Raadsbesluit 2022-053F bijlage Nota van beantwoording zienswijzen bp Hamerkwartier

1.24

Volgens Albemarle beschrijft het MER alternatieven voor ‘gezondheid’ die haaks staan op de doelstellingen van het Hamerkwartier. De door het MER gekozen alternatieven scoren negatief tot zeer negatief op het aspect geluid. Het wegverkeerlawaai voor de bewoners in Vogeldorp neemt in de alternatieven toe met 6-14 dB(A) in verband met het verdwijnen van de afscherming aan de Johan van Hasselstrook. Deze enorme toename in geluidbelasting staat haaks op de doelstelling ‘leefbaarheid’ voor de bewoners in Vogeldorp alsmede de doelstelling ‘gedeelde wijk’, waarmee wordt beoogd in het Hamerkwartier voor zowel oude als nieuwe bewoners een veilige, groene en prettige openbare ruimte te realiseren. Het alternatievenonderzoek is in zoverre in strijd met artikel 7.23, eerste lid, onderdeel d, van de Wm.

Reactie: Voorop wordt gesteld dat het MER de milieueffecten in beeld brengt en niet de keuzes maakt voor de ruimtelijke invulling van het Hamerkwartier. Het MER vormt uitdrukkelijk een hulpmiddel bij de besluitvorming. Tegen die achtergrond dienen de in het MER beschreven alternatieven te worden beschouwd. Vanwege de verslechterde score voor wegverkeerslawaai zijn optimalisatiemaatregelen beschouwd. De maatregelen betreffen het aanbrengen van stil asfalt (dunne deklagen B) op de Johan van Hasseltweg en het reduceren van de snelheid naar 30 km/u. Dit geeft een reductie van 3 á 4 dB. Daarnaast vormt een kleine wal (passend bij het gebied qua schaal en uitstraling) onderdeel van de maatregelen en wordt, waar nodig, extra gevelisolatie bij de woningen gerealiseerd. Dit leidt tot een verdere afname van de geluidbelasting op de bestaande woningen. Dit pakket aan maatregelen leidt tot bijstelling van de effectscore van zeer negatief naar negatief. De effecten bij de eerstelijns bebouwing aan de Vogelkade zijn dan echter maximaal gemitigeerd. Ondanks de toename in geluidsbelasting scoren de alternatieven op andere aspecten van gezondheid wel positief. Zo biedt de transformatie van het Hamerkwartier meer mogelijkheid voor sport en bewegen. Het toevoegen van diverse pocketparks en vergroening van de straten leidt tot een positieve score op het groen in het gebied.

25

In het MER is ook aangegeven dat vanwege de omstandigheid dat in het oostelijke deel nabij Albemarle de geluidbelasting hoog wordt, de positionering van de niet-woonfuncties nader moet worden onderzocht ter beperking van het wegverkeerlawaai en het industrielawaai. Daarbij wordt in het MER opgemerkt dat het gebied direct grenzend aan Albemarle het meest geluidbelaste gebied is. Daarom is in het MER beschreven om daar in beginsel niet-woonfuncties (kantoren, bedrijvigheid etc.) te bestemmen om zo een buffer te creëren tussen het industrielawaai en de (toekomstige) geluidgevoelige bestemmingen in het gebied. In het kader van de nog in procedure te brengen bestemmingsplannen, zal op deze onderdelen steeds een nadere afweging moeten worden gemaakt. Het MER schetst de milieugevolgen van verschillende alternatieven en is daarmee in overeenstemming met het bepaalde in artikel 7.23, eerste lid onder d Wm.

MER beoordeelt de cumulatieve effecten van de alternatieven onvoldoende

Het MER beoordeelt in het alternatievenonderzoek de maatregel om de snelheid op de Johan van Hasseltweg vanaf de kruising met de Meeuwenlaan richting de G.T. Ketjenweg te verlagen naar 30 km/uur. Het MER geeft echter geen inzicht in de cumulatieve effecten van deze maatregel op de ontsluiting van Albemarle. Terwijl voor Albemarle het van groot belang is dat deze weg toegankelijk blijft, gezien de grote verkeersstroom die gebruikt maakt van deze weg en het de enige route is voor hulpdiensten naar Albemarle. Het verlagen van de snelheidsmaximum gaat gepaard met infrastructurele aanpassingen (zoals drempels en wegversmallingen) wat de ontsluiting van Albemarle beperkt en onwenselijke gevolgen heeft voor de 1.25

verkeersveiligheid. Hieruit volgt dat het MER onvoldoende beoordeelt wat de cumulatieve effecten van de alternatieven zijn.

Reactie: Om de verkeersveiligheid te verbeteren, is in het MER Hamerkwartier als maatregel genoemd het verlagen van de snelheid voor de Johan van Hasseltweg vanaf de kruising met de Meeuwenlaan richting de G.T. Ketjenweg naar 30 kilometer per uur. Om de snelheid te verlagen tot 30 kilometer per uur is het niet noodzakelijk om drempels en wegversmallingen te realiseren. Dit kan ook door middel van bebording en handhaving. Als daartoe besloten wordt dan zal daar een verkeersbesluit voor worden genomen waarbij ook de gevolgen voor de verkeerveiligheid en verkeersontsluiting betrokken worden.

MER beoordeelt niet het alternatief groenstrook rondom Albemarle 1.26

Volgens Albemarle is in het MER ten onrechte niet ingegaan op het alternatief van een groenstrook rondom Albemarle als ‘groene buffer’ tussen bedrijventerrein en woningen. Een groene buffer rondom Albemarle zou zowel een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het behalen van de groennorm, als aan de doelstelling leefbaarheid, omdat de groenstrook een geluid-, visuele- en psychologische buffer zou vormen tussen Albemarle en het woongebied. Doordat dit alternatief niet is onderzocht houdt het MER onvoldoende rekening met de noodzakelijk ruimtelijke scheiding

26

tussen Albemarle en woongebied ter afscherming en bescherming van de woon en leefomgeving. Albemarle meent dat dit een gebrek is in het MER, omdat de overige alternatieven geen redelijke alternatieven zijn.

Reactie: Op grond van artikel 7.23, lid 1 onder d van de Wm moeten in het MER ‘de redelijkerwijs in beschouwing te nemen’ alternatieven worden beschreven. Uit vaste jurisprudentie volgt dat de vraag wat als redelijkerwijs in beschouwing te nemen alternatieven moet worden aangemerkt, afhankelijk is van de omstandigheden van het geval. Er is alleen sprake van een alternatief als deze beantwoordt aan de doelstelling van het plan.

Zie: -

AbRvS 17 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1258, r.o. 20.1.

De alternatieven die evident niet bijdragen aan de doelen van het project, evident niet betaalbaar en/of evident niet maakbaar zijn, hoeven niet te worden onderzocht. Het alternatief van een groene buffer zoals voorgesteld door Albemarle is geen reëel alternatief. Albemarle wil een versterkende buffer om het industrieterrein heen hebben. Dit gaat gepaard met hoge kosten, omdat gronden van derden dienen te worden aangekocht en gaat ten koste van het beoogde (woningbouw)programma. Daarmee past het alternatief niet in de vastgestelde Projectnota voor het Hamerkwartier.

MER onderzoekt geen alternatieven voor het thema ‘externe veiligheid’

1.27

Volgens Albemarle beoordeelt het MER ten onrechte geen alternatieven voor het thema ‘externe veiligheid’. Het MER onderzoekt uitsluitend alternatieve varianten indien het thema een grote impact heeft op de fysieke leefomgeving en/of één of meerdere ambities negatief beïnvloeden. Het thema externe veiligheid scoort volgens het MER als ‘neutraal’ voor de aspecten plaatsgebonden risico en groepsrisico en een ‘neutrale’ score op alle ambities voor het Hamerkwartier. De impact op de fysieke leefomgeving ten aanzien van het aspect externe veiligheid is echter onjuist beschreven in het MER. Zowel het plaatsgebonden als het groepsrisico is onvoldoende in kaart gebracht. Het MER concludeert dan ook onterecht dat de impact op de fysieke leefomgeving ‘neutraal scoort’ en dat het niet nodig was om alternatieven te onderzoeken.

Reactie: Binnen de plaatsgebonden risicocontour uit de vigerende milieuvergunning en het addendum alsook binnen de ruimere plaatsgebonden risicocontour uit de aanvraag voor de uitbreiding van de HPC fabriek, zijn geen kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten voorzien. Ten aanzien van het groepsrisico geldt dat risico-reducerende maatregelen in het gebied worden getroffen. Voor de nieuwbouw binnen het Hamerkwartier geldt de verplichting dat de mechanische ventilatie handmatig kan worden uitgezet, zodat de gebouwen kunnen dienen als schuillocatie in het geval

27

van toxische scenario. Verder tracht de gemeente de zelfredzaamheid van de bewoners van het Hamerkwartier te bevorderen door voorlichting te geven over de calamiteiten die kunnen ontstaan bij Albemarle. Omdat met de ontwikkeling van het Hamerkwartier de populatie toeneemt ten opzichte van autonoom, is met inachtneming van de zienswijze in het MER geoordeeld dat de ontwikkeling van het Hamerkwartier voor wat betreft het aspect plaatsgebonden risico neutraal scoort en voor het groepsrisico licht-negatief. Omdat de maatregelen in het Hamerkwartier ongeacht de omvang van de populatie hetzelfde zijn terwijl de doelstelling van het Hamerkwartier is om een hoogstedelijk gebied te realiseren, zijn redelijkerwijs geen alternatieven voorhanden om te worden onderzocht.

MER onderzoekt geen alternatieve inrichting van het Hamerkwartier

1.28

Albemarle meent dat ook alternatieve inrichtingen van het Hamerkwartier en de daarbij behorende milieueffecten bij de besluitvorming hadden moeten worden betrokken. Gelet op de kwalificatie van Albemarle als BRZO-bedrijf is het van belang dat voldoende afstand wordt gehouden tot kwetsbare objecten zoals woningen. In dat kader heeft Albemarle al in eerdere gesprekken met de gemeente haar zorgen geuit over de realisatie van woontorens op de Hamerkop op nog geen 150 meter afstand van Albemarle. De gemeente had moeten overwegen om de voorziene woontorens op grotere afstand van Albemarle te realiseren en daarvoor in de plaats minder kwetsbare objecten ter plaatse toe te staan. Op deze manier wordt het aandeel toekomstige bewoners dat gevolgen ondervindt van de bedrijfsvoering van Albemarle geminimaliseerd. De geconstateerde omissies in het alternatievenonderzoek knellen temeer nu het gaat om woningbouw nabij een al bestaand chemisch bedrijf. De toekomstige bewoners die daadwerkelijk de gevolgen gaan ondervinden zijn nu nog niet aanwezig. Dit betekent dat de gevolgen van de bedrijfsvoering van Albemarle enkel in kaart kunnen worden gebracht op basis van de te verwachten effecten. Het alternatievenonderzoek had om deze reden met extra zorgvuldigheid moeten worden uitgevoerd.

Reactie: Voorop wordt gesteld dat op dit moment het ontwerpbestemmingsplan ‘Exclusiva Hamerkwartier’ ter inzage ligt en geen ontwerpbestemmingsplan voor de Hamerkop. Volgens vaste jurisprudentie houdt een MER ook geen besluit in over een bepaald project. Het MER wordt opgesteld om voldoende milieu-informatie te verzamelen om tot besluitvorming over een project over te gaan.

Zie: -

AbRvS 27 februari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:596, r.o. 6.5;

-

AbRvS 27 april 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BQ2688, r.o. 2.2.2.

De stellingen die door Albemarle naar voren worden gebracht over hoogbouw op de Hamerkop zijn om die reden prematuur, omdat nu geen ontwerpbestemmingsplan voorligt dat daarin voorziet. Het MER is bovendien opgesteld met inachtneming van de huidige inzichten. Het MER vormt een levend MER zodat dit met inachtneming van de uitkomsten vanwege monitoring waar nodig zal kunnen 28

worden aangepast. Bij nadere uitwerking van de plannen voor de Hamerkop zal bezien kunnen worden of ook het MER aanvulling behoeft.

1.29

Opmerkelijk is ook dat juist voor de Hamerkop de mogelijkheid wordt geboden torens te realiseren die hoger zijn dan de maximale hoogtes opgenomen in de regels opgesteld voor hoogbouw in het Hamerkwartier. De Investeringsnota licht toe dat voor hoogbouw is geregeld dat de maximale toegestane hoogte tussen de 40 en 70 meter is. De Investeringsnota meldt dat als uitzondering op de landkaap tussen de GVB-pontveerhaven en het Van Hasseltkanaal drie ranke toren kunnen komen van 80 tot 120 meter. Niet alleen worden torens mogelijk gemaakt in de directe omgeving van Albemarle maar is voor de ontwikkeling van het Hamerkwartier ook juist de Hamerkop gekozen als enige plek waar hoge torens mogen worden gerealiseerd. De gemeente heeft nagelaten alternatieven te onderzoeken voor de woontorens op een locatie verder vandaan bij Albemarle en op de Hamerkop de minder kwetsbare objecten te vestigen.

Reactie: In de eerste plaats wordt herhaald dat het MER geen besluit neemt over de invulling van de Hamerkop maar de milieueffecten in beeld brengt van het beoogde programma voor het Hamerkwartier. De Hamerkop is daarbij aangewezen als locatie voor woningbouw in de vorm van hoogbouw. De Hamerkop is binnen het Hamerkwartier de enige relevante en kansrijke plek voor hoogbouwaccenten tussen 70 en 120 meter zo volgt uit kaderstellende beleidsdocumenten zoals de Structuurvisie en Omgevingsvisie. Ruimtelijk onderzoek heeft deze stelling bekrachtigd, zowel op de schaal van de stad rondom het IJ, stadsdeel noord, met het beschermd stadsgezicht de Vogelbuurt, als de noordoostoever aan het IJ met daarbinnen het project Hamerkwartier. De inmiddels geplande locatie van aanlanding van de fiets/gecombineerde fiets-OV brug tussen Azartplein en kop Van Hasselt versterkt deze logica nog eens. Mocht hoogbouw tussen 70 en 120 meter op de Hamerkop uiteindelijk toch onmogelijk of toch onwenselijk zijn dan is er binnen Hamerkwartier geen alternatieve locatie voor deze hoogbouw. Binnen de Hamerkop is er beperkte zoekruimte opgenomen voor de positie van de torens. De exacte locatie van de torens zal in de uitwerking van de Investeringsnota mede bepaald worden op basis van aanvullende milieuonderzoeken, in het bijzonder voor industrielawaai.

Die onderzoeken zullen worden uitgevoerd in het kader van de procedure om te komen tot een concreet bestemmingsplan voor de Hamerkop. Met het MER is duidelijk dat woningbouw niet zal kunnen worden gerealiseerd zonder het treffen van maatregelen. Denk daarbij aan geluidluwe zijde, meer isolatie in de gebouwen, hogere kwaliteit architectuur of dove gevels. In de uitwerking van het stedenbouwkundig plan voor de Hamerkop zal nader onderzocht moeten worden welke maatregelen mogelijk zijn en hoe nietgeluidgevoelige functies een afschermende werking kunnen hebben.

29

Deze zienswijze heeft geleid tot aanpassingen in het ontwerpbestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier/ MER Hamerkwartier. Naar aanleiding van deze zienswijze is nader onderzoek verricht; dit is verwerkt in het onderhavige bestemmingsplan, het MER Hamerkwartier en het hogere waardenbesluit industrielawaai Exclusiva Hamerkwartier.

30

Adressant 2: BarentsKrans Deze zienswijze richt zich zowel op ontwerpbestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier als het MER Hamerkwartier Samenvatting zienswijze: 1. Inleiding Murialdo is erfpachter van het appartementsrecht rechtgevende op het uitsluitend gebruik van de bedrijfsruimte gelegen op de begane grond, de tussenverdieping en op het dak, met hellingbaan en laadperron aan de Meeuwenlaan 76 te Amsterdam (het Pand). Het Pand wordt door Murialdo verhuurd aan Detailconsult en Dirck III. In het Pand wordt door Detailconsult een Dirk van den Broek-supermarkt geëxploiteerd. Daarnaast exploiteert Dirck III in het Pand een Dirck III-slijterij. 2. Onvoldoende belangenafweging Van belang is dat de gemeente Amsterdam in het Hamerkwartier nauwelijks over vrij te ontwikkelen percelen beschikt. Vrijwel het gehele Hamerkwartier is uitgegeven in erfpacht of in vol eigendom van derden. Dit geldt eveneens voor het Pand dat, zoals gezegd, in erfpacht is uitgegeven aan Murialdo. Om die reden is de gemeente Amsterdam voor de ontwikkeling van het Hamerkwartier afhankelijk van de medewerking van Cliënten en andere reeds gevestigde partijen. Aangezien de gemeente Amsterdam nauwelijks vrije ontwikkelposities heeft in het Hamerkwartier, ligt het op de weg van de gemeente om met Cliënten en andere gevestigde partijen te communiceren over haar voornemens c.q.

plannen voor de ontwikkeling van het gebied. Dat heeft de gemeente Amsterdam ten onrechte nagelaten. Dit onderdeel van de zienswijze is niet gericht op het ontwerpbestemmingsplan Exclusiva of het MER. Ten overvloede wordt echter opgemerkt dat deze reactie de gemeente bevreemdt. De gemeente is namelijk al sinds het opstellen van de Projectnota in gesprek met vertegenwoordigers van de detailhandel en/of het vastgoed waar deze in is gehuisvest. Van deze gesprekken zijn verslagen gemaakt. Daarnaast is er naast de formele inspraak en tervisielegging door de gemeente de afgelopen jaren uitgebreid geparticipeerd en gecommuniceerd over het project Hamerkwartier via fysieke en digitale informatie- en participatiebijeenkomsten, de nieuwsbrieven, de gemeentelijke website enzovoorts. 3. Integraliteit onvoldoende bewaakt Het vaststellen van een postzegelplan is bedoeld om de bestemming van één of enkele percelen te wijzigen of om concrete bouwplannen mogelijk te maken. Het instrument van het postzegelplan leent zich niet voor het gefaseerd mogelijke maken van (zeer) grote ontwikkelingen. Dat geldt ook voor het Hamerkwartier. In het geval dat de transformatie van het Hamerkwartier planologisch mogelijk wordt gemaakt door middel van vele postzegelplannen, is het risico groot dat de integraliteit van de ontwikkeling verloren gaat.

Naar het oordeel van Cliënten is het vaststellen van parapluplannen voor de transformatie van het Hamerkwartier dan ook niet de aangewezen weg. Bovendien heeft het er alle schijn van dat door middel van het vaststellen van parapluplannen een “salamitactiek” wordt toegepast, om de haalbaarheid van de plannen te vergroten. 31

Naar het oordeel van Cliënten is onvoldoende onderzocht welke cumulatieve, planologische en milieugevolgen zich kunnen voordoen in verhouding tot de andere ontwikkelingen in het Hamerkwartier. Cliënten vragen zich verder af of de Ontwerpbesluiten wel kunnen worden vastgesteld in het licht van de vraag of wel een integrale beoordeling heeft plaatsgevonden van de Ontwerpbesluiten in combinatie met alle toekomstige omgevingsaspecten ten aanzien van alle relevante milieueffecten, waaronder in elk geval geluidhinder, externe veiligheid, windhinder, bezonning, stikstofdepositie, luchtkwaliteit, flora en fauna, bodemvervuiling en gesteldheid, archeologie, parkeerbalans en verkeersafwikkeling op de toe- en afvoerwegen. De gemeente faciliteert plannen van marktpartijen, zo lang deze voldoen aan de uitgangspunten van de Investeringsnota en deze afdoende zijn onderbouwd met alle benodigde onderzoeken. De gemeente bepaalt voorafgaand aan de transformatie de integrale kaders voor de gehele gebiedsontwikkeling van Hamerkwartier. De samenhang en integraliteit wordt gewaarborgd middels de Investeringsnota (met daarin randvoorwaarden en spelregels) en het MER, met de daarbij behorende onderzoeken voor het gehéle Hamerkwartier (dat procedureel gekoppeld is aan het eerste postzegelbestemmingsplan ‘Exclusiva Hamerkwartier’).

Er worden overigens geen parapluplannen, maar postzegelbestemmingsplannen of afwijkingsprocedures doorlopen per initiatief. 4. Parkeergelegenheid onvoldoende gewaarborgd Cliënten wijzen er voorts op dat de parkeergelegenheid onvoldoende is gewaarborgd. Uit de toelichting op het Ontwerpbestemmingsplan blijkt dat het geldende principe parkeren op eigen terrein is; in het Plangebied worden geen parkeervergunningen uitgegeven. Toegelicht wordt dat het Hamerkwartier zal transformeren tot een hoog stedelijk gemengd gebied, waarbij de druk op de openbare ruimte groot zal worden. Omdat meer mensen van de openbare ruimte gebruik zullen maken, zal minder ruimte beschikbaar komen voor parkeren. De nu beschikbare parkeerplekken in de openbare ruimte (circa 1.000) zullen gefaseerd worden opgeheven. In de eerste fase van de ontwikkeling blijkens de toelichting zelfs tot de helft. De parkeervraag in het Hamerkwartier wordt opgevangen in inpandige openbare parkeerplaatsen. Hierin wordt voorzien in de parkeerbehoefte van bewoners, medewerkers en bezoekers. Deze vraag wordt: • Voor het grootste deel in openbare inpandige parkeergarages op eigen kavels opgevangen • Deels in één of twee mobiliteitshubs, voor de kavels die niet kunnen voldoen aan de randvoorwaarden ten aanzien van parkeren, zoals opgenomen in de ‘Uitwerking Parkeren en mobiliteitshubs Hamerkwartier Amsterdam, 2020’.

Daarnaast wordt er in het Hamerkwartier een kwalitatieve hoogwaardige openbare ruimte gerealiseerd met goede verbindingen met de omliggende wijken en buurten die uitnodigt om te lopen en fietsen. Voor het Hamerkwartier en de omliggende buurten geldt in de huidige situatie al een betaald parkeerregime. De parkeergarage die binnen het bestemmingsplangebied wordt gerealiseerd voorziet in de parkeerplaatsen van de betreffende functies die in de ontwikkeling van Exclusiva worden gerealiseerd volgens de normen zoals opgenomen in de Investeringsnota, dat gestoeld is op het de gemeentelijke Parkeernota. Dit is inclusief het bezoekersparkeren. Er worden extra fietsparkeerplaatsen gerealiseerd. 5. Gebrekkig onderzoek Uit het bovenstaande blijkt dat diverse onderzoeken, waaronder in elk geval onderzoeken met 32

betrekking tot marktruimte/-behoefte, geluidhinder, externe veiligheid, windhinder, bezonning, stikstofdepositie, luchtkwaliteit, flora en fauna, bodemvervuiling en -gesteldheid, archeologie, parkeerbalans en verkeersafwikkeling op de toe- en afvoerwegen gebrekkig zijn uitgevoerd en/of opgesteld. Immers is geen rekening gehouden met de cumulatieve effecten van de andere ontwikkelingen in het Hamerkwartier. Om de milieueffecten van de intensivering van de voorgenomen ontwikkeling van het Hamerkwartier goed in beeld te brengen is een milieueffectrapportage (MER) voor het gehele gebied opgesteld dat ziet op de eindsituatie van de transformatie. Het MER is procedureel gekoppeld aan het eerste besluit dat in de ontwikkeling voorziet: het bestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier. Voor het bestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier zijn daarnaast ook de benodigde specifieke onderzoeken uitgevoerd, bijvoorbeeld op het gebied van geluid, luchtkwaliteit, bezonning etcetera. Deze onderzoeken en het MER zijn allen als bijlagen toegevoegd aan de toelichting van het bestemmingsplan. Het gaat hierbij om gedegen onderzoek van gerenommeerde bureaus: dat de onderzoeken gebrekkig zouden zijn uitgevoerd wordt niet herkend. 6. Uitvoerbaarheid niet gegarandeerd Cliënten twijfelen ernstig over de financiële en economische uitvoerbaarheid van het Ontwerpbestemmingsplan.

Dit geldt zowel voor de financiële uitvoerbaarheid als voor de juridische en feitelijke uitvoerbaarheid. Een nadere onderbouwing van deze stelling ontbreekt, onduidelijk is op basis van welke argumenten adressant tot bovenstaande conclusies komt. Voor wat betreft de economische uitvoerbaarheid van dit bestemmingsplan: het verhaal van de kosten van de grondexploitatie, zoals bedoeld in de Wro, is anderszins is verzekerd via het erfpachtstelsel. Het is daarom niet noodzakelijk een exploitatieplan vast te stellen. Het toepassen van het erfpachtstelsel ten behoeve van kostenverhaal past goed binnen het uitgangspunt van de Wro dat het privaatrechtelijke spoor voorop staat. Erfpacht is immers een privaatrechtelijk instrument waarbij de gemeente als eigenaar bepaalt tegen welke vergoeding haar gronden in gebruik mogen worden genomen door derden. Naar zijn aard biedt dit systeem de gemeente de mogelijkheid om kosten die de gemeente maakt ten behoeve van de grondexploitatie van gronden te verhalen op derden die gebruik maken van die gronden. Het planschaderisico wordt via een planschadeverhaalsovereenkomst verhaald op de ontwikkelaar. Deze zienswijze heeft niet geleid tot aanpassingen in het ontwerpbestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier/ MER Hamerkwartier

33

Adressant 3:

Bewonersplatform IJplein /Vogelbuurt/ De Punt

Deze zienswijze richt zich zowel op ontwerpbestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier als het MER Hamerkwartier

Samenvatting zienswijze: Inleiding De gemeente heeft besloten om in Noord "een stad binnen de stad” bij te bouwen. Met onvoldoende oog voor bestaand Noord. Waar langdurig nauwelijks naar is omgekeken. En waar grote achterstanden zijn in te halen. Naarmate de verdichtingsplannen vorderen begint dit steeds meer te schuren en groeit ook het verzet. Zie o.a. de hoorzitting Red Amsterdam Noord van 31 mei jl. De gang van zaken rond de transformatie van het Hamerkwartier is hier een sprekend voorbeeld van. Voor het Hamerkwartier ligt er nu een uitgewerkt verdichtingsplan. Maar voor onze lang verwaarloosde buurt, direct naast het Hamerkwartier, ligt er nog steeds niet meer dan een vage concept principenota zonder middelen om die uit te voeren. De stedelijke tweedeling in zijn meest extreme vorm! Oproep: 1. De politieke toezegging luidde: ongedeelde stad. Die moet niet alleen in woorden worden beleden, maar ook in concrete daden worden omgezet. In de vorm van een goede investeringsnota voor de Vogelbuurt. Die tegelijk met de plannen voor het Hamerkwartier kan worden besproken. Ook voor de bestaande IJplein en Vogelbuurt worden plannen uitwerkt. De zogenaamde principenota Ontwikkelbuurt IJplein en Vogelbuurt is gereed en zal nadere uitwerking kennen in plannen waarover met de buurt in gesprek zal worden gegaan.

In lijn daarmee en in het kader van de ongedeelde wijk zijn door de gemeente met de corporaties afspraken gemaakt. Daaruit vloeit een aantal maatregelen voort die nu al zijn genomen of op korte termijn aanstaande zijn. Zoals ook de investeringen in Hamerkwartier gefaseerd zullen plaatsvinden over de komende decennia zo zal dit ook voor de bestaande buurten plaatsvinden. De Investeringsnota Hamerkwartier, het bestemmingsplan Exclusiva en het MER Hamerkwartier hebben betrekking op de ontwikkeling van Hamerkwartier, dat richting Vogelbuurt ‘begrensd wordt door de noordzijde van de Meeuwenlaan en de sloot achter de bedrijfsbebouwing aan de Johan van Hasseltweg en de zesde Vogelstraat. Hoewel de Vogelbuurt dus in fysieke zin geen onderdeel is van de investeringsnota, heeft de ontwikkeling van Hamerkwartier wel een nadrukkelijke relatie met de omliggende buurten. Veel meer dan dat dat nu bij velen beleefd wordt moeten Vogelbuurt en IJplein met Hamerkwartier één wijk worden. Dit komt onder meer terug in het uitgangspunt dat de voorzieningen die er in Hamerkwartier bij komen zijn juist ook bedoeld voor de bestaande buurten. Deze moeten goed en veilig bereikt kunnen worden, het plan voor Hamerkwartier voorziet dan ook in betere en veiligere oversteken over de Meeuwenlaan en de meeste straten in Hamerkwartier zullen autoluw of autovrij worden ingericht.

In het gebied komen nieuwe gezondheidscentra, buurtkamers, scholen, ruimte voor detailhandel en horeca et cetera waar ook de bestaande buurten profijt van kunnen hebben. Zo biedt de ontwikkeling van Hamerkwartier, de kans om van de Kinderboom een betere school te maken, met nieuwe klaslokalen, onderwijsvoorzieningen en speelplekken, een gebouw geschikt om het gewenste onderwijs aan te kunnen bieden, juist ook voor de kinderen uit de bestaande buurten.

34

Nieuwe aantrekkelijke openbare ruimte met verblijfs-, spel- en sportmogelijkheden is er straks in verschillende pocketparks, het Motorplein en het oeverpark, óók voor bewoners . Graag gaan we in gesprek met de omgeving om samen invulling te geven aan deze openbare ruimte. Door het behouden en versterken van het gebied als productief creatief werkgebied is er straks nog meer werkgelegenheid, waar ook de bestaande buurten van kunnen profiteren. De gemeente investeert daarbij in het versterken van de verbinding tussen de bedrijven en de lokale arbeidsmarkt door een aantal programma’s zoals ook verwoord in de Investeringsnota. Zeventig procent van de woningen in Hamerkwartier zullen worden gerealiseerd in het sociale en middensegment. De corporaties uit de bestaande buurten zijn gedurende het traject van de planontwikkeling van Hamerkwartier betrokken geweest en zullen dit blijven. Partijen hebben samenwerkingsafspraken gemaakt over de ontwikkeling en de bestaande buurten. Eén van de afspraken die gemeente en corporaties hebben gemaakt betreft het kunnen doorstromen van bewoners uit de bestaande buurten naar Hamerkwartier. Dit biedt daarmee ook weer kansen in de bestaande buurten. Plannen Hamerkwartier Van alle verdichtingsplannen in uitvoering is dit de meest extreme variant. Met een toevoeging van 6000 woningen in 39 torens.

In een intensieve menging met bestaande en nieuwe bedrijvigheid. Op een locatie die heel slecht is te bereiken per auto. Een dergelijk extreem plan gaat vanzelfsprekend grote impact hebben. Zowel binnen het Hamerkwartier zelf. Als in de aangrenzende buurten en groengebieden. Voor de onderbouwing van het totaalprogramma en de opzet – waaronder het principe van hoogbouwaccenten - van Hamerkwartier wordt verwezen naar de Investeringsnota. De mobiliteitsaspecten zijn uitgewerkt in het Mobiliteitsplan Hamerkwartier. De ontwikkeling van Hamerkwartier is nodig. Amsterdam is een gewilde plek om te wonen en te werken en Hamerkwartier is gezien haar ligging nabij het centrum aan het IJ en de Noord/Zuidlijn een goede locatie om in hoge dichtheden een bijdrage te leveren aan de woningnood en vraag om bedrijfshuisvesting. Hamerkwartier is daarom in 2016 in het kader van de zoektocht naar nieuwe locaties om de groei van de stad op te vangen (Koers 202), aangewezen als versnellingslocatie. In de fase van het opstellen van de Projectnota zijn verschillende modellen bestudeerd om invulling te geven aan de vraag naar woningen en bedrijfsruimte. Daarbij is het model ‘Hoogstedelijk’ als voorkeursvariant benoemd en door het gemeentebestuur bekrachtigd. Dit was overigens niet de meest dichte variant uit de Projectnota.

Met de Hoogstedelijke variant is óók invulling te geven aan één van de ambities van het plan: het realiseren van een kwaliteit in het gebied. Het MER bevestigt dat binnen een aantal kaders, zoals een autoluwe inrichting, en met een aantal maatregelen ontwikkeling op een aanvaardbare wijze kan plaatsvinden. Het bestemmingsplan Exclusiva kent twee hoogbouwaccenten die passen binnen de stedenbouwkundige opzet van Hamerkwartier. De planlocatie is goed bereikbaar met de auto, en er wordt voorzien in extra fietsparkeren. In de parkeerbehoefte wordt op eigen terrein voorzien. Voor de planlocatie Exclusiva is specifiek onderzoek uitgevoerd naar de parkeerbehoefte, de verkeersgeneratie en de verkeersafwikkeling. Hieruit volgt dat de ontwikkeling uitvoerbaar is. Gevolgen binnen het Hamerkwartier Het Hamerkwartier is niet vrij beschikbaar. Daar zitten nog flink wat oude bedrijven en bedrijfjes. En daar zijn de laatste jaren tal van nieuwe creatieve bedrijven bijgekomen. Wanneer er op grote schaal sloop-nieuwbouw gaat plaatsvinden, zullen die bedrijven voor een groot deel 35

moeten vertrekken. Er wordt weliswaar veel bedrijfsruimte teruggebouwd. Maar die zal van een totaal ander prijsniveau zijn. Bovendien intensief gemengd met wonen. Waardoor er fikse beperkingen zullen moeten worden opgelegd aan de bedrijfsvoering. Aan deze functies wordt door velen waarde gehecht. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat deze bedrijvigheid uit het Hamerkwartier verdwijnt – het plan biedt deze bedrijven juist aanknopingspunten om in het gebied te blijven. Dat dit vaak niet in de huidige vorm en tegen de huidige voorwaarden kan, is inherent aan het feit dat het een gemengde wijk wordt. Wel werken we aan verschillende mechanismen om speculatie en prijsopdrijving tegen te gaan, zoals ook genoemd in de investeringsnota. Hier blijven we graag met belanghebbenden over in gesprek. Voor de planlocatie Exclusiva geldt dat de erfpachter van deze gronden aan de gemeente heeft verzocht om herontwikkeling van het terrein binnen de kaders van het Investeringsbesluit. De gemeente werkt hier graag aan mee, en stelt voorwaarden aan het te realiseren programma. Bedrijvigheid is – naast een school – een belangrijke functie voor deze locatie. De regels van het bestemmingsplan voorzien hierin. Gevolgen in de omgeving De directe omgeving bestaat uit de lang verwaarloosde Vogelbuurt, de IJpleinbuurt en het Vliegenbos.

Volgens de investeringsnota zijn de effecten voor die gebieden louter positief. In de vorm van extra voorzieningen en een mooi oeverpark. Geen woord over de keerzijde van de plannen. In de vorm van extra autoverkeer over Rotonde en Meeuwenlaan. En de aantasting van rust, groen en uitzicht. Oproep 2. Hou op met het ontkennen van problemen. In het gebied zelf. En in de directe omgeving. En kom met behoorlijke antwoorden en oplossingen. U heeft gelijk dat onder invloed van het Hamerkwartier omliggende straten drukker worden. Voor de ontwikkeling van het Hamerkwartier is dan ook door adviesbureau Goudappel een Mobiliteitsplan opgesteld om te onderzoeken wat de verkeerseffecten zijn en welke maatregelen nodig zijn voor de bereikbaarheid van het Hamerkwartier. Dit Mobiliteitsplan is ge-update op basis van de laatste inzichten, waaronder het Mobiliteitsplan Noord. De transformatie van het Hamerkwartier naar gemengd woon- werkgebied, zorgt inderdaad voor een groei in mobiliteit. Om deze mobiliteitsgroei goed op te vangen, zet de gemeente in op lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit als belangrijkste vervoerwijzen. Het Hamerkwartier wordt dan ook een echte loop- en fietswijk waarin de auto te gast is. Het autoverkeer wordt zo veel mogelijk aan de randen opgevangen en de parkeernorm voor woningen, kantoren en andere functies is relatief laag.

Hierdoor ontstaat een autoluw gebied en rijdt er geen onnodig verkeer door het Hamerkwartier. De mobiliteitsstrategie is doorgerekend met het Verkeersmodel Amsterdam. Hieruit blijkt dat ongeveer 17% van alle verplaatsingen met de auto wordt afgelegd. Dit is aanzienlijk lager dan het Amsterdamse gemiddelde. Uit de doorrekening blijkt ook dat de straten rondom het Hamerkwartier het verkeer over het algemeen aankunnen, maar ook dat het nodig is de rotonde bij de Meeuwenlaan om te bouwen tot een kruispunt met verkeerslichten. Hierdoor kan dit kruispunt grotere verkeersstromen aan. Voor de planlocatie is specifiek onderzoek verricht met betrekking tot parkeren, verkeersgeneratie en – afwikkeling. Hieruit blijkt dat de ontwikkeling uitvoerbaar is. Planaanpassingen/ Terugschroeven woningbouwprogramma Wij zien de oplossing in een mix van: terugschroeven van het woningbouwprogramma; aanvullend beleid voor bedrijven die, ondanks een teruggeschroefd woningprogramma, niet kunnen blijven; maatregelen om negatieve effecten buiten het plangebied te minimaliseren en of te compenseren. Wij constateren met opluchting dat daar al een eerste begin mee is gemaakt 36

door het Zamenhof gebied voorlopig niet te herontwikkelen. En wij stellen vast dat de sloop van de Noordelijke wand van de Johan van Hasseltweg voorlopig ook van de baan is. Waardoor in totaal enkele honderden bedrijven gewoon kunnen blijven. Bedrijfjes die in de eerdere versie van de plannen simpelweg waren “weg ontworpen”. Zoals hiervoor verwoord zijn wij van mening dat de ontwikkeling van Hamerkwartier volgens de investeringsnota op een kwalitatief goede wijze kan plaatsvinden, zonder dat er onverantwoorde negatieve effecten zijn voor de omgeving. Het terugschroeven van het woningbouwprogramma is daarom ook niet aan de orde. In het eindbeeld van de ontwikkeling van Hamerkwartier krijgt de Johan van Hasseltweg een nieuw profiel en wordt de bedrijfsbebouwing aan de oostzijde verworven en gesloopt, om (deels) plaats te maken voor nieuw groen. De ingreep tot het verwerven van de bedrijfsgebouwen aan de noordoostzijde van de weg is niet direct noodzakelijk. Pas wanneer de vrij liggende HOV-lijn of de oeververbinding (Oostbrug) er daadwerkelijk komt, ontstaat de noodzaak voor verwerven en slopen. Daarnaast wordt er in gezet op het toevoegen van groen en kwaliteit eerst op andere plekken in het Hamerkwartier.

Zodra er meer duidelijkheid is over de HOV-lijn, de oeververbinding en verloop van de ontwikkeling van het Hamerkwartier en het moment dat de strook voor groen moet worden ingezet, zal een definitief besluit worden genomen over deze ingreep. Noordelijk plandeel Gebleven is de extreme focus op de IJ-oevers. Waar het eigendom in handen is van een aantal grote ontwikkelaars. En waar het makkelijk scoren is. Helaas ook gebleven; de povere plannen voor het Noordelijk deel van het Hamerkwartier. Waar het eigendom sterk is versnipperd. En waar de gemeente de versnippering nog verder heeft vergroot door, dwars door de bestaande eigendomsgrenzen heen, nieuwe ontsluitende straten te tekenen. En waar de gemeente nu stelt dat de betreffende eigenaren maar samen tot overeenstemming moeten zien te komen. Met deze werkwijze worden geen problemen op gelost maar alleen maar vergroot! Oproep 3: Wij vinden dat er voor dit deel van het Hamerkwartier een beter plan moet komen. Waarbij wij, met het oog op het sterk versnipperde eigendom, pleiten voor actief grondbeleid. Er bestaan verschillende vormen van grondbeleid: actief en passief grondbeleid zijn de uitersten in het spectrum. Bij actief grondbeleid verwerft de gemeente de gronden zelf en heeft de gemeente meer sturingsmogelijkheden en zeggenschap dan bij faciliterend grondbeleid of bij publiek-private samenwerking.

Daar staat tegenover dat de gemeente dan ook veel middelen beschikbaar moet hebben om vooraf te investeren en daarbij een hoog risico loopt, grondaankopen betekenen immers zeer grote investeringen voor gemeenten. Er wordt daarom bij het Hamerkwartier uitgegaan van zelfrealisatie op basis van vrijwilligheid door erfpachters en particulieren en een geleidelijke, organische transformatie over een periode van circa 30 jaar. In aanvang vooral in het zuidelijke deel, daarna ook het noordelijke deel met inderdaad meer versnipperd eigendom. Om regie te houden op de gewenste integrale gebiedsontwikkeling wordt voorafgaand aan een ontwikkeling een anterieure overeenkomst gesloten, dan wel de erfpachtovereenkomst aangepast. Torens Meeuwenlaan Een herziening van de plannen voor het Noordelijk deel lost meteen een tweede probleem op. Namelijk de 6 torens langs de Meeuwenlaan. Waarvan 2 met een hoogte van 60 meter. Waardoor het beeld van de gevelwand ingrijpend gaat veranderen. En de bewoners en bedrijven die daar nu zitten er zwaar op achteruit zullen gaan. Wij hebben inmiddels het hotel van 45 meter als afschrikwekkend voorbeeld. Oproep 4: Wij hebben geen enkele behoefte aan hoge torens zo kort achter de bestaande te handhaven bebouwing. Het schrappen daarvan past wat ons betreft prima in de door ons voorgestelde verlaging van het woningbouwprogramma. 37

De stedenbouwkundige opbouw van Hamerkwartier vindt trapsgewijs plaats van zowel de zijde van de Meeuwenlaan als de zijde van het IJ. Dit betekent vanaf de Meeuwenlaan een hoogte van de eerste bebouwing van 17 m die via de 45 graden regel in hoogte oploopt. Daarmee wordt aansluiting gevonden met de hoogte van de Vogelbuurt. Uitzondering op deze opbouw gelden de twee hoogbouwposities op de hoek Meeuwenlaan en Motorkade en de Johan van Hasseltweg en Meeuwenlaan. Gezien de markante plekken aan ruime openbare ruimte en als ‘introductie op Hamerkwartier is hier gekozen voor een hoogte van 60m. Deze leiden niet nauwelijks tot schaduwwerking op de bestaande buurten. Gezien ook deze zienswijze wordt het plan voor de zijde Meeuwenlaan/ Motorkade aangepast door hier de torenhoogte te verlagen van 60m en 45m. Aangezien de andere 60m positie is gelegen aan een grote stedelijke (verkeers)ader die met de mogelijke komst van een Hoogwaardige Openbaar Vervoerverbinding en de Oostbrug alleen maar prominenter wordt en aangezien deze dicht op de metrohalte Noorderpark ligt en er met het gebouw Albatros hier al een forse maat is geïntroduceerd wordt voor deze locatie niet tegemoetgekomen aan deze zienswijze.

Overigens heeft het hotel waaraan wordt gerefereerd een heel ander volume dan de woontorens die via de investeringsnota worden mogelijk gemaakt, die geen schijf maar een torenopbouw kennen en veel slanker van omvang zijn. Het bestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier ziet overigens niet op (een van de) zes torens die in deze zienswijze wordt genoemd. Verkeersplannen De verdichtingsplannen voor Hamerkwartier zullen tot veel extra auto verkeer leiden. Waardoor de omringende gebieden zullen worden opgezadeld met veel overlast. Die voortdurend wordt gebagatelliseerd. Voorbeeld: het idyllische plaatje op pagina 57 deel B. Van een groene Meeuwenlaan zonder autoverkeer. Een beeld dat wij zonder meer als misleidend willen bestempelen. Zie ook de MER, waarin klip en klaar wordt aangegeven dat de verkeersplannen tot forse overlast in de omgeving zullen leiden. Bij de bespreking van de plannen voor Rotonde en Meeuwenlaan in de gemeenteraad hebben wij gevraagd om aanpassing van deze asfaltplannen. Daarop heeft de raad verzocht om nader overleg met de buurt. Helaas is dat overleg tot dusver erg moeizaam verlopen. Gelukkig zijn er onlangs, na interventie van wethouder Van Doorninck, nieuwe afspraken gemaakt. Oproep 5.

Met verwijzing naar de voorgeschiedenis roepen wij op om de gemaakte afspraken ditmaal wel na te komen: a) Doorrekenen buurtalternatief; b) 30 km Meeuwenlaan met snelheidsremmers op de plekken waar het meest wordt overgestoken; c) Advies MZ; d) Geluidwerende maatregelen voor woningen in Vogelbuurt Zie MER. Voor de ontwikkeling van Hamerkwartier is door adviesbureau Goudappel een Mobiliteitsplan opgesteld om te onderzoeken wat de verkeerseffecten zijn en welke maatregelen nodig zijn voor de bereikbaarheid van het Hamerkwartier. Dit Mobiliteitsplan is ook gebruikt als onderlegger van het MER. Het Mobiliteitsplan is inmiddels geactualiseerd naar de meest recente inzichten (addendum Mobiliteitsplan). De transformatie van het Hamerkwartier naar gemengd woon- werkgebied, zorgt inderdaad voor een groei in mobiliteit. Om deze mobiliteitsgroei goed op te vangen, zet de gemeente in op lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit als belangrijkste vervoerwijzen. Het Hamerkwartier wordt dan ook een echte loop- en fietswijk waarin de auto te gast is. Het autoverkeer wordt zo veel mogelijk aan de randen opgevangen en de parkeernorm voor woningen, kantoren en andere functies is relatief laag. Hierdoor ontstaat een autoluwgebied en rijdt er geen onnodig verkeer door Hamerkwartier.

38

De mobiliteitsstrategie is doorgerekend met het Verkeersmodel Amsterdam. Hieruit blijkt dat ongeveer 17% van alle verplaatsingen met de auto wordt afgelegd. Dit is aanzienlijk lager dan het Amsterdamse gemiddelde. Uit de doorrekening blijkt ook dat de straten rondom het Hamerkwartier het verkeer over het algemeen aankunnen, maar ook dat het nodig is de rotonde bij de Meeuwenlaan om te bouwen tot een kruispunt met verkeerslichten. Hierdoor kan dit kruispunt grotere verkeersstromen aan. Voor de planlocatie Exclusiva is specifiek onderzoek gedaan. Daaruit volgt dat de ontwikkeling uitvoerbaar is. In het beleidsvoornemen om in de hele stad in principe 30 km/u in te voeren wordt ook de Meeuwenlaan 30 km/u. Dit beleidsvoornemen is in de inspraak tussen 23 augustus en 3 oktober 2021. Na de vaststelling van het beleidsvoornemen en de nota van beantwoording, wordt de invoering van 30 km/u voorbereid. Gestreefd wordt naar invoering in 2023. Groennormen Volgens de investeringsnota zal er in het Hamerkwartier voldoende groen komen. Met de extreme verdichting die wordt voorgesteld zal dat heel lastig worden. In de nota zitten geen controleerbare rekensommen. Wij hebben er zelf wat laten maken. En die leiden tot grote twijfels of de normen wel echt gehaald kunnen worden. Zonder groen buiten het plangebied mee te tellen. Oproep 6.

Kom alsnog met controleerbare rekensommen voor het OPENBARE GROEN. Dus niet het groen voor binnentuinen, balkonplanten etc. Hoeveelheid te realiseren gebruiksgroen en ecogroen in Hamerkwartier is opgenomen in deel B (pagina 47). In Hamerkwartier wordt uitgegaan van Centrum Stedelijke norm van 8m2/woning voor gebruiksgroen en 8m2/woning ecogroen. Deze norm was ook al van toepassing in de Project Nota. In het Investeringsbesluit wordt gerekend met totaal 6.350 woningen (zonder Zamenhof gebied). In het Hamerkwartier zal 40% van het uitgeefbare kaveloppervlak in groen gerealiseerd worden op ontwikkelingen en gebouwen. In totaal komt er 125.260 m2 groen in Hamerkwartier en wordt aan de groennorm voldaan. Vliegenbos en volkstuin Buitenzorg In de steeds drukkere stad zijn dat de broodnodige oases van rust en groen. In de investeringsnota staat de tekst dat het Vliegenbos nog heel veel potentieel heeft. Hierbij een heel heldere tegenboodschap. Handen af van deze groen- en rustzones! Oproep: 7. Geen transformaties van het Vliegenbos en intensiveringen Buitenzorg. Het Vliegenbos ligt buiten het plangebied van bestemmingsplan Exclusiva. Vliegenbos is ook geen onderdeel van het project Hamerkwartier. Een aantal routes er naar toe wel, op termijn willen wij de route langs de G.T.Ketjenweg en Zamenhofstraat veiliger en prettiger maken voor voetgangers en fietsers.

Planprocedures De gemeente wil het Hamerkwartier transformeren, maar weigert om dat in een bestemmingsplan vast te leggen. Dat is in strijd met de wet RO en de nieuwe omgevingswet. En ontneemt belanghebbenden het recht om beroep en bezwaar aan te tekenen op deze bestemmingswijziging. Oproep 8. Een ordentelijke bestemmingswijziging. Zoals voorgeschreven in de wet RO en omgevingswet. Met bijbehorende beroeps- en bezwaarmogelijkheden. De ruimtelijke ordening in Nederland was tot voor kort met name gebaseerd op 39

‘toelatingsplanologie’. In de traditionele ruimtelijke ordening wordt in het bestemmingsplan uitputtend beschreven welk gebruik is toegestaan op een bepaalde plek. Dit ligt dan vast voor tien jaar. Er kan daarbij niet worden geanticipeerd op nog niet te voorziene ontwikkelingen en innovaties. Er is bij toelatingsplanologie sprake van enige mate van ‘schijnzekerheid’. Het systeem van toelatingsplanologie lijkt erg rechtszeker, maar door de vaak vele afwijkingen en partiële bestemmingsplanherzieningen juist rommelig, onvoorspelbaar en ondoorzichtig. Met de Omgevingswet (en in de aanloop daar naar toe) moet hier verandering in komen. Met uitnodigingsplanologie wordt het systeem omgedraaid. Bij uitnodigingsplanologie bepalen overheden op hoofdlijnen waar ruimtelijk wel of geen veranderingen gewenst zijn met het oog op lange termijn prognoses en te beschermen waarden. Het is planologie waarbij de gemeente zich uitnodigend en faciliterend opstelt tegenover initiatiefnemers; daarmee kan de gemeente regie houden op de kwaliteit van het plan en de kaders en ambities die in de investeringsnota zijn omschreven. De gemeente heeft namelijk nauwelijks zelf grondpositie in het Hamerkwartier. Dit vergt een andere houding van alle spelers in het veld van de ruimtelijke ordening.

De rechtsbescherming bij uitnodigingsplanologie is overigens net als bij toelatingsplanologie wettelijk geborgd (bij elk bestemmingsplan of buitenplanse omgevingsactiviteit wordt de wettelijke procedure doorlopen); ook de rechtsbescherming onder de Omgevingswet is gelijkwaardig aan de huidige rechtsbescherming. Postzegelbestemmingsplannen De gemeente kiest voor bestemmingswijziging via postzegelbestemmingsplannen. Die worden voorgekookt met de ontwikkelaars in: geheime anterieure overeenkomsten (kavels vol eigendom); geheime afsprakenbrieven (erfpachtkavels). En worden daarna omgezet bestemmingsplannen. Waarbij andere belanghebbenden mogen tekenen bij het kruisje. Oproep 9. Wij willen dat de reeds gemaakte overeenkomsten openbaar worden gemaakt! 10. En dat nieuwe plannen voortaan in overleg met alle betrokkenen worden voorbereid en niet louter met ontwikkelaars. Uitnodigingsplanologie is gericht op concrete initiatieven, niet op het borgen van toekomstige ontwikkelbelangen. Voor het Hamerkwartier beginnen we onder de huidige Wet ruimtelijk e ordening al met uitnodigingsplanologie. We faciliteren het eerste postzegelbestemmingsplan naar verwachting in het eerste kwartaal van 2022, gezamenlijk met het MER Hamerkwartier (gericht op integrale gebiedsontwikkeling).

Het Investeringsbesluit met bijbehorende gebiedsvisie en ontwikkelkader (raadsvaststelling eerste kwartaal 2022) heeft als doel om burgers en ondernemers uit te nodigen om te komen met plannen en initiatieven. Sturing is mogelijk op basis van het “conserverende” bestemmingsplan Hamerstraatgebied, dat na 1-72022 van rechtswege overgaat in het (tijdelijke) omgevingsplan voor het gebied. Er kan daarna maatwerk plaatsvinden door per initiatief mee te werken aan een omgevingsvergunning in afwijking van het (tijdelijke) omgevingsplan, daarmee kan de gemeente regie houden op de kwaliteit van het plan en de kaders en ambities die in de investeringsnota zijn omschreven. De Omgevingswet biedt vanaf 1 juli 2022 nieuwe mogelijkheden en verschillende, deels nieuwe, instrumenten om in het omgevingsplan te gebruiken. Het nieuwe omgevingsplan wordt ná inwerkingtreding van de omgevingswet door de gemeente opgesteld voor het gebied. De Wet ruimtelijke ordening biedt gemeenten instrumenten om kosten van de planontwikkeling bij grondeigenaren te verhalen. Indien sprake is van een aangewezen bouwplan en daarvoor een ruimtelijk besluit (bijv. bestemmingsplan) nodig is, is een gemeente wettelijk verplicht om haar 40

kosten op de initiatiefnemer te verhalen. Een vrijwillige overeenkomst met een grondeigenaar, via een anterieure overeenkomst, is het uitgangspunt van de Wro. In deze overeenkomst kunnen afspraken met elkaar gemaakt worden over onder andere de kosten. Het privaatrechtelijke spoor staat op dit punt in de wet voorop, het publiekrechtelijke spoor (exploitatieplan) geldt als vangnet, oftewel stok achter de deur, indien partijen er privaatrechtelijk niet uit komen. Van de korte zakelijke beschrijving van de inhoud van een afgesloten anterieure overeenkomst wordt kennisgeving gedaan door het college (artikel 6.2.12 Besluit ruimtelijke ordening); tegen een gesloten overeenkomst staat geen bezwaar of beroep open. Participatie Hamerkwartier In deze inspraakreactie ingrijpende kritiek op de plannen. Zo vlak voor de definitieve besluitvorming is dat natuurlijk heel lastig. Het probleem: Bijna alle punten van kritiek zijn al veel eerder geleverd. Vanaf begin planvorming. Maar daar is toe niet naar geluisterd. Daardoor nu deze problemen. Als bijlagen hebben wij meegestuurd eerdere zorgen en kanttekeningen bij dit verdichtingsplan! Daarom de oproep om voortaan veel meer aandacht te besteden aan participatie in de eerste fasen van besluitvorming. Zie schema

Oproep 11. Meer aandacht aan de inspraak voor de eerste fasen van planvorming. De afgelopen jaren zijn er in het kader van de projectnota en het Investeringsbesluit diverse participatie momenten geweest in de vorm van bijeenkomsten, werksessies, Webinars, belmomenten, overleggen en gesprekken om zowel via digitale wijze als offline op locatie reacties in te brengen en te verzamelen ten behoeve van de Principenota, Projectnota en Investeringsnota Hamerkwartier. De gemeente zet zich in om inclusief te zijn in deze participatie momenten met buurtbewoners, organisaties, ondernemers, grondeigenaren, ontwikkelaars en andere geïnteresseerden. Samengeteld zijn er veel belanghebbenden in Hamerkwartier. Deze groepen kunnen niet elk volledig bediend worden in visies en belangen. Er is daarom gezocht naar evenwicht in deze belangen en de ambities van de gemeente. De gemeente denkt dit evenwicht gevonden te hebben in de gepresenteerde plannen met enkele nuances die naar aanleiding van inspraakreacties zijn opgemerkt en geïmplementeerd in de Investeringsnota Hamerkwartier die wordt aangeboden aan de Gemeenteraad. 41

Voorliggend bestemmingsplan past binnen de kaders zoals neergelegd in het Investeringsbesluit. Postzegelplan Exclusiva Het gepresenteerde postzegelplan is zonder vooroverleg met buurt en corporaties tot stand gekomen. Wij vinden dat onacceptabel. Het ontwerpbestemmingsplan Exclusiva komt voort uit de kaders en ambities die zijn genoemd in de investeringsnota Hamerkwartier en het daaraan ten grondslag gelegen projectnota Hamerkwartier. Over beide plannen heeft uitvoerig participatie en communicatie plaatsgevonden de afgelopen jaren, nu uitmondend in de inspraak over de concept Investeringsnota en het concept Beeldkwaliteitsplan en de mogelijkheid tot zienswijzen over het ontwerp bestemmingsplan Exclusiva en het MER. De inspraak op de concept Investeringsnota Hamerkwartier en het concept Beeldkwaliteitsplan Hamerkwartier heeft plaatsgevonden binnen dezelfde periode (van zes weken) als het ontwerpbestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier en het MER. Er waren diverse manieren om kennis te nemen van, vragen te stellen over, en te reageren op alle documenten. Dit was bijvoorbeeld via spreekuren in de Kromhouthal, via het digitale inspraakformulier op amsterdam.nl/hamerkwartier en er is een webinar georganiseerd waarin presentaties werden gegeven en kon worden gereageerd. Alle stukken zijn gelijktijdig digitaal beschikbaar gesteld en tervisiegelegd.

(zowel de Investeringsnota als ook het ontwerpbestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier met bijlagen inclusief het MER Hamerkwartier). Het (voor)ontwerpbestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier heeft de wettelijke voorbereidingsprocedure doorlopen: het wettelijke vooroverleg met instanties ex artikel 3.1.1 Bro en conform de algemene inspraakverordening van Amsterdam. Op grond van de Algemene inspraakverordening (artikel 2, derde lid, onder a) is bepaald dat er geen inspraak wordt verleend, als het beleidsvoornemen bij of krachtens wettelijk voorschrift van inspraak is uitgesloten of al bij of krachtens wettelijk voorschrift in een openbare voorbereidingsprocedure is voorzien. De wet voorziet in een procedure om te komen tot vaststelling van een bestemmingsplan en in deze procedure is voorzien in een wettelijke voorbereidingsprocedure. Op grond van het voorgaande is op stedelijk niveau geen inspraak meer van toepassing op bestemmingsplannen. Er heeft derhalve geen inspraak plaatsgevonden op het voorliggende conceptontwerp bestemmingsplan. Wij constateren dat er in de plantoelichting op verschillende pagina’s verschillende cijfers worden gegeven over de te realiseren aantallen woningen. Graag alsnog duidelijkheid over het woningbouwprogramma. In de regels van het bestemmingplan is vastgelegd dat de brutovloeroppervlakte voor wonen niet meer mag bedragen dan 29.987 m2 .

Dit komt neer op circa 350 woningen (103 sociaal, 141 middeldure huur en 106 vrije sector), zoals in de toelichting op het bestemmingsplan staat aangegeven. Waardering met kanttekeningen Ondanks de kritiek op de procedure en onduidelijkheid over de cijfers hebben wij toch waardering voor het Exclusivaplan. Maar met de volgende kanttekeningen: Doorstroming Ondanks kritiek op de procedure en de onduidelijkheid over de cijfers hebben wij toch waardering voor het Exclusiva plan. Maar met de volgende kanttekeningen. Met de corporatie 42

zijn afspraken gemaakt dat bewoners die niet passend wonen in de Vogelbuurt/ IJpleinbuurt kunnen doorstromen met een passende huur. Exclusiva is het eerste project waar dit gerealiseerd kan worden. Bij de Houthavens zijn eerder vergelijkbare afspraken gemaakt. En daar is weinig van terecht gekomen. Daarnaast hebben wij zelf nog het voorbeeld van North Orleans. Dat duidelijk heeft laten zien wat er allemaal kan gebeuren als er geen goede afspraken vooraf worden gemaakt. Oproep 13. Wij willen concrete vastlegging van de gemaakte doorstromingsafspraken in aantallen, types en prijzen. Bedankt voor de waardering voor het Exclusiva plan. De Gemeente heeft een intentieovereenkomst gesloten met de corporaties, waarin afspraken zijn gemaakt over doorstroming. Deze afspraken zullen naarmate de planontwikkeling zich verder ontwikkelt worden geconcretiseerd. Uitgangspunt is dat het sociaal programma binnen de herontwikkelingen in het Hamerkwartier die beschikken over voldoende sociale huurwoningen, door een van de woningbouwcoöperaties wordt gerealiseerd. Dit is ook vertrekpunt in de afspraken over de Exclusivakavel. De afspraken over het sociale programma in een meer algemene zin (binnen de voorwaarden en kaders zoals in het Investeringsbesluit Hamerkwartier opgenomen) dienen voornamelijk direct tussen de desbetreffende woningbouwcoöperatie en ontwikkelende partijen plaats te vinden.

Brede school Wij zijn blij dat er in het plan ook ruimte is gevonden voor een nieuwe brede school. Oproep 14. Wij willen een veilige voetgangers- en fietsroute vanaf Vogelbuurt. Met een veilige oversteek van de Meeuwenlaan. Er zal een verkeersoversteekplaats worden ingericht tijdens de reconstructie van het kruispunt op de Meeuwenlaan conform de wettelijke eisen. Tevens wordt de omgeving van de nieuwe school heringericht zodat er een prettige en veilige openbare ruimte beschikbaar is voor de gebruikers van de school. Oude locatie Kinderboom Na verhuizing van de Kinderboom komt de huidige locatie bij metro station Noorderpark vrij. Dat is een uitgelezen kans om hier een mix van woningen en voorzieningen te realiseren. Oproep 15. Wij willen dat de planvorming per ommegaande wordt gestart. En dat wij daarbij als buurt, vanaf het eerste begin, worden betrokken. De kaders voor herontwikkeling van de huidige locatie van de Kinderboom zijn nu nog niet bekend. Ook daarover zal de gemeente nog nader in gesprek gaan met de omgeving. De investeringsnota Hamerkwartier doet over deze locatie geen uitspraken. Wij zullen deze reactie bekend maken bij de betrokken collega’s. Bedrijven die gedwongen moeten plaatsmaken Bij uitvoering van het plan voor Exclusiva zullen meerdere bedrijven moeten verdwijnen. Wij vinden dat er in het algemeen meer aandacht moet komen voor de zittende bedrijven.

Ook de bedrijven met tijdelijke contracten. En dat geldt ook voor dit postzegelplan. Oproep 16. Wij willen dat er een inventarisatie wordt gemaakt van die bedrijven met een overzicht voor vervangende huisvesting. 17. Wij willen dat dat ook bij andere kavels gebeurt. Het koesteren van bestaande bedrijvigheid en welkom heten van nieuw ondernemerschap zijn basisambities van dit plan. De gemeente treedt hier in verschillende vormen actief in op: door een ambitie te bepalen, dit vast te leggen in bestemmingsplannen en afsprakenbrieven, te handhaven op deze afspraken en te onderzoeken of een exploitatiemaatschappij mogelijk te maken is. Dat dit vaak niet in de huidige vorm en tegen de huidige voorwaarden kan, is inherent aan het feit dat het

43

een gemengde wijk wordt. Wel werken we aan verschillende mechanismen om speculatie en prijsopdrijving tegen te gaan, zoals ook genoemd in de investeringsnota. In de komende periode zal de gemeente ook inventariseren bij de bedrijven die in de eerste fase ontwikkeling zitten wat hun toekomstambities zijn. Vogelbuurt Bij de Vogelbuurt zijn wij na bijna 3 jaar overleg niet verder dan een concept principenota. Die in december in de deelraad is besproken. Maar die vervolgens is blijven liggen. Dat is natuurlijk onacceptabel. Oproep 18. Wij eisen nu vaststelling van de principenota. Inclusief de 8 concept samenwerkingsafspraken met de corporaties: Bij de behandeling ervan willen wij een aantal daarvan aangescherpt en geconcretiseerd zien! 1. Er worden zo min mogelijk woningen door corporaties verkocht in de IJplein/Vogelbuurt. Kanttekening Er zitten heel veel woningen in de zgn. verkoop vijver. Dat zijn nu nog sociale woningen, die bij mutatie zullen worden verkocht. Wij zijn voor een stop op verkoop van grote sociale huurwoningen want die zijn heel schaars. En een stop op de verkoop van woningen lager dan Label B. Want dat is het doorschuiven van problemen naar de betreffende kopers (in gemengde VVE’s). 2. Meer woningen voor middeninkomens in IJplein/ Vogelbuurt. Kanttekening. Er woonden vroeger meer middeninkomens in de Vogelbuurt.

Door aanscherping van inkomenseisen voor sociale woningbouw is dat aandeel gedaald. Wij zijn er voorstander van dat er weer wordt terug gemengd. Door omzetting bij mutatie. Maar met mate. Vooralsnog max 30%. 3. Gerichtere toewijzing en minder instroom kwetsbare huishoudens in de IJplein/Vogelbuurt (zie ook doel 4) Kanttekening. Goede afspraak. Maar wij hebben wel zorgen over de implementatie. Wie bewaakt dit? 4. 30% van de sociale huurwoningen in het Hamerkwartier voor kwetsbare huishoudens. Geen opmerkingen. Goede stedelijke afspraak. 5. In het Hamerkwartier wordt de meeste sociale huur ontwikkeld door de corporaties. Kanttekening. Dit moet beter geregeld worden. Bij het eerste project Exclusiva hebben gemeente en ontwikkelaar vooraf afspraken gemaakt over de sociale woningen. Wij willen dat de corporaties vanaf het begin participeren in de planontwikkeling. Vast te leggen in een Samenwerkingsovereenkomst (SOK). Wij vinden dat er ook vooraf met potentiële bewoners en bewonersorganisaties moet worden gesproken. 6. Bewoners uit de IJplein/Vogelbuurt kunnen met voorrang doorstromen naar een woning in het Hamerkwartier. Kanttekening. Prima afspraak. Maar moet geoperationaliseerd worden in aantallen, woningtypes en huurstelling. 7. In de IJplein/Vogelbuurt en Hamerkwartier worden meer grote sociale huurwoningen (>65m2) toegevoegd of beschikbaar gemaakt (zie ook doel 6).