Bijlage 6. MER.pdf

adviseert om extra passages over geluid op te nemen, met name over het combineren van geluidmaatregelen tegen het hoge industrielawaai, een beschouwing van potentiële effecten van laagfrequent geluid van scheepvaart, en een beschouwing van het luchtvaartlawaai van Schiphol. Hiervoor zijn in paragraaf 5.2 (Geluid) extra teksten opgenomen. 3. De Commissie m.e.r. adviseert meer duiding aan de sociale effecten te geven. De Commissie erkent dat het een aspect is dat tot nu toe weinig in een MER aan bod komt. Ze geeft hierom extra handvatten om het aspect verder in te kleden. In paragraaf 5.14 (Ongedeelde Wijk) zijn extra passages opgenomen over maatregelen om een ongedeelde wijk mogelijk te maken. Ook is er een tekstkader toegevoegd over mogelijke bedreigingen voor deze ongedeelde wijk. 4. De Commissie m.e.r. adviseert om het monitoringshoofdstuk (hoofdstuk 11) aan te vullen met extra te monitoren onderdelen, zoals fasering, de functiemix, de sociale veiligheid, en de parkeerdruk. Aanvullingen op verzoek van gemeente Amsterdam Eén van de belangrijkste gesprekspartners voor gemeente Amsterdam in relatie tot Hamerkwartier is het bedrijf Albemarle. Het bedrijf heeft een lijvige zienswijze op het MER, aangezien zij vermoed dat de milieueffecten en mogelijke risico’s van het bedrijf op de omgeving niet volledig in beeld zijn gebracht.

Er is daarom besloten aanvullende milieuonderzoeken uit te voeren. De resultaten van deze onderzoeken zijn opgenomen in het MER. Het gaat om de volgende aanvullende onderdelen: Nieuwe geluidberekeningen voor industrielawaai en cumulatieve geluidbelasting, waar in het nieuwe geluidmodel rekening is gehouden met een aan de Omgevingsdienst meegegeven set realistische toekomstplannen voor Albemarle (zie paragraaf 6.3.5). Een nieuw luchtkwaliteitsonderzoek waar specifieker is ingegaan op hoe Albemarle in de achtergrondconcentratie zit (zie paragraaf 5.3 (Luchtkwaliteit). De uitkomsten vervangen de uitkomsten die eerder in het MER zijn opgenomen. Een aanvullend onderzoek naar geur en (zeer zorgwekkende) stoffen. De resultaten hiervan vervangen de eerdere uitkomsten in paragraaf 5.5 (Milieuhinder bedrijven). Aanvullende passages en figuren in paragraaf 5.4 (Externe Veiligheid). Er is kwantitatief in gegaan op de verruiming van de plaatsgebonden risicocontour en het toenemende groepsrisico door de eerder benoemde realistische toekomstplannen van Albemarle. Tenslotte is er door het uitkomen van een nieuw verkeersmodel (VMA 3.02 vervangt VMA 2.5) een nieuwe modelrun verkeer uitgevoerd. De uitkomsten staan in paragraaf 6.2.5.

Blad 5 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

2

Hamerkwartier in vogelvlucht

2.1

Ligging plangebied Het Hamerkwartier ligt in Amsterdam-Noord direct aan het IJ. Het plangebied wordt aan de westzijde begrensd door het Motorkanaal, in het noorden door de Meeuwenlaan, in het oosten en tuindorp Vogeldorp, en in het zuiden door het IJ. Het invloedgebied van het Hamerkwartier beslaat de omliggende buurten IJpleinbuurt, Vogelbuurt en het Vogeldorp. Hieronder in figuur 2-1 de ligging op regionaal schaalniveau.

Figuur 2-1: Ligging Hamerkwartier (rood).

2.2

Historische ontwikkelingen Het Hamerkwartier is onderdeel van de Nieuwendammerhampolder die halverwege de 19 e eeuw is ontgonnen. Vanaf 1903 is het ontwikkeld en bestemd voor industrie, gezien de gunstige ligging aan het IJ. De stedenbouwkundige structuur was vooral gericht op functionaliteit, met insteekhavens en kanalen om de scheepvaart te faciliteren. Naarmate deze vorm van industrie tot de jaren ’70 van de 20e eeuw afnam, werden ook de kanalen grotendeels gedempt. In het huidige stratenpatroon is deze oude kanalenstructuur nog wel herkenbaar. Aan het eind van de 20e eeuw verloor het gebied langzaamaan kwaliteit en reuring, iets wat aan het begin van de 21e eeuw werd gekenterd door de komst van creatief productieve bedrijvigheid. In figuur 2-2 is een vergelijkingsbeeld van het Hamerkwartier door de tijd weergegeven. Te zien is hoe de structuren langzaam door de tijd zijn veranderd tot de huidige situatie.

Blad 6 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Figuur 2-2: Historische ontwikkeling van het hamerkwartier (bron: www.topotijdreis.nl).

2.3

Huidige situatie Het plangebied is ongeveer 47 hectare groot, waarvan 8 hectare water. Momenteel heeft het een totaal programma van ongeveer 280.000m² bvo dat vooral bestaat uit bedrijven, kantoren, horeca, detailhandel en enkele woningen. Er is een duidelijke scheiding tussen de delen ten noorden en ten zuiden van het Gedempt Hamerkanaal. Het noordelijk deel van het plangebied bestaat momenteel vooral uit kleine en middelgrote kavels met verschillende typen bedrijvigheid. Het zuidelijk deel van het plangebied bestaat uit vier grote kavels: het voormalige Stork terrein, het Draka-terrein, de GVB Ponthaven en de Hamerkop (het terrein van Amvest). Vliegenbos Vogeldorp Vogelbuurt Albemarle

GVB Ponthaven

Kromhouthal IJpleinbuurt IJ Figuur 2-3: Luchtfoto met oriëntatiepunten in en rondom het Hamerkwartier (rood).

Aan de oostzijde van het Hamerkwartier ligt een gezoneerd industrieterrein waarop het bedrijf Albemarle is gesitueerd. Dit is een bedrijf dat volgens het vigerend bestemmingsplan deels is bestemd tot max categorie 3.1, deels tot max cat 4.2. De belangrijkste activiteit van de site is de productie van en het onderzoeken naar katalysatoren voor de petro-chemische-industrie. Deze katalysatoren worden gebruikt voor de productie van hoogwaardige brandstoffen zoals gas, benzine, diesel en kerosine uit aardolie. Deze activiteiten leiden ertoe dat de effecten van met name geluid en externe veiligheid ook in het Hamerkwartier en daarbuiten aanwezig zijn.

Blad 7 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

De huidige stedenbouwkundige structuur van het Hamerkwartier wordt gekenmerkt door zichtlijnen van het stratenpatroon dat haaks op de Meeuwenlaan ligt. De brede straten waren vroeger de insteekhavens. Ook zijn er enkele panden aanwezig die tot het cultuurhistorisch en industrieel erfgoed worden gerekend. Daarnaast landt aan het einde van de Johan van Hasseltweg de pont vanaf Java-eiland hier aan, waarmee er een verbinding over het water met de rest van de stad is. Tenslotte is het kenmerkend dat het Hamerkwartier omsloten wordt door de omliggende tuindorpen en arbeiderswijken.

2.4

Toekomstige situatie: de transformatie van Hamerkwartier

2.4.1

Plangebied en studiegebied Bij een MER wordt altijd onderscheid gemaakt in plangebied en studiegebied. Het plangebied betreft het gebied waar de transformatie van Hamerkwartier plaatsvindt. Dit plangebied staat in figuur 2-3 hierboven. Voor diverse milieuthema’s zijn de effecten beperkt tot dit plangebied. Dit geldt bijvoorbeeld voor bodem, cultuurhistorie en archeologie. Andere milieueffecten zijn echter niet per se locatie gebonden en hebben mogelijk een impact op de omliggende wijken: extra verkeer verplaatst zich ook buiten Hamerkwartier en dit heeft mogelijk impact op de luchtkwaliteit of het geluidsniveau daar. Tot waar deze effecten reiken heet het studiegebied. Bij de relevante thema’s wordt dit studiegebied inzichtelijk gemaakt, zoals bij verkeer, geluid en luchtkwaliteit. De enige uitzondering op dit studiegebied is het aspect gebiedsbescherming. Het effect van stikstofdepositie reikt mogelijk tot aan de Natura 2000gebieden aan de noordzijde van Amsterdam. Bij behandeling van het thema natuur wordt dit studiegebied nader toegelicht.

2.4.2

Programma Het Hamerkwartier wordt een buurt voor iedereen. Voor jong en oud, Amsterdammers en nieuwkomers, voor verschillende inkomensklassen en verschillende gezinssituaties. Conform de Projectnota (2018) omvat het woonprogramma circa 6.700 woningen (circa 510.000 m 2). Naast wonen vormt werken ook een belangrijk onderdeel van het Hamerkwartier. Dit geldt niet alleen in de huidige situatie, maar ook voor de toekomst. In het Hamerkwartier zijn goede mogelijkheden om de aanwezige bedrijvigheid te integreren in de ontwikkeling van de nieuwe wijk. Er wordt gestreefd naar maximale functiemenging. Door de geleidelijke transformatie zonder gedwongen uitplaatsing van bedrijven blijft in het plan ongeveer 100.000 m² bvo bestaand bedrijfsvastgoed gehandhaafd. Daarnaast wordt ongeveer 130.000 m² bvo nieuw werkprogramma in kleine, middelgrote en grote units van zo’n 1.500 m² bvo toegevoegd. Het gaat hierbij om hybride bedrijven, zoals moderne productiebedrijven, mode-industrie en architectenbureaus. Daarnaast is ook ruimte voor klassieke ambachten, zoals lokale voedselbewerking en technische ambachten die nu ook al in het Hamerkwartier gevestigd zijn. Conform de Kantorenstrategie Amsterdam uit 2017, wordt ingezet op een kantoorvolume van 50.000 m² na 2020.

Om het werkprogramma niet te laten wegdrukken door het lucratievere woonprogramma, is in de Projectnota besloten een harde ondergrens van 270.000 m² bvo werken en voorzieningen te hanteren in de eindsituatie. Hierbij is ook nadrukkelijk aandacht voor sport, maatschappelijke en culturele voorzieningen. Dit kan publiekrechtelijk

Blad 8 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

(omgevingsplan) en privaatrechtelijk (erfpacht) worden geborgd. Binnen dit programma is enige flexibiliteit mogelijk: de genoemde aantallen vormen het uitgangspunt, maar na volledige transformatie kan dit werkelijk aantal uiteraard enigszins afwijken. Van belang is daarbij dat er door de ambitie om een hoogstedelijk woon-werkgebied te creëren, er geen belangrijke negatieve effecten op de fysieke leefomgeving optreden.

Figuur 2-4: Samenvatting totaal programma en typologie. (Bron: Projectnota Hamerkwartier)

2.4.3

Ambities voor Hamerkwartier In de Projectnota zijn ambities vastgelegd, die met de transformatie van het Hamerkwartier beoogd worden. Dit zijn gemeentelijke ambities op het gebied van: Stedelijkheid, Ruimtelijke kwaliteit, Bereikbaarheid, Ongedeelde wijk, Leefbaarheid en Duurzaamheid. De ambities voor Hamerkwartier (en dit geldt in het algemeen vaak voor ambities) hebben een bepaalde mate van abstractheid. Het is immers niet zwart of wit. Om in dit MER te bepalen of de beschreven effecten een positieve of negatieve bijdrage hebben aan de ambities, zijn de ambities in deze paragraaf nader geconcretiseerd. Stedelijkheid Het Hamerkwartier wordt een hoogstedelijk gebied. Dit betekent een hoge dichtheid in woningen en voorzieningen. Met de transformatie van het Hamerkwartier worden op basis van de Projectnota 6.700 woningen (520.000 m² bvo wonen) en 5.000 arbeidsplaatsen (270.000 m² bvo werken) gerealiseerd. Er blijft ruimte voor het type bedrijvigheid dat nu al aanwezig is. Dit betreft creatieve industrie, ambachten en productiebedrijven. Bij toetsing aan de ambitie ‘stedelijkheid’ is beoordeeld of de effecten leiden tot een positieve of negatieve bijdrage op: de realisatie van programma, de mate van functiemening ruimte voor bedrijvigheid

Blad 9 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Ruimtelijke kwaliteit De ruimtelijke structuren worden deels gehandhaafd en verder ontwikkeld. Dit betekent dat er veel zichtlijnen naar het IJ zijn, er een goede bezonning en lichttoetreding is in de smallere straten, en variatie in gebouwtypen mogelijk wordt gemaakt. De openbare ruimte wordt groen en contrastrijk ingevuld. Landschappelijke structuren en de ruimtelijk-visuele kwaliteit staat centraal, met aandacht voor de kwaliteit van de groene en blauwe structuren. Bestaande cultuurhistorische en archeologische waarden worden gerespecteerd. Bij toetsing aan de ambitie ‘ruimtelijke kwaliteit’ is beoordeeld of de effecten leiden tot een positieve of negatieve bijdrage op: Identiteit en karakter stedenbouwkundige structuur en vormgeving hamerblok diversiteit in bouwhoogten

Bereikbaarheid De bereikbaarheid van het gebied is een belangrijk aspect in de transformatie. In de Projectnota is vastgelegd dat het Hamerkwartier een autoluw gebied moet worden (dit is ook een gemeentebrede ambitie). Onderzocht wordt welke maatregelen nodig zijn om dit te verwezenlijken, maar om wel de doorstroming en bereikbaarheid van en naar Hamerkwartier te garanderen. Daarnaast is het streven om parkeren zoveel mogelijk ondergronds uit te voeren en om het OV-netwerk te optimaliseren. Ook moet Hamerkwartier een verkeersveilig gebied worden waarbij men veilig zich kan verplaatsen. Bij toetsing aan de ambitie ‘bereikbaarheid’ is beoordeeld of de effecten leiden tot een positieve of negatieve bijdrage op: modal split (minder autogebruik ten gunste van OV en fiets), de mate van doorstroming verkeersveiligheid de parkeerdruk

Ongedeelde Wijk De transformatie van Hamerkwartier draagt bij aan gelijke kansen voor de nieuwe bewoners en bewoners van de omliggende buurten. Segregatie op de woning- en arbeidsmarkt wordt zoveel mogelijk voorkomen. Hamerkwartier wordt een gemengde wijk in functies (wonen, werken en voorzieningen) en in soorten woningen en bewoners. Een wijk waar oude en nieuwe bewoners zich thuis voelen en allen gebruik maken van de voorzieningen en verblijfsruimten. Het Hamerkwartier en de omliggende buurten – IJpleinbuurt, Vogelbuurt, Vogeldorp - zijn goed op elkaar aangesloten middels betere (fiets)verbindingen, veilige, groene en prettige openbare ruimte. Het Hamerkwartier biedt vakgeschoolde werkgelegenheid en de opbouw van het woonprogramma biedt sociaaleconomische kansen voor de bewoners van de omliggende buurten. De tijdelijke invulling van kavels/programma in het Hamerkwartier is ook voor hen van meerwaarde. Bij toetsing aan de ambitie ‘ongedeelde wijk’ is beoordeeld of de effecten leiden tot een positieve of negatieve bijdrage op: de sociale samenhang van Hamerkwartier en omliggende buurten mate waarin omliggende buurten meeprofiteren van de transformatie

Blad 10 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Leefbaarheid De leefbaarheid van een gebied kan naast hinder door milieuaspecten worden afgelezen aan de algehele stand van groen, gezondheid en beperking van hinder. Centraal hieromtrent is de ‘de gezonde wijk’, waarbij er extra aandacht uitgaat naar groen, water, sport, mobiliteit en gezonde bouwmaterialen. Denk aan 40% dakoppervlak en 25% van de gevels die groen worden uitgevoerd en regenwater dat gebruikt wordt voor het doorspoelen van toiletten. In het Hamerkwartier worden uiteenlopende bedrijven toegestaan, mits deze verenigbaar en mengbaar zijn met woningen. Hiermee wordt de verhouding wonen-werken maximaal benut en wordt er op maximale functiemenging aangestuurd. Bij toetsing aan de ambitie ‘leefbaarheid’ is beoordeeld of de effecten leiden tot een positieve of negatieve bijdrage op: de milieuhinder in en rondom het gebied het bevorderen van gezondheid (met ruimtelijke ingrepen) in het Hamerkwartier

Duurzaamheid Nieuwbouw (zowel woningen als de niet-wonen functies) wordt aardgasloos en energieneutraal opgeleverd. Tevens geldt voor het Hamerkwartier de ambitie dat 25% van de bouwmaterialen uit gerecyclede ecologische materialen bestaan en 50% hernieuwbaar is ten behoeve van circulair bouwen. Daarnaast wordt 90% van de woning- en utiliteitsbouw zeer energieneutraal (EPC norm < 0) en 10% wordt energieneutraal (EPC norm = 0). Naast energieopwekking is ook afvalinzameling een punt van aandacht. N.B. EPC-ambitie uit Projectnota is inmiddels vertaald naar een BENG-ambitie. Bij toetsing aan de ambitie ‘duurzaamheid’ is beoordeeld of de effecten leiden tot een positieve of negatieve bijdrage op: een energieneutraal gebied, circulair om te gaan met bouwmaterialen duurzaam afvalinzameling vorm te kunnen geven

2.4.4

Gemaakte keuzes in de Projectnota Bij de totstandkoming van de Projectnota zijn om te komen tot het stedenbouwkundig voorkeursmodel enkele ruimtelijke en programmatische varianten onderzocht. Deze zijn in de Projectnota niet expliciet op milieueffecten onderzocht. In deze paragraaf is kort beschouwd welke varianten in de Projectnota afgevallen zijn en wat hiervan de milieueffecten waren. Beoordeeld is of sprake is van een andere variant die evident beter scoort qua milieueffecten. Stedenbouwkundige opzet herverkaveling Het Hamerkwartier wordt gekenmerkt door grote afgesloten terreinen in het zuidelijke deel van het gebied. Voor de ontwikkeling en het realiseren van een aangenaam gemengd woon- werk gebied dienen met name de zuidelijke kavels te worden herverkaveld. Drie keuzes zijn hiervoor overwogen: het ‘Gesloten bouwblok’, het ‘Campus model’ en het ‘Stroken-grid’. Daarbij is vanuit stedenbouwkundig oogpunt gekozen voor een ‘Stroken-grid’. Deze stedenbouwkundige opzet is een mengvorm tussen strokenbouw en een flexibel grid. Hierbij wordt de verkaveling van de

Blad 11 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

huidige noordstrook doorgetrokken naar de zuidstrook. Op deze manier is de oriëntatie vanuit het gebied gericht op het water.

Figuur 2-5: Keuze stedelijke structuren uit de projectnota met links het gesloten bouwblok, midden het campus model en rechts het stroken-grid.

De keuze voor een stedenbouwkundige inrichting in een stroken-grid heeft op veel milieuaspecten geen invloed. Op twee aspecten is wel een milieueffect aanwezig: bezonning en geluid. Voor bezonning geldt dat bij de keuze voor het stroken-grid er voldoende bezonning aanwezig is in de smalle straten. Bij de twee andere opties was dit overigens met een bepaalde verkaveling ook te realiseren. Bij gesloten bouwblokken is het mogelijk om geluidsluwe binnenterreinen te realiseren. Bij de andere twee varianten ontbreken deze binnenterreinen. Dit betekent niet direct een negatief effect, maar hier vraagt de exacte positionering van gebouwen aandacht om hiermee afschermende werking te realiseren en dus geluidsluwe plekken. Samengevat geldt dat de variant ‘Stroken-grid’ niet slechter scoort qua bezonning en geluid dan de andere twee beschouwde varianten. Veel hangt af van de exacte vormgeving en positionering van de gebouwen.

Herindeling openbare ruimte Aansluitend op de stedenbouwkundige structuur is ook een ruimtelijke variant gekozen voor de manier waarop de openbare ruimte heringedeeld wordt. Hierin wordt de bestaande infrastructuur als basis gehanteerd en is sprake van bundeling van verkeer op hoofdroutes. De openbare ruimte wordt in de toekomstige situatie (vanwege het toevoegen van programma) intensiever gebruikt en daarvoor is aanpassing van de lanen, straten en havenkommen in het gebied noodzakelijk. Ook op de nu private zuidelijke kavels wordt openbare ruimte toegevoegd. In de projectnota is gekozen voor een ‘gevarieerd en contrastrijke’ inrichting van de openbare ruimte. De ‘uniforme openbare ruimte en brede straten’ en ‘opengraven kanalen’ zijn afgevallen.

Blad 12 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Figuur 2-6: Mogelijke keuzes projectnota voor inrichting openbare ruimte met links de uniforme openbare ruimte en brede straten midden de opengraven kanalen en rechts gevarieerd en contrastrijk.

De inrichting van het openbaar gebied wordt gericht op een gevarieerd gebruik door verschillende gebruikers. Met name het gebied rondom de havenkomen en de IJ-boulevard worden benut als openbare ruimte. Daarnaast komen er kleine pocketparks verspreid door het Hamerkwartier. Op deze manier is er voor iedereen openbare ruimte relatief dichtbij. De variatie in vormen van openbare ruimte draagt positief bij aan meerdere milieuaspecten zoals gezondheid, water, ecologie en sociale inclusiviteit. Doordat er voldoende openbare ruimte beschikbaar is op relatief korte afstand is het aantrekkelijker voor bewoners en bezoekers van het gebied om zich hier te begeven en te bewegen. Dit heeft een positief effect op de gezondheid (minder hittestress en betere groenbeleving) en de sociale inclusiviteit. Daarnaast draagt de inrichting van Hamerkwartier met pocketparks en groene stroken rond de insteekhavens en de IJ-boulevard positief bij aan de mogelijkheden om de biodiversiteit te vergroten. Ook voor de ontwatering is meer groen positief, doordat er minder verhard oppervlak aanwezig is. Samengevat geldt dat de keuze voor een gevarieerde en contrastrijke openbare ruimte vooral positieve milieueffecten heeft en niet slechter scoort dan de andere varianten.

Functionele samenstelling Hamerkwartier wordt ingericht als gemengd woon- en werkgebied. Om te voorkomen dat er niet voldoende menging komt (bijvoorbeeld te veel focus op alleen wonen, aangezien dit voor projectontwikkeling financieel het meeste oplevert) is het nodig om voor de mate van menging kaders te stellen. Dit is gebeurd in de projectnota Hamerkwartier. Er is gekozen voor een menging van ‘wonen – niet wonen 2/3 - 1/3’. De keuzes ‘werk- woongebied 51-49%’ en ‘wonen – niet wonen 90-10%’ zijn als afgevallen. De keuze voor de verdeling wonen – niet wonen heeft effect op verkeer en vervoer, geluid, milieuzonering en sociale inclusiviteit. Afhankelijk van de menging vinden er verschillende vervoersbewegingen (meer woon-werk bij een hoger percentage wonen en meer bedrijfsverkeer bij een hoger percentage bedrijvigheid). Het is op voorhand niet te zeggen of de milieueffecten behorend bij verkeer, zoals geluid en luchtkwaliteit, slechter is bij een van de beschouwde varianten. De verdeling van het verkeer gedurende de dag is anders. Wel geldt dat er minder zware verkeersbewegingen (vrachtverkeer) zijn bij een hoger percentage wonen. Dus de variant 51-49% scoort daarop het minst positief van de drie varianten.

Blad 13 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Bij menging van bedrijvigheid en wonen kunnen aandachtspunten ontstaan op het gebied van milieuhinder. Het uitgangspunt is dat hinder voorkomen wordt en daardoor ook de positieve effecten van menging (levendigheid, dichtbij huis kunnen werken, etc.) blijven bestaan. Een menging van 2/3-1/3 kan op basis van dit ‘mengbeleid’ van de gemeente dus goed functioneren zonder extra milieuhinder mits rekening wordt gehouden met de positionering van de functies (bijvoorbeeld niet-wonen langs drukke wegen, en potentiële hinderbronnen aan de randen). Samengevat geldt dat de gekozen variant ‘menging 2/3-1/3’ qua milieueffecten niet slechter scoort dan de andere varianten en voordelen heeft op het gebied van levendigheid, uitstraling, toekomstbestendigheid van het gebied, etc.

Bouwblok en gebouwtypologieën De type bouwblokken geschikt voor Hamerkwartier hangt samen met de gekozen stedenbouwkundige structuur. In de projectnota zijn hiervoor nog twee keuzes afgewogen waarbij de keuze voor ‘gesloten bouwblokken met gevelwanden in uniforme bouwhoogte’ is afgevallen. Een samengesteld blok/strip past beter in de gekozen stedenbouwkundige structuur en is nodig om de beoogde functiemix te kunnen laten ontstaan.

Figuur 2-7: Keuze bouwblokken uit de projectnota met links het gesloten bouwblok met uniforme bouwhoogte en rechts het samengestelde blok/strip.

De inrichting van de bouwblokken in samengestelde blok/strips heeft een positief effect op gezondheid en op mogelijkheden voor hoogbouw. Doordat er op verschillende hoogten en structuren gebouwen in het gebied worden geplaatst ontstaan er luchtstromen tussen de gebouwen die in warmere perioden een positieve bijdrage kunnen leveren op gezondheid door het verkoelende effect dat dit oplevert. Twee aandachtspunten bij de variatie in hoogbouw in de bouwblokken zijn de mate van bezonning en de minder goede afscherming van geluid (een bouwblok heeft een positiever effect). Samengevat geldt dat de keuze voor het samengestelde blok veel positieve effecten heeft, maar ook twee aandachtspunten: bezonning en geluidluwe gebieden. Deze aandachtspunten worden nader onderzocht in hoofdstuk vijf van dit MER.

Dichtheid In de Projectnota is een zorgvuldig afweging gemaakt met betrekking tot de toegestane dichtheid in het Hamerkwartier. Er mag niet worden ingeleverd op de kwaliteit van het gebied door het toevoegen van een hogere dichtheid aan bebouwing. De Floor Space Index (FSI) is dan ook in drie

Blad 14 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

varianten afgewogen voordat in de projectnota een keuze is gemaakt voor ‘Hoogstedelijk: FSI gemiddeld 3,7’. De alternatieven ‘Stedelijk: FSI gemiddeld 2,6’ en ‘Super hoogstedelijk: FSI gemiddeld 5,0’ zijn daarmee afgevallen.

Figuur 2-8: Dichtheid keuze vanuit projectnota met links 'stedelijk', midden 'hoogstedelijk' en rechts 'super hoogstedelijk'

Een hogere FSI betekent dat er in hetzelfde gebied een grotere dichtheid aan bebouwing. Dit kan op meerdere manieren ingevuld worden, bijvoorbeeld door meer of minder hoogbouw. Meer en hogere torens kunnen een negatief effect hebben op zowel bezonning en schaduwwerking, als op windhinder in het gebied. Ook is minder afschermende werking op grotere hoogten, waardoor hier hogere geluidswaarden optreden dan bij de ‘lagere bouwblokken’ van maximaal 30 meter (deze schermen elkaar meer af). De daadwerkelijke effecten hangen ook sterk af van de architectonische uitwerking. De gemeente heeft echter de wens om enkele hoogbouwaccenten in het gebied toe te staan. Voor hoogbouw in Hamerkwartier is een Hoogbouw Effect Rapportage (HER, zie ook paragraaf 5.12) opgesteld. De uitkomst van dit onderzoek is de conclusie dat situering van hoogbouw tussen de 70 en maximaal 120 meter op de Hamerkop, de landtong ten zuiden van het voormalige Van Hasseltkanaal, landschappelijk de grootste kwaliteit oplevert. Op deze plek blijkt vanuit diverse gezichtspunten rondom het IJ èn vanaf structuurlijnen in Noord hoogbouw het meest bij te dragen aan het leesbaar maken van de grote maat van het IJ samen met hoogbouw op de kop van Sluisbuurt en in het Oostelijk Havengebied. Ook het opspannen van het Van Hasselttracé (samen met de hoogbouw op NDSM-werf) draagt hier aan bij.

Samengevat geldt dat de gekozen FSI van 3,7 in beginsel niet beter of slechter scoort dan de andere twee varianten. Veel hangt af van de situering en vormgeving van gebouwen. De effecten op windhinder, bezonning en geluid worden nader beschouwd in dit MER.

Parkeren Gemengd wonen en werken vraagt om voldoende parkeerruimte binnen het gebied. In de Projectnota is hieraan invulling gegeven door te kiezen voor een combinatie van twee alternatieven namelijk ‘ondergrondse, duurzame parkeervoorzieningen’ en ‘demontabele of transformeerbare gebouwen’ als tijdelijke oplossing. Nog twee andere opties zijn overwogen namelijk parkeren ‘op straat’ en ‘bovengronds gebouwd’, deze alternatieven zijn echter afgevallen.

Blad 15 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Figuur 2-9: Parkeerkeuze in projectnota met de klok mee vanaf linksboven parkeren op straat, bovengronds gebouwd, ondergrondse, duurzame parkeervoorzieningen en demontabele/transformeerbare gebouwen.

De keuze om parkeren ondergronds of in tijdelijke demontabele gebouwen te voorzien, heeft een positiever effect op het milieu dan de andere twee opties. De mogelijkheden om meer ruimte op straat in te richten om te spelen, voor groen en water kan beter ingevuld worden met de gemaakte keuzes. Ook is sprake van duurzaam ruimtegebruik. Samengevat heeft de voorkeurskeuze voor parkeren minder impact op het milieu dan de afgevallen varianten.

2.5

Sturingsfilosofie van de gemeente voor Hamerkwartier De mate van sturing op de transformatie door de gemeente is van invloed op het behalen van de hiervoor gestelde ambities voor Hamerkwartier. Bij de transformatieopgave hanteert de gemeente als algemeen sturingsprincipe ‘uitnodigingsplanologie’. De realisatie van de ontwikkelingen vindt plaats door de markt, via de grondeigenaren in het gebied. Immers, de gemeente heeft weinig grondposities in het Hamerkwartier. De meeste grond is in erfpacht uitgegeven. De gemeente creëert primair de randvoorwaarden voor de transformatie door belemmeringen weg te nemen, juridisch planologische kaders te stellen en waar mogelijk de initiatiefnemers te faciliteren. De gemeente hanteert als uitgangspunt dat grondeigenaren en erfpachters het toekomstige bouwprogramma zelf op basis van vrijwilligheid realiseren. Dit betekent dat de gemeente geen grond zal aankopen ten behoeve van de uitgifte van bouwrijpe grond. De gemeente zal wel ten behoeve van de noodzakelijke uitbreiding van de openbare ruimte, infrastructuur, kades, elektra, etc. grond in eigendom willen verkrijgen. Dit geldt ook voor (een aantal van) de maatschappelijke voorzieningen, zodat deze op de gewenste locaties komen.

Blad 16 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Het huidige gebruik, de bestaande milieubelemmeringen, bereikbaarheid, eigendomssituatie en de korrelgrootte van de kavels van de deelgebieden bepalen daarbij voor een belangrijk deel het tempo van de transformatie: schoksgewijs grote delen in één keer of juist een meer fluïde ontwikkeling van kavel per kavel. In goede markcondities is er daarbij naar verwachting een grote bereidheid bij zittende grondeigenaren om ‘mee te transformeren’. Een visie over hoe het gebied eruit kan komen te zien en mogelijkheden qua bouwhoogten en verkaveling is in de Projectnota opgenomen en wordt thans in het Investeringsbesluit ruimtelijk en programmatisch nader uitgewerkt. Een gunstige markt gecombineerd met voldoende beschikbare grond zal op deze wijze, zonder een actieve rol van de gemeente die verder gaat dan kaderstellen, verleiden en invulling geven aan randvoorwaarden, leiden tot een relatief hoge woningbouwproductie (scenario A) terwijl een ongunstige markt automatisch zal leiden tot temporisering (scenario B) omdat grondeigenaren, ook als de kaders er wel zijn om te transformeren, terughoudend zullen zijn in het omzetten van hun bedrijfslocatie.

In geval van de situatie van een gunstige markt met onvoldoende bouwrijpe grond beschikbaar (scenario C) zal de focus moeten liggen op actief gemeentelijk beleid om transformatie juridisch planologisch mogelijk te maken en zorg te dragen voor de benodigde infrastructuur. Scenario A, in combinatie met investeringen van de gemeente in infrastructuur en openbare ruimte (scenario C) is op dit moment dan ook het meest logische ontwikkelscenario voor Hamerkwartier. In geval van zowel een ongunstige markt als het niet beschikbaar zijn van bouwrijpe grond (scenario D) is er de optie om anticyclisch te Gunstige markt Ongunstige markt investeren. Naar verwachting zal de markt dit niet oppakken, de gemeente kan hierin een rol spelen Figuur 2-10: Sturingsmogelijkheden. indien wordt overgegaan het wegnemen van belemmeringen en/of tot actief verwerven van grondposities. Deze sturingsfilosofie is vooralsnog niet aan de orde.

2.6

Participatietraject Vanwege de sturingsfilosofie die Amsterdam hanteert voor de transformatie van Hamerkwartier, is het belangrijk dat de huidige en toekomstige gebruiker van het gebied mee kan denken over hoe de transformatie vormgegeven wordt. De gemeente heeft zelf beperkt grondposities in Hamerkwartier, maar faciliteert wel de ontwikkelingen die de grondeigenaren uitvoeren. Ook heeft Amsterdam de wens om Hamerkwartier te laten aansluiten, complementair, op de omliggende wijken. De gemeente heeft baat bij een overzichtelijk en open participatietraject.

Blad 17 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

In 2017 zijn enkele thema-avonden georganiseerd om ideeën en wensen op te halen bij omwonenden, ondernemers en belangstellenden. Hier is gesproken over de identiteit van Hamerkwartier, de openbare ruimte, wenselijke verbindingen met omliggende buurten, het type woningen en bedrijvigheid, en de omgang met duurzaamheid en gezondheid. Dit heeft een basis gelegd voor de Projectnota zoals deze in oktober 2018 is vastgesteld. De informatieavonden en gesprekken met buurtbewoners en huidige gebruikers van het gebied gaan ondertussen onverminderd door. Ook spreekt de gemeente op achtergrond met andere relevante partners in het gebied, zoals met de woningcorporaties over de totstandkoming van sociale huurwoningen en in welke mate een positieve spin-off aan de omliggende buurten gegeven kan worden. Met de ondernemers is er ook nog een apart participatietraject geweest. Er is op verschillende momenten middels participatiesessies en expertsessies samengewerkt met de huidige ondernemers van het Hamerkwartier. Middels een enquête en een aantal interviews zijn de huidige ondernemers gevraagd mee te denken over de toekomst van het Hamerkwartier. In het document Hamerkwartier Werkt (bijlage 2) is een verslag van de enquête en de expertsessie terug te vinden.

Daarnaast is de gemeente ook in gesprek met het naastgelegen bedrijf Albemarle, een chemicaliënbedrijf dat al sinds de jaren ’50 op de huidige locatie zit. Ook dit overleg gaat in de toekomst onverminderd door. De participatiemomenten gaan gedurende de transformatie van Hamerkwartier door. Uitgangspunt hierbij is dat toekomstige bewoners en de inwoners van de omliggende wijken actief worden betrokken bij het meedenken over de inrichting van de openbare ruimte, zoals de Meeuwenlaan, de pocketparks en het Oeverpark. Sporten en speelvoorzieningen worden complementair met de omgeving gerealiseerd: het is dus niet de bedoeling dat nieuwe voorzieningen in Hamerkwartier concurreren met bestaande voorzieningen in de omliggende wijken. Men wordt tijdig geïnformeerd wanneer en hoe ze mee kunnen denken.

Blad 18 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

3

Referentiesituatie, beleidskaders en raakvlakprojecten In dit MER zijn de effecten van de transformatie van Hamerkwartier beschouwd binnen de relevante kaders. Deze kaders bestaan uit de referentiesituatie, relevante beleidskaders en projecten die rond om het Hamerkwartier parallel of in de toekomst autonoom worden ontwikkeld met mogelijke effecten. Dit zijn raakvlakprojecten waar voor elk een gevoeligheidsanalyse is uitgevoerd. In dit hoofdstuk zijn deze kaders waarin het MER Hamerkwartier zich bevindt toegelicht.

3.1

Referentiesituatie Het referentiejaar voor dit MER is 2030: voor de milieuonderzoeken is dus gerekend en geregenereerd met het idee dat Hamerkwartier in 2030 volledig ontwikkeld is. De referentiesituatie is grotendeels gelijk aan de huidige situatie. Dit komt omdat het geldende bestemmingsplan (Hamerstraatgebied, 2013) vooral een consoliderende functie heeft: de gemengde bestemmingen zijn nu al ingevuld met de bestaande bedrijven, kantoren, horeca en detailhandel. Er is wel een autonome groei van het verkeer voorzien, alsook de realisatie van plannen waarover al besluitvorming heeft plaatsgevonden. De transformatie van Hamerkwartier zelf is voor de referentiesituatie echter nog niet meegenomen. Een belangrijk verschil tussen de huidige situatie en de referentiesituatie 2030 zijn de verkeersintensiteiten. Door de sterke groei van Amsterdam neemt het verkeer in de autonome situatie ook toe. Dit zal ook leiden tot meer verkeer in Noord en in en rondom Hamerkwartier. De omvang van het verkeer in en rondom het plangebied wordt in het MER verder beschouwd en afgezet tegen de plansituatie uit de projectnota. Hierbij wordt gerekend met het referentiejaar 2030 en een doorkijk gegeven naar 2040. Daarnaast zijn binnen het gebied momenteel circa 200 woningen aanwezig. Woningbouw is onder het huidige bestemmingsplan beperkt toegestaan op het terrein.

Referentiesituatie voor Albemarle Het kader voor de referentiesituatie voor Albemarle wordt gevormd door: -

De vigerende milieuvergunning (2018) Twee milieuneutrale aanvragen (2019): plaatsen HCL-scrubber, oxaalzuur-tank, H2-filterunit Drie milieuneutrale aanvragen (2021): nieuw modulair laboratorium, gebruik maken van nieuw extursie additief en vervanging van de anti-scalent op de Evides RO-water plant.

Het vigerende bestemmingsplan Nieuwendam Zuid II (2013) Dit bestemmingsplan biedt nog enige uitbreidingsruimte voor bouwwerken, geen gebouwen zijnde. Met inachtneming van de vigerende bestemmingsplannen Nieuwendam Zuid II en Hamerstraatgebied geldt echter dat Albemarle gebonden is aan aanwezige gevoelige bestemmingen/objecten zoals de woonboten en de woningen in Vogeldorp. Omdat deze dicht bij het bedrijf liggen, dient hiermee in de autonome situatie al rekening te worden gehouden bij iedere uitbreiding van Albemarle. De werking van de bestaande geluidszone en daarin aanwezige MTG’s in het Vogeldorp en de verleende hogere waarden aan de Aambeeldstraat 4-6 werk hierbij sturend.

Blad 19 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

Daarnaast zijn er twee aanvragen waarvan nog niet duidelijk is of deze voor vergunningverlening in aanmerking komen, maar dit gezien de status ervan wel in dit MER als gevoeligheidsanalyse bij de relevante milieuaspecten is meegenomen (zie daarvoor hoofdstukken 5.2 (Geluid), 5.3 (Luchtkwaliteit), 5.4 (Externe veiligheid) en 5.5 (Miieuhinder bedrijven).Het gaat hierbij om: -

Aanvraag voor de aanpassing van de HPC-fabriek (2020) Aanvraag transport over water (2021)

Aanvraag voor aanpassing van de HPC-fabriek (2020) Het bedrijf heeft ook een aanvraag Wm-vergunning ingediend (2020) voor het aanpassen van de site. Albemarle is voornemens om de HPC-3-fabriek op haar locatie te wijzigen. De aanmaak van een tussenproduct dat nu nog extern wordt betrokken, wordt in het bestaande proces van HPC-3 geïntegreerd. De verandering betreft de toevoeging van dit productieproces. De productiecapaciteit van de HPC-fabriek wijzigt niet, toevoegen van de (tussen)productie in HPC-3 is aanvullend en past binnen de bestaande en vergunde productiecapaciteit. Het aantal bulkverladingen in de aanvraag voor nikkelhydroxycarbonaat (NHC) bedraagt 90 verladingen per jaar. De aanvraag ziet ook op wijziging van het aantal bedrijfsuren van de discontinue stofafzuiging van de NHC-silo. De nieuwe procesinstallatiedelen die gelet op de verandering benodigd zijn, zullen aansluiten op de huidige HPC-3 en daarmee een deel van de ruimte van de bestaande PGS 15-opslag innemen (inpandig). Voor de productie van het tussenproduct zal een nieuwe grondstof (organisch zuur, waterbezwaarlijk) en nikkelhydroxycarbonaat (NHC, acute toxiciteit bij inademing, gevarencategorie 1 en 2) worden gebruikt.

Het vloeibare organisch zuur zal worden opgeslagen in een uitpandig gelegen bovengrondse tank (40 m3) in een tankput, terwijl de opslagsilo (40m3) van het poedervormige NHC volgens opgave van het bedrijf, op het dak van het productiegebouw zal worden geplaatst. N.B. Deze vergunningaanvraag staat tijdens dit schrijven (december 2021) on hold. Aanvraag voor transport over water In november 2021 heeft Albemarle een aanvraag ingediend om het transport over de weg grotendeels om te zetten naar transport over het water in het kader van de verduurzamingopgave. Ten aanzien van deze aanvraag is door de gemeente geconstateerd dat deze niet vergunbaar is wegens strijd met het bestemmingsplan (activiteiten niet toelaatbaar binnen de bestemming Water). Om die reden is deze aanvraag noch als autonome ontwikkeling noch in de gevoeligheidsanalyse in dit MER betrokken.

Per thema wordt in hoofdstuk vijf een nadere beschrijving van de huidige situatie en referentiesituatie beschreven.

3.2

Gevoeligheidsanalyse Een raakvlakproject is een project dat onafhankelijk van de ontwikkeling van Hamerkwartier tot stand kan komen, maar waarover nog geen formeel besluit is genomen. Deze projecten zijn dan ook niet opgenomen in de referentiesituatie of het Projectnota-alternatief. Het is wel mogelijk dat dit project de ontwikkeling van Hamerkwartier kan beïnvloeden. Rondom Hamerkwartier spelen enkele raakvlakprojecten waarvan de potentiële milieueffecten middels een gevoeligheidsanalyse worden beschouwd. Het gaat om: een potentiële oeververbinding over het IJ, een HOV-inpassing over Johan van Hasseltweg, en een exercitie over de toekomstplannen van Albemarle en de relatie met Hamerkwartier. Paragraaf 8.2 gaat nader in op de mogelijke impact van de raakvlakprojecten. Oeververbinding over het IJ Het gemeentebestuur van Amsterdam heeft begin 2021 het advies over de oeververbindingen over het IJ, opgesteld door Commissie d’Hooghe, integraal overgenomen. Onderdeel van het advies is een oeververbinding tussen het Azartplein (Oost) en de Johan van Hasseltweg in Hamerkwartier.

Blad 20 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

De gemeente wil de verdere haalbaarheid van dit advies onderzoeken, waarvoor tot 14 november 2021 de Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ ter inzage heeft gelegen. Aangezien er nog geen formeel juridisch-planologisch besluit over deze verbinding is genomen, maar dit naar verwachting wel een impact op het vervoersnetwerk heeft, wordt voor deze verbinding een gevoeligheidsanalyse in het MER opgenomen. Met de gevoeligheidsanalyse wordt het effect op de milieuaspecten en de ambities in beeld gebracht.

Figuur 3-1: Schematische ligging van de oeververbinding,

HOV Johan van Hasseltweg In relatie tot de oeververbinding wordt ook gesproken over een mogelijke HOV-verbinding die de volledige Noordelijke IJoevers richting Zaandam volgt. Verwacht wordt dat de route dan in elk geval over de Johan van Hasseltweg in Hamerkwartier loopt. HOV ZaanIJ is in de planvorming en nog niet vastgesteld. Dit project zit daarom niet standaard in de referentiesituaties van het Amsterdams verkeersmodel. Wel zit HOV ZaanIJ in het maatregelpakket van het Mobiliteitsplan Noord (zie beleidskader in paragraaf 3.3). Toekomstplannen van Albemarle Albemarle heeft in 2020 een uitbreiding aangevraagd op de Wm-vergunning van de voor de uitbreiding van HPC-productietak. In elk van de relevante milieuhoofdstukken is een kader gepresenteerd wat de potentiële effecten op het milieu zijn door de uitbreidingsplannen van Albemarle. In november 2021 is door het bedrijf een aanvraag ingediend voor het intensiveren van scheepvaartverladingen (ten koste van transport over de weg). Ook heeft het bedrijf in 2021 bij de gemeente Amsterdam hun toekomstplannen toegelicht, op basis van plannen voor verduurzaming en bedrijfsvoering, die zijn vertaald naar geluidruimte voor de toekomst (zie paragraaf 6.3.5). N.B. De milieusituatie voor Albemarle is uitvoerig in dit MER beschreven.

Voor geluid is aanvankelijk in het proces uitgegaan van een niet-opgevuld geluidmodel voor de referentiesituatie, met een gevoeligheidsanalyse op basis van extra fictieve geluidbronnen. In een aanvullend stuk (paragraaf 6.3.5) is een beschouwing gegeven van de geluidsituatie bij het volledig uitvoeren van de toekomstplannen (gepresenteerd in 2021) van Albemarle. Bij de overige milieuaspecten die

Blad 21 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

relevant zijn voor Albemarle, is in de betreffende milieuhoofdstukken waar relevant een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd.

3.3

Relevante beleidskaders Amsterdam heeft veel relevant beleid dat van toepassing is bij de transformatie van Hamerkwartier. Het gaat hierbij zowel om globale visies als om meer themagerichte kaders en regels. Hieronder zijn de belangrijkste beleidskaders en pijlers voor gebiedsontwikkeling kort uiteengezet die de vastgestelde kaders bij de planvorming voor Hamerkwartier vormen. Overig relevant beleid komt aan bod bij het afpellen van de milieuthema’s in hoofdstuk 5. NOVI Het Rijk stelt in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) dat Nederland in de toekomst een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving moet bieden en economisch moet kunnen floreren. De doorontwikkeling van Nederland vindt zo veel mogelijk in bestaand stedelijk gebied plaats, en is klimaatbestendig en natuurinclusief. In de NOVI wordt erkend dat de druk op de ruimte en de leefomgeving voortdurend om een afweging van verschillende belangen vraagt. De opgaven waar we voor staan komen samen in vier prioriteiten die samenhangen met grote transities. Deze prioriteiten zijn: 1. Naar een duurzame en concurrerende economie. 2. Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving. 3. Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving. 4. Naar een waardevolle leefomgeving. Omgevingsvisie Noord-Holland De Omgevingsvisie Noord-Holland 2050 is vastgesteld op 19 november 2018.

Hierin beschrijft de provincie haar doelen richting 2050. De ambitie die hierin geformuleerd is, luidt: “Noord-Holland heeft een relatief hoog welvaarts- en welzijnsniveau. Om deze ook voor de toekomst vast te kunnen houden, richten we ons op een goede balans tussen economische groei en leefbaarheid. Zodanig dat bij veranderingen in het gebruik van de fysieke leefomgeving de doelen voor een gezonde en veilige leefomgeving overeind blijven.” De sturingsfilosofie van Noord-Holland is ‘lokaal wat kan, regionaal wat moet’. Omgevingsvisie Amsterdam 2050 De Omgevingsvisie van Amsterdam 2050 is op 8 juli 2021 door de raad vastgesteld. De omgevingsvisie vervangt daarmee de Stuctuurvisie Amsterdam 2040. Met uitzondering van de onderwerpen hoofdgroenstructuur en hoogbouw. De Omgevingsvisie sluit aan op de provinciale en nationale omgevingsvisies. De gemeente stelt haarzelf als doel om een grote slag in de verstedelijking te maken: vooral de noordelijke IJ-oevers, Amsterdam-Zuidoost en het gebied ten noorden van de Nieuwe Meer worden genoemd als locaties om veelal verouderde bedrijventerreinen te transformeren naar gemengde woon-werkgebieden. Hamerkwartier is daar één van. Noodzakelijk bij deze transformaties is dat het mobiliteitssysteem op de schop gaat: minder auto’s en aanzienlijk meer ruimte voor duurzame vormen van mobiliteit (ov, fiets, lopen).

Koers 2025 – Ruimte voor de Stad De ambitie, zoals beschreven in de nota Koers 2025 is een verdichtende, bereikbare, groene, gemengde en duurzame stad met gemengde stedelijke milieus. Om de beoogde groei met 50.000

Blad 22 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

woningen tot 2025 mogelijk te maken, is in Koers 2025 een stadsbrede inventarisatie gemaakt van mogelijke woningbouwlocaties. Hamerkwartier is hierin als versnellingslocatie aangewezen. Ruimte voor de Economie van Morgen De visie Ruimte voor de Economie van Morgen is de economische uitwerking van de stedelijke groeistrategie Koers 2025. Een onderdeel van de Ruimte voor de Economie van Morgen is de verdere (her)ontwikkeling van het waterfront langs het IJ en een uitbreiding van de binnenstad om drukte te spreiden. Het Hamerkwartier sluit hier enkel om haar locatie nabij het centrum en het IJ direct bij aan. In de visie is Hamerkwartier aangeduid als productieve en creatieve wijk. Kantorenstrategie Amsterdam In de Kantorenstrategie wordt een flexibelere omgang met kantoorruimte beschreven. Het doel van de Kantorenstrategie is namelijk dat er transformatie van kantoren mogelijk moet zijn op plekken waar er minder vraag is en dat nieuwe en bestaande kantoren aantrekkelijker moeten worden door functiemenging en een verbetering van de bereikbaarheid. Hoewel het Hamerkwartier niet primair als kantorenlocatie fungeert, wordt er wel rekening gehouden met de mogelijkheid voor meer kantoorruimte – en daarnaast dus ook met een goede functiemenging en een betere bereikbaarheid voor het hele gebied. In 2017 is de Kantorenstrategie geactualiseerd.

De actualisering maakt het mogelijk om met de gewenste flexibiliteit en wendbaarheid in te spelen op de dynamische ontwikkelingen op de kantorenmarkt zoals een Brexit. De uitvoering vindt plaats in de projecten van gebiedsontwikkeling. Voor Hamerkwartier wordt rekening gehouden met ca 50.000m2 bvo aan kantoren vanaf 2020. Bedrijvenstrategie 2020-2030 Ondernemerschap en bedrijvigheid zorgen voor goede banen in Amsterdam, en er is ruimte nodig om bedrijven te huisvesten. Ruimte die onder druk staat, onder andere vanwege de grote behoefte aan nieuwe woningen. De gemeente wil voldoende ruimte behouden voor bedrijven in de (ambachtelijke) maakindustrie, reparatie en logistiek. In de ‘bedrijvenstrategie 2020-2030’ staan de keuzes van de gemeente beschreven ten aanzien van de verdeling en het efficiënt gebruiken van de ruimte in de stad. In de Bedrijvenstrategie 2020-2030 is Hamerkwartier opgenomen als één van de bedrijventerreinen waar wonen en werken naast elkaar gebeuren. Dat gebeurt door de beschikbare ruimte voor bedrijvigheid in Amsterdam maximaal te benutten en waar mogelijk te vergroten. Hiermee ondersteunt Amsterdam zowel de eigen ambitie als de MRA-ambities.

De strategie gaat uit van de volgende ruimtelijke speerpunten: (1) maximaal de kansen benutten om bedrijvigheid en wonen te combineren, (2) het bestendigen, intensiveren en verduurzamen van bedrijventerreinen, (3) selectief omgaan met de laatste vrije kavels op bedrijventerrein (4) een regionale aanpak voor bedrijfslocaties. Er is vanuit de bedrijvenstrategie aandacht voor inclusiviteit, verduurzaming en regionale concurrentiekracht. Woonagenda 2025 De Woonagenda heeft als doel een aanbod van voldoende, kwalitatief goede en betaalbare woningen in 2025 en ze bevat nieuwe uitgangspunten voor de woningbouwprogrammering. Deze gaan uit van de verdeling 40 procent sociale huur, 40 procent middelduur (huur en koop) en 20 procent dure huur en koop. Daarbij zijn spelregels vastgesteld om deze programmering toe te

Blad 23 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

passen in projecten. Bij vaststelling van de Projectnota is voor Hamerkwartier de verdeling vastgesteld op 30-40-30. Watervisie Amsterdam 2040 Het Hamerkwartier ligt aan het IJ. In de Watervisie 2040 van de gemeente wordt gestuurd op een grotere belevingswaarde van openbaar water, en zowel recreatief als functioneel veilig. Tevens wordt het van belang geacht om goed om te gaan met afvloeiing en de opslag van regenwater, zeker in relatie tot klimaatverandering en klimaatadaptatie. Dit beleid geldt ook voor Hamerkwartier. Groenvisie 2020-2050 In de visie zijn de groene ambities voor Amsterdam uitgewerkt. De prioriteit wordt daarbij de komende jaren gelegd op stadsparken, klimaat en biodiversiteit, groen in de buurt en verbindingen en toegankelijkheid. Steeds meer Amsterdammers maken gebruik van groen in hun buurt. Het heeft een belangrijke functie als ontmoetingsplek voor buurtbewoners en zorgt ervoor dat mensen meer bewegen. Daarnaast ziet de gemeente graag dat mensen zelf aan de slag gaan met groen. En geeft waar mogelijk subsidie. Bijvoorbeeld voor de aanleg van een geveltuin, groene slinger in uw smalle straat, groene muur, of daktuin, om groenten te verbouwen of de buurt te vergroenen. Omdat mensen groen in hun nabijheid willen, is binnenstedelijk verdichten alleen mogelijk met voldoende en kwalitatief hoogstaand groen in de buurt.

Voor het Hamerkwartier geldt dat het Noorderpark en het Vliegenbos de belangrijkste hoofdgroenlocaties zijn. Amsterdam hanteert sinds 2018 een groennorm waar plannen aan moeten voldoen. Immers, voldoende groen draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Per woning wordt gehanteerd dat er 24 m² gebruiksgroen wordt gerealiseerd en 4 m² ecosysteemgroen. Van het gebruiksgroen dient 60% levend groen te zijn, de overige 40% mag uit paden, sport en spel bestaan. Het klimaat verandert. Het regent vaker harder en dat kan de stad niet aan. Om daar verandering in te brengen moet Amsterdam in 2050 zoveel mogelijk klimaatbestendig zijn. Het groen in de stad speelt hierbij een belangrijke rol. Groene daken zorgen bijvoorbeeld voor een betere opname van het regenwater en dat vertraagt de waterafvoer richting de straat. Zodanig dat de riolering de toename beter aan kan. Daarnaast heeft groen een verkoelende werking door verdamping bij extreme hitte. Agenda Duurzaamheid De Agenda Duurzaamheid (2015) bevat de gemeentelijke ambities voor duurzame energie, schone lucht, uitbreiding van milieuzones, circulaire economie en klimaatbestendigheid. De agenda bevat concrete plannen voor energiebesparing en het versneld aardgasloos maken van de stad. Amsterdam wil verder gaan dan het voldoen aan landelijke en Europese normen en de verduurzaming in de stad versnellen.

De focus wordt verschoven van de 'norm' naar 'gezondheid', waarbij niet alleen de meetbare normen maar ook de gezondheidseffecten voor de individuele Amsterdammer worden bekeken. De versnelling vraagt om anders denken en om daadkrachtige samenwerking met Amsterdammers, bedrijven, maatschappelijke partijen en kennisinstellingen. Op het gebied van energie heeft Amsterdam als doel om in 2030 55% en in 2050 95% minder CO2uitstoot te realiseren ten opzichte van 1990. Daarnaast streeft de stad naar 100% gebruik van duurzame energie in 2050. Deze doelen zijn inmiddels verder uitgewerkt in een Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal en lokale klimaatakkoorden. De Routekaart beschrijft de lange termijn

Blad 24 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

visie en strategie op de Amsterdamse energietransitie, de cijfers en de acties voor de korte termijn. Op het gebied van circulariteit is de aanpak beschreven in de Strategie Amsterdam Circulair 20202025. Het Innovatie- en uitvoeringsprogramma Amsterdam Circulair 2020 – 2021 beschrijft ruim 200 projecten die we momenteel al uitvoeren in de stad - veelal in samenwerking met partners. Om de voortgang van een circulaire stad te kunnen volgen, ontwikkelt Amsterdam een Monitor. De monitor brengt grondstoffen- en materiaalstromen in kaart die de stad binnenkomen en volgt ze tot dat ze verwerkt worden. De ontwikkeling van het Hamerkwartier biedt goede kansen om deze ambities te realiseren en nieuwe concepten in de praktijk te testen. Duurzame en slimme bouwlogistiek Amsterdam stimuleert een duurzame en slimme bouwlogistiek (Uitvoeringsagenda Stedelijke Logistiek Amsterdam 2016). De stimulering dient meerdere doelen o.a. vermindering van de uitstoot van CO2, een gezondere luchtkwaliteit (door minder uitstoot van stikstofdioxide en fijnstof), minder geluidoverlast, een betere doorstroming van het verkeer over weg en water, een grotere verkeersveiligheid en minder schade aan bruggen, kades en wegen. De inzet van schone bouwwerktuigen wordt gestimuleerd. Gebruik zoveel mogelijk elektrische bouwwerktuigen of bouwwerktuigen met een schone emissienorm.

Uitvoeringsagenda Mobiliteit Amsterdam De Mobiliteitsagenda (2015) bestaat uit een groot aantal maatregelen die in de hele stad worden doorgevoerd. Hierbij gaat het met name om het verminderen van autoverkeer in en door de stad, de parkeerproblemen grotendeels ondergronds oplossen, het opwaarderen van openbaar vervoernetwerken, nieuwe verbindingen voor fietsers en voetgangers over het IJ. In het bijzonder wordt in de Mobiliteitsagenda de verbetering van de verbinding met Amsterdam-Noord genoemd. De onderwerpen uit de Mobiliteitsagenda sluiten aan op de bereikbaarheids-ambities voor het Hamerkwartier. Mobiliteitsplan Noord het Mobiliteitsplan Noord is vastgesteld op 29 juni 2021 door het college van B&W. Het Mobiliteitsplan Noord schetst het effect van de groei van het aantal inwoners op de bereikbaarheid binnen het stadsdeel. Er is bepaald welke maatregelen nodig zijn om het stadsdeel goed bereikbaar en leefbaar te houden. Bijvoorbeeld als het gaat over parkeergelegenheid, fiets- en voetpaden, ovverbindingen, deelmobiliteit en knelpunten. De ontwikkeling van het Hamerkwartier is onderdeel van het Mobiliteitsplan Noord.

Blad 25 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

4

Opzet van het MER

4.1

De onderzoeksopzet op hoofdlijnen Om de milieueffecten goed in beeld te brengen en het proces herleidbaar en navolgbaar te maken, is ervoor gekozen het MER op te delen in drie onderdelen. Deze drie onderdelen structureren het verhaal en het gedachteproces. Het MER is als volgt opgedeeld: • Deel A: Inzicht in het programma en uitgangspunten voor Hamerkwartier, de huidige situatie/referentiesituatie in beeld en de effecten van het stedenbouwkundig voorkeursmodel (Projectnota-alternatief) inzichtelijk maken. • Deel B: Onderzoek naar varianten voor thema’s die een grote impact op de fysieke leefomgeving hebben en/of één of meerdere ambities negatief beïnvloeden. Ook wordt in dit deel inzicht gegeven in mogelijke effecten bij fasering voor Hamerkwartier. • Deel C: Het onderzoek van deel A en B leidt tot een spelregelkader met randvoorwaarden en maatregelen voor diverse thema’s.

Figuur 4-1: Onderzoeksopzet in hoofdlijnen.

Blad 26 van 249

Milieueffectrapport (MER) Hamerkwartier projectnummer 0436879.100 23 december 2021 revisie v7 Gemeente Amsterdam

4.2

Deel A: De effecten van het Projectnota-alternatief Deel A omvat hoofdstuk vijf van het MER. Hierin staan de plannen, uitgangspunten en ambities van en voor Hamerkwartier in beschreven. Ook zijn de effecten van hetgeen in de Projectnota als voorkeursmodel is vastgelegd per thema beoordeeld. Effecten van het Projectnota-alternatief ten opzichte van de referentiesituatie In hoofdstuk vijf wordt per thema de referentiesituatie (2030) beschreven. Ook wordt hier getoetst wat de effecten zijn van het Projectnota-alternatief (het stedenbouwkundige voorkeursmodel, zoals beschreven in hoofdstuk twee) per thema. Deze effecten worden beoordeeld middels een zevenpuntschaal (van – naar ++). De per thema beschreven mitigerende en optimaliserende maatregelen (die niet expliciet al benoemd zijn in de Projectnota), zijn niet betrokken bij de initiële effectbeoordeling. Beoordeling ++ + 0/+ 0 0/--

Omschrijving zeer positief positief enigszins positief neutraal enigszins negatief negatief zeer negatief

De effecten van het Projectnota-alternatief worden aan de hand van een lijst beoordelingscriteria beoordeeld. Deze beoordeling is, afhankelijk van het thema, kwantitatief en/of kwalitatief. De criteria en thema’s staan in de volgende tabel. Thema Verkeer en vervoer

Aspect

Beoordelingscriterium

Methodiek

Bereikbaarheid auto, OV en fiets Verkeersafwikkeling

Modal split Mate waarin de verkeersafwikkeling op de ontsluitingswegen wordt beïnvloed door de plannen Mate waarin het aantal ongevallen verandert als gevolg van de plannen De mate van parkeerdruk Geluidbelasting in plangebied op basis van oppervlakte (in %) per geluidklasse Verandering in absolute geluidbelasting bij bestaande woningen Geluidbelasting in plangebied op basis van oppervlakte (in %) per geluidklasse Verandering in absolute geluidbelasting bij bestaande woningen Geluidbelasting in plangebied op basis van oppervlakte (in %) per geluidklasse Verandering in absolute geluidbelasting bij bestaande woningen Veranderingen in de cumulatieve geluidbelasting Mate waarin trillinghinder optreedt Verandering in concentraties (toetsing Wm- en WHO-waarden) Verandering in concentraties (toetsing Wm- en WHO-waarden) Omvang plaatsgebonden risico

Kwantitatief Kwantitatief

Verkeersveiligheid Parkeren Industrielawaai Wegverkeerslawaai Geluid Scheepvaartlawaai

Luchtkwaliteit

Externe veiligheid en nautische veiligheid

Cumulatieve geluidbelasting Trillingen Stikstofdioxide (NO₂) Fijn stof (PM₁₀ en PM₂,₅) Plaatsgebonden risico inrichtingen, transport en buisleidingen Groepsrisico inrichtingen, transport en buisleidingen Nautische veiligheid

Omvang groepsrisico en impact Vlotte en veilige doorvaart op het IJ (zicht, radarverstoring, lichthinder op schepen)