeenten een flinke daling van het accres vanaf 2026, ook wel het accres-ravijn genoemd. Voor Arnhem komt dit neer op circa € 25 miljoen minder gemeentefonds vanaf 2026 in vergelijking met 2025. Specifiek wordt een klein aantal gemeenten, waaronder Arnhem, daarnaast geconfronteerd met een nieuw verdeelmodel voor de uitkeringen voor beschermd wonen, dat na 2026 verder negatief oploopt. In 2026 is reeds rekening gehouden met een nadeel van € 15 miljoen, dit loopt verder op naar € 28 miljoen vanaf 2029. Om die reden kunnen we in deze Begroting vooral incidenteel geld uitgeven en amper structureel. Met de structurele uitgaven moeten we zeer terughoudend zijn, gelet op de onzekerheid vanaf 2026. In de komende tijd wordt door het Rijk gewerkt aan een verkenning voor de richting van de oplossing voor de financiële positie van gemeenten vanaf 2026. Daartoe wordt een aantal mogelijkheden verkend: een beoordeling van de mate waarin de gestelde ambities voor gemeenten nog passen bij de daarvoor beschikbaar gestelde middelen bij gemeenten en de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied.

Vooralsnog biedt dit bij het opstellen van deze Begroting met meerjarenraming tot en met 2026 geen concrete houvast. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zet in op het tijdig verkrijgen van zekerheid voor gemeenten en geeft aan dat een groter eigen belastinggebied niet kan/mag leiden tot lastenverzwaring. De insteek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is dat gemeenten de incidentele middelen in de jaren 2023 tot en met 2025 (deels) kunnen reserveren als een buffer voor 2026 en verder. Kanttekening hierbij is dat dit volgens de geldende financiële spelregels natuurlijk geen structurele oplossing is. In het licht van de geschetste incidentele ruimte voor de jaren tot en met 2025 en de onzekerheid over een mogelijk structureel tekort vanaf 2026, is in deze Begroting een balans gevonden tussen de ambities om te investeren in de stad enerzijds en de financiële middelen anderzijds. Op onderdelen zijn daarom noodzakelijke

5

afwegingen gemaakt om de ambities in te passen in de beschikbare financiële ruimte. Dat betekent dat in een aantal gevallen voorgesteld wordt om alleen incidentele middelen ter beschikking te stellen om bepaalde ambities te realiseren, terwijl het eigenlijk gewenst is om structurele inzet te kunnen plegen. Om de structurele ruimte te verruimen, zijn daarnaast reeds in het coalitieakkoord verhogingen van een aantal belastingen voorgesteld en in deze Begroting verwerkt. In deze Begroting houden we de weerbaarheid op peil. Met een Begroting in evenwicht, waarvan de weerstandsfactor de komende jaren ruim boven de 1,4 ligt, geeft deze Begroting in elk geval voor de komende jaren de mogelijkheid om de belangrijke investeringen in de stad te kunnen doen. Het is een sluitende begroting, die vanwege de onzekerheid over de financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten echter wel onder druk staat vanaf 2026. Hopelijk heeft de verkenning op Rijksniveau naar de structurele financiële positie van gemeenten als resultaat dat ook vanaf 2026 gerekend kan worden met passende financiële middelen bij de ambities die (ook van rijkswege) bij gemeenten neergelegd zijn.

Reëel en structureel sluitende begroting In onderstaande twee tabellen is samengevat weergegeven hoe de Begroting 2023 zich ontwikkelt ten opzichte van de vorige begroting. De eerste tabel betreft het financieel beeld uit het coalitieakkoord. In de tweede tabel worden de ontwikkelingen gepresenteerd die zich aanvullend op het coalitieakkoord voordoen bij het gemeentefonds en op de verschillende beleidsthema's. In de tabellen verderop in dit hoofdstuk waarin de beleidsontwikkelingen uitgesplitst worden, zijn voor de volledigheid ook de ontwikkelingen uit het coalitieakkoord opgenomen. Financieel beeld 2023-2026 Bedragen x € 1.000

2023

Uitgangspositie Begroting 2022

2024

2025

2026

0

0

0

0

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve voorafgaand aan coalitieakkoord

-1.032

5.726

4.474

2.468

Financiële tabel coalitieakkoord Waarvan structureel Waarvan incidenteel

1.946 3.137 -1.191

-3.357 5.961 -9.318

7.886 5.559 2.327

-5.782 -850 -4.933

913

2.369

12.359

-3.315

2.104 -1.191

11.687 -9.318

10.032 2.327

1.618 -4.933

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve na coalitieakkoord Waarvan structureel Waarvan incidenteel

Na verwerking van het coalitieakkoord wordt in 2026 € 3,3 miljoen aan de algemene reserve onttrokken. Omdat € 4,9 miljoen daarvan incidenteel is resteert een structureel overschot van € 1,6 miljoen. Doordat in 2023 € 0,9 miljoen, in 2024 € 2,4 miljoen en in 2025 € 12,4 miljoen aan de algemene reserve wordt toegevoegd resteert na het coalitieakkoord samen met de onttrekking van € 3,3 miljoen totaal € 12,3 miljoen incidentele ruimte (de optelsom van de blauwe regel in de bovenstaande tabel). Na het verschijnen van het coalitieakkoord, is de meicirculaire met betrekking tot het gemeentefonds gepubliceerd. De jaarlijkse mutatie van de gemeentefondsuitkering is in de onderstaande tabel opgenomen. Omdat de gemeentefondsuitkering in 2026 met € 5,7 miljoen veel minder hard stijgt dan in 2023 tot en met 2025 (€ 14,3 oplopend tot € 32,6) ontstaat er in 2023 tot en met 2025 een forse incidentele ruimte, waar er slecht beperkte structurele ruimte bestaat. In onderstaande figuur is in donkerblauw de structurele ruimte weergegeven die als gevolg van de ontwikkeling van het gemeentefonds ontstaat en in lichtblauw de incidentele ruimte.