Bijlage 6. MER.pdf

Blad 27 van 249

Kwalitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief/ kwalitatief Kwantitatief/ kwalitatief Kwalitatief

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Milieuhinder bedrijven Gezondheidsbevordering Gezondheidsbescherming

Bodem

Water

Ecologie

Milieuhinder bedrijven

Impact op functiemenging en gevoelige functies

Kwalitatief

Sport en bewegen Lifestyle Groen in het gebied Hittestress Lichthinder Stralingshinder Bodemkwaliteit Niet gesprongen explosieven Kabels en leidingen Waterveiligheid Oppervlaktewater Grondwater Waterkwaliteit Klimaat adaptatie Natura 2000

Mate waarin de omgeving sport en bewegen bevordert Mate waarin de omgeving een gezonde lifestyle stimuleert De mate waarin beleefbaar groen aanwezig is Stedelijk hitte-eilandeffect De mate van lichthinder door scheepvaart, verkeer en gebouwen De mate van stralingshinder door zendmasten en kabels en leidingen De mate van bodemverontreiniging De impact van niet gesprongen explosieven De impact van aanwezige kabels en leidingen De impact van de transformatie op waterveiligheid en v.v. De impact van de transformatie op oppervlaktewater en v.v. De impact van de grondwaterstand op bebouwing en v.v. De impact van bebouwing op de waterkwaliteit De mate van klimaatadaptieve inpassing van het watersysteem De mate van aantasting van de instandhoudingsdoelstellingen van omliggende Natura 2000-gebieden De mate van aantasting van wezenlijke kenmerken en waarden NNN De mate van aantasting en versterking op de instandhouding van beschermde soorten De mate van aantasting van archeologisch erfgoed De mate van aantasting en/of versterking van cultuurhistorisch waardevolle elementen De impact op de ruimtelijk-visuele kwaliteit (openheid, zichtlijnen, contrast stad-land) De mate van windhinder De mate lichttoetreding en schaduwwerking De mate van kansen voor meervoudig en intensief ruimtegebruik De mate van mogelijkheden lokale duurzame energie

Kwalitatief Kwalitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwantitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwantitatief/ kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief

Natuur Netwerk Nederland Beschermde soorten

Archeologie Cultuurhistorie

Archeologie Cultuurhistorie Landschap

Hoogbouw

Windhinder Bezonning Duurzaam ruimtegebruik Duurzame energie

Duurzaamheid Circulair Afval

Ongedeelde wijk

Sociale inclusiviteit

De mate van mogelijkheden voor hergebruik van (bouw)materialen De mate van mogelijkheden voor afvalinzameling Kansen voor wonen Kansen voor de openbare ruimte Kansen voor de buurteconomie Kansen voor voorzieningen Kansen voor sociale kansengelijkheid

Toetsing aan de ambities voor Hamerkwartier Naast de toetsing op effecten wordt ook beschouwd in hoeverre de milieueffecten impact hebben op de zes ambities voor Hamerkwartier. Deze toetsing vindt plaats met expert judgement op basis van de ambities zoals beschreven in paragraaf 2.4.3. Voorbeeld toetsing op de ambities stedelijkheid en bereikbaarheid Bij de toetsing of een thema positief of negatief bijdraagt aan de ambitie ‘stedelijkheid’ wordt beoordeeld of sprake is van de positief of negatief effect op het programma, de verhouding wonen-werken en/of het hoogstedelijke karakter (hoogbouw) binnen het plangebied. Leidt een thema tot beperking van één of meer van deze aspecten geldt een negatieve score. En bij de impact op de ambitie bereikbaarheid wordt gekeken naar een gunstige toekomstige modal split voor OV en fiets, verkeersveiligheid en of het verkeer wel allemaal afgewikkeld kan worden.

Blad 28 van 249

Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Kwantitatief / Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

De presentatie van deze kwalitatieve beoordeling op ambities (in het verleden ook wel ‘doelbereik’ genoemd) gebeurt middels een ‘dashboard’. Hierin staan voor het betreffende thema de zes ambities gezamenlijk gescoord.

Figuur 4-2: Voorbeeld dashboard per thema voor toetsing aan de ambities

Nadere afweging wenselijk of met spelregels (en maatregelen) voldoende Na inzicht in de effecten en de impact op de ambities voor Hamerkwartier zijn er twee opties mogelijk per thema (of een bepaald aspect binnen een thema):

Figuur 4-3: Twee opties per thema na toetsing in deel A

Als een thema beperkte effecten (neutrale of licht negatieve score) heeft of goed te beheersen is met (aanvullende) maatregelen, dan worden deze maatregelen direct opgenomen in het spelregelkader dat in deel C staat. Is sprake van significante effecten (negatieve of sterk negatieve score) op de ambities en zijn deze niet met spelregels te mitigeren, dan is in deel B gekeken naar andere varianten om de milieueffecten zoveel als mogelijk te beperken. Drie voorbeelden om deze systematiek te illustreren 1. Voor archeologie geldt dat er beperkt archeologische waarden verwacht worden. De effecten van transformatie van Hamerkwartier hebben dus een neutrale of licht negatief effect op archeologie. Dit leidt niet tot het onderzoeken van varianten. Bovendien kan met een eenvoudige ‘spelregel’ gewaarborgd worden in het bestemmingsplan dat aantasting van archeologie voorkomen wordt. 2. Voor ecologie geldt onder andere dat vleermuizen en jaarrond beschermde nestplaatsen voor kunnen komen. Als hier geen rekening mee gehouden wordt, kan een negatieve effect op de biodiversiteit ontstaan en daarmee de ecologische kwaliteit van het gebied negatief beïnvloeden. Echter, omdat dit negatieve effect voorkomen wordt door het vastleggen van regels in de toekomstige ruimtelijke plannen en met aanvullende maatregelen de biodiversiteit zelfs vergroot kan worden, wordt niet naar andere varianten gekeken.

3. Tot slot een voorbeeld bij het thema geluid. Hier geldt dat door de geluidzone van gezoneerd industrieterrein Johan van Hasselt (Oost) de leefomgevingskwaliteit voor nieuwe woningen onder druk staat. Dit vraagt om het beschouwen van andere varianten/keuzes hoe met deze hoge geluidbelasting om te gaan, bijvoorbeeld afschermende werking of een (gedeeltelijk) ander stedenbouwkundig model. Het is wenselijk deze andere varianten/keuzes eerst te beschouwen en pas daarna hier bijpassende spelregels voor op te stellen.

Blad 29 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

4.3

Deel B: Inzicht in nog te maken keuzes en de fasering Deel B beslaat de hoofdstukken 6 t/m 9 van het MER. In hoofdstuk 6 staan de varianten voor de thema’s die uit deel A als nog nader te onderzoeken naar voren komen. Hoofdstuk 7 geeft de conclusie van de totale effectbeoordelingen. Hoofstuk 8 bevat inzicht in de mogelijke fasering en effecten hiervan op de fysieke leefomgeving. Hoofdstuk 9 draait om het eerste ruimtelijke plan. Effecten van de varianten bij een thema In hoofdstuk 6 van het MER wordt nader ingegaan op de aandachtspunten bij thema’s die bij de toetsing van het Projectnota-alternatief in deel A aan het licht zijn gekomen. Er wordt ingegaan op verschillende varianten per thema (of aspect binnen een thema) waarvoor een andere keuze gemaakt kan worden. Wijze van toetsing van de varianten binnen een thema De varianten binnen de thema’s waarvoor nog een nadere of andere keuze gemaakt kan worden, toetsen we op de ambities voor Hamerkwartier. De vraag: hoe scoren deze varianten op de gestelde ambities voor Hamerkwartier? staat dus centraal. Dit is dezelfde vraag als in deel A, alleen nu worden meerdere varianten gescoord in plaats van alleen het Projectnota-alternatief. In de figuur is een voorbeeld van een dashboard opgenomen voor de drie varianten bij het thema ‘verkeer’. Op het dashboard is te zien hoe een variant op de zes ambities scoort.

Per variant wordt uitgelegd waarom deze positief of negatief scoort op een ambitie.

Figuur 4-4: Voorbeeld dashboard in hoofdstuk zes: meerdere varianten getoetst

Naar een Voorkeursalternatief Op basis van deze dashboards kan uit de nog te maken keuzes een Voorkeursalternatief worden bepaald. Deze omvat de voorkeurskeuze per thema, aangevuld met de reeds gemaakte keuzes en maatregelen van deel A, zie figuur 4-5.

Blad 30 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Figuur 4-5: Route naar Voorkeursalternatief.

Inzicht in mogelijke effecten van fasering De sturingsfilosofie van de gemeente betekent dat de markt aan zet is (zie hoofdstuk 2) waarbij de gemeente kaders en randvoorwaarden biedt. Dit betekent automatisch dat de fasering niet op voorhand bekend is. Wel is bekend aan welk plan dit MER gekoppeld (Exclusiva) wordt en dus (waarschijnlijk) ook als eerste gebouwd zal worden. In hoofdstuk 7 worden de effecten voor dit plan beschouwd en een paar mogelijke faseringen met bijbehorende effecten bekeken.

4.4

Deel C: Spelregelkader en aanzet tot monitoringsprogramma Deel C bestaat uit de hoofdstukken 10 en 11 van het MER. In hoofdstuk 10 staat het spelregelkader. Dit omvat alle spelregels en optimaliserende maatregelen die per thema benoemd zijn in de hoofdstukken vijf, zes en zeven. In hoofdstuk 11 is de aanzet tot het monitoringsprogramma gegeven waarbinnen de voorspelde effecten en het spelregelkader uit het MER gedurende de transformatie gemonitord wordt (en waar nodig bijsturing plaatsvindt). Het spelregelkader Het spelregelkader omvat alle regels en maatregelen die uit dit MER naar voren komen om een zo optimaal mogelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving (en behalen van ambities voor Hamerkwartier) te bieden. Met het spelregelkader worden enerzijds randvoorwaarden gegeven voor transformatie. Anderzijds biedt het spelregelkader maatregelen die of vanuit wettelijke of beleidsmatig oogpunt nodig zijn, bijvoorbeeld bij een thema als water of archeologie of een optimaliserend karakter hebben. Bij dit laatste kan gedacht worden aan een maatregel, zoals “verlaag de snelheid op weg xx naar snelheid y om zo een verkeersveiligere situatie te creëren en de geluidbelasting op de gevel te beperken”. Aan deze maatregel ligt dan uiteraard ook een onderbouwing (in dit geval met verlaging van de dB’s) aan ten grondslag.

Aanzet tot het monitoringsprogramma Om de flexibiliteit voor Hamerkwartier te waarborgen wordt zoals hierboven aangegeven gewerkt met een zogenaamd ‘levend m.e.r.’ Dit betekent dat niet het rapport het eindstation vormt, maar dat via monitoring van de effecten van de transformatie van Hamerkwartier in de gaten wordt gehouden of de gemaakte keuzes en maatregelen nog steeds valide zijn. Bijvoorbeeld komen de berekende prognoses voor mobiliteit (autoverkeer, openbaar vervoer en fiets) overeen met de werkelijkheid en is wel/geen bijsturing nodig? Worden de duurzaamheidsambities gehaald? Aan de hand van een nulmeting en een lijst van meetbare indicatoren kan de stand van zaken periodiek worden gemonitord. Door regelmatig een monitoringsrapportage op te stellen, kan er tijdig bijgestuurd worden waar en wanneer dat nodig is. Ook kunnen de randvoorwaarden en de spelregels waar nodig in de tijd aangepast worden, bijvoorbeeld bij veranderende wetgeving of beleid, maar ook bij nieuwe inzichten.

Blad 31 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Dit sluit goed aan op de systematiek van de Omgevingswet en geeft bestuurders en beleidsmakers de mogelijkheid om ‘vinger aan de pols’ te houden. Ook wordt door deze methodiek het ‘milieubelang’ telkens expliciet meegewogen bij de besluitvorming en waar nodig extra redelijkerwijs te beschouwen varianten in een later stadium meegenomen. Hierdoor zijn de kernwaarden van een milieueffectrapportage gedurende de transformatie van Hamerkwartier gewaarborgd. Het monitoringsplan zelf is geen onderdeel van het MER, maar wordt later separaat opgesteld. Het MER bevat een globale aanzet tot dit plan. U vindt dit in hoofdstuk 11.

Blad 32 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

5

Deel A - Milieueffecten Projectnota-alternatief

5.1

Verkeer en vervoer

5.1.1

Beoordelingskader De transformatie van Hamerkwartier leidt tot extra auto- en fietsverkeer, verandering van verkeerstromen en toename van het gebruik van het OV in en om het gebied. Om deze mobiliteitsgroei goed op te kunnen vangen is een ‘Mobiliteitsplan Hamerkwartier Amsterdam’ (2020) opgesteld. Hier is verkeersmodel VMA 2.5 voor gebruikt1. Dit plan is als bijlage 3a aan dit MER toegevoegd en bevat gedetailleerde analyses en effectbeschouwingen. In dit MER zijn de samenvattende effecten en conclusies hiervan opgenomen. In tabel 5-1 zijn deze beoordelingscriteria voor het thema verkeer en vervoer opgenomen. N.B. In paragraaf 6.2.5 is een aanvullend stuk opgenomen over de impact van een doorrekening met een nieuwe verkeersmodel (VMA 3.02).. Aspect Bereikbaarheid weg, OV en fiets Verkeersafwikkeling

Beoordelingscriteria Modal split ten gunste van OV en fiets

Mate waarin de verkeersafwikkeling op de ontsluitingswegen wordt beïnvloed door de plannen Verkeersveiligheid Mate waarin het aantal ongevallen verandert als gevolg van de plannen Parkeren De mate van parkeerdruk Tabel 5-1: Beoordelingscriteria verkeer en vervoer.

5.1.2

Methodiek Kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Kwantitatief

Huidige situatie en referentiesituatie Verkeerstructuur De belangrijkste straten in het gebied zijn Meeuwenlaan, Johan van Hasseltweg, Schaafstraat, Hamerstraat, Motorkade, Gedempt Hamerkanaal, Aambeeldstraat en G.T. Ketjenweg, zie figuur 51 op de volgende pagina. Overal geldt een snelheidsregime van 50 km/uur. In de referentiesituatie (2030) is de verkeerstructuur ongewijzigd ten opzichte van de huidige situatie, behoudens dat de kruising Johan van Hasseltweg/Meeuwenlaan een geregelde kruising is geworden in plaats van de rotonde. Bereikbaarheid weg, OV en fiets Het Hamerkwartier is gelegen aan de Oostelijke IJoever. Het Centraal Station van Amsterdam ligt op anderhalve kilometer van het gebied. De halte Noorderpark van de Noord/Zuidlijn ligt op 800 meter van het gebied en heeft een directe verbinding naar het Buikslotermeerplein, de binnenstad en de Zuidas. Voetgangers kunnen het gebied bereiken door middel van verscheidene veerdiensten, namelijk het Oostveer, IJpleinveer en Buiksloterwegveer. Het autoverkeer kan het

1 In hoofdstuk 6 is een aanvullende berekening met een nieuwer verkeersmodel – VMA 3.02 – als onderdeel van de

aanvulling van het MER. Hier hoort ook bijlage 3b bij.

Blad 33 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Hamerkwartier makkelijk bereiken via de Johan van Hasseltweg-Nieuwe Leeuwarderweg (S116) die is aangetakt op de A10.

Figuur 5-1: Huidige verkeersstructuur Hamerkwartier.

De ligging van het Hamerkwartier is dus gunstig ten opzichte van de historische binnenstad van Amsterdam. Dit nodigt uit om verplaatsingen veelal te voet, per fiets maar ook met het OV te doen. Binnen het plangebied van Hamerkwartier bevinden zich in de huidige situatie echter geen OVverbindingen. Hierdoor is vooral het zuidoostelijk deel lastiger te bereiken met OV. Wel zijn er relatief dichtbij het Hamerkwartier OV-verbindingen, zoals bus- en metrolijnen en het Oostveer (aanlanding in Hamerkwartier aan de Johan van Hasseltweg). Figuur 5-2 toont de verschillende haltes en OV verbindingen van en naar het Hamerkwartier.

Blad 34 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Figuur 5-2: OV-dekkingsgraad rondom Hamerkwartier.

Om vanaf de Hamerstraat (één van de centrale straten in het gebied) naar de Zuidas te komen kost het met de auto circa 15 minuten. Met het OV is het ongeveer 25 minuten. Wanneer dit met de fiets wordt afgelegd is de gemiddelde tijd ongeveer 30 minuten. Naar het centrum is het circa 15 minuten met de auto, het OV 20 minuten, met de fiets circa 13 minuten en lopend een half uur. Voor deze laatste twee modaliteiten wordt tevens gebruik gemaakt van veerboot die vanaf het IJplein oversteekt naar het Centraal Station. De Noord/Zuidlijn is vanuit het gebied goed bereikbaar, te voet ligt metrohalte Noorderpark op 9 minuten verwijderd. Rondom het plangebied zijn twee fietsverbindingen aanwezig naar de twee veren toe. Langs de Meeuwenlaan is dit een vrijliggend fietspad en langs de Johan van Hasseltweg richting het veer een aangeduid fietspad op de autoweg.

Blad 35 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Figuur 5-3: Fietsverbindingen nabij het Hamerkwartier (bron: Maps Amsterdam).

In de referentiesituatie is het gros van de verplaatsingen gebaseerd op auto-verplaatsingen, namelijk circa 40% van de verplaatsingen. De overige verplaatsingen bestaan uit circa 18% openbaar vervoer en circa 41% fiets & voetganger, zie figuur 5-4. Hiermee ligt het aandeel auto in de referentiesituatie (ruim) boven het Amsterdams gemiddelde.

PROCENTUELE VERDELING VERPLAATSINGEN (MODAL SPLIT) Auto

OV

fiets & voetganger

NEDERLAND AMSTERDAM - CENTRUM AMSTERDAM - GEMIDDELD HAMERKWARTIER REFERENTIESITUATIE

50 18

6 33

32 40

44 49

23

45 18

41

Figuur 5-4: Modal split referentiesituatie 2030.

Verkeersafwikkeling In het Hamerkwartier (maar ook stadsbreed) is in de referentiesituatie sprake van een toename van de hoeveelheid autoverkeer ten opzichte van de huidige situatie. Deze toename is te wijten aan de trends en ontwikkelingen die sowieso plaatsvinden in de stad zelf (enorme groei van de stad en omgeving), ook zonder ontwikkeling van Hamerkwartier. De Johan van Hasseltweg vormt de hoofdontsluiting van het Hamerkwartier. De intensiteit neemt op de Johan van Hasseltweg

Blad 36 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

richting de S116 toe van circa 13.000 auto’s per etmaal in de huidige situatie naar circa 17.000 per etmaal in de referentiesituatie. In het plangebied zelf is de Meeuwenlaan (tussen de rotonde en de Hamerstraat) het drukst met circa 10.000 motorvoertuigen per etmaal. De Meeuwenlaan tussen de Hamerstraat en de Motorkade verwerkt circa 4.000 motorvoertuigen per etmaal. Dit geldt ook voor de Johan van Hasseltweg tussen de rotonde Meeuwenlaan en het Gedempte Hamerkanaal. De overige wegen in het plangebied hebben intensiteiten die lager zijn dan 2.500 motorvoertuigen per etmaal. In de huidige situatie zijn in het plangebied zelf weinig problemen met de afwikkeling van verkeer. Alleen de rotonde Meeuwenlaan-Johan van Hasseltweg heeft problemen met de doorstroming in de avond- en ochtendspits. Wanneer de rotonde wordt omgebouwd tot een kruising met VRI, zou in de huidige situatie het verkeer nog binnen één cyclustijd (de tijd dat alle richtingen van het verkeerslicht groen hebben gekregen) afgewikkeld worden. Na ombouw tot geregelde kruising is de verzadigingsgraad van de kruising in het referentiejaar 0,73 (gemiddelde ochtend- en avondspits) en kan deze kruising het verkeer op de drukste momenten nog verwerken. Pas bij een waarde vanaf 0,85 geldt in Amsterdam dat een kruising een aandachtspunt is.

Enkele andere maatgevende kruisingen (zie figuur hiernaast) buiten het plangebied van Hamerkwartier laten in de referentiesituatie potentiële doorstromingsproblemen zien op de geregelde kruisingen. Twee van deze kruisingen laten in de ochtendspitsen een verzadigingsgraad (V/C-ratio) van > 0,85 zien: het kruispunt ten zuiden van de IJtunnel en het afritcomplex met de A10-Noord. Op de overige kruisingen in de doorstroming in de spitsen autonoom goed tot redelijk. Kruispunt Nieuwe Leeuwarderweg / Johan van Hasseltweg noordwest Nieuwe Leeuwarderweg / Johan van Hasseltweg zuidoost Kruispunt Mosplein Kruispunt IJtunnel / Prins Hendrikkade oost Kruispunt IJtunnel / Prins Hendrikkade west Kruispunt Waddenweg / Nieuwe Purmerweg Aansluiting N247 / A10 Noord (oost) Aansluiting N247 / A10 Noord (west) Aansluiting Nieuwe Leeuwarderweg / A10 Noord (oost) Aansluiting Nieuwe Leeuwarderweg / A10 Noord (west)

V/C OS 0,82

V/C AS 0,79

0,46

0,63

0,76 0,68 0,90 0,48 0,57 0,66 0,69

0,78 0,83 0,84 0,59 0,82 0,81 0,80

0,97

0,69

Verkeersveiligheid In figuur 5-5 zijn de locaties waar een ongeval heeft plaatsgevonden in de afgelopen 5 jaar (tot januari 2020). Uit de kaart blijkt dat op de Meeuwenlaan en kruising met de Johan van Hasseltweg de meeste ongevallen plaatsvinden. Het grootste aantal is zeven ongevallen (bij kruising Meeuwenlaan-Johan

Blad 37 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

van Hasseltweg). Dit is een beperkt aantal. Het grootste deel is blikschade, er zijn slechts enkele incidenten met letsel. Op de overige wegen in het plangebied zijn geen of incidentele ongevallen bekend. Dit heeft vooral te maken met het lage aantal motorvoertuigen en weinig fietsers. In de referentiesituatie is de verwachting dat door de groei van het verkeer het aantal ongevallen toeneemt. Er zijn geen maatregelen voorzien tussen de huidige situatie en referentiesituatie in en om het plangebied die hier impact op hebben.

Figuur 5-5: Locaties met verkeersongevallen, inclusief gevolgen.

Parkeren In de huidige situatie is er nauwelijks parkeerdruk in Hamerkwartier. Dit komt doordat het voornamelijk een bedrijfsgebied is waar vooral specifiek bestemmingsverkeer op af komt. In de openbare ruimte zijn ongeveer 900 parkeerplekken beschikbaar. De vraag naar parkeerplekken ligt echter tegen de 300 aan. Hiermee is er dus een overschot aan parkeerplekken. Enige vorm van parkeerdruk is hiermee dus niet aanwezig. In de referentiesituatie (2030) verandert de parkeerdruk wel degelijk. Dit komt doordat de gemeente voornemens is om gedurende de transformatie de parkeerplekken in de openbare ruimte langzaam op te heffen. De figuur hieronder toont hoeveel parkeerplekken in de openbare ruimte in welk jaar worden opgeheven.

Blad 38 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Figuur 5-6: Op te heffen parkeerplekken tussen huidige situatie en de referentiesituatie.

Daarnaast heeft Goudappel in een aanvullend parkeeronderzoek (zie Bijlage 3b) onderzocht hoe gedurende de transformatie – die in eerste instantie plaatsvindt tussen de huidige situatie en het referentiejaar 2030 – wordt omgegaan met de transitie naar de toekomstige parkeersituatie. De figuur hieronder toont de ontwikkeling van de parkeerbehoefte (en daarmee dus de parkeerdruk) binnen Hamerkwartier tijdens deze transformatie.

Figuur 5-7: Ontwikkeling parkeersituatie Hamerkwartier.

Wat de figuur laat zien is dat over een periode van enkele jaren het aantal parkeerplaatsen in de openbare ruimte afneemt. Het aanbod parkeerplaatsen neemt af, maar de vraag naar parkeerruimte in openbare ruimte blijft aanwezig. Tussen 2026-2027 (nog voor het referentiejaar)

Blad 39 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

kantelt de parkeerbehoefte om: er is dan meer vraag naar parkeerruimte in openbare ruimte dan fysiek aanwezig is. Dit is het moment om een mobiliteitshub te realiseren om zo de behoefte aan parkeren in de openbare ruimte op te vangen. Tussen 2027 en het referentiejaar 2030 zijn naar verwachting circa 135 plekken in de hub nodig om de vraag op te vangen. De parkeerdruk in de omliggende buurten ligt in de huidige situatie alsook in de referentiesituatie relatief laag: 60% in de Vogelbuurt, en maximaal 80% in de IJpleinbuurt. De verwachting is dat er in de referentiesituatie geen negatieve effecten op de parkeerdruk in omliggende wijken optreden. Bij het op tijd realiseren van de mobiliteitshub in Hamerkwartier is er geen reden voor bezoekers van zowel Hamerkwartier als van de omliggende wijken om in elkaars buurt te parkeren. De parkeerdruk neemt dus ook hierdoor niet onevenredig toe.

5.1.3

Projectnota-alternatief Nieuwe verkeerstructuur uitgangspunten vanuit de Projectnota Het Hamerkwartier transformeert van een extensief werkgebied met veel vrachtverkeer naar een intensief werkgebied waarin gewoond wordt en veel meer interactie tussen auto, fiets en voetgangers is dan nu. Hiertoe zijn in de Projectnota ook diverse maatregelen en uitgangspunten op het gebied van de verkeerstructuur en parkeren opgenomen. De ambitie is om het gebied autoluw te maken en vanuit het Amsterdamse parkeerbeleid de ambitieuze kant op te zoeken. Dit is echter niet in het verkeersonderzoek bij de Projectnota doorgevoerd (hier is van een gemiddelde parkeernorm uitgegaan). Ook concepten, zoals smart mobility en deelauto’s zijn wel als kansrijk benoemd, maar niet in het onderzoek opgenomen. Voor de toetsing van het Projectnota alternatief is dan ook uitgegaan van de uitgangspunten van het toen uitgevoerde verkeersonderzoek. Dit komt overeen met scenario 1 uit het Mobiliteitsplan (bijlage 3), een situatie 2030 met ontwikkeling Hamerkwartier, zonder specifieke mobiliteitsmaatregelen zoals verlagen parkeernorm, autoluwe straten enzovoorts. De toetsing van het aspect verkeer en vervoer is dus gebaseerd op dit verkeersscenario. De aanpassingen in de verkeerstructuur, zoals beschreven in de Projectnota, zijn wel meegenomen in de beschouwing van de effecten.

Straten naar het IJ De Meeuwenlaan en de IJ-oever met havenkommen, zijn met elkaar verbonden door vier directe connecties: het Motorkanaal, de Hamerstraat, de Schaafstraat en de Johan van Hasseltweg. Bij de herinrichting van deze vier verbindende straten gaat bijzondere aandacht uit naar fiets- en voetgangers, omdat ze een belangrijke schakel tussen de IJ-oever en omliggende buurten gaan vormen. De Spijkerkade, Beitelkade, Aambeeldstraat en Verlengde Aambeeldstraat worden buurtstraten met eenrichtingsverkeer. Parkeren vindt plaats in parkeergarages en indien nodig op straat. De Schaafstraat, Hamerstraat en nieuwe straten door de zuidblokken worden autoluwe straten en omringd door bomen. Gedempt Hamerkanaal Deze stadse straat wordt een onderdeel van de buurtontsluitingsroute, tezamen met de Motorkade, en sluit aan op de buurtstraten. De straat wordt circa 25 meter breed en toegankelijk voor tweerichtingsverkeer, met ruimte voor auto’s, fietsen, voetgangers en auto- en fietsparkeren. Er komen 3 meter brede flexstroken aan beide kanten van de weg voor laden en lossen, fietsparkeren en kort autoparkeren.

Blad 40 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Johan van Hasseltweg De Johan van Hasseltweg wordt ook opnieuw ingericht. Het gaat om het deel tussen de pont Oostveer en de rotonde met de Meeuwenlaan. Hier bestaan nog meerdere varianten voor, waarbij ook wordt gekeken naar de inpassing van openbaar vervoer in het profiel en een mogelijke aanlanding voor de oeververbinding naar Amsterdam-Oost. Voor deze effectbeoordeling is afdoende dat hier vrij liggende fietspaden komen en het profiel duurzaam veilig wordt ingericht. De varianten komen in hoofdstuk zes nader aan de orde. Meeuwenlaan De Meeuwenlaan is op dit moment een brede bundel van voornamelijk infrastructuur die zorgt voor een sterke fysieke scheiding tussen het Hamerkwartier en de Vogelbuurt. Deze scheiding wordt opgeheven door het verbeteren van de oversteekbarheid, en het gefaseerd de parkeerplekken en de ventweg aan de zuidzijde op te heffen en te vergroenen. De Meeuwenlaan transformeert in een groene laan van het IJ tot aan het Noorderpark, met daaraan gekoppeld uitnodigende openbare ruimtes. Daarmee wordt beoogd dat de laan, samen met de IJ-boulevard, onderdeel wordt van verschillende hardlooprondjes en het fietsnetwerk. IJ-oeverzone Langs het IJ komt een doorgaande fiets- en wandelroute die aansluit op de Noordwal en de Zamenhofstraat.

Voor de continuïteit van de route zijn verknopingen nodig met andere routes en met delen van de IJ-oever aan zowel de westelijke als oostelijke kant van het Hamerkwartier. Bereikbaarheid auto, OV en fiets De transformatie van het Hamerkwartier tot intensief woon- werkgebied zorgt voor een groei van het aantal verplaatsingen van en naar het gebied. Het totaal aantal verplaatsingen zal groeien van 3.500 per dag in de referentiesituatie naar circa 28.000 na transformatie van Hamerkwartier (alle vervoerwijzen samen). Uit het verkeersmodel blijkt dat een groot deel van de verplaatsingen op relatief korte afstand (<5 km en 5-10 km) plaatsvinden. Dit is een logisch gevolg van het toevoegen van woonfunctie in het gebied, waarvoor een ander verplaatsingspatroon (minder verre verplaatsingen) geldt dan voor werkfuncties. Dit betekent dat voor deze verplaatsingen de fiets en OV interessant zijn en de auto in veel gevallen niet per se nodig is. Het OV-gebruik neemt met de transformatie van het Hamerkwartier toe. Het aantal reizigers dat gebruik maakt van de Noord/Zuidlijn neemt toe van ruim 77.000 reizigers per etmaal (huidige situatie) naar 80.000 reizigers per etmaal na transformatie. Transport met de bus neemt ter hoogte van de Meeuwenlaan toe van circa 1.400 reizigers in de referentiesituatie naar 1.500 tot 1.600 reizigers na transformatie.

Door de transformatie is ook sprake van een toename van het aantal fietsers in het gebied. Met name op de Meeuwenlaan, waar nu per etmaal circa 1.000 fietsers langskomen, wordt dit na de volledige transformatie geschat op circa 7.000 fietsers per etmaal. Ook voor de Johan van Hasseltweg zal er een toename zijn van circa 1.000 in de huidige situatie naar 3.000 tot 4.000 na transformatie. Naast een toename aan fietsers wordt er ook een toename van het aantal voetgangers binnen het gebied verwacht. Door de nieuwe inrichting van de straten, met duidelijke trottoirs en oversteekplekken verbetert de kwaliteit voor voetgangers substantieel na transformatie.

Blad 41 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Daarnaast worden door een goede verbinding van de interne structuur van het Hamerkwartier naar omliggende wijken betere verbindingen gelegd en ook het gebied breder toegankelijk gemaakt. Ook een looproute langs het IJ naar Overhoeks en Schellingwoude is van toegevoegde waarde op het loopnetwerk (figuur 5-6).

Figuur 5-8: Gewenste loopnetwerk binnen het Hamerkwartier (links) en loopverbindingen naar omliggende gebieden (rechts) (de stippellijnen zijn nog onderdeel van studie en maken geen onderdeel uit van de planvorming rondom Hamerkwartier)

De toename van deze modaliteiten heeft effect op het Oostveer, deze zal naar verwachting intensiever worden gebruikt omdat het aantal fietsers en voetgangers in het Hamerkwartier sterk stijgt. Momenteel vaart het Oostveer driemaal per uur met circa 1.000 fietsers per etmaal, het aantal voetgangers is niet bekend. De frequentie zal na volledige transformatie wellicht hoger moeten zijn om de verwachte groei op te kunnen vangen. Deze genoemde veranderingen in de verkeersstructuur hebben een direct effect op de modal split. In de modal split komt deze positieve verschuiving van autoverplaatsingen naar OV en fiets/te voet duidelijk terug, zoals te zien in figuur 5-7. Dit effect wordt als licht positief (0/+) beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie.

PROCENTUELE VERDELING VERPLAATSINGEN (MODAL SPLIT) Auto REFERENTIESITUATIE PROJECTNOTA ALTERNATIEF

OV

fiets & voetganger 40 28

18 20

41 50

Figuur 5-9: Verschuiving modal split auto ter gevolg van verschuiving naar OV, fiets en voetganger.

Verkeerafwikkeling De toename van het autoverkeer leidt tot de verkeersgeneratie, zoals weergeven in figuur 5-8. De grootste toename van autoverkeer (naar totaal 23.400 motorvoertuigen per etmaal) is op de Johan van Hasseltweg richting de S118. De overige wegen het gebied uit, Havikslaan, Meeuwenlaan (ten noorden van de kruising met de Johan van Hasseltweg) en G.T. Ketjenweg verwerken respectievelijk 7.700, 7.500 en 3.500 motorvoertuigen per etmaal. Op de S116 wordt het verkeer opgenomen in het heersend verkeersbeeld en is ondanks de toename van circa 5% geen sprake

Blad 42 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

van congestie op wegvakken of bij kruisingen. In het hart van het Hamerkwartier heeft alleen het Gedempt Hamerkanaal een significante toename van 5.500 motorvoertuigen per etmaal. Bij de overige wegen is dit minder dan 3.000 motorvoertuigen.

Figuur 5-10: Verwachte verkeersgeneratie (Projectnota-alternatief) in het Hamerkwartier.

De toename van het aantal autobewegingen in en naar het gebied en het niet actief sturen op een lagere parkeernorm dan nu het geval is (gemiddelde autoparkeernorm van 0,48), leidt tot congestie op de Meeuwenlaan en Johan van Hasseltweg. Met name bij de kruising van beide wegen, maar ook op diverse andere kruisingen. In de kleinere straten van het Hamerkwartier is door het ontbreken van beperkingen voor auto’s sprake van circa 1.000 tot 3.000 auto’s per etmaal, waardoor zonder aanvullende maatregelen een autoluwe, shared-space-achtige inrichting niet mogelijk is. Op maatgevende geregelde kruisingen buiten Hamerkwartier is de invloed van de ontwikkeling van Hamerkwartier goed te zien. De meeste kruisingen laten een lichte stijging in de verzadigingsgraden zien. De groei van het verkeer komt boven op de autonome groei, waardoor bestaande en verwachte knelpunten juist grotere knelpunten worden. In de avondspits komen er drie knelpunten bij ten opzichte van de referentiesituatie. Met name de kruising ten zuiden van de IJtunnel laat een toename van doorstromingsproblemen zien, alsmede de aansluitingen Nieuwe Leeuwarderweg met de A10-Noord. Ook de geregelde kruising het dichtstbij Hamerkwartier, de Nieuwe Leeuwarderweg (s116) met de Johan van Hasseltweg, laat een lichte toename van verzadiging zien.

Blad 43 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Kruispunt Nieuwe Leeuwarderweg / Johan van Hasseltweg noordwest Nieuwe Leeuwarderweg / Johan van Hasseltweg zuidoost Kruispunt Mosplein Kruispunt IJtunnel / Prins Hendrikkade oost Kruispunt IJtunnel / Prins Hendrikkade west Kruispunt Waddenweg / Nieuwe Purmerweg Aansluiting N247 / A10 Noord (oost) Aansluiting N247 / A10 Noord (west) Aansluiting Nieuwe Leeuwarderweg / A10 Noord (oost) Aansluiting Nieuwe Leeuwarderweg / A10 Noord (west)

Referentiesituatie V/C OS V/C AS 0,82 0,79

Projectnota-alternatief V/C OS V/C AS 0,83 0,83

0,46

0,63

0,64

0,77

0,76 0,68 0,90 0,48 0,57 0,66 0,69

0,78 0,83 0,84 0,59 0,82 0,81 0,80

0,76 0,68 0,93 0,53 0,60 0,66 0,74

0,78 0,84 0,85 0,66 0,80 0,70 0,85

0,97

0,69

0,99

0,85

De effecten van het Projectnota-alternatief leiden enkel tot knelpunten bij de autonome knelpunten bij de kruising Johan van Hasseltweg op de Nieuwe Leeuwarderweg en op het afritcomplex met de A10 Noord. Dit effect op de verkeersafwikkeling wordt hierom negatief beoordeeld (-). Verkeersveiligheid Het snelheidsregime in het plangebied wordt in het Projectnota-alternatief aangepast. De snelheid wordt in verschillende straten teruggebracht van 50 km/uur naar 30 km/uur. Enkel de Meeuwenlaan en de Johan van Hasseltweg (en G.T. Ketjenweg) blijven 50 km/u. Het terugbrengen van de snelheid binnen het gebied stimuleert het gebruik van andere mobiliteitsvormen (zie ook de modal split). Ook heeft het terugbrengen van de maximum snelheid een positief effect op de oversteekbaarheid en algehele verkeersveiligheid in het gebied, mits er maatregelen aan de openbare ruimte worden getroffen die een lagere snelheid dicteren. Een negatief effect op de verkeersveiligheid is de sterke toename van verkeer. Met name langs de Meeuwenlaan en Johan van Hasseltweg leidt dit, in combinatie met congestie, tot een negatiever verkeersveiligheidsbeeld voor automobilisten. In mindere mate geldt dit ook voor het Gedempt Hamerkanaal. De snelheidsverlaging op diverse wegen in het plangebied is een goede maatregel om door de beperkte toename van verkeer op die wegen de verkeersveiligheidssituatie te optimaliseren.

Voor de drukke wegen in het plangebied geldt dat deze drukker worden en dat hier nog geen maatregelen voor opgenomen zijn. Dit leidt tot een totaalbeoordeling van verkeersveiligheid van licht negatief (0/-). Parkeren Vanaf het referentiejaar 2030 zijn er naar verwachting geen (of zeer weinig) openbare parkeerplekken in Hamerkwartier. Deze worden dan opgevangen in één (of meerdere) parkeerhubs aan de rand van Hamerkwartier. De onderzochte locatie ligt op de kruising tussen de Johan van Hasseltweg en de Meeuwenlaan. Dit is een logische locatie vanwege enkele redenen: het is goed te bereiken vanuit diverse uitvalwegen zonder dat de interne wegen van Hamerkwartier

Blad 44 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

bereden hoeven te worden, het ligt op een locatie dat de meeste bouwkavels binnen een straal van 400 meter van de hub liggen (uitzonderingen daargelaten), en het biedt de mogelijkheid om vanuit de omliggende wijken mee te profiteren van de locatie. In bijlage 3b is een nadere exercitie opgenomen over de beschouwde hubs voor Hamerkwartier.

Figuur 5-11: Voorkeurslocatie parkeerhub (rood vlak).

De parkeerhub is niet alleen bedoeld om bezoekers- en bewonersparkeren op te vangen. Er wordt ook ruimte geboden aan deelauto’s. In de eindsituatie van Hamerkwartier (planjaar 2040) wordt beoogd dat de hub ruimte biedt aan circa 495 parkeerplaatsen waarvan 90 plekken bestemd zijn voor deelauto’s. Er wordt gedurende de transformatie tussen de huidige situatie en de referentiesituatie een hub ontwikkeld die de vraag naar openbaar parkeren inlost. Tussen de referentiesituatie en de plansituatie wordt de ruimte in de hub verder uitgebreid, waardoor de parkeerdruk niet verder toeneemt. Ook biedt de hub ruimte voor omliggende wijken om eventueel een deel van de parkeervraag op te kunnen lossen. De parkeerdruk neemt dus niet toe of significant af, maar de hub is hiermee wel randvoorwaardelijk (paragraaf 6.2 gaat hier nader op in). De beoordeling voor parkeren valt dan ook neutraal (0) uit.

5.1.4

Beoordeling Toetsing van het Projectnota-alternatief De effectbeschrijving in de voorgaande paragraaf leidt tot de volgende scores op het thema verkeer en vervoer. Aspect Bereikbaarheid weg, OV en fiets Verkeersafwikkeling Verkeersveiligheid Parkeren

Beoordelingscriteria Modal split Mate waarin de verkeersafwikkeling op de ontsluitingswegen wordt beïnvloed door de plannen Mate waarin het aantal ongevallen verandert als gevolg van de plannen De mate van parkeerdruk

Blad 45 van 249

Beoordeling 0/+ 0/0

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Toetsing aan ambities Voor de toetsing aan de ambities is gekeken naar de impact van de transformatie zonder aanvullende maatregelen, maar wel gebaseerd op de principes zoals opgenomen in de Projectnota. Zoals gebleken worden de bereikbaarheidsambities met het Projectnota-alternatief niet volledig behaald. Er ontstaan in toenemende mate doorstromingsproblemen op de huidige rotonde Meeuwenlaan-Johan van Hasseltweg, maar ook het bestaande (autonome) knelpunt op de Johan van Hasseltweg-Nieuwe Leeuwarderweg wordt vergroot. Het autoluw inrichten van deze punten is ook moeilijk in te passen. Dit heeft ook een licht negatief effect op de verkeersveiligheid. Door deze effecten is sprake van een negatief effect op de ambitie ‘stedelijkheid’, omdat de aantallen woningen door het ontstaan van knelpunten onder druk kan komen te staan. Ook op de ambitie voor ‘leefbaarheid’ is sprake van negatieve impact, omdat dit extra verkeer mogelijk leidt tot meer geluidsoverlast met name langs de Meeuwenlaan. Op de ambitie ‘ongedeelde wijk’ is sprake van een licht positief effect. Door de aanleg van nieuwe, duurzaam veilige, fiets- en wandelroutes is het omliggende buurten aantrekkelijker om ook Hamerkwartier te ‘doorkruisen’ en vice versa. Tot slot geldt dat door de aanpassingen aan het stratenprofiel, zoals is opgenomen in de Projectnota, de ruimtelijke kwaliteit sterk verbeterd wordt.

Dit levert een positief/zeer positieve bijdrage op aan deze ambitie. Op de ambitie duurzaamheid is de impact neutraal.

5.1.5

Nadere keuze en spelregels Nadere keuze Op basis van de effectbeoordeling en de toetsing aan ambities is het wenselijk om varianten te beschouwen die een minder grote impact hebben op de verkeersafwikkeling en daarmee ook verkeersveiligheid. Het doel is om positiever te scoren op stedelijkheid, bereikbaarheid en leefbaarheid. Hiertoe worden in hoofdstuk zes twee varianten beschouwd die minder autoverkeer generen. Spelregels In deze paragraaf zijn spelregels opgenomen die afzonderlijk van de voorkeursvariant te hanteren zijn. Deze zijn uitgesplitst in maatregelen die de gemeente moet treffen, algemene spelregels voor alle ontwikkelaars, en optimaliserende aanbevelingen. Aanvullend worden op basis van de voorkeursvariant uit hoofdstuk 6 spelregels opgesteld om een optimalere verkeersafwikkeling en doorstroming voor Hamerkwartier te bewerkstelligen. Het totaal aan spelregels is te vinden in hoofdstuk 8.

Blad 46 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Maatregelen door de gemeente Realiseer fiets- en wandelverbindingen van en naar Hamerkwartier Meerdere extra verbindingen kunnen het fietsnetwerk voor het Hamerkwartier optimaliseren. De potentiële oeververbinding (1) is echter niet randvoorwaardelijk voor de transformatie van Hamerkwartier, maar zou het fietsnetwerk wel robuuster maken. De eventuele komst van deze verbinding is sterk afhankelijk van politieke besluitvorming omtrent de verbindingen over het IJ. De doorgaande route langs het IJ (2) zorgt voor een aantrekkelijke, snelle en verkeersveilige route naar onder andere het IJ-plein. Tot slot zorgt de verbinding tussen de Buikslotermeerdijk (3) voor een aantrekkelijke route door het Vliegenbos. Met name de laatste twee verbindingen lenen zich ook goed voor een combinatie met wandelroutes en zorgen voor een nog hechtere verbinding tussen het Hamerkwartier en nabijgelegen buurten. Ook wordt de beleving van bijzondere karakteristieken (Vliegenbos en het waterfront) beter beleefbaar (en is sprake van een positieve impact op de ambitie ‘ongedeelde wijk’). Zorg voor beter zichtbare oversteekplekken op de Meeuwenlaan Nu zijn op de Meeuwenlaan twee ongeregelde oversteekplaatsen aanwezig. In het kader van het verbeteren van de verkeersveiligheid is het wenselijk deze oversteekplaatsen beter zichtbaar (ook in het donker) te maken.

Monitoren autonome aandachtspunten op kruisingen buiten het plangebied Ongeacht de groei van het verkeer door de transformatie van Hamerkwartier is in de referentiesituatie sprake van een aandachtspunt/knelpunt op de kruising met de A10 Noord en op de eerste kruising ten zuiden van de IJtunnel. Dit ligt buiten de scope van het project, maar aanpassing hiervan heeft wel een positieve impact op de doorstroming, ook tijdens en na de transformatie van Hamerkwartier. Monitoring van deze kruisingen is aanbevolen. Algemene spelregels Maatregelen treffen om hinder door vrachtverkeer te beperken Laden en lossen mag niet leiden tot onaanvaardbare effecten op de doorstroming en verkeersveiligheid. Dit kan bijvoorbeeld door stadsdistributie per water, het instellen van venstertijden voor laden en lossen (vooral buiten de spits en buiten de schooltijden) en door laden en lossen vooral op eigen terrein in te passen.

Blad 47 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

5.2

Geluid

5.2.1

Wettelijk kader Werking van de Wet geluidhinder De Wet geluidhinder (Wgh) stelt eisen met betrekking tot de geluidbelasting van geluidgevoelige objecten – bijvoorbeeld woningen – door verschillende geluidsbronnen. Voor Hamerkwartier zijn diverse typen geluid relevant. De wet beschrijft ook hoe om te gaan met bepaalde grenswaarden: de voorkeursgrenswaarde en de maximale ontheffingswaarde. Per geluidbron wordt er getoetst aan deze grenswaarden. De grenswaarde(n) verschilt per geluidbron. Bij overschrijding van de voorkeursgrenswaarde kan het College van B&W, mits de maximale ontheffingswaarde niet wordt overschreden, een hogere waarde laten vaststellen. Op dat moment is er bestuurlijke afweging gemaakt waarbij een hogere geluidbelasting wordt toegestaan. Dit besluit is mogelijk indien maatregelen om de geluidbelasting te reduceren aan bron (verkeer) of tussen bron en ontvanger (gebouw), zoals schermen of verkeers- reducerende maatregelen, niet doelmatig zijn of bezwaren van stedenbouwkundige, verkeerskundige, vervoerkundige, landschappelijke of financiële aard ondervinden. Amsterdams beleid ten aanzien van geluid Het doel van het geluidbeleid is het borgen van een akoestisch aanvaardbaar woon- en leefklimaat bij het bouwen van woningen en andere geluidgevoelige functies op geluidbelaste locaties.

Uitgangspunt van het Amsterdams geluidbeleid is dat iedere woning minstens één stille zijde heeft. Een stille of geluidluwe zijde is een (deel van een) gevel waar de geluidbelasting gelijk is aan de voorkeursgrenswaarde of lager. De voorkeursgrenswaarde is de geluidsbelasting die altijd toelaatbaar is op de gevel van de geluidsgevoelige bestemming. Wanneer de stille zijde tevens beschikt over een buitenruimte heeft ook deze buitenruimte bij voorkeur een aanvaardbaar geluidniveau. Aan de stille zijde worden bij voorkeur de slaapkamers gesitueerd zodat met open raam of deur geslapen kan worden. Woningen waarvoor hogere waarden worden vastgesteld dienen in principe te beschikken over een stille zijde. Van dit principe mag slechts worden afgeweken als het realiseren van een stille zijde overwegende bezwaren ontmoet van stedenbouwkundige, vervoerskundige, landschappelijke of financiële aard (criteria opgenomen in artikel 110a Wgh). Een woning die moet worden uitgevoerd met een dove gevel (kort gezegd, een gevel zonder te openen ramen en deuren) dient te allen tijde te zijn voorzien van een stille zijde (behoudens uitzonderlijke gevallen, in een tijdelijke situaties of bij woningen voor een bijzondere groep).

5.2.2

Beoordelingskader De geluidsituatie van Hamerkwartier in de huidige situatie en referentiesituatie wordt veroorzaakt door industrielawaai (gezoneerd industrieterrein Johan van Hasseltkanaal Oost), wegverkeerlawaai en geluid afkomstig van schepen en lokale bedrijven. De geluidbelasting afkomstig van wegverkeer neemt autonoom toe doordat er per saldo steeds meer auto’s op de weg zijn, ook in Amsterdam-Noord.

Blad 48 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Door de transformatie van Hamerkwartier neemt het verkeer verder toe en daarmee ook de geluidbelasting langs wegen in en rondom Hamerkwartier. Daarnaast worden woningen toegevoegd waarbij beoordeeld moet worden of dit gewenst is in de aanwezige geluidsituatie in Hamerkwartier. Om deze geluidsituatie in beeld te brengen en de effecten van de transformatie te beoordelen is een akoestisch onderzoek uitgevoerd dat als bijlage 4 bij dit MER is gevoegd. In het beoordelingskader is gekeken naar alle typen geluid die aanwezig zijn in Hamerkwartier. Per aspect is dit beoordeeld (zo is namelijk ook de werking van de Wet geluidhinder, zie ook vorige paragraaf – en zie tabel 5-2). Per geluidsbron zijn de effecten op bestaande woningen en de nieuwe woningen apart beoordeeld. De redenen hiervoor zijn in de volgende passages nader beschreven. Om de objectieve toetsing van de effecten inzichtelijker te maken, zijn voor geluid de beoordelingscriteria nog verder geconcretiseerd, zie hieronder. Tabel 5-2: Beoordelingscriteria geluid. Aspect

Beoordelingscriteria

Methodiek

Industrielawaai

Geluidbelasting in plangebied op basis van oppervlakte (in %) per geluidklasse Verandering in absolute geluidbelasting bij bestaande woningen Geluidbelasting in plangebied op basis van oppervlakte (in %) per geluidklasse Verandering in absolute geluidbelasting bij bestaande woningen Geluidbelasting in plangebied op basis van oppervlakte (in %) per geluidklasse Verandering in absolute geluidbelasting bij bestaande woningen Veranderingen in de cumulatieve geluidbelasting

Kwantitatief

Mate waarin trillinghinder optreedt

Kwalitatief

Wegverkeerslawaai Scheepvaartlawaai Cumulatieve geluidbelasting Trillingen

Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief

Effectbeoordeling op bestaande woningen voor alle bronnen Door de transformatie van Hamerkwartier zijn er ook effecten op bestaande woningen. Dit geldt met name voor de woningen aan de Meeuwenlaan, Vogelkade en Motorwal. De effecten kunnen zowel positief (bijvoorbeeld doordat er meer afscherming van geluid is) of negatief (bijvoorbeeld door de toename van verkeer) zijn door de nieuwe woningen in Hamerkwartier. Geluidbelasting op bestaande woningen

Beoordeling

Gemiddelde* afname van de geluidbelasting met > 3 dB

++

Gemiddelde afname van de geluidbelasting met 2 - 3 dB

+

Gemiddelde afname van de geluidbelasting met 1 -2 dB

0/+

Gemiddelde toe- of afname van de geluidbelasting tussen -1 en +1 dB

0

Gemiddelde toename van de geluidbelasting met 1 -2 dB

0/-

Gemiddelde toename van de geluidbelasting met 2 - 3 dB

-

Gemiddelde toename van de geluidbelasting met > 3 dB * met gemiddelde wordt bedoeld de toe- en afname op alle woningen in samenhang beschouwd

--

Effectbeoordeling op nieuwe woningen bij industrielawaai en scheepvaartlawaai Industrielawaai heeft een eigen beoordelingsmethodiek op basis van de Wet geluidhinder. Scheepvaartlawaai heeft dit niet, maar deze is in lijn gebracht met de beoordelingsmethodiek van

Blad 49 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

industrielawaai. De effectbeoordeling voor industrielawaai en scheepvaartlawaai verschilt van die van wegverkeerslawaai. Dit komt omdat bij industrielawaai en scheepvaartlawaai de bron niet verandert tussen de referentiesituatie en het Projectnota-alternatief. Voor de nieuwe woningen geldt dat in principe alleen maar een negatieve effectbeoordeling mogelijk is. Immers, er zijn momenteel slechts 200 woningen in het Hamerkwartier aanwezig, dus de beoogde toevoeging van duizenden woningen in geluidbelast gebied is per definitie een verslechtering. Het criterium voor de effectbeoordeling van de nieuwe woningen in Hamerkwartier is het percentage van de kavels dat een geluidbelasting hoger dan 55 dB heeft. De 55 dB is gekozen, omdat deze waarde voor industrielawaai in Amsterdam (bijvoorbeeld bij het MER Haven-Stad) als acceptabel wordt gezien zonder maatregelen. Hoger dan 55 dB is toegestaan, maar dan onder bepaalde voorwaarden (en inclusief dove gevel). Hoe met een geluidbelasting boven de 55 dB wordt omgegaan is in het MER verkend (zie hoofdstuk 6.3). De beoordeling focust zich op het geluidsniveau op straatniveau/leefniveau (5 meter) en 25 meter. Het straatniveau/leefniveau is belangrijk omdat dit mede de kwaliteit van de buitenruimte bepaald. De effecten op grotere hoogte (50 tot 120 meter) zijn ook inzichtelijk gemaakt en gelden voor de hoogteaccenten.

Effectbeoordeling op nieuwe woningen bij wegverkeerslawaai Voor wegverkeerlawaai geldt dat zowel de bron verandert (andere verkeerstromen en toename van verkeer) als het aantal woningen. De beoordelingssystematiek hier sluit aan bij die van andere MER-en in Amsterdam (bijvoorbeeld bij het MER Zeeburgereiland). Hier wordt neutraal gescoord als er geen woningen zijn met een geluidbelasting boven de maximaal te ontheffen waarde. Het is acceptabel (en daarmee niet negatief) als wel hogere waarden nodig zijn. Geluidbelasting nieuwe woningen in Hamerkwartier – industrielawaai en scheepvaartlawaai

Beoordeling

0% van de kavels heeft een geluidsbelasting hoger dan 55 dB

0

Maximaal 15% van de kavels heeft een geluidbelasting hoger dan 55 dB

0/-

Tussen de 15 en 25% van de kavels heeft een geluidbelasting hoger dan 55 dB

-

Meer dan 25% van de kavels heeft een geluidbelasting hoger dan 55 dB

--

Geluidbelasting nieuwe woningen in Hamerkwartier - wegverkeerslawaai

Beoordeling

0% van de kavels heeft een geluidsbelasting hoger dan 63 dB

0

Maximaal 15% van de kavels heeft een geluidbelasting hoger dan 63 dB

0/-

Tussen de 15 en 25% van de kavels heeft een geluidbelasting hoger dan 63 dB

-

Meer dan 25% van de kavels heeft een geluidbelasting hoger dan 63 dB

--

Voor het cumulatieve geluidsniveau wordt geen effectbeoordeling gegeven. Dit aspect bestaat uit de afzonderlijke bronnen tezamen. Hier wordt wel een separate beschouwing op uitgevoerd.

5.2.3

Huidige situatie en referentiesituatie De referentiesituatie komt overeen met de huidige situatie. Er zijn immers geen autonome ontwikkelingen voorzien die het geluidklimaat positief of negatief beïnvloeden. De autonome ontwikkeling van de verkeersgeneratie is dusdanig beperkt, dat dit in de referentiesituatie geen

Blad 50 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

ander beeld van de geluidbelasting oplevert dan in de huidige situatie. N.B. In paragraaf 6.2.5 is een aanvullend stuk opgenomen over de impact van een doorrekening met een nieuwe verkeersmodel (VMA 3.02), alsmede een uitwerking van de effecten door gebruik van een ander opgevuld zonemodel industrielawaai. Industrielawaai Hamerkwartier ligt grotendeels binnen de zonegrens van gezoneerd industrieterrein Johan van Hasseltkanaal Oost. Dit terrein ligt direct ten oosten van het Hamerkwartier. Binnen deze geluidzone is het chemisch productiebedrijf Albemarle gevestigd en Damen Shiprepair. De zonegrens van het industrieterrein is afgebeeld in figuur 5-10 en toont ook het gebied waar de geluidbelasting hoger dan 55 dB(A) is (de oranje kleur). Op de zonegrens mag de geluidbelasting maximaal 50 dB(A) zijn. Echter, er zijn in Vogeldorp enkele zogeheten MTG-punten (maximale toegestane geluidbelasting) die ook maatgevend zijn voor de geluidproductie vanaf het industrieterrein. Op de Zesde Vogelstraat ligt een MTG-punt van 55 dB(A). Ook zijn in het plangebied zijn momenteel twee geluidsgevoelige bestemmingen aanwezig: (bedrijfs)woningen aan de Aambeeldstraat 4 en 6. Hiervoor zijn hogere waarden verleend van 57 dB(A). Deze hogere waarden zijn bepalend voor de maximale geluidproductie van de bedrijven op de industrieterreinen binnen de zone.

Figuur 5-12: Gezoneerd industrieterrein Johan van Hasseltkanaal Oost (twee binnenste blauwe afbakeningen). Zonegrens (buitenste blauwe lijn), geluidsbronnen (rode punten) en geluidniveau > 50 dB (oranje kleur) van het gezoneerde industrieterreinen.

Voor industrielawaai is de referentiesituatie gelijk aan de huidige situatie. De vergunde situaties van Albemarle en Damen zijn hierbij leidend. De geluidsituatie in de referentiesituatie (2030) is op diverse hoogten inzichtelijk gemaakt. Gevoeligheidsanalyse geluidruimte van Albemarle In het gebruikte zonemodel is rekening gehouden met een mogelijke toevoeging van extra geluidbronnen op het terrein van Albemarle. Hiertoe zijn aan het model zijn vier extra bronnen van elk 93 dB(A) met een continue bedrijfsduur toegevoegd. De impact blijkt beperkt: maximaal een toename van 0,24 dB(A)

Blad 51 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

industrielawaai. De geluidruimte van Albemarle behelst ook piekgeluiden. In incidentele situaties kunnen veiligheids-ventielen worden aangesproken die hogere geluidpieken van 105 dB(A) kunnen veroorzaken. Echter, deze situatie komt niet vaker dan 13 maal per jaar voor. Hiervoor wordt het niet realistisch geacht dat de vergunninghouder hier doelmatige maatregelen tegen treft.

Figuur 5-13: Industrielawaai in de referentiesituatie op diverse hoogten.

Wat in figuur 5-10 opvalt is het verschil in geluidbelasting tussen 5 meter en de andere hoogten. Dit komt doordat de bestaande bebouwing in het Hamerkwartier niet hoger is dan 25 meter. Daaronder zorgt de bestaande bebouwing voor afscherming en is het gebied < 50 meter significant groter dan op grotere hoogten. Dit is ook te zien in tabel 5-3: circa 85% van het plangebied heeft een geluidbelasting onder de 50 dB(A). Op grotere hoogten daalt dit naar respectievelijk 34, 24 en 12%. Tabel 5-3: Procentuele belasting in de referentiesituatie. Lden 5m 25 m 50 m Referentiesituatie < 50 dB(A) 85,4 34,2 24,1 50-55 dB(A) 6,6 39,3 42,8 55-60 dB(A) 3,7 14,2 17,8 60-65 dB(A) 4,0 10,7 13,6 > 65 dB(A) 0,2 1,6 1,7

100 m 12,1 54,5 17,4 14,1 1,9

Voor de bestaande bebouwing geldt dat voor de woningen langs de Motorwal en Meeuwenlaan de voorkeursgrenswaarde van 50 dB(A) gehaald wordt. Voor Vogelkade geldt dat de huizen niet tot 25 meter reiken, maar dat op 5 meter niet overal aan de voorkeursgrenswaarde wordt voldaan. Wegverkeerlawaai

Blad 52 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

In en rondom het Hamerkwartier zijn diverse wegen aanwezig. De wegen met de grootste intensiteiten zijn de Meeuwenlaan, de Johan van Hasseltweg en in mindere mate de Hamerstraat en het Gedempt Hamerkanaal. Langs deze wegen zijn dan ook de hoogste geluidbelastingen aanwezig. Zo zijn vanwege wegverkeerslawaai in het plangebied voor 120 studentenwoningen (Hamerstraat 13-15) hogere waarden van 60 dB als gevolg van verkeerslawaai van de Hamerstraat en 56 dB als gevolg van het Gedempt Hamerkanaal vastgesteld. Op de overige wegen is de geluidbelasting hoger dan de voorkeursgrenswaarde van 48 dB.

Figuur 5-14: Wegverkeerlawaai in de referentiesituatie op diverse hoogten.

Wegverkeerlawaai is anders dan industrielawaai minder prominent op grotere hoogtes waarneembaar. Dit blijkt ook uit de geluidscontouren in figuur 5-11 en in tabel 5-4. Tabel 5-4: Procentuele belasting van het plangebied in de referentiesituatie. Lden 5m 25 m 50 m Referentiesituatie < 48 dB 72,9 42,8 29,1 48-63 dB 26,8 57,2 70,9 63-68 dB 0,3 0,0 0,0 > 68 dB 0,0 0,0 0,0

100 m 35,2 64,8 0,0 0,0

Bij de bestaande woningen is de geluidbelasting rond de Meeuwenlaan circa 56-58 dB. Op de woningen aan de Vogelkade is de geluidbelasting vanaf de Johan van Hasseltweg circa 42-47 dB. Scheepvaartlawaai Het IJ is een drukbevaren vaarroute met veel vrachtverkeer. Deze schepen varen relatief langzaam en hebben doorgaans een laagfrequente, resonerende motor draaien. Laagfrequent geluid reikt verder dan hoogfrequent geluid. Uit figuur 5-12 en tabel 5-5 blijkt dat op 5 meter hoogte vrijwel

Blad 53 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

geheel Hamerkwartier aan de voorkeursgrenswaarde voldoet. Op grotere hoogten reikt de 55 dB(A)-contour tot ongeveer het Gedempt Hamerkanaal. De 60 dB(A)-contour blijft ten zuiden van de Ketelstraat. Voor bestaande woningen (behoudens die aan de Noordwal) is het effect verwaarloosbaar.

Figuur 5-15: Scheepvaartlawaai in de referentiesituatie op diverse hoogten Tabel 5-5: Procentuele belasting in de referentiesituatie Lden 5m 25 m 50 m Referentiesituatie < 50 dB(A) 96,2 60,4 48,5 50-55 dB(A) 3,8 31,9 43,1 55-60 dB(A) 0,1 7,8 8,4 60-65 dB(A) 0 0 0 > 65 dB(A) 0 0 0

100 m 45,8 48,2 6,0 0 0

Laagfrequent geluid in relatie tot scheepvaart Laagfrequent geluid is geluid met lagere frequenties (tot circa 100 Hz). Bijna alle geluidbronnen produceren een combinatie van gewoon geluid en LFG. De hoeveelheid LFG verschilt per bron. Natuurlijke bronnen van LFG zijn bijvoorbeeld wind, golven op het strand, zee en onweer. Andere bekende bronnen van LFG zijn wegverkeer, railverkeer, vliegverkeer, windturbines, industrie, transformatoren, warmtepompen, airconditioning, zuigercompressoren, generatoren, wasmachines, muziek bij festivals en discotheken en mechanische ventilatie. Het aantal geluidbronnen dat LFG produceert lijkt toe te nemen (bron: RIVM, 2018). Voor laagfrequent geluid gelden geen wettelijke normen, de Wet geluidhinder beoordeelt dit geluid niet specifiek. Laagfrequent geluid is vooral een aandachtspunt in gebieden waar schepen aanmeren. Daar blijven de motoren van de schepen draaien. Zo ontstaat een cumulatie van nestgeluid (het geluid van de draaiende