Rapport Bestuurlijke toekomst Oostzaan TwynstraGudde.pdf

• Het solvabiliteitsratio is 50%. Een solvabiliteitsratio tussen de 20% en 50% valt

opzichte van de andere gemeenten in de regio. Een meerpersoonshuishouden met

binnen de bandbreedte van de signaleringswaarde ‘neutraal’ van de provincie.

een eigen woning betaalt in 2022 gemiddeld € 1.016,- aan lokale lasten in Amsterdam.

Onder de 20% is de signaleringswaarde onvoldoende.

Dit is minder dan het landelijk gemiddelde van € 1.057,-50.

49. Jaarrekening 2021 –Jaarverslag 2021 gemeente Amsterdam 50. www.waarstaatjegemeente.nl

Terug naar overzicht

3.1. De gemeente als bestuur 3.1.3. De gemeente is financieel gezond

Ter vergelijking: een meerpersoonshuishouden met een eigen woning betaalt in 2022 gemiddeld € 1.000,- aan lokale lasten in Zaanstad, € 1.486,- in Oostzaan en € 1.226,in Landsmeer. Het OZB-tarief op woningen is in Amsterdam lager dan in Zaanstad (0,0979%), Oostzaan (0,1075%) en Landsmeer (0,0884%). De afvalstoffenheffing is in Amsterdam ongeveer gelijk aan die in Zaanstad (€ 366,-), maar hoger dan in Oostzaan (€ 335,-) en Landsmeer (€ 300,-). De rioolheffing is in Amsterdam lager dan in Zaanstad (€ 195,-), Oostzaan (€ 330,-) en Landsmeer (€ 230,-).

Terug naar overzicht

3.1. De gemeente als bestuur 3.1.3. De gemeente is financieel gezond

Scenario 4: Fusie met de gemeente Landsmeer In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. De financiële positie van de gemeente Landsmeer is op onderdelen zorgwekkend. Zo

Met een OZB-tarief op woningen van 0,0884%, een afvalstoffenheffing van € 300,- en

is het solvabiliteitsratio momenteel onvoldoende. Dit vertaalt zich naar de beperkte

een rioolheffing van € 230,- zijn de lasten in de gemeente Landsmeer relatief hoog ten

ruimte is om op onderdelen duurzaam te investeren in de organisatie. In dit scenario

opzichte van de andere gemeenten in de regio. Een meerpersoonshuishouden met

gaan we niet uit van een verbeterde financiële positie na fusie tussen Landsmeer en

een eigen woning betaalt in 2022 gemiddeld € 1.226,- aan lokale lasten in Landsmeer.

Oostzaan. Op basis van de zorgwekkende financiële positie van beide gemeenten, de

Dit is meer dan het landelijk gemiddelde van € 1.057,-52.

relatief hoge lokale lasten en de beperkte financiële draagkracht van de gemeente Landsmeer, voldoet dit scenario daarom slechts gedeeltelijk aan de gestelde norm.

Ter vergelijking: een meerpersoonshuishouden met een eigen woning betaalt in 2022 gemiddeld € 1.016,- aan lokale lasten in Amsterdam, € 1.000,- in Zaanstad en € 1.486,-

De jaarrekening 2021 van de gemeente Landsmeer laat de volgende financiële

in Oostzaan. Het OZB-tarief op woningen is in Landsmeer hoger dan in Amsterdam

kengetallen zien :

(0,0358%), Zaanstad (0,0979%) en Oostzaan (0,1075%). De afvalstoffenheffing is in

• De schuldquote is 65%. Dat is een goede verhouding, er zijn genoeg inkomsten om

Landsmeer lager dan in Amsterdam (€ 368,-), Zaanstad (€ 366,-) en Oostzaan (€ 335,-

de schulden af te lossen. Vanaf 130% wordt dit als een risico gezien.

). De rioolheffing is in Landsmeer lager dan Oostzaan (€ 330,-), maar hoger dan in

• Het weerstandsvermogen (ratio) is 5,9. De ratio van de gemeente Landsmeer

Zaanstad (€ 195,-) en in Amsterdam (€ 131,-).

51

valt in klasse A waardoor het weerstandsvermogen van de gemeente Landsmeer uitstekend is.

De hoge lokale lasten in Landsmeer hangen samen met de beperkte financiële

• Het solvabiliteitsratio is 17%. De solvabiliteit is daarmee behoorlijk laag in Landsmeer.

draagkracht van de gemeente, die mede wordt bepaald door de lage uitkering uit

De VNG geeft 20% als signaalwaarde aan.

het gemeentefonds. Landsmeer ontvangt per inwoner minder uit het gemeentefonds

• De investeringsquote is 6%. Dit betekent dat de investeringen 6% van de totale

dan Amsterdam en Zaanstad. Dit komt onder andere doordat Landsmeer, net als

baten bedragen. De gemeente heeft dus ook relatief weinig ruimte om te investeren

Oostzaan, minder grootstedelijke problematiek kent en minder taken uitvoert dan

in haar infrastructuur en voorzieningen. Dit wordt als laag beschouwd.

deze gemeenten53.

51. www.waarstaatjegemeente.nl 52. Jaarrekening 2021 – Jaarstukken 2021 gemeente Landsmeer 53. Begroting Landsmeer 2023-2026

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.1. De gemeente is in control

Scenario 1: Doorontwikkeling van OVER-gemeenten In dit scenario wordt niet voldaan aan deze norm. De gemeente Oostzaan is op dit moment niet volledig in control. De oorzaken hiervan

Daarnaast kampt OVER-gemeenten nog steeds met tekorten in specifieke

liggen in de uitdagingen gerelateerd aan de beperkte omvang van de ambtelijke

specialistische functies, voornamelijk in de afdelingen Ruimte en Bedrijfsvoering.

organisatie van OVER-gemeenten, de toegenomen complexiteit van taken en

Ondanks intensieve wervingsinspanningen, zijn veel van deze functies niet duurzaam

voortdurende kwetsbaarheden, evenals problemen met het werven en behouden van

ingevuld. Momenteel staan er 11 vacatures open57. Het inhuren van externe krachten is

specialistische kennis. Gezien de beperkte mogelijkheden om deze kwetsbaarheden in

de afgelopen jaren teruggedrongen, maar de organisatie komt uit een periode waarin

te toekomst te verminderen, wordt de norm in dit scenario niet behaald.

het beschikbare budget ruimschoots is overschreden. Gezien de reeds gepleegde inspanningen, is het onwaarschijnlijk dat de openstaande vacatures snel ingevuld

OVER-gemeenten telt ongeveer 7,6 FTE per 1000 inwoners en heeft de afgelopen

zullen worden in dit scenario, terwijl de taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk

jaren een onrustige periode doorgemaakt, gekenmerkt door personeelstekorten en

is onveranderd blijven en steeds meer specialistische kennis vereisen. OVER-

een uitstroom van werknemers uit diverse afdelingen. Dankzij de implementatie van

gemeenten vormt overigens geen uitzondering: het is voor veel gemeenten lastig

de nieuwe strategie, genaamd ‘Verbinding te OVER’ , en een focus op het aantrekken

om personeel aan te trekken en te behouden58, met name voor kleinere gemeenten

en ontwikkelen van nieuw, vaak jonger personeel, is er enige stabiliteit bereikt55. Deze

waar weinig doorgroeimogelijkheden zijn, wat vaak leidt tot uitstroom.

54

strategie heeft geleid tot het aannemen van veel nieuwe medewerkers, voornamelijk binnen het sociaal domein. Echter, deze nieuwe medewerkers hebben niet altijd

Als gevolg van deze tekorten aan capaciteit en specialistische kennis, stagneren

ervaring met het werken binnen de overheid en dit vereist dus extra training en

gebiedsontwikkeling en vergunningverlening en is de basis niet op orde. Dit is

begeleiding. Hoewel de focus van de ambtelijke organisatie momenteel ligt op de

merkbaar door een gebrek aan data, sturingsinformatie en ambtelijke ondersteuning

ontwikkeling en bijscholing van dit nieuwe personeel, blijft behoud een uitdaging,

bij regionale deelname59. Om OVER-gemeenten in control te krijgen, zal er in dit

zoals bijvoorbeeld merkbaar is bij de afdelingen communicatie en juridische zaken56.

scenario meer aandacht moeten worden besteed aan het duurzaam versterken van bepaalde specialistische vakgebieden. Voor een meer concurrerend salaris- en voordelenpakket, een effectieve manier om vacatures sneller in te vullen, is echter geen financiële ruimte in de begroting.

54. Verbinding te OVER – Visiedocument OVER-gemeenten 55. Interviews en gesprekken OVER-gemeenten 56. Interviews en gesprekken OVER-gemeenten 57. https://over-gemeenten.nl/vacatures/ 58. https://www.aeno.nl/jongatgemeenten 59. Interviews en gesprekken OVER-gemeenten

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.1. De gemeente is in control

Scenario 2: Fusie met de gemeente Zaanstad In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. Bij een fusie met Zaanstand zal de gemeente voldoende in control zijn. Zaanstad is,

De processen van de gemeente zijn over het algemeen op orde en de gemeente

als middelgrote gemeente en een breed scala aan specialisten die relevant zijn voor

handelt doeltreffend. Dit blijkt uit verschillende onderzoeken en evaluaties die de

Oostzaan, verzekerd van een stevige bestuurlijke en ambtelijke basis. Gezien de solide

gemeente zelf heeft uitgevoerd. Uit het controleplan van 2020 blijkt bijvoorbeeld

bestuurlijke en ambtelijke basis van Zaanstad, ondanks personele kwetsbaarheden, en

dat de organisatie verschillende risico’s benoemt en maatregelen neemt om deze te

het vermogen om beleid en uitvoering effectief te beheren, voldoet dit scenario aan de

verminderen, bijvoorbeeld rondom rechtmatig aanbesteden. Uit een onderzoek van

norm ‘de gemeente is in control’.

de Rekenkamer naar de omgang met de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) blijkt daarnaast dat de ’organisatorische randvoorwaarden, waaronder de procedures,

Zaanstad heeft een personeelsratio van ongeveer 9,4 FTE per 1.000 inwoners en streeft

taakverdeling en centrale registratie, op orde zijn’63. Toch zijn er enkele gebieden

ernaar om haar ambtelijke capaciteit te versterken, door het aantrekken en behouden

waar verbetering nodig is, zoals bij het afhandelen van meldingen in de openbare

van medewerkers. Er is echter momenteel een personeelstekort, waardoor de bezetting

ruimte. Hier is er een tekort aan informatievoorziening richting de raad en interne

en inhuur niet overeenkomen met de benchmark van andere 100.000+ gemeenten.

monitoringsinformatie64.

Dit tekort heeft geleid tot aanpassingen in de dienstverlening op bepaalde gebieden, zoals vergunningverlening, raadsvragen en het standplaatsenbeleid60. Hoewel er

In dit scenario zou de gemeenschap in Oostzaan voornamelijk profiteren van de

een balans moet worden gevonden tussen de taken en de ambtelijke capaciteit, kan

beschikbare en meer specialistische capaciteit en kennis binnen de ambtelijke

de basisdienstverlening in de tussentijd worden voortgezet . De grootste tekorten

organisatie van Zaanstad, wat ervoor zorgt dat beleid en uitvoering up-to-date

aan specialisten liggen in het ruimtelijk domein en ondermijning. Ondanks deze

blijven. Echter, om optimaal gebruik te kunnen maken van deze voordelen, is het

tekorten blijven deze afdelingen functioneren . In dit scenario kan de Oostzaanse

noodzakelijk om de bestaande formatie verder uit te breiden.

61

62

gemeenschap rekenen op meer specialistische kennis en worden ondersteund met passend beleid om in uitvoering te brengen.

60. Raadsinformatiebrief gemeente Zaanstad - Beleidsmaatregelen vermindering werkdruk 2022 61. Gemeente Zaanstad - Staat van de organisatie 2022 – Inleiding en 1. Samenvatting 62. Interview Zaanstad 63. Rekenkamer Metropool Amsterdam - Openbaar maken van overheidsinformatie in Zaanstad 64. Rekenkamer Metropool Amsterdam - Meldingen openbare ruimte Zaanstad

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.1. De gemeente is in control

Scenario 3: Fusie met de gemeente Amsterdam In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. Bij een fusie met Amsterdam zal de gemeente in control zijn. Amsterdam is de grootste

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de gemeente goed in control is, het

werkgever in de regio met minder vraagstukken voor het aantrekken van personeel

Team Beleidsonderzoek van de gemeente doet regelmatig onderzoek naar de

t.o.v. andere gemeenten. Gezien de sterke (specialistische) capaciteit en brede expertise

doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid67. Toch blijkt uit recent onderzoek

van Amsterdam, ondanks enkele uitdagingen in het aantrekken van personeel in

dat niet alle opgaven de basis op orde is, zoals bijvoorbeeld in de verandering van

bepaalde domeinen, evenals hun robuuste processen, voldoet dit scenario aan de norm

het inkoopstelsel voor jeugdhulp. De Rekenkamer concludeerde dat de analyse

‘de gemeente is in control’.

onvoldoende vertrouwen bood voor het realiseren van de beoogde kostenbesparingen en dat de risicobeheersing en -monitoring onvoldoende waren uitgewerkt68.

Met 18.1 FTE per 1.000 inwoners is de personeelsbezetting van Amsterdam ruim voldoende65. Ter vergelijking, Oostzaan heeft een equivalent van 7.6 FTE per 1.000

In dit scenario verwachten we dat bestaande kwetsbaarheden voor de gemeente

inwoners. In dit scenario kan de Oostzaanse gemeenschap profiteren van de

Oostzaan zullen worden aangepakt en dat er voldoende mogelijkheden zullen zijn

aanwezige gespecialiseerde kennis en capaciteit binnen Amsterdam, bijvoorbeeld

om ook in de toekomst ‘in control’ te blijven. Dit scenario biedt de mogelijkheid

op gebieden zoals de energietransitie, duurzaamheid en de implementatie van de

om te profiteren van de brede expertise van Amsterdam, ondanks enkele personele

Omgevingswet . Amsterdam staat echter wel voor een besparingsuitdaging die zal

uitdagingen en gebieden die verbetering behoeven.

66

leiden tot een bezuiniging op de huidige formatie. Daarnaast is er in Amsterdam, net als bij veel andere gemeenten, een tekort aan capaciteit in bepaalde domeinen, zoals ICT, Business Control en Civiele Techniek. Dit wordt voornamelijk gecompenseerd door inhuur. Waar het gebrek aan capaciteit voor OVER-gemeenten betekent dat zaken stil komen te vallen, betekent dit voor Amsterdam een (iets) langere doorlooptijd.

65. Gemeente Amsterdam - Staat van de organisatie 2022 66. Gemeente Amsterdam – Staat van de organisatie 2022 67. https://openresearch.amsterdam/nl/page/34254/team-beleidsonderzoek-dmc 68. Rekenkamer Metropool Amsterdam – Jeugdhulp in Amsterdam

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.1. De gemeente is in control

Scenario 4: Fusie met de gemeente Landsmeer In dit scenario wordt niet voldaan aan deze norm. Bij een fusie met Landsmeer zal het in zeer beperkte mate lukken om in control te zijn en

Bij het onderzoek naar de processen en systemen van Landsmeer worden vergelijkbare

te blijven. Een fusie tussen deze twee gemeenten zal naar verwachting geen significante

kwetsbaarheden zichtbaar. De werkprocessen van de ambtelijke organisatie vereisen

verbetering brengen; de bestaande kwetsbaarheden zouden blijven bestaan, slechts op

modernisering op verschillende punten. Echter, vanwege het gebrek aan capaciteit

een iets grotere schaal. Gezien de vergelijkbare uitdagingen en kwetsbaarheden van

en de voortdurende druk van dagelijkse verplichtingen is het moeilijk om hieraan

Oostzaan en Landsmeer, met name betreffende personele capaciteit en de noodzaak

gevolg te geven. Dit wordt geïllustreerd door een verouderd personeelshandboek bij

tot modernisering van processen en systemen, voldoet dit scenario daarom niet aan de

HR en een verouderd boekhoudingsbudget72. In het jaarverslag van de rekenkamer

norm.

van Landsmeer lezen wij meerdere aanbevelingen voor verbetering rondom de doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid van de gemeente op o.a.

Landsmeer kent, net zoals Oostzaan, een tekort aan ambtelijke capaciteit, met

duurzaamheid en de Omgevingswet, en een signaal dat het de afgelopen jaar ontbrak

moeilijkheden in zowel de uitvoering als op beleidsniveau . De organisatie kent veel

aan ambtelijke ondersteuning73.

69

zogenaamde ‘éénpitters’70. De kwetsbaarheid van de organisatie bij uitstroom of uitval is daarmee groot. Het lukt Landsmeer relatief goed om jong en hoogopgeleid talent

In dit scenario zullen de bestaande kwetsbaarheden grotendeels blijven bestaan, wat

aan te trekken. Echter stromen deze medewerkers vaak na een periode ook vaak

het moeilijk zal maken om in control te zijn. De fusiegemeente zal naar verwachting

weer door naar een grotere gemeente . Hierdoor blijven de tekorten op een aantal

met vergelijkbare vraagstukken als de OVER-gemeenten kampen.

71

onderdelen bestaan. Voor een aantal specialistische functies lukt het Landsmeer nu niet om capaciteit te werven, dit geldt momenteel vooral in het ruimtelijk domein.

69. Interviews Landsmeer 70. Notitie BT BO-sessie april 2021 – Bijlage 5: voorbeelden knelpunten 71. Interviews Landsmeer 72. Interviews Landsmeer 73. Rekenkamer Jaarverslag 2022 – gemeente Landsmeer

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.2. De gemeente is flexibel

Scenario 1: Doorontwikkeling van OVER-gemeenten In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. In dit scenario lukt het gedeeltelijk om flexibel in te spelen op nieuwe taken en

Daarnaast bestaat er kwetsbaarheid in de aanwezige specialistische kennis

opgaven. Hoewel de OVER-gemeenten in staat is om zich aan te passen aan nieuwe

voor enkele specifieke nieuwe taken. In de Omgevingsvisie van Oostzaan zijn

verantwoordelijkheden, zijn het vaak reguliere processen die hierdoor onder druk

doelstellingen opgenomen rond klimaatbestendigheid, wonen en energietransitie,

komen te staan. Bovendien ervaart de organisatie uitdagingen bij het aantrekken van

zoals energieneutraal bouwen, het bevorderen van biodiversiteit en het vasthouden

specialistische expertise voor nieuwe taken en opgaven. Daarom voldoet dit scenario

van water. Deze doelen vereisen een breed scala aan specialistische kennis, die de

slechts gedeeltelijke aan de norm.

ambtelijke organisatie niet altijd in huis heeft.

De ambtelijke organisatie heeft aangetoond flexibel te zijn bij het aanpakken van

Het is onwaarschijnlijk dat de organisatie de benodigde specialistische kennis volledig

nieuwe en soms grootschalige projecten, mede dankzij het generalistische karakter

kan aantrekken in dit scenario. Dit betekent dat de gemeente (deels) afhankelijk

van het personeel. Dit blijkt uit de proactieve rol die de organisatie heeft gespeeld bij

blijft van externe partijen of andere oplossingen, wat de gemeente in een kwetsbare

de opvang van Oekraïense vluchtelingen , waarbij de gemeente een voorbeeldfunctie

positie brengt. Bij verdere doorontwikkeling is het essentieel dat de (ingekochte)

in de regio vervult. Daarnaast heeft de organisatie succesvol de energietoeslag voor

specialistische kennis zo goed mogelijk wordt geborgd in de eigen organisatie.

74

haar inwoners geregeld . De generalistische aard van de medewerkers heeft hen 75

in staat gesteld om de diverse taken te vervullen die nodig zijn om deze projecten uit te voeren. Echter, het aannemen van deze nieuwe taken heeft onvermijdelijk geleid tot een vermindering van de aandacht voor regulier werk. Door de beperkte personeelsbezetting zal de capaciteit voor het omgaan met incidenten en nieuwe projecten ten koste blijven gaan van andere belangrijke lopende taken.

74. Interviews en gesprekken OVER-gemeenten 75. https://www.oostzaan.nl/mozard/!suite86.scherm0325?mVrg=9019&mAlle=J

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.2. De gemeente is flexibel

Scenario 2: Fusie met de gemeente Zaanstad In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het de gemeente lukken om flexibel in te spelen op nieuwe taken en

Tegelijkertijd is er momenteel een tekort aan capaciteit in vrijwel alle programma’s. De

opgaven. De gemeente Zaanstad bezit voldoende kennis en expertise om te reageren

extra inzet op nieuwe taken rondom corona, vluchtelingen en de energiecrisis heeft

op de meest urgente nieuwe taken en opgaven. Gezien de bewezen capaciteit van

impact gehad op de beschikbare capaciteit bij andere projecten en programma’s.

Zaanstad om zich aan te passen aan nieuwe uitdagingen en een breed scala aan

Zaanstad blijft zich daarom inzetten om het personeelsbestand verder uit te breiden,

specialistische kennis, zal dit scenario voldoen aan de norm van flexibiliteit, mits er

zodat de werkdruk die wordt veroorzaakt door de inzet op nieuwe taken en projecten

voortdurende inspanningen worden geleverd om het personeelsbestand te vergroten

kan worden verminderd79.

en de werkdruk te verminderen. Zaanstad heeft in het verleden aangetoond dat zij in staat is om snel en doeltreffend te reageren op ontwikkelingen. Een recent voorbeeld is de actieve rol die zij heeft gespeeld in de opvang van vluchtelingen, waarbij snel honderden opvangplaatsen werden gecreëerd76. Op verzoek van de regering heeft Zaanstad zelfs toegezegd het aantal opvangplaatsen te verhogen en bestaande locaties langer open te houden, in ruil voor financiële steun voor de realisatie van woningbouw- en infrastructuurprojecten. Ook op het gebied van incidenten rondom jeugdcriminaliteit heeft de gemeente relatief snel en succesvol een uitvoeringsprogramma opgezet, met subsidie van de regerin77. Daarnaast heeft Zaanstad voldoende specialistische kennis in huis op het gebied van duurzaamheid en energietransitie, waaronder over het aardgasvrij maken van wijken78.

76. https://www.rodi.nl/zaanstad/331383/verlenging-opvang-asielzoekers-in-achtersluispolder-en-uitbreid 77. Uitvoeringsprogramma Back on Track (BOT) 2022 – gemeente Zaanstad 78. Transitievisie Warmte Zaanstad 2021 79. Gemeente Zaanstad - Staat van de organisatie 2022 – Inleiding en 1. Samenvatting

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.2. De gemeente is flexibel

Scenario 3: Fusie met de gemeente Amsterdam In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het de gemeente lukken om flexibel in te spelen op nieuwe taken

Er zijn echter ook zorgen over de toenemende werkdruk in de organisatie als gevolg

en opgaven. De organisatorische kracht van Amsterdam, met een brede verzameling

van de flexibele inzet van medewerkers. Amsterdam heeft aangegeven dat de ervaren

van specialistische kennis, zorgt ervoor dat het gemeentelijk apparaat adequaat kan

werkdruk, ziekteverzuim en mentale klachten binnen de organisatie recentelijk zijn

reageren zonder dat het lopende werk onder druk komt te staan. Gezien de sterke

toegenomen. De flexibiliteit die Amsterdam kan bieden, lijkt dus ook een aantal

organisatorische capaciteit en het vermogen om zich aan te passen aan nieuwe taken

negatieve effecten te hebben83.

en uitdagingen, ondanks de toenemende werkdruk, voldoet dit scenario aan deze norm. In het geval van een fusie tussen Oostzaan en Amsterdam kan de gemeenschap van Amsterdam heeft bewezen flexibel te zijn in het reageren op nieuwe taken en

Oostzaan aanzienlijk profiteren van de flexibiliteit van de grotere gemeente.

opgaven, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de snelle realisatie van crisisopvang voor vluchtelingen80, de ondersteuning van de GGD-en in de vaccinatie- en testopgave rondom COVID-1981, en de uitvoering van de Tozo-regeling. De gemeente heeft recent ook meerdere malen opgeschaald in de multidisciplinaire crisisorganisatie vanwege een aantal grote incidenten82, zonder dat dit significante effecten had op de voortgang op andere taken van de gemeente. Dit is te verklaren door het omvangrijke ambtelijke apparaat en de financiële mogelijkheden om externe ondersteuning in te schakelen als de opgave daarom vraagt. Amsterdam trekt specialisten aan die werken aan grote transitieprojecten, zoals duurzaamheid en energie, en beschikt ook over uitgebreide specialistische kennis binnen het sociaal domein.

80. https://www.portofamsterdam.com/nl/nieuws/amsterdam-zorgt-voor-opvang-van-duizend-extra-vluchtelingen-op-cruiseschip 81. Gemeente Amsterdam – Staat van de organisatie 2022 82. Jaarverslag Amsterdam 2022 – Brandweerzorg en crisisbeheersing 83. Gemeente Amsterdam – Staat van de organisatie 2022

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.2. De gemeente is flexibel

Scenario 4: Fusie met de gemeente Landsmeer In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het net als nu gedeeltelijk lukken om flexibel in te spelen op

ondermijnende activiteiten86. Volgens documentatie is er een structureel tekort van

nieuwe taken en opgaven. Oostzaan en Landsmeer hebben in het verleden bewezen

minstens 8.25 fte in de organisatie, wat aangeeft dat er weinig ruimte is voor flexibele

op belangrijke en urgente vraagstukken snel in te kunnen spelen. Gezien de relatief

capaciteit voor nieuwe taken of incidenten87.

beperkte specialistische kennis (passend bij een kleinere gemeente) en de overwegend generalistische benadering van de ambtelijke organisatie, voldoet dit scenario slechts

In dit scenario leidt de fusie tot een iets grotere ambtelijke organisatie met

gedeeltelijk aan de norm van flexibiliteit. Hoewel er enige mate van flexibiliteit wordt

medewerkers die elkaar kunnen vervangen, waardoor het aantal ‘eenpitters’ afneemt.

bereikt door het verminderen van ‘eenpitters’, blijft het tekort aan specialistische kennis

Toch zal de organisatie voornamelijk uit ( jonge) generalisten bestaan, waardoor het

bij een fusie met Landsmeer een aanzienlijke belemmering.

specialistentekort onopgelost blijft. Deze situatie maakt de organisatie kwetsbaar voor urgente nieuwe opdrachten en incidenten die specifieke kennis vereisen.

Landsmeer toont de capaciteit om nieuwe taken op te vangen, al gaat dit net als bij Oostzaan vaak ten koste lopende processen. Dit werd bijvoorbeeld duidelijk toen de huisvesting van Oekraïense vluchtelingen de herinrichting van een straat in Landsmeer heeft vertraagd84. De uitvoering van de Tozo-regeling werd goed beheerd via een samenwerkingsverband met Halte Werk. Echter, hoewel Landsmeer in staat is om generalistische vacatures in te vullen, blijft het aantrekken van specialistische medewerkers een uitdaging. Hierdoor blijft de realisatie van ambities ten aanzien van nieuwe gemeentelijke opgaven, zoals bijvoorbeeld het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen, achter85. Het tekort aan capaciteit heeft er bijvoorbeeld ook voor gezorgd dat er geen uitvoering kon worden gegeven aan de doelstellingen rondom het vergroten van de bewustwording brandveilig wonen en voorkomen van

84. Interviews en gesprekken Landsmeer 85. Rekenkamercommissie gemeente Landsmeer - Onderzoek naar de realisatie van de duurzaamheidsambities van de gemeente Landsmeer 86. Jaarstukken Landsmeer 2021 – Programma Integrale Veiligheid 87. Notitie BT BO-sessie april 2021 – Bijlage 5: voorbeelden knelpunten

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.3. De gemeente is een aantrekkelijke werkgever

Scenario 1: Doorontwikkeling van OVER-gemeenten In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het de gemeente gedeeltelijk lukken om een aantrekkelijke werkgever

Hoge werkdruk is een thema binnen de organisatie. Beperkte formatie en het

te blijven. OVER-gemeenten heeft positieve stappen gezet, maar de duurzaamheid

ontbreken van vervanging bij uitval legt druk op werknemers, mocht de organisatie de

van deze resultaten op de lange termijn blijft onzeker. De toenemende complexiteit

formatie volledig vullen ontstaat er een begrotingstekort. Daarnaast biedt de OVER-

van taken, gecombineerd met beperkte financiële mogelijkheden om blijvend in de

organisatie beperkte specialisatie- en doorgroeimogelijkheden in arbeidsvoorwaarden

organisatie te investeren, maakt dat werkdruk een permanent aandachtspunt is.

in vergelijking met grotere gemeenten in de regio. Hierdoor blijft concurrentie met

Hoewel de OVER-gemeenten aantrekkelijke aspecten biedt zoals een dynamische

grotere organisaties een uitdaging.

werkomgeving en direct contact met bestuur en inwoners, wordt de norm van een aantrekkelijke werkgever slechts gedeeltelijk bereikt, voornamelijk door significante uitstroom, aanhoudende hoge werkdruk en beperkte doorgroeimogelijkheden in vergelijking met grotere gemeenten zoals Amsterdam en Zaanstad. De OVER-organisatie is een kleinschalige, dynamische en hechte organisatie van ongeveer 200 FTE, waar werknemers snel veel verantwoordelijkheid kunnen nemen88. Het directe contact met het bestuur en de inwoners, alsook de mogelijkheid om snel een positieve impact te maken, zijn voor veel medewerkers aantrekkelijke aspecten. De organisatie heeft onlangs succesvol nieuw talent aangetrokken, voornamelijk jongeren met weinig werkervaring en medewerkers uit het bedrijfsleven89. Het vermogen om in korte tijd zoveel nieuwe medewerkers aan te trekken, duidt op een aantrekkelijke werkgever. Echter, het behouden van deze ( jonge) medewerkers is essentieel om de huidige investering in hun opleiding en training te waarborgen90.

88. Interviews en gesprekken OVER-gemeenten 89. Interviews en gesprekken OVER-gemeenten 90. https://www.aeno.nl/jongatgemeenten

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.3. De gemeente is een aantrekkelijke werkgever

Scenario 2: Fusie met de gemeente Zaanstad In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het de gemeente gedeeltelijk lukken om een aantrekkelijke werkgever

Gezien het huidige personeelstekort van ongeveer 50 tot 60 FTE en een stijgende trend

te zijn. De ambtelijke organisatie heeft ruimte voor zowel specialisten als generalisten.

van ervaren werkdruk onder medewerkers, zijn de inspanningen om nieuw talent aan

Hoewel Zaanstad een sterk intern mobiliteitsbeleid hanteert en er voor medewerkers

te trekken en te behouden van groot belang93 94. De organisatie voorziet bovendien

veel mogelijkheden zijn voor doorgroei binnen de organisatie, worstelt de gemeente

een aanzienlijke uitstroom door pensionering in de komende jaren, wat de noodzaak

met het beheersen van werkdruk en het bieden van concurrerende arbeidsvoorwaarden.

om aantrekkelijk te blijven voor nieuwe medewerkers verder onderstreept95. Dit vereist

Hoewel Zaanstad een diversiteit aan carrièremogelijkheden en aantrekkelijk

een personeelsplanning en strategie om de ontstane kennis- en capaciteitsgaten

arbeidsvoorwaarden biedt, zijn uitdagingen zoals hoge werkdruk, personeelstekorten,

op te vullen in een steeds jonger wordende organisatie. Met Amsterdam heeft de

en de concurrentie met nabijgelegen grotere gemeenten zoals Amsterdam, factoren

gemeente echter een grote concurrent die vaak betere voorwaarden kan bieden.

die de totale aantrekkelijkheid van de gemeente als werkgever enigszins beperken in vergelijking met de andere scenario’s. Zaanstad telt ongeveer 1225 vaste medewerkers en 249 externe inhuurkrachten91. De organisatiecultuur kenmerkt zich door diversiteit en een sterke werkethiek92. De schaalgrootte van Zaanstad zorgt ervoor dat uitdagende verantwoordelijkheden en interessante projecten aan medewerkers kunnen worden aangeboden. Daarnaast zet Zaanstad sterk in op interne mobiliteit en opleidingen voor medewerkers. Om nieuw talent aan te trekken, wordt gebruik gemaakt van traineeprogramma’s, arbeidsmarktcampagnes en een stagebureau. Verder is er een strategische focus op samenwerking met hogescholen en universiteiten.

91. Gemeente Zaanstad - Staat van de organisatie 2022 – Inleiding en 1. Samenvatting 92. Medewerkersonderzoek Zaanstad 2022 93. Medewerkersonderzoek Zaanstad 2022 94. Gemeente Zaanstad - Staat van de organisatie 2022 – Inleiding en 1. Samenvatting 95. Gemeente Zaanstad - Staat van de organisatie 2022 – Inleiding en 1. Samenvatting

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.3. De gemeente is een aantrekkelijke werkgever

Scenario 3: Fusie met de gemeente Amsterdam In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het de gemeente Amsterdam, als grootste werkgever in de regio

werkgeverschap97, hoewel recentelijk een lichte daling is waargenomen. Verder is er

op veel onderdelen lukken om een aantrekkelijke werkgever te zijn. Ondanks de

een toename in de werkdruk die wordt ervaren binnen de organisatie, met name als

uitdagingen met betrekking tot werkdruk en de mogelijk mindere aantrekkelijkheid voor

gevolg van grote nieuwe (tijdelijke) opdrachten98.

werknemers die de voorkeur geven aan een kleinere organisatie, biedt Amsterdam door zijn omvang, diversiteit en investering in medewerkersontwikkeling een breed scala aan

Het is belangrijk op te merken dat er aanzienlijke verschillen zijn tussen het werken

carrièremogelijkheden en concurrerende arbeidsvoorwaarden die voor aantrekkelijke

voor een kleinere organisatie zoals OVER-gemeenten en een grote organisatie zoals

werkgeverschap zorgen.

Amsterdam. Deze verschillen kunnen invloed hebben op de aantrekkelijkheid van de werkgever vanuit het perspectief van de medewerkers van OVER-gemeenten.

Amsterdam, met bijna 15.000 FTE in dienst, waarvan 18.4% externe inhuur,

Bijvoorbeeld omdat de afstand tussen beleid, uitvoering en politiek aanzienlijk groter

kenmerkt zich als een diverse, inclusieve en flexibele organisatie. Er zijn volop

is in Amsterdam dan in Oostzaan, wat kan resulteren in minder zichtbare impact van

doorgroeimogelijkheden en kansen voor interne mobiliteit. Bovendien investeert

het werk.

de gemeente in de scholing van haar werknemers via de Amsterdamse School, een intern opleidingsinstituut96. De gemeente biedt haar medewerkers de mogelijkheid om aan innovatieve projecten te werken, zoals op het gebied van digitalisering, duurzaamheid of stedelijke transformatie. Daarnaast kan Amsterdam concurrerende arbeidsvoorwaarden bieden en slaagt het erin om voldoende ervaren en gespecialiseerd personeel aan te trekken. Dit doen ze onder andere door het aanbieden van intensieve traineeprogramma’s, deelname aan verschillende werkgeversbeurzen en onderhouden van nauwe contacten met universiteiten en hogescholen. Amsterdam scoort doorgaans goed in onderzoeken naar aantrekkelijk

96. https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volg-beleid/bestuur-organisatie/gemeente-werkgever/ 97. Imago Onderzoek werkgevers 2021 - Intermediair 98. Staat van organisatie 2022- gemeente Amsterdam

Terug naar overzicht

3.2. De gemeente als organisatie 3.2.3. De gemeente is een aantrekkelijke werkgever

Scenario 4: Fusie met de gemeente Landsmeer In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het de gemeente gedeeltelijk lukken om een aantrekkelijke werkgever

managementniveau101. Dit vormt een uitdaging bij het aantrekken van specialisten,

te blijven. Landsmeer vertoont veel overeenkomsten met OVER-gemeenten en trekt

hoewel het Landsmeer over het algemeen wel lukt om jong talent aan te trekken.

grotendeels dezelfde soort werknemers aan. Hoewel Landsmeer succes heeft in het aantrekken van jonge, ambitieuze medewerkers, beperken de financiële mogelijkheden

Er is in Landsmeer sprake van een relatief hoog personeelsverloop, waarbij jonge

en het gebrek aan doorgroeimogelijkheden het vermogen om in dit scenario van fusie

collega’s na enkele jaren vaak naar grotere gemeenten in de regio vertrekken102. Dit

een competitieve werkgever te zijn voor specialisten en ervaren professionals. Het

patroon is vergelijkbaar met andere gemeenten van soortgelijke grootte. Echter,

verhoogde personeelsverloop, mogelijk veroorzaakt door dynamiek tussen raad, college

er is recentelijk een verhoogd verloop van personeel merkbaar, dat samenvalt met

en ambtelijke organisatie, benadrukt verder de noodzaak van gerichte inspanningen

een aantal incidenten tussen raad, bestuur en ambtelijke organisatie. We kunnen

om de aantrekkelijkheid als werkgever - ook in een nieuwe situatie - te behouden en te

ons voorstellen dat het gebrek aan wederzijds vertrouwen kan bijdragen aan het

verbeteren. Daarom wordt slechts gedeeltelijk voldaan aan deze norm.

toegenomen verloop. In dit scenario zou er daarom aandacht moeten zijn voor het herstel van de relatie tussen de raad – ook al zijn dit dan deels nieuwe gezichten

Landsmeer, met een organisatie van ongeveer 100 FTE, heeft de voorbije jaren

– en de ambtelijke organisatie, evenals voor het behoud van de capaciteit van de

aanzienlijke schommelingen in haar totale personeelsbestand ervaren . De

organisatie om nieuw, jong talent aan te trekken.

99

organisatiecultuur is informeel, bestaande uit ambitieuze, meestal generalistische collega’s die niet terugschrikken voor verantwoordelijkheid100. Er is een cultuur van openheid, waarbij werknemers gemakkelijk communiceren met zowel inwoners als bestuur. Hoewel Landsmeer recentelijk zijn verouderde functiehuis heeft vernieuwd, blijven doorgroeimogelijkheden voor een kleine gemeente zoals Landsmeer beperkt. Een belangrijk obstakel hierbij is het gebrek aan financiële ruimte om competitieve arbeidsvoorwaarden te bieden, vooral voor functies op beleids- of

99. Notitie - Formatie analyse in hoofdlijn vanaf 2018 – gemeente Landsmeer 100. Interviews en gesprekken Landsmeer 101. Notitie BT BO-sessie april 2021 – Bijlage 3 Organisatie 102. Interviews en gesprekken Landsmeer

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.1. De gemeente heeft een dienstverleningsstrategie die aansluit bij de diverse bevolkingsgroepen

Scenario 1: Doorontwikkeling van OVER-gemeenten In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. Ondanks een focus op standaardisatie en digitalisering, slaagt OVER-gemeenten erin om

aanzien van de gemeentelijke dienstverlening. In de servicenormen van de gemeente

dienstverlening te bieden die aansluit bij de behoeften van de diverse bevolkingsgroepen

is daarnaast opgenomen dat de gemeenteloketten toegankelijk zijn voor iedereen, dat

in Oostzaan, mede dankzij gedeelde ambities op dit punt met Wormerland en brede

men meedenkt en proactief handelt en dat deze servicenormen voor álle afdelingen

toegankelijkheid van het gemeenteloket. Hoewel er plannen zijn om de dienstverlening

van toepassing zijn104.

verder te verbeteren en te digitaliseren, is de implementatie hiervan vertraagd, wat aandacht vraagt voor tijdige uitvoering om ook in de toekomst te blijven voldoen aan

Er is ruimte om de dienstverlening in de toekomst verder te verbeteren. De grootste

deze norm.

ontwikkelruimte zit in het verder digitaliseren en automatiseren van diensten die inwoners eenvoudig zelf online kunnen regelen. Het uitvoeringsplan voor de

De gemeente Oostzaan heeft een dienstverleningsstrategie die is gericht op het

dienstverlening, dat de benodigde middelen bevat om deze visie te realiseren,

leveren van kwalitatief goede producten en diensten aan de inwoners en ondernemers

heeft vertraging opgelopen en wordt naar verwachting medio 2023 aan de raad

van de gemeenten Oostzaan en Wormerland. Oostzaners kunnen via de website

aangeboden105. In het uitvoeringsplan wordt onder andere aandacht besteed

verschillende diensten aanvragen, zoals een ontheffing voor het inrijverbod in de

aan het monitoren van de klanttevredenheid, het verbeteren van de telefonische

Kerkstraat - De Haal. Ook kunnen ze online een melding doen over de openbare

bereikbaarheid van OVER-gemeenten en het uitbreiden van de digitale dienstverlening

ruimte of overlast in de omgeving . Het loket in het gemeentehuis heeft ruimere

naar de inwoners en ondernemers106.

103

openingstijden dan bijvoorbeeld die van de gemeente Landsmeer, en is op korte termijn beschikbaar voor een afspraak. Hoewel de ambtelijke organisatie gericht is op standaardisatie en digitalisering, voldoet de dienstverlening over het algemeen aan de behoefte van de Oostzaners. Dat komt doordat de gemeentebesturen dezelfde ambities en prioriteiten stellen ten

103. https://www.oostzaan.nl/mozard/!suite86.scherm0325?mPag=755&mVrg=1166 104. Begroting Oostzaan – Programma 1 - Dienstverlening 105. Najaarsbericht 2021 - gemeente Oostzaan 106. Begroting Oostzaan (2022-2025) – Digitale dienstverlening

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.1. De gemeente heeft een dienstverleningsstrategie die aansluit bij de diverse bevolkingsgroepen

Scenario 2: Fusie met de gemeente Zaanstad In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. Hoewel er verschillen zijn in schaal, cultuur en beleid, voldoet de gemeente Zaanstad

Zaanstad zijn over het algemeen tevreden over de gemeentelijke dienstverlening, zo

aan deze norm door een dienstverleningsstrategie te hanteren die gericht is op het

blijkt uit een klanttevredenheidsscore van 7,8 in 2019108. De openingstijden van het

bedienen van diverse bevolkingsgroepen, met aandacht voor digitale toegankelijkheid,

loket in Zaanstad zijn ruimer dan die van het huidige loket in de gemeente Oostzaan.

heldere communicatie en klantvriendelijkheid. De continuïteit van fysieke loketten en bijbehorende dienstverlening in de kernen is echter niet gegarandeerd in dit scenario, wat

De gemeente Zaanstad biedt online dienstverlening aan, waarbij burgers en

een aandachtspunt is voor het behoud van de toegankelijkheid van de dienstverlening

ondernemers zelf hun zaken kunnen regelen via de website of een app. Een voorbeeld

voor alle doelgroepen in het geval van een fusie van Oostzaan en Zaanstad.

hiervan is de app MijnZaanstad, waarmee inwoners onder andere hun afvalkalender kunnen bekijken, een melding kunnen doen over de openbare ruimte of een afspraak

De dienstverleningsstrategie van de gemeente Zaanstad is gericht op het bedienen

kunnen maken bij het stadsloket109. De gemeente Zaanstad biedt ook persoonlijk

van de inwoners van de verschillende kernen in de gemeente. De gemeente zet in op

contact aan, zoals via de balie, telefoon of e-mail. De gemeente hecht waarde aan

zelfservice en zoveel mogelijk digitaliseren van de dienstverlening, zodat inwoners

een klantvriendelijke en laagdrempelige dienstverlening voor alle doelgroepen. Een

en ondernemers zoveel mogelijk zaken zelf kunnen regelen, wat bijdraagt aan het

voorbeeld hiervan is het project ‘De Wijk in’, waarbij medewerkers van de gemeente

doelmatig werken. In het programma ‘Helder!Zaans’ is aandacht voor duidelijke

regelmatig in gesprek gaan met bewoners over hun wensen en ideeën voor hun

communicatieboodschappen en een gebruiksvriendelijke digitale toegang voor

buurt. De gemeente onderstreept ook dat ze het belangrijk vindt dat voorzieningen

iedereen .

in de kernen gewaarborgd blijven, maar kan geen garantie geven dat de aanwezige

107

fysieke loketten, en bijbehorende dienstverlening, blijven bestaan110. De gemeente Zaanstad heeft één stadhuis, waar burgers en ondernemers terecht kunnen voor producten en diensten op het gebied van onder meer burgerzaken, vergunningen, belastingen en zorg. Het stadhuis heeft ruime openingstijden en is vanuit Oostzaan goed bereikbaar met het openbaar vervoer of de auto. Inwoners van

107. Uitvoeringsagenda visie op dienstverlening – gemeente Zaanstad 108. Visie op dienstverlening – gemeente Zaanstad 109. https://www.zaanstad.nl/mozard/!suite86.scherm0325?mPag=274 110. Interview Zaanstad

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.1. De gemeente heeft een dienstverleningsstrategie die aansluit bij de diverse bevolkingsgroepen

Scenario 3: Fusie met de gemeente Amsterdam In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. Ondanks de ontwikkelingen in digitale dienstverlening en uitgebreidere openingstijden

maatwerkgericht is113. Oostzaners zijn gewend aan de fysieke dienstverlening van de

van de Amsterdamse stadsloketten, zal de overgang naar de dienstverleningsstrategie

gemeente, waarbij ze direct contact hebben met een ambtenaar of bestuurder.

van Amsterdam een significante verandering betekenen voor de inwoners van Oostzaan. Deze verandering kan zowel positieve als negatieve gevolgen hebben, afhankelijk van

De gemeente Amsterdam heeft zeven stadsloketten, waar inwoners en ondernemers

de individuele behoeften en verwachtingen van de inwoners. In dit scenario wordt

terecht kunnen voor producten en diensten op het gebied van onder meer burgerzaken,

daarom gedeeltelijk voldaan aan deze norm

vergunningen, belastingen en zorg. Voor Oostzaners is het dichtstbijzijnde stadsloket gevestigd in Amsterdam-Noord, wat betekent dat de Oostzaners een langere reistijd

De gemeente Amsterdam heeft een duidelijke dienstverleningsstrategie, waarin de

hebben dan voorheen, aangezien het niet in de lijn der verwachtingen ligt dat bij een

Amsterdammer centraal staat . De gemeente streeft naar een zo hoog mogelijke

fusie tussen Oostzaan en Amsterdam het huidige loket in Oostzaan gehandhaafd

klanttevredenheid en biedt producten en diensten aan via verschillende kanalen:

blijft. De openingstijden van de stadslokketen zijn echter ruimer dan die van het

balie, telefoon, online en sociale media. De gemeente zet via het programma

gemeenteloket in Oostzaan114. In dit scenario gaan de inwoners van Oostzaan er

Digitalisering, Innovatie en Informatie in op innovatieve technologieën en methoden

vooral op vooruit wat betreft digitale dienstverlening.

111

om de dienstverlening te verbeteren, zoals voorspelmodellen, user experience labs en automatische afhandeling112. Bij een fusie met Amsterdam zal de gemeentelijke dienstverlening anders worden ingericht dan inwoners van Oostzaan gewend zijn. De gemeente Amsterdam heeft namelijk een andere visie en aanpak op dienstverlening dan de gemeente Oostzaan. De dienstverlening van Amsterdam is vooral gericht op digitale kanalen en standaardisatie, terwijl de dienstverlening van Oostzaan meer persoonlijk en

111. https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/organisatie/stadsbeheer/dienstverlening/ 112. Agenda Digitale stad tussenrapportage 2021-2022 - gemeente Amsterdam 113. Begroting Oostzaan – Programma 1 - Dienstverlening 114. https://www.amsterdam.nl/contact/stadsloket-noord/

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.1. De gemeente heeft een dienstverleningsstrategie die aansluit bij de diverse bevolkingsgroepen

Scenario 4: Fusie met Landsmeer In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. In dit scenario wordt voldaan aan deze norm, omdat de dienstverlening van de gemeente Landsmeer grotendeels overeenkomt met die van de gemeente Oostzaan, met enkele beperkingen zoals de beperktere openingstijden, maar over het algemeen zal er weinig veranderen voor de inwoners van Oostzaan bij een fusie tussen beide gemeenten. De dienstverleningsstrategie van Landsmeer is net als in Oostzaan gericht op een combinatie van digitale en fysieke dienstverlening. Via de digitale publieksbalie van de gemeente kunnen verschillende zaken geregeld worden, zoals het aanvragen van laadpalen, ontheffingen, paspoort en identiteitskaart115. Daarnaast kunnen meldingen in de woon- en leefomgeving ook via dit digitale loket worden gemaakt. Wel hanteert Landsmeer beperktere openingstijden vergeleken met andere gemeenten. Burgerzaken is van 9 tot 12u geopend, behalve op donderdag, waarop ook avondopenstelling is. Het is de vraag welke werkwijze bij fusie tussen Oostzaan en Landsmeer gehanteerd wordt en de vraag of beide loketten gehandhaafd blijven. De reistijd van naar het loket in de buurgemeente is echter zowel met auto als openbaar vervoer beperkt. In dit scenario zal er weinig veranderen voor de inwoners van Oostzaan.

115. https://publieksbalie.landsmeer.nl/

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.2. De gemeente blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau

Scenario 1: Doorontwikkeling van OVER-gemeenten In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. In dit scenario zal de gemeente Oostzaan gedeeltelijk kunnen blijven investeren in lokale voorzieningen. Het oordeel dat in dit scenario gedeeltelijk wordt voldaan aan de norm dat de gemeente blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau is gebaseerd op de beperkte financiële mogelijkheden van Oostzaan om te investeren in nieuwe of verbeterde voorzieningen, ondanks het behoud van het bestaande niveau van voorzieningen en voldoende financiële ruimte voor onderhoud. Deze beperkingen worden versterkt door de noodzaak om tegelijkertijd te investeren in de organisatie. Er bestaat een risico dat een toename van de financiële druk kan leiden tot een vermindering van beschikbare middelen voor investeringen in nieuwe en/of bestaande voorzieningen. Oostzaan kent een breed scala aan voorzieningen, van diverse sportfaciliteiten, een theater en een buurthuis, tot een bibliotheek, een sociaal plein en een fysiek loket voor interactie met de gemeente. In het kader van de doorontwikkeling van de OVERgemeenten is het waarschijnlijk dat deze voorzieningen behouden kunnen blijven, wat resulteert in een relatief hoog voorzieningenniveau voor een kleine gemeente als Oostzaan.

De infrastructuur van de meeste van deze voorzieningen (bijvoorbeeld de staat van de accommodaties) is in relatief goede staat en de begroting voorziet in periodiek onderhoud116. Echter, de financiële mogelijkheden van de gemeente om te investeren in nieuwe of verbeterde voorzieningen zijn beperkt, ook omdat de gemeente tegelijkertijd moet blijven investeren in de organisatie.

116. Interviews en gesprekken OVER-gemeenten

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.2. De gemeente blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau

Scenario 2: Fusie met de gemeente Zaanstad In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. Het oordeel dat in dit scenario gedeeltelijk wordt voldaan aan de norm dat de gemeente

Echter, de financiële ruimte van Zaanstad om te investeren in nieuwe of verbeterde

blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau is gebaseerd op de onzekerheid of

voorzieningen is beperkt119. In dit scenario zal Oostzaan, als onderdeel van de grotere

alle lokale voorzieningen in Oostzaan zullen blijven bestaan na een fusie met Zaanstad,

gemeente, moeten concurreren met andere kernen binnen Zaanstad om het huidige

evenals de beperkte financiële mogelijkheden van Zaanstad om te investeren in nieuwe

voorzieningenniveau te handhaven. In deze context zijn voorzieningen zoals het

voorzieningen. Hoewel Zaanstad een breed scala aan voorzieningen heeft en streeft

sociaal plein en het fysieke loket in Oostzaan mogelijk kwetsbaar.

naar een basisniveau van voorzieningen in elke wijk, zal Oostzaan moeten concurreren met andere kernen binnen Zaanstad om het huidige voorzieningenniveau te handhaven, waardoor bepaalde voorzieningen zoals het sociaal plein en het fysieke loket mogelijk kwetsbaar zijn. Zaanstad hanteert een visie op voorzieningenniveau die een evenwicht tussen stedelijke en wijkgerichte voorzieningen nastreeft117. Zaanstad beschikt over een breed scala aan sociale, sportieve, culturele en zorgvoorzieningen, passend bij een stad van haar omvang. Inwoners van Oostzaan maken al veelvuldig gebruik van deze voorzieningen, in het bijzonder de zorgvoorzieningen. De gemeente streeft naar een basisniveau van voorzieningen in elke wijk, ondersteund door een aantal regionale en metropolitane voorzieningen die de aantrekkelijkheid van de gemeente verhogen, zoals het Cultuurcluster nabij station Zaandam. Bovendien is er een focus op de transformatie van bedrijventerreinen tot gemengde woon-werkgebieden met een hoog lokaal voorzieningenniveau, als maatregel tegen de krapte op de woningmarkt118.

117. Visie op dienstverlening - gemeente Zaanstad 118. Economische visie Zaanstad – 3.1 Economische visie met hoofddoelen 119. Begroting Zaanstad 2022-2025

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.2. De gemeente blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau

Scenario 3: Fusie met de gemeente Amsterdam In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. Het oordeel dat in dit scenario wordt voldaan aan de norm dat de gemeente

Ook voor sportvoorzieningen biedt de referentienorm meer dan genoeg ruimte, met

blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau is gebaseerd op de voldoende

2400m² aan binnensport en 235.000m² aan buitensportvelden in Oostzaan. De norm

mogelijkheden en middelen die Amsterdam heeft om toekomstige investeringen in

beschrijft tevens voldoende ruimte voor groen (24m² per inwoner) en speelgebieden.

nieuwe, passende voorzieningen in de kernen te ondersteunen. Hoewel veranderende

Amsterdam heeft bovendien voldoende capaciteit en middelen voor het uitvoeren

prioriteiten en beleidskeuzes invloed kunnen hebben op het behoud van de huidige

van (achterstallig) onderhoud.

voorzieningen, bieden de referentienormen van Amsterdam genoeg vertrouwen dat er voldoende zal worden geïnvesteerd in nieuwe of reeds aanwezige voorzieningen. Er is

Hoewel Amsterdam aangeeft het voorzieningenniveau in de kernen te willen

echter wel aandacht voor mogelijke concurrerende vraagstukken en moeilijke keuzes

behouden, is een belangrijk aandachtspunt dat er rond investeringen in voorzieningen

binnen het stadsdeel, waarbij Oostzaan mogelijk het onderspit kan delven.

diverse concurrerende vraagstukken kunnen spelen binnen het betreffende stadsdeel. Dit kan leiden tot moeilijke keuzes waarbij Oostzaan mogelijk het onderspit delft.

Amsterdam hanteert referentienormen die richtlijnen bieden voor ruimtereserveringen

In dit scenario geven de referentienormen van Amsterdam echter voldoende

voor maatschappelijke voorzieningen, groen en speelgebieden binnen verschillende

vertrouwen dat er afdoende zal worden geïnvesteerd in nieuwe of reeds aanwezige

gebiedsontwikkelingen . Hoewel deze referentienormen als leidraad dienen,

voorzieningen, ondanks mogelijke concurrentie op bepaalde onderdelen met de rest

is verdere specifieke invulling per gebied veelal noodzakelijk. Uitgaande van dit

van het stadsdeel.

120

normenkader wordt rekening gehouden met de kenmerken van een ‘groenblauwe’ kern (woonwijken die hun kwaliteit en aantrekkelijkheid ontlenen aan hun groene en/ of waterrijke karakter en hun rustige uitstraling) bij het bepalen van investeringen in voorzieningen. Voor een kleinere, groenblauwe kern zoals Oostzaan houdt dit volgens de referentienormen in dat er waarschijnlijk meer voorzieningen op het gebied van onderwijs en zorg zullen bijkomen dan verdwijnen121.

120. Referentienorm maatschappelijke voorzieningen gemeente Amsterdam 121. Referentienorm maatschappelijke voorzieningen gemeente Amsterdam

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.2. De gemeente blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau

Scenario 4: Fusie met de gemeente Landsmeer In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. Het oordeel dat in dit scenario gedeeltelijk wordt voldaan aan de norm dat de gemeente

Voor nu worden er voldoende financiële middelen vrijgemaakt voor de voorzieningen,

blijft investeren in het lokale voorzieningenniveau is gebaseerd op de financiële druk die

maar dit gaat vaak ten koste van andere noodzakelijke investeringen123. Het is niet

het hoge niveau van voorzieningen in Landsmeer met zich meebrengt en de mogelijke

ondenkbaar dat een toename van de financiële druk kan leiden tot een noodzakelijke

impact op de begroting. Hoewel er momenteel voldoende financiële middelen worden

vermindering van beschikbare middelen voor investeringen in nieuwe en/of bestaande

vrijgemaakt voor de voorzieningen, gaat dit vaak ten koste van andere noodzakelijke

voorzieningen.

investeringen. Er bestaat een risico dat een toename van de financiële druk kan leiden tot een vermindering van beschikbare middelen voor investeringen in nieuwe en/of

In dit scenario ontstaat een gemeente die in beperkte mate financiële ruimte heeft

bestaande voorzieningen. Daarom is het belangrijk om een evenwicht te vinden tussen

om te blijven investeren in het huidige hoge niveau van voorzieningen. Hierbij bestaat

het behouden van het hoge voorzieningenniveau en het verantwoordelijk beheren van

het risico dat dit niveau in de toekomst onhoudbaar wordt. Daarom is het belangrijk

de gemeentelijke financiën.

om een evenwicht te vinden tussen het behouden van het hoge voorzieningenniveau en het verantwoordelijk beheren van de gemeentelijke financiën.

Landsmeer is trots op haar hoge voorzieningenniveau en in het coalitieakkoord wordt een rijk aanbod aan voorzieningen benoemd als een ‘kernkwaliteit’ van de gemeente122. In veel aspecten vertoont Landsmeer overeenkomsten met Oostzaan, met substantiële investeringen in sportvelden, verenigingen, maar ook in faciliteiten zoals een zwembad en een bibliotheek. De gemeente streeft ernaar het voorzieningenniveau op peil te houden, maar de financiële druk kan dit gecompliceerd maken.

122. Coalitieprogramma 2022-2026 Landsmeer 123. Interviews en gesprekken Landsmeer

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.3. De gemeente is toegankelijk voor iedereen

Scenario 1: Doorontwikkeling van OVER-gemeenten In dit scenario wordt voldaan aan deze norm. Het oordeel dat in dit scenario wordt voldaan aan de norm dat de gemeente toegankelijk

De burgemeester, wethouders en raadsleden zijn goed zichtbaar en toegankelijk voor

is voor iedereen is gebaseerd op de bevindingen dat de ambtelijke organisatie en

inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen. Er is ook aandacht voor de

het gemeentebestuur makkelijk bereikbaar en over het algemeen goed toegankelijk

verschillende groepen binnen de samenleving, waarbij beleid en uitvoering op deze

zijn. Er wordt frequent contact onderhouden met de inwoners, de toegang tot het

groepen worden afgestemd. In een verdere ontwikkeling van dit scenario zullen deze

gemeentehuis is laagdrempelig en er wordt rekening gehouden met de verschillende

kwaliteiten behouden blijven, aangezien de organisatie aangeeft dat zij hier aandacht

bevolkingsgroepen binnen de gemeente. De missie van OVER-gemeenten en de

aan zal blijven besteden. Er moet echter wel opgemerkt worden dat bepaalde

betrokkenheid van inwoners bij beleidsontwikkeling onderstrepen deze toegankelijkheid.

initiatieven soms vertraging oplopen vanwege personeelstekorten, zoals het project

Hoewel er soms vertragingen zijn vanwege personeelstekorten, is er voldoende capaciteit

‘Integrale aanpak voor professionals in het maatschappelijk veld’ en de ontwikkeling

om te investeren in participatie en om rekening te houden met de verschillende

van een hybride en groepsgewijze vorm van dienstverlening voor bijstandscliënten125.

bevolkingsgroepen. Het belangrijkste aandachtspunt in de verdere ontwikkeling van dit scenario is het waarborgen van voldoende capaciteit om de Oostzaanse politiek bij te

In dit scenario zal er daarom voldoende capaciteit moeten worden geboden aan de

benen en aandacht te hebben voor signalen van de organisatie.

ambtelijke organisatie om te kunnen investeren in de participatie van inwoners, en om rekening te kunnen houden met de verschillende bevolkingsgroepen binnen de

De missie van OVER-gemeenten onderstreept dat zij ‘investeert in de kracht van

samenleving. De korte lijnen tussen politiek en zowel samenleving, als organisatie,

de samenleving, aandacht heeft voor de menselijke maat en dat iedereen mag

zorgen er soms voor dat de organisatie moeite heeft om de Oostzaanse politiek bij

meedoen’ . Uit de gesprekken met betrokken blijkt dat de organisatie open, extern

te benen. In een verdere ontwikkeling van dit scenario is het belangrijk om aandacht

georiënteerd en klantgericht werkt. Inwoners die ondersteuning nodig hebben,

te hebben voor deze signalen.

124

kunnen deze gemakkelijk en dichtbij vinden. De organisatie is goed in staat om de behoeften van haar inwoners te identificeren en te betrekken bij beleidsontwikkeling, dankzij de korte lijnen binnen de gemeente. Het fysieke loket van de gemeente draagt hieraan bij.

124. Visiedocument sociaal domein gemeente Oostzaan en Wormerland 2021 125. Najaarsbericht 2021 - gemeente Oostzaan

Terug naar overzicht

3.3. De gemeente als partner in de samenleving 3.3.3. De gemeente is toegankelijk voor iedereen

Scenario 2: Fusie met de gemeente Zaanstad In dit scenario wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. In dit scenario zal het de gemeente gedeeltelijk lukken om toegankelijk te zijn voor

In dit scenario zijn er genoeg mogelijkheden voor burgers om invloed uit te oefenen

iedereen. De bestuurs- en organisatiestructuur van Zaanstad maakt dat de lijnen tussen

en te participeren in de besluitvorming van de gemeente. Echter, de manier van

inwoners en bestuur en ambtelijke organisatie in dit scenario significant groter zijn, wat

interactie zal significant veranderen en wellicht minder persoonlijk zijn dan de

de benaderbaarheid vermindert. Ondanks dit heeft Zaanstad een doordachte visie op

inwoners van Oostzaan nu gewend zijn. Het direct aanspreken van een bestuurder

burgerparticipatie en biedt het verschillende opties voor inspraak.

op straat of in het gemeentehuis, of het direct contacteren van iemand binnen de ambtelijke organisatie, zal wellicht minder het geval zijn.

Zaanstad heeft een uitgebreid participatieprotocol opgesteld, dat voorziet in een kader voor maatschappelijke initiatieven en burgerparticipatie126. Sinds 2022 heeft de gemeente een speciale website gelanceerd voor de betrokkenheid van bewoners en vrijwilligersorganisaties, genaamd ‘Voor je Wijkie’127. Daarnaast experimenteren ze met uiteenlopende participatie-instrumenten, zoals burgerraden en het ‘Right to Challenge’, waarvoor een investering van €200.000 is gereserveerd128. Zijnde een grotere gemeente is Zaanstad minder persoonlijk en toegankelijk voor de inwoners van Oostzaan. De burgemeester, wethouders en raadsleden zijn minder zichtbaar en aanspreekbaar voor burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Daarnaast zijn er uitdagingen gerelateerd aan de veelheid van belangen en vraagstukken binnen een grotere gemeente zoals Zaanstad, die mogelijk niet altijd overeenkomen met de lokale realiteit van Oostzaan.