bijlage 6 Concept Actualisatie NvU Sprong over het IJ 210914
Tekst van het document
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 20
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
3. Oostbrug (maatregel 3) 3.1 Samenvatting advies commissie D’Hooghe In het programma Sprong over het IJ heeft de gemeenteraad in 2017 ter invulling van maatregel 3 een voorkeursbesluit genomen voor de realisatie van een langzaam verkeerbrug, de Javabrug, tussen de Kop van het Java-eiland en het Hamerstraatkwartier, met als doel het sterk groeiende fietsverkeer over het IJ te spreiden via de oostelijke flank. In de uitwerking van dit voorkeursbesluit trok het Rijk, als verantwoordelijke instantie, de conclusie dat het nautisch niet veilig was om op deze locatie een brug te maken. De commissie D’Hooghe heeft opnieuw onderzoek gedaan naar de beste locaties om vaste oeververbindingen te realiseren. Op grond van de geformuleerde criteria voor de keuze van de oeververbindingen (zie pag. 50 in het advies) adviseert de commissie om aan de oostzijde een brug over het IJ te realiseren die meer oostelijk ligt dan de Javabrug: tussen de Johan van Hasseltweg in het Hamerkwartier en het Azartplein op de grens tussen het Java en KNSM eiland. De overwegingen hierbij zijn de volgende: • Een brug is hier nautisch wel mogelijk; het IJ heeft vanaf de oostzijde gezien pas ter hoogte van het Azartplein voldoende breedte en recht verloop om een brug
• Figuur 15: locatie Oostbrug geadviseerd door commissie D’Hooghe.
conform richtlijnen in te passen. Zo is er op deze plek voldoende ruimte voor recreatievaart in nevengeulen. • Goede en effectieve verbindingen met het bestaande fietsnetwerk kunnen worden gemaakt; de Oostbrug legt de verbinding tussen de Czaar Peterstraat en de Johan van Hasseltweg om de binnenring te kunnen sluiten. Het is bovendien mogelijk een fietsroute aan te leggen die de Czaar Peterstraat in een vrijwel rechte lijn verbindt met het Azartplein door middel van een
fietsbrug over de IJhaven. • Er kunnen extra (nautische) functies gerealiseerd worden; zo kan de zone rond het Kompaseiland worden gebruikt voor nieuwe functies – waarbij de commissie adviseert dit aan te wenden voor functies die een vlotte en robuuste vaarweg ondersteunen. • Omdat een brug sociaal veiliger is en meer aantrekkelijk voor grote aantallen ‘stedelijke overstekers’ is deze te verkiezen boven een tunnel. 21
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 21
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Daarbij adviseert de commissie om de Oostbrug (net als de Westbrug) niet alleen geschikt te maken voor fietsers en voetgangers, maar ook voor openbaar vervoer. De Oranjewerf zal op deze plek waarschijnlijk moeten sluiten omdat deze werf, na realisatie van de brug, niet bereikbaar zal zijn voor grote zeeschepen (die niet door de te openen delen van de brug passen).
3.2 Inpassing en aanlanding van de Oostbrug Om tot een nieuw, onderbouwd voorkeurs besluit op basis van het advies van de commissie te komen is divers onderzoek gedaan. De voorgestelde inpassing in de huidige en toekomstige stedelijke omgeving in relatie tot de inpassing boven de vaarweg, aangevuld met specificaties als maaiveldhoogtes vormen de basis om het advies voor de Oostbrug ruimtelijk te testen. Er is schematisch in beeld gebracht wat de ruimtelijke consequenties zijn van de gestelde uitgangspunten voor bruggen. Er is daarbij gekeken naar de impact van de voorgestelde doorvaarthoogte en het hellingpercentage voor bruggen waar ook openbaar vervoer op kan. Het haalbaarheidsonderzoek laat zien dat de Oostbrug op de door commissie geadviseerde locatie te realiseren is, ook inclusief OV. Voor een fietsbrug zijn er in het ontwerp meer mogelijkheden om te werken met bochten, waardoor de inpassing in de stad meer flexibel is. Voor het OV is nodig, dat de brug rechter is en dat bochtstralen enigszins worden
aangepast, waardoor de ligging van de brug over het water verschuift naar het westen (45 meter). Om de hellingen aan beide zijden in te kunnen passen zal de vaarweg ook richting het KNSM/Java-eiland iets verschoven moeten worden. Voor de aanlandingen op beide zijden zijn diverse varianten denkbaar. Een aantal zijn al in bijlage 2 toegelicht. In de volgende fase zullen deze verder worden uitgewerkt.
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies: • De brug moet zo gemaakt worden dat het veilig is om overheen te gaan. Bescherming tegen de wind is nodig voor fietsers en voetgangers. Daarnaast moet de brug zo gemaakt worden dat eraf springen voorkomen wordt. • Houd rekening met mobiliteit(sveranderingen) op de lange termijn. Maak de brug hier geschikt voor. • Maak de brug bereikbaar voor nood- en hulpdiensten. • Als de brug er komt, moeten ook de fietspaden van en naar de bruggen aangepast worden. Deze zijn nu niet breed genoeg. Let daarbij niet alleen op de directe aansluitingen, maar ook iets verderop, zoals de Czaar Peterstraat en het fietspad tussen de Johan van Hasseltweg en metrostation Noorderpark. • Er zijn zorgen over het veranderende uitzicht. Oproep: maak een mooi ontwerp en voeg uitzichtpunten toe. • Neem in het ontwerp vluchtroutes op. • Ontwerp en ontwikkel de brug in samenwerking met de omliggende projecten en gebieden en in nauw contact met de gebiedsteams van de stadsdelen. • De aanleg van nieuwe parken en publieke ruimtes wordt als positief ervaren, maar mag niet ten koste gaan van het water voor de deur van de bewoners. Neem de verdere uitwerking hiervan mee als onderwerp van gesprek en participatie met bewoners en andere belanghebbenden.
• Onderzoek de effecten van de brug op milieu en groen en kijk ook naar kansen om hier positief aan bij te dragen. Rainproof bouwen is hierbij een extra aandachtspunt. • De zorg leeft dat door extra wacht- en ligplaatsen de vaarroutes drukker worden en dit voor gevaarlijke situaties kan zorgen. • F iguur 16: haalbaarheidsmodel Oostbrug: bovenaanzicht (nb: 5=Kompaseiland 6=Azartplein 7-=Verbindingsdam IJhaven
22
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 22
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
3.2.1 Inpassing Oostbrug in het Hamerkwartier Bij de inpassing van de Oostbrug wordt rekening gehouden met het kader van de concept-investeringsnota Hamerkwartier. De aanlanding van de Oostbrug komt in het verlengde te liggen van de Johan van Hasseltweg (onderdeel van de nieuwe fiets / OV binnenring in Noord). De Johan van Hasseltweg wordt een belangrijke netwerkverbinding in Noord: verschillende verkeersknooppunten met o.a. de Noord/Zuidlijn maken deze weg een belangrijke schakel voor de ontsluiting van het Hamerkwartier én andere delen van Noord. Voor fietsers en OV is de verbinding daarmee logisch. De brugaanlanding ligt voornamelijk over het water: de hellingbaan loopt langs
de oever bij Albemarle en komt over de betonnen steiger naast de oude scheepshelling te liggen. De brug komt zo bij de kruising van de Johan van Hasseltweg met de G.T. Ketjenweg aan. Deze route moet toegankelijk blijven voor bestemmingsverkeer. Daarnaast zijn er andere straten in het gebied die aftakken van de Johan van Hasseltweg die niet geblokkeerd moeten worden door de brugaanlanding: de zesde Vogelstraat en de nieuwe straat aan de zuidzijde. Voor de aanlanding is al een drietal verschillende inpassingsvarianten bekeken waarbij de brugaanlanding bij het Hamerkwartier gesplitst wordt in twee delen: de hellingbaan voor fietsers en OV (zie voor de varianten pagina 19-21 in bijlage 2).
• Figuur 17: Oostbrug, van Azartplein naar het Hamerkwartier
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies: • Diverse oproepen om de brug integraal in te passen. Integraal in het ontwerp van de straat zodat het de wijk niet verdeelt, integraal in de ontwikkelingen die plaatsvinden (maar ontwerp het ook zo dat het zonder die ontwikkelingen ook werkt) en integraal in het grotere gebied (diverse parken rond de brug en de fietsroute langs het IJ). • Houd bij het ontwerp van de brug rekening met de bedrijfsvoering van Albemarle. Daarbij is ook de toekomstvisie van Albemarle een aandachtspunt. • Ontwerpopgave om het gebied om de brug goed bereikbaar te houden: kruispunt met de G.T. Ketjenweg en het kruispunt met de nieuwe tussenstraat ten zuiden van de Johan van Hasseltweg. • Vanuit de ontwerpopgave zou het fijn zijn als de brug kan stijgen vanaf de waterkant en niet al op de Johan van Hasseltweg.
3.2.2 Inpassing Oostbrug over het IJ Het IJ is tussen Noord en het Azartplein het breedst: in dit stuk liggen meerdere faciliteiten en onderdelen. Oostelijk van de brug ligt een groot geleide werk in het water die dient als wachtplaats voor de Oranjesluizen en als ligplaats voor kegelschepen (schepen geladen met gevaarlijke stoffen). Tussen dit geleide werk en het KNSM eiland zijn ligplaatsen voor duwbakken en een wachtplaats voor schepen die afmeren op spudpalen. Dichter naar het KNSM eiland toe ligt het Kompaseiland. Hier liggen ook de Franse boeien (wachtplaats voor zeeschepen). 23
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 23
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Westelijk van de Oostbrug is het IJ uitgediept in een grote zone: dit is de grote draaicirkel voor de zeecruise (de kleine ligt westelijk van de Kop van Java). De brug krijgt in het water de voorzieningen conform de in het advies benoemde nautische eisen en randvoorwaarden. De komst van de brug kan als gevolg hebben dat bestaande voorzieningen in het IJ aangepast moeten worden, om behouden te blijven of om de veiligheid op het water te borgen. Aandachtspunt is dat de vaarweg hier aan de noordkant van het IJ ligt: dit maakt de nautische en stedenbouwkundige inpassing vooral in Noord moeilijk en krap. Het IJ heeft hier een grote breedte: voor de inpassing is het wenselijk dat de brug 45 meter meer naar het westen komt te liggen en dat de vaarweg richting het KNSM- en Java-eiland een stukje opschuift, daarmee wordt de inpassing een stuk beter. Dit bepaalt ook de uiteindelijke ligging van de strekdam. Een eventuele verschuiving van de vaarweg moet afgestemd worden met Rijkswaterstaat. 3.2.3 Inpassing Oostbrug naar Azartplein op het Java/KNSM eiland De brugaanlanding komt hier direct op de kade te liggen. De doorgaande weg vanaf de Verbindingsdam (naast de Jan Schaeferbrug de verbinding naar het KNSM- en Java-eiland) zal vrijgehouden worden. De Verbindingsdam ontsluit hier het eiland voor auto, tram/bus en fietsverkeer.
Het Javaeiland wordt aan de IJ-zijde verder ontsloten terwijl de hoofdontsluiting op het KNSM juist tussen de bouwblokken ligt. Het plein moet
secundaire route. Het Azartplein heeft een grote draailus voor het eindpunt van de tram: met de komst van de brug is deze tramlus waarschijnlijk niet meer nodig. Hierdoor kan worden overwogen het plein opnieuw in te delen met de aansluiting van de hellingbaan van de nieuwe brug en de ‘Kompasdam’ in gedachten. Ook kan hier slim ontworpen worden om te proberen het hellingspercentage omlaag te krijgen. Door het plein deels op te hogen zoals bijvoorbeeld bij de Dam is gedaan waarbij toegang tot aanpalende gebouwen en wegen geborgd blijft, kan al hoogte op land gewonnen worden.
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies:
• F iguur 18: Oostbrug bovenaanzicht; haalbaarheidsmodel t.o.v. model Advies
deze verschillende stromen verkeer blijven faciliteren. Voor fietsers ligt er een beschutte fietsroute die tussen de woonblokken van het Java-eiland door slingert. De Surinamekade aan de noordzijde van het KNSM-eiland is een
• Het gebied kent al meerdere verkeersknelpunten. Met het extra verkeer van de Oostbrug (en de pontverbinding tussen Sluisbuurt en Sporenburg) wordt de verkeersdruk nog groter. Dit en het effect op de leefbaarheid is een zorgpunt in de buurt. • Er zijn zorgen over overlast door recreatie, met name op KNSM- en Java-eiland, rond de aanlanding van de brug en bij evt. nieuwe recreatieplekken. • De inpassing van de brug in het stedenbouwkundig ontwerp van de wijk (KNSM- en Java-eiland in het bijzonder) is een aandachtspunt. Houd rekening met behoud of juist versterking van de ruimtelijke kwaliteit. • De kans die Kompaseiland biedt, moet ook ten goede komen aan de bewoners van het gebied.
24
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 24
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Rietlandpark
• Figuur 19: Hamerkwartier naar Azartplein (rechts Java-eiland).
• F iguur 20: overzicht Oostbrug met IJhavenbrug en ‘Lloydpassage’
3.2.4 Ontsluiting Oostbrug via ‘Lloydpassage’ en IJhavenbrug Het advies stelt een brugverbinding over de IJhaven voor om een snellere fietsverbinding met de Czaar Peterstraat en de fietsbinnenring te kunnen maken. Dit is een ruimtelijke ingreep die echter verschillende problemen met zich meebrengt: • De inpassing van de IJhavenbrug naast de Verbindingsdam en het woongebouw is krap • De impact van de brug op de kwaliteit van de IJhaven is enorm • Er moet rekening worden gehouden met een doorvaarthoogte en indeling die overeenkomt met de naastgelegen Verbindingsdam
Gelet op de impact op de gebied en de zorgen die hierover in de wijk leven, is onderzocht of het mogelijk is om in eerste instantie gebruik te maken van het bestaande wegennet (via de Verbindingsdam). Uitkomst van deze studie lijkt positief, meer informatie hierover in bijlage 2. Daarom wordt een adaptieve werkwijze voorgesteld: eerst kunnen de bestaande verbindingen worden verbeterd. Hier kan meteen rekening worden gehouden met de extra fietsers van de tijdelijke pontverbinding naar de Sluisbuurt. Pas als de verkeersdoorstroming, verkeersveiligheid en leefbaarheid van de buurt dat noodzakelijk maakt, kan in overleg met betrokkenen een studie opgestart worden naar mogelijk realiseren van deze extra verbinding.
• De route loopt door winkelcentrum Brazilië en langs het Lloydhotel via de Rietlanden naar de Panamalaan. De doorbraak door het winkelcentrum is zo misschien niet de meest logische: voor deze route zouden meer mogelijkheden onderzocht moeten worden voordat tot deze gedeeltelijke sloop wordt overgegaan • De kruising met de Oostelijke Handelskade is door het nauwe profiel van deze straat niet overzichtelijk • De woongebouwen op de Rietlanden hebben uitgangen van woongebouwen en uitgangen van ondergrondse parkeergarages die uitkomen op deze nieuwe route
25
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 25
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies:
• Figuur 21: route ter vervanging van de IJhavenbrug en Lloydpassage.
• Veel omwonenden en ondernemers in en rond winkelcentrum Brazilië zijn tegen de doorsteek. Ze dragen het verbeteren van de Verbindingsdam aan als alternatief. • Met de verbinding door winkelcentrum Brazilië verdwijnt de supermarkt Jumbo. Dit is een goedlopende supermarkt die verschillende wijken bedient. De gevolgen moeten meegewogen worden en een alternatief of verplaatsing in hetzelfde gebied is wenselijk. • Café Anne&Max wordt niet direct geraakt, maar de doorsteek heeft wel grote impact. Er moet nagedacht worden over alternatieven voor een pand op deze locatie, zodat het café kan blijven bestaan. • Winkelcentrum Brazilië heeft een historische status: de constructie en de kap zijn origineel. Verder is het gebouw een fysieke eenheid, hier moet rekening mee gehouden worden. • Op Rietlandpark komen verschillende parkeergarages en andere ingangen uit. Ook steken groepen meerdere keren per dag het fietspad over tussen de basisschool en de BSO. Dit is moeilijk inpasbaar met drukke verkeersstromen. • De Fred Petterbaan zou te smal zijn voor het aantal fietsers, maar er is voldoende ruimte: er liggen bosjes, een fietspad, een voetpad en dubbele tramrails. Maak hier, net als in de Czaar Peterstraat, een enkel spoor van en je hebt ruimte genoeg. • Een brug over de IJhaven moet open kunnen voor de huidige woonboten.
26
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 26
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
3.3 Aansluiting van de Oostbrug op het fietsnetwerk De Oostbrug staat niet op zichzelf maar is straks onderdeel van het netwerk voor fiets en OV op beide oevers. Ze verbindt beide netwerken met elkaar en maakt het mogelijk dat er een doorlopende binnenring ontstaat voor fiets en OV. De uitwisseling tussen de delen van de stad aan beide zijden van het IJ worden met de brug gestimuleerd. Bestemmingen op beide oevers worden zodoende sneller en meer rechtstreeks bereikbaar. Voorwaarde is wel dat de toevoerroutes van/naar de brug voldoende robuust en verkeersveilig worden ingericht zodat ze de toegenomen verkeersstromen (fiets en OV) goed kunnen faciliteren. Daarnaast is het van belang dat er van/naar de brug zo mogelijk meerdere routes zijn zodat er keuzemogelijkheid ontstaat en eventuele drukte op piekmomenten zoveel mogelijk wordt gespreid. In het kaartje hiernaast zijn de belangrijkste toevoerroutes voor de fiets weergegeven:
• Figuur 22: Oostbrug 2040, toevoerroutes fiets, uit VMA. (dikte pijl geeft indicatie verdeling over richtingen)
27
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 27
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Noord De dominante richting voor fiets in Noord vanaf de Oostbrug, volgt de route van de binnenring in Noord naar de Meeuwenlaan. Bij de Meeuwenlaan splitsen de fietsstromen zich richting het noorden (Meeuwenlaan noord/Waddenweg) en het westen, richting metrostation Noorderpark. Laatstgenoemde route is die van de gesloten binnenring. Bij de plannen voor de Johan van Hasseltzone (tussen Meeuwenlaan en Mosplein) wordt deze fietsroute van de doorlopende binnenring meegenomen. Aandachtspunten hierbij zijn: • Op de noordoever is vanaf de brug de dominante richting voor de fiets richting Meeuwenlaan-noord en richting Mosplein (de Johan van Hasseltzone). De fietsroute via de Johan van Hasseltzone is die van de gesloten binnenring. • Indien in deze zone onvoldoende ruimte kan worden gemaakt voor fietsers moet worden ‘uitgeweken’ naar een alternatieve fietsroute, als fietsring Noord. Dit alternatief loopt iets noordelijker, via de Meeuwenlaan (of Zamenhofstraat), via het Noorderpark, een nieuwe brug over het NH-kanaal en vervolgens via Volewijck richting de Papaverweg. • Het is nodig om een aantrekkelijke fiets route te creëren vanaf de brug richting Zamenhofstraat en verder richting de noordoost kant van het stadsdeel. Ook uit dit deel van Noord kan dan fietsverkeer worden aangetrokken; daarvoor is wel een nieuwe fietsbrug nodig over het Zijkanaal K,
samen met een nieuwe fietsroute door/langs Rietlanden. • Door meerdere aantrekkelijke fietsroutes van/naar de brug aan te leggen, ontstaat spreiding van de drukte én meer keuzemogelijkheden voor de gebruikers. • Op de noordoever is vanaf de brug de dominante richting voor het OV naar de Johan van Hasseltweg en metrostation Noorderpark. Oost In Amsterdam Oost, aan de zuidzijde van het IJ, lijkt het goed mogelijk om in plaats van de door de commissie geadviseerde nieuwe verbinding via de IJhavenbrug, de bestaande infrastructuur tussen Azartplein en Czaar Peterstraat te benutten. Specifiek gaat het om de route via de Verbindingsdam, de Van Hengelstraat en de Fred Petterbaan richting Czaar Peterstraat. Aandachtspunten hierbij zijn: • Op de Verbindingsdam is meer ruimte cq. breedte nodig voor fietsers. Het huidige fietspad is met 1,5 meter te smal en moet worden verbreed. • In de Van Hengelstraat lijkt met de nieuwe inrichting tussen Ertskade en Van Eesterenlaan (medio 2021 gereed) voldoende ruimte aanwezig om de toegenomen fietsstromen van/naar de brug (en die van/naar de tijdelijke pont Zeeburgereiland) goed te kunnen verwerken. • Op de Fred Petterbaan is weinig ruimte aanwezig om de toegenomen fietsstromen
verkeersveilig te kunnen verwerken. Het huidige tweerichtingen fietspad aan de zuidzijde (tussen trambaan en woningen) is hier niet op voorbereid. Aan de noordzijde van de trambaan kan ruimte worden gemaakt om een fietspad richting Rietlandpark en Czaar Peterstraat in te passen. • Bij de kruising Van Hengelstraat – Van Eesterenlaan scheidt het fietsverkeer zich. Vanaf deze plek gaan fietsstromen in westelijke richting naar de Czaar Peterstraat (binnenring) en in zuidelijke richting via de Van Eesterenlaan en langs het Veemarkt terrein naar de Indische Buurt. Verwachte hoeveelheid fietsers o.b.v. VMA In het VMA (Verkeersmodel Amsterdam) is onderzocht hoeveel mensen gebruik gaan maken van de Oostbrug op de nieuwe locatie. Er zijn zowel berekeningen gemaakt voor het aantal fietsers over de brug als voor het aantal verwachte reizigers dat gebruik gaat maken van mogelijk OV over de brug. In de tabellen is zowel een prognose gegeven voor 2030 als 2040, en zijn de prognoses aangegeven in het Amsterdams Realistisch scenario (AR) en in het hoge scenario (MpN, dat is gebaseerd op het mobiliteitsplan Noord – waarbij ook wordt uitgegaan van de realisatie van Haven-Stad). Een toelichting op het VMA staat in bijlage 1.3.
28
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 28
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Verwachte fietsers per etmaal
Fietsers over de Oostbrug per etmaal
2030 AR
2030 MpN
2040 AR
2040 MpN
18.500
22.000-29.000
17.500-20.000
23.500-33.500
• De variaties komen met name door het wel/ niet meenemen van de voetgangerspassage achter CS en wel/niet meenemen van de fietsbrug IJhaven / Lloydpassage. • In 2030 AR is niet gerekend met de fietsbrug IJhaven / Lloydpassage. De invloed van de fietsbrug over de IJhaven / Lloydpassage in de andere scenario’s is tussen de 2.000 en 8.000 extra fietsers die van de Oostbrug gebruik gaan maken. • Het Javaveer is slechts in 1 variant doorgerekend. Het resultaat van het toevoegen van een • Javaveer heeft op het totaal aan IJ passages geen invloed. Wel is het zo dat er minder fietsers over de Oostbrug gaan per etmaal en meer fietsers met de veren. • Als in 2030 alleen de Oostbrug is gerealiseerd, dan leidt dat tot een vermindering van het aantal fietsgebruikers van de veren van (afgerond) 20% in AR en maximaal 30% in MpN. • Ter vergelijking: in 2018 trokken de Berlagebrug en de Nieuwe Amstelbrug tussen 21.000-24.000 fietsers per etmaal.
3.4 Aansluiting van de Oostbrug op het OV-netwerk Er zijn verschillende opties op welke wijze de Oostbrug kan worden ingepast in het OV-netwerk van de stad. Afhankelijk van de lijnvoering en het type OV (tram of bus) rijdt het OV aan de zuidzijde via de Fred Petterbaan naar de Czaar Peterstraat, of via de Van Eesterenlaan, de Veelaan en het Javaplein naar het Muiderpoortstation. Tussen Azartplein en Czaar Peterstraat ligt al een trambaan (lijn 7) en bij een tram over de Oostbrug die aansluit op de binnenring richting Weesperplein, is dus in principe geen nieuwe traminfrastructuur nodig. Een tramverbinding tussen metrostation Noorderpark, de Johan van Hasseltweg en dan via de Oostbrug naar de binnenring richting Weesperplein en oostelijke binnenstad, heeft op het eerste gezicht een beperktere waarde in het OV-netwerk van de stad. Reden hiervan is dat reizigers bij metrostation Noorderpark kunnen op- of overstappen op de N/Z-lijn en vervolgens met een overstap op het Centraal Station op de Oostlijn (de metro naar Zuidoost) verschillende bestemmingen in de oostelijke binnenstad snel kunnen bereiken.
Uiteraard is een tramverbinding tussen Amsterdam-Oost en het Hamerkwartier en omgeving wel van betekenis voor verschillende relaties in dit deel van de stad. Een tram- of busverbinding tussen Noord via de Oostbrug naar het Muiderpoort station, levert nieuwe relaties op in het OV-netwerk van de stad en voegt daarmee meerwaarde toe. Bij een (nieuwe) tramverbinding tussen brug en het Muiderpoortstation dient nieuwe traminfrastuctuur te worden aangelegd tussen Van Hengelstraat en Javaplein. Op het eerste gezicht lijkt hiervoor op de Van Eesterenlaan, de Veelaan en de Molukkenstraat voldoende ruimte aanwezig. Bij een busroute tussen brug en Muiderpoortstation is geen nieuwe infrastructuur nodig. Deze route is in de huidige situatie al ingericht voor bussen (o.a. lijn 65). Het OV van/naar de brug volgt de route van de binnenring in Noord en loopt via de Johan van Hasseltweg naar het metrostation Noorderpark. Dit lijkt een logische en aantrekkelijke OV-route. Bij het metrostation is de overstapmogelijkheid op de N/Z-lijn. Daarnaast is een busroute over de brug via de Meeuwenlaan en de Waddenweg richting Buikslotermeerplein goed denkbaar. Er wordt in 2021 en 2022 door de Vervoerregio onderzoek gedaan naar de HOV-ZaanIJ, de opwaardering van het OV tussen Amsterdam-Noord en Zaanstad, waarbij ook de kansen en mogelijkheden van een tram worden onderzocht.
Hierbij wordt ook gekeken naar een mogelijk eindpunt van deze HOV-verbinding in het Hamerkwartier, nabij de aanlandingsplek van de brug. 29
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 29
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Verwachte OV reizigers per etmaal
OV reizigers over de Oostbrug per etmaal
2030 AR
2030 MpN
2040 AR
2040 MpN
-
8.500-12.000
5.000
10.500-13.500
Deze situatie van een eindhalte (i.c.m. een keervoorziening) en een doorgaande OVverbinding over de brug, moet in een volgende fase worden uitgewerkt. Op voorhand is de verwachting dat het ruimtebeslag van alle opgaven en verkeersstromen in het oostelijke deel van de Johan van Hasseltweg groot is. Het is daarom van belang om deze ontwerp opgave snel ter hand te nemen. Verwachte OV reizigers per etmaal Bij het berekenen van het verwachte aantal OV reizigers over de Oostbrug is uitgegaan van drie verschillende OV pakketten die in overleg met de Vervoerregio Amsterdam zijn samengesteld. Afhankelijk van het groeiscenario (Amsterdam Realistisch of Mobiliteitsplan Noord), de gekozen lijnvoering en of er sprake is van tram/bus varieert het verwachte aantal reizigers in 2040 tussen de 5 en 13,5 duizend reizigers. Voor 2030 is alleen gerekend met het (hogere) scenario op basis van het Mobiliteitsplan Noord; in dit geval is de verwachte OV-reizigersomvang tussen de 8,5 en 12 duizend. Hierbij geldt dat indien gekozen wordt voor een tram het aantal reizigers hoger is dan bij een bus.
3.5 Maatschappelijke kostenbatenanalyse Oostbrug Op basis van onder meer het verwachte aantal reizigers over de Oostbrug (in het Amsterdam Realistisch scenario) en de geraamde kosten voor een brug waarop OV mogelijk is, komt de MKBA voor alleen de Oostbrug inclusief OV uit op een saldo van 1,0. Dit is iets hoger dan het saldo voor het gehele pakket van 3 oeververbindingen, die uitkwam op 0,9. Dit heeft er met name mee te maken dat voor de realisatie van de Oostbrug het niet nodig is de PTA te verplaatsen. De in de tabel opgenomen kosten bedragen alleen de kosten van de brug en de bijbehorende nautische functies zoals wachtplaatsen. Kosten voor (OV) ontsluitingen in de aanlandingsgebieden en/of financiële gevolgen voor de gebiedsontwikkeling van het Hamerkwartier zijn hierin niet meegenomen. Overzicht bandbreedtes investeringskosten Oostbrug (ex btw).
Oostbrug
Dit geldt ook voor de kosten van de door de commissie D’Hooghe geadviseerde IJhavenbrug.
3.6 Voorgenomen voorkeursbesluit Oostbrug Op basis van de afwegingen in het advies, de daarin opgenomen nautische richtlijnen, de uitkomsten van de nadere inpassingsstudies, de prognoses met betrekking tot de vervoerwaarden, de MKBA en de (inspraak) reacties van bewoners en belanghebbenden gelden de volgende uitgangspunten en opgaven voor het vervolg voor de realisatie van de Oostbrug. Dit voorgenomen voorkeursbesluit vervangt het eerder genomen voorkeursbesluit voor de Javabrug (gemeenteraad juli 2017). 3.6.1 Uitgangspunten Oostbrug Ligging De Oostbrug verbindt het Azartplein, op het Java/KNSM-eiland met de Johan van Hasseltweg in het Hamerkwartier. Bij het Azartplein komt de brugaanlanding direct op de kade te liggen. Aan de noordzijde is de aanlanding op Johan van Hasseltweg. Uit de inpassingsstudies komt naar voren dat de ligging van de Oostbrug inclusief OV dient te
Brug zonder OV 12 mtr
Brug met OV 17 mtr
Brug met OV 21 mtr
€ 196 – € 260 mln
€ 324 – € 430 mln
€ 387 – € 514 mln
30
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 30
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
worden aangepast t.o.v. het voorgestelde tracé in het advies van commissie D’Hooghe, om goed inpasbaar te zijn: • De brug ligt ca. 45 meter (as naar as) meer naar het westen t.o.v. de advieslijn. • De vaarweg is verschoven om de nautische eisen met de benodigde lengte aan hellingbanen goed in te kunnen passen. Lay-Out De Oostbrug is opgebouwd uit verschillende onderdelen: • Aan de noordzijde ligt een beweegbare brug voor het recreatieverkeer, de staande mastroute en het bijzonder transport richting het westen. Dit deel van de brug heeft een doorvaartbreedte van 35 meter en heeft bij opening een onbeperkte doorvaarthoogte. • Het middendeel van de brug is een vast deel met een doorvaartbreedte van 160 meter en een vaste doorvaarthoogte van 12,50 ten opzichte van het Maatgevend Hoog Water (MHW). Deze brug faciliteert de beroepsvaart in beide richtingen. • Aan zuidzijde ligt eveneens een beweegbare brug voor het recreatieverkeer, de staande mastroute en het bijzonder transport richting het oosten. Dit deel van de brug heeft een doorvaartbreedte van 35 meter en heeft bij opening onbeperkte doorvaarthoogte. • Daarbij gelden nog de volgende richtlijnen: • De Oostbrug ligt loodrecht op (de as van) de vaarweg; • Dit geldt voor het vaste deel én de twee te openen delen; • Bij het opvaren naar de brug toe moet
een schip al voor kunnen manoeuvreren • zodat er goed zicht is op en voorbij de brug. Hiervoor geldt een aanvaarzone van drie keer de lengte van de maatgevende bootlengte; • Voor schepen die niet onder de brug doorkunnen en in geval van calamiteiten en stremmingen, moeten wachtplaatsen voorzien worden. Deze wachtplaatsen liggen aan de stuurboordzijde naast de vaarweg en moeten voldoen aan de eisen geldend voor het maatgevende schip; • De pijlers in de vaarweg zullen voorzien moeten worden door geleide werken. Doelgroepen De doelgroepen van de Oostbrug zijn voet gangers, fietsers (waaronder ook elektrisch en nieuwe vormen van langzaam verkeer zoals licht transport) en gemotoriseerd langzaam verkeer (scooters, invaliden), Openbaar Vervoer en zo mogelijk nood- en hulpdiensten. Op basis hiervan wordt gerekend met een breedte van 17 tot 21,5 meter voor de brug en de aanlandingen. Nb. Ten behoeve van de nadere onderbouwing om de Oostbrug ook geschikt te maken voor OV wordt, parallel aan de inspraakperiode nog een OV-netwerkanalyse uitgevoerd in samenwerking met de Vervoerregio Amsterdam. Hierbij worden ook de consequenties van de inpassing van een brug met OV op de gebiedsontwikkeling van het Hamerkwartier in kaart gebracht. De uitkomsten van deze integrale analyse worden, net als de opbrengsten van de inspraak, meegenomen
in het definitieve voorkeursbesluit dat aan het college van B&W en de gemeenteraad wordt voorgelegd. Toegankelijkheid Voor voetgangers en mensen met een beperking zullen er trappen en liften komen op beide oevers. Deze stijgpunten zullen zo dicht mogelijk bij het hoogste punt van de bruggen liggen en vragen om een goede, prettige en veilige inpassing vanuit de openbare ruimte. Voor fietsers komen er hellingbanen om het hoogteverschil te overbruggen. Deze hellingbanen hebben een maximaal gemiddeld hellingspercentage van 2,7%. Daarnaast geldt vanuit bouwregelgeving dat er bij elke 5 meter overbrugging vlakstanden van min. 25 meter worden opgenomen. Kompasdam Aan de zuidzijde van het IJ vanaf het Azartplein komt een nieuwe dam. Deze ‘Kompasdam’ wordt qua uitgangspunten gebaseerd op de Haparandadam. Voor de Oostbrug is noodzakelijk dat het deel van de dam wordt gerealiseerd, dat loodrecht op de wal staat. Het deel dat door de commissie is geadviseerd, dat als ‘T’ stuk op deze dam (parallel aan de kade, evenwijdig aan de vaarweg) is geprojecteerd, is niet noodzakelijk voor de brug en dient voor nautische functies, zoals ligplaatsen. De Kompasdam wordt openbaar toegankelijk. De Kompasdam biedt toegang tot een drijvend pleintje ofwel eiland, dat op zijn beurt het stijgpunt bevat voor de brug, voor 31
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 31
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
voetgangers. De maat van dit pleintje of park wordt deels bepaald door de nautische ruimte en kan ook samen met bewoners worden vormgegeven vanuit de wensen uit de buurt. Alleen voor voetgangers zou de Kompasdam niet breed hoeven worden gemaakt, maar de dam wordt meteen ‘ligplaats-gereed’ gemaakt. Dat betekent, dat de dam ruimte moet bieden voor auto’s, nood- en hulpdiensten en vrachtverkeer. Het Kompaseiland komt tussen de strekdam en de Surinamekade te liggen: dit eilandje heeft ruimtelijke en cultuur-historische waarde. Wachtplaatsen Wachtplaatsen aan de zuidzijde ten behoeve van de scheepvaart naar het oosten, voor de te openen delen, komen in de toekomst langs de nieuwe dam te liggen, die parallel aan de Kompasdam aangelegd wordt. Deze dam komt deels te liggen in de zone van de grote draaicirkel van zeecruiseschepen. Daarom kan deze dam pas worden aangelegd na verplaatsing van de PTA. In de tussentijd wordt een tijdelijke oplossing voor de wachtplaatsen gemaakt, die rekening houdt met deze draaicirkel. Voor wachtplaatsen aan de noordzijde, voor scheepvaart in westelijke richting, die wacht op een te openen brugdeel, wordt ruimte gezocht langs de noordoever, conform de richtlijnen vaarwegen. Ontsluiting Oostbrug aan de zuidzijde eerst via bestaande verbindingen Met betrekking tot de ontsluiting van de Oostbrug aan de zuidzijde zullen eerst
de bestaande verbindingen worden verbeterd. Pas als de verkeersdoorstroming, verkeersveiligheid en leefbaarheid van de buurt dat noodzakelijk maakt, kan in overleg met betrokkenen een studie opgestart worden naar het mogelijk realiseren van de door de commissie geadviseerde extra verbinding tussen Azartplein en Czaar Peterstraat via een IJ-havenbrug/Lloydpassage-doorsteek. 3.6.2 Opgaven voor het vervolg Op basis van de uitgevoerde haalbaarheidsstudies gelden voor het vervolg de volgende aandachtspunten, in aanvulling op de al benoemde aandachtspunten uit de reacties op het advies. Deze aandachtspunten zullen in de volgende fase verder, in samenwerking met alle betrokkenen (in elk geval Rijkswaterstaat, Vervoerregio, Port of Amsterdam, Centraal Nautisch Beheer, Fietsersbond, bewoners en ondernemers in het gebied, stadsdelen Noord en Oost) worden uitgewerkt. Noord • De brugaanlanding met de verbinding aan de Johan van Hasseltweg is sterk georiënteerd op het westen: er wordt studie gedaan naar een inpassing die mogelijk ook het noordoostelijk deel van Noord faciliteert. • De brugaanlanding moet bestemmingsverkeer aan beide zijden van de Jan van Hasseltweg niet onmogelijk maken: het vormt geen fysieke scheiding binnen het gebied.
• Bereikbaarheid van de nog te ontwikkelen kavels vlak naast aanlanding van de brug wordt meegenomen in verdere studie naar de ontwikkeling J. van Hasseltweg en de brugaanlanding. • Het ontwerp van pleinruimte in relatie tot verkeerstromen en verbinding voor • voetgangers en mensen met een beperking. • Er moet voldoende ruimte tussen de aanlanding en de kavels aan de zuidzijde van de Van Hasseltweg zijn, zodat deze bereikbaar blijven: • Voldoende ruimte in straatprofiel Van Hasseltweg voor duurzaam en veilige ontsluiting van de wijk. • Bereikbaarheid van woningen en bedrijven aan beide kanten van de aanlanding moet mogelijk blijven: de aanlanding wordt onderdeel van de totale ruimte en vormt geen fysieke scheiding in het gebied. • In de visie op het Hamerkwartier is op termijn gewenst om de bedrijvenstrook ten noordoosten te veranderen in een riante groenstrook. Rijkswateren en het IJ • Het brugontwerp zal in nauwe samenspraak met de nautische partijen verder ontwikkeld moeten worden: zaken als verschuiven van de vaarweg en de locatie van de huidige nautische voorzieningen worden integraal bestudeerd. • Bediening, bedieningsregime en bedieningscyclusduur. Deze elementen hebben invloed op het ontwerp van 32
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 32
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
wachtplaatsen en opstelruimte van het droge verkeer (profiel/inrichting van de brug). • Precieze ligging en indeling wachtplaatsen aan noord- en zuidzijde • Verdere ontwikkeling van de ‘Kompaspark’ in relatie tot ligplaatsen en ‘Kompasdam’. • Deze ontwikkeling van het deel van de Kompasdam dat niet behoort tot de aanlanding van de Oostbrug wordt opgepakt als een apart project. Het ‘Kompaspark’ vormt onder meer een kans om meer groen in de buurt te introduceren. Bewoners en andere belanghebbenden worden hierbij actief betrokken. Bezwaren van bewoners tegen eerdere plannen voor (extra) ligplaatsen voor het KNSM eiland en de afspraken die hierover tussen bewoners, de gemeente en het Havenbedrijf zijn gemaakt worden hierin ook betrokken.
Oost • De aanlanding met het Azartplein en de ontsluitingswegen van KNSM en Javaeiland vergen verder verkeerskundig onderzoek. • De netwerkverbinding tussen het Azartplein en de Czaar Peterstraat heeft verder onderzoek nodig • Onderzoek naar cultuur-historische waarde van het Kompas-eiland én het mogelijk combineren van dit eiland met het ‘Kompaspark’. • Bij alle varianten is de Fred Petterbaan een belangrijke schakel. Onderzocht moet worden op welke wijze daar een breder fietspad gerealiseerd kan worden. • Onderzoek hoe de kwaliteit en identiteit van het Oostelijk Havengebied behouden en zelfs versterkt kan worden.
33
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 33
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
4. Westbrug (maatregel 4) 4.1 Samenvatting advies commissie D’Hooghe In het kader van het programma Sprong over het IJ heeft de gemeenteraad in 2017 ter invulling van maatregel 4 – de Westelijke Oeverbinding – besloten dat het voorkeursbesluit voor deze oeververbinding versneld moest worden van 2026 naar 2020. In de Nota van Uitgangspunten werd in 2017 nog uitgegaan van een oeververbinding (brug of tunnel) tussen Buiksloterham in Noord en het Stenen Hoofd aan de zuidzijde. Commissie D’Hooghe heeft opnieuw onderzoek gedaan naar de beste locatie om vaste oeververbindingen te realiseren. Daarbij heeft de commissie naar 3 mogelijke tracés gekeken voor zowel een brug als een (ondiepe) tunnel: • Stenen Hoofd - Overhoeks • Pontsteiger – Buiksloterham • Haparandadam – NDSM-werf Mede op grond van de geformuleerde criteria voor de keuze van de oeververbindingen adviseert de commissie om een brug over het IJ te realiseren die meer westelijk ligt dan de Stenen Hoofdverbinding, tussen de NDSM-werf aan de noordoever en de Haparandadam aan de zuidoever.
De overwegingen hierbij zijn: • Aanlanding van een brug of een (ondiepe) tunnel aan de zuidzijde bij zowel het Stenen Hoofd als de Pontsteiger is onder meer in verband met de stijglengte niet of moeilijk inpasbaar. Bij het tracé Pontsteiger – Buiksloterham geldt daarbij dat een brug of tunnel voor een nautisch complexe situatie zorgt. • Het tracé Haparandadam - NDSM werf biedt in verband met de aanwezige strekdam aan beide zijden van het IJ en het ontbreken van dichtbebouwde fijnmazige stadswijken wel voldoende ruimte voor inpassing van zowel een brug als een ondiepe tunnel. • Verbinding met de fietsbinnenring kan op dit tracé via de Spaarndammerstraat. • Een brug is hier nautisch mogelijk, inpassing is mogelijk conform de richtlijnen voor de vaarwegen. • Van de drie opties is alleen het tracé tussen Haparandadam relatief conflictvrij vanuit stedelijk en nautisch perspectief. Daarbij levert een brug op deze locatie een bijdrage aan het cultureel definiëren van de nieuwe stadswijken aan beide zijden van het IJ. • Een brug maakt het, in tegenstelling tot een ondiepe tunnel, mogelijk dat ook de diepstekende grote zeilschepen het centrum van Amsterdam nog kunnen bereiken.
• De keuze voor een brug op deze locatie is conform het beslissingsmodel van de commissie derhalve gebaseerd op nautisch veilig, stedelijk inpasbaar en positieve bijvangsten. • Randvoorwaardelijk voor realisatie van de brug op deze locatie is dat het IJ vanaf de brug tot aan de Oranjesluizen maritiem (gefaseerd) wordt afgewaardeerd. De PTA zal moeten worden verplaatst aangezien deze niet meer bereikbaar zal zijn voor grote cruiseschepen. Dit geldt ook voor de Oranjewerf.
“Een brugverbinding tussen de Haparandadam en de NDSM-pier maakt optimaal gebruik van bestaande structuren in het water om de oversteek te maken, en ligt daarnaast over een recht en overzichtelijk stuk van het IJ. Hierdoor is de impact voor het scheepvaartverkeer beperkt en acceptabel. Op beide oevers is ruimte voor een vloeiende en genereuze inpassing. Op de noordoever loopt de aanlanding over de bestaande dokhelling. Op de zuidoever kan de aanlanding worden ingepast in een nieuw aan te leggen park (een onderdeel van Haven-Stad) in het water ten westen van de Haparandadam.” Uit advies van de commissie D’Hooghe, pagina 58
34
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 34
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
op kan. Het haalbaarheidsonderzoek (bijlage 2) laat zien dat de Westbrug op de door de commissie geadviseerde locatie te realiseren is, ook inclusief OV. Voor het OV is wel nodig, dat de brug rechter is en dat bochtstralen enigszins worden aangepast, waardoor de ligging van de brug over het water 35 meter verschuift naar het westen t.o.v. het door de commissie geadviseerde tracé. Inpassing in de NDSM vraagt, met name vanwege OV over de brug, extra aandacht. Voor de aanlandingen aan beide zijden zijn diverse varianten denkbaar – deze worden in de volgende fase verder uitgewerkt.
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies:
• F iguur 23: locatie Westbrug geadviseerd door de commissie D’Hooghe
4.2 Inpassing en aanlanding van de Westbrug Om tot een nieuw, onderbouwd voorkeursbesluit op basis van het advies van de commissie te komen is divers onderzoek gedaan. Ook is voor de Westbrug
schematisch in beeld gebracht wat de ruimtelijke consequenties zijn van de gestelde uitgangspunten voor bruggen op het tracé Haparandadam – NDSM-werf. Er is gekeken wat de impact is van de voorgestelde doorvaarthoogte en het hellingpercentage voor een brug waar ook openbaar vervoer
• Houd rekening met mobiliteit(sveranderingen) op de lange termijn. Maak de brug hier geschikt voor. Maak de brug ook bereikbaar voor nood- en hulpdiensten. • Er zijn zorgen over het veranderende uitzicht. Oproep: maak een mooi ontwerp en voeg uitzichtpunten toe. Neem in het ontwerp van de brug ook vluchtroutes op. • De Westbrug kan een beelddrager worden met realisatie van groen, een hoogwaardige openbare ruimte en voorzieningen rondom de aanlanding van de brug en wellicht zelfs op de brug zelf. • Onderzoek de effecten van de brug op milieu en groen en kijk ook naar kansen om hier positief aan bij te dragen. Rainproof bouwen is hierbij een extra aandachtspunt. • Begin al eerder met de Westbrug, bijvoorbeeld door de voorbereidingen voor de Westbrug al te starten voor de Oostbrug gereed is.
35
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 35
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
• F iguur 24: Haalbaarheidsmodel Westbrug legenda: 1-NDSMstraat 2-Pontaanlanding NDSM 3-jachthaven 4-Haparandapierpark 5-Minervahaven 6-Danzigerkade 7- Spaarndammerstraat P2-pont wordt verplaatst naar bijvoorbeeld Distelwegveer P1-pont blijft: met aangepaste wachtplaatsen óf: P1-de pont als een tijdelijke evenementenpont. NDSM = NDSM-werf, HD = Haparandadam, HH = Houthaven, MH= Minervahaven, PS = Pontsteiger, OHH = Oude Houthaven, SH = Stenen Hoofd
4.2.1 Inpassing Westbrug in de NDSM-werf De NDSM-werf ontwikkelt zich van een industriegebied met één van de grootste en modernste scheepswerven ter wereld naar een deels bebouwd en deels open terrein. Het westelijk deel van de werf wordt uiteindelijk een dichtbebouwde hoogbouwwijk met wonen, werken en voorzieningen. In NDSM Oost liggen de IJ-hallen en het evenemententerrein. De Westbrug komt in het advies aan vóór de NDSM-straat en loopt over het oude dok: dit is in het hart van het westelijke gebied. De NDSM-straat is onderdeel van het Plusnet Fiets. Er is een vrij korte overgangszone tussen de straat en de hellingbaan: er zal verder onderzocht moeten worden of met het splitsen van de hellingbaan naar diverse verkeerssoorten dit beter inpasbaar wordt. De fietsverbinding via deze straat zorgt voor een directe verbinding naar Buiksloterham, en daarna verder over de fietsbinnenring, via de fietsbrug over het Zijkanaal I. Voor OV leidt de plek waar de brug landt tot een ontwerpopgave voor verkeersveiligheid en een vlotte aantakking van het OV op de Klaprozenweg. Vanaf de kade loopt een verbinding door die eventueel gebruik maakt van de bestaande NDSM-pier voor de toegang tot de brug voor voetgangers en mensen met een beperking.
De voorgestelde aanlanding van de Westbrug in de NDSM-werf vraagt een aanpassing van de plannen voor het gebied, die op basis van het door de gemeenteraad vastgestelde Investeringsbesluit NDSM-werf uit 2020 worden 36
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 36
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
ontwikkeld. In dit besluit is al aangegeven dat het advies van de commissie D’Hooghe aanleiding kan geven voor aanpassing van het Investeringsbesluit. In het najaar wordt in kaart gebracht welke aanpassingen nodig zijn en wat daarvan de consequenties zijn. Tot dat moment is het van belang dat er geen onomkeerbare ontwikkelingen plaatsvinden op de NDSM-werf die de keuzevrijheid voor een brug negatief beïnvloeden. Derhalve is een belangrijk deel van de gebiedsontwikkeling van de westzijde van de NDSM-werf sinds begin juni 2021 on-hold gezet in afwachting van de resultaten en keuzes die gemaakt worden ten aanzien van OV. 4.2.2 Inpassing Westbrug over het IJ De brug ligt tussen de Haparandadam en de pier aan de NDSM: hier buigt de brug af naar
de bestaande dokaanlanding bij de NDSMstraat. De brug heeft verschillende raakvlakken met voorzieningen in het water aan de kant van NDSM. Hier liggen nu een jachthaven, pier én de pontaanlanding NDSM – Centraal Station/ Pontsteiger. De wachtplaatsen van de brug voor scheepvaartverkeer in westelijke richting, aan de noordzijde van het IJ, komen in een zone te liggen waar nu de NDSM pont vaart. Mogelijke opties voor de pontaanlanding zijn: • pont komt te vervallen; • pont wordt verplaatst naar bijv. Distelwegveer - hier komt een goede doorgaande route met de twee bruggen in de Westelijke ontsluitingsweg Buiksloterham. De wachtplaatsen worden dusdanig ingedeeld en ontworpen dat er nog tussendoor gevaren kan worden;
• de pont wordt ingezet als een tijdelijke evenementenpont. De brugaanlanding loopt gedeeltelijk over de jachthaven heen. Om de brug volgens de nautische eisen in te kunnen passen, zal de pier deels ingekort moeten worden. De toegang van de jachthaven ligt nu dicht op de brug zelf: om de veiligheid van de vaarweg te borgen, zal die toegang waarschijnlijk verplaatst moeten worden van de jachthaven en (deels) opnieuw moeten worden ingedeeld. De onderbouw van de brug wordt integraal ingedeeld en ontworpen om ligplaatsen voor de jachthaven te maken. Hierbij wordt de aangepaste pier met de ontsluiting voor voetgangers en mensen met een beperking gecombineerd. Ten opzichte van de ligging uit het Advies ligt de brug over het IJ in het model uit de haalbaarheidsstudie ca. 35 meter (as naar as) naar het westen. Dit zou nog westelijker kunnen zolang aan de nautische eisen voor de ruimte bij een brug wordt voldaan.
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies: • Onderzoek in de uitwerking hoe de aanlanding van de westelijke brug kan worden ingepast in optimale samenhang met de ontwikkelplannen voor de NDSMwerf en in optimale aansluiting op een toekomstige HOV-verbinding langs het IJ richting Zaanstad. • Ontwerp en ontwikkel de brug in samenhang met de ontwikkeling van het stadsdeel en de lopende projecten. • Figuur 25: Haparandadam naar NDSM-werf
37
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 37
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
• F iguur 26: Ligging Westbrug over de vaargeul t.o.v. Advieslijn
• Figuur 27: Haparandadam naar NDSM-werf
Belangrijk is dat de wachtplaats niet voorbij de ingang van de Mercuriushaven valt. De indeling van de wachtplaatsen aan de noordzijde is afhankelijk van de toekomstige gebruik van de pontaanlanding in NDSM.
4.2.3 Inpassing Westbrug aan de zuidzijde - Haparandadam Aan de zuidzijde komt de brugaanlanding westelijk van de Haparandadam te liggen. Hier komt vanuit de ontwikkeling HavenStad het Haparandadampark te liggen: een park met o.a. sportvoorzieningen. Het park is uitgangspunt voor realisatie van de brug. Vanuit de indeling van het park is het naar het westen verschuiven van de brug het onder zoeken waard: vanuit nautische inpassing is het belangrijk het zichtlijnenvlak te behoude Met het eventueel verschuiven van de brug is het belangrijk dat de doorgang naar de Mercuriushaven niet geblokkeerd wordt: de wachtplaats mag niet voorbij de monding naar de haven komen te liggen.
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies: • De zorg leeft dat door extra wacht- en ligplaatsen de vaarroutes drukker worden en dit voor gevaarlijke situaties kan zorgen. • De brug moet zo gemaakt worden dat het veilig is om overheen te gaan. Bescherming tegen de wind is nodig voor fietsers en voetgangers. Daarnaast moet de brug zo gemaakt worden dat eraf springen voorkomen wordt.
De aanlanding slingert licht over dit park heen: deze moet zodanig inpasbaar zijn dat er ruim afstand gecreëerd wordt tot de bebouwing. De ruimte aan de westelijke zijde van de Haparandadam wordt momenteel gebruikt voor nautische faciliteiten: hier zijn ligplaatsen voor duwbakken. De brugaanlanding, het park en de nautische indeling worden heringedeeld vanuit stedelijke en nautische eisen en wensen. De dam zelf blijft openbaar toegankelijk ook voor nood- en hulpdiensten, auto’s en vrachtverkeer. De auto-afzetplek die nu op de T-kruising van de Haparandadam ligt, ligt in de zone van de brug en zal verplaatst moeten worden. Oostelijk van de Minervahaven ligt de nieuwe woonwijk Houthaven: dit is nu al bebouwd en heeft als ontsluiting vooral wegen die op 38
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 38
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
langzaamverkeer geprofileerd zijn. Met verdere netwerkinpassing van de brug is het belangrijk dat dit gebied niet een sluiproute wordt vanaf de brug.
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies: • De aanleg van nieuwe parken en publieke ruimtes wordt als positief ervaren, maar mag niet ten koste gaan van het water voor de deur van de bewoners. Neem de verdere uitwerking hiervan mee als onderwerp van gesprek en participatie met bewoners en andere belanghebbenden. • Bewoners bij de Haparandadam willen dat het water gehandhaafd blijft in plaats van nieuwe parken en publieke ruimtes als een nieuw plein.
(bijv. ook voor voetgangers tussen NDSM en Minervahaven). Voorwaarde is wel dat de toevoerroutes van/naar de brug voldoende robuust en verkeersveilig worden ingericht zodat ze de toegenomen verkeersstromen (fiets en OV) goed kunnen faciliteren. Daarnaast is het van belang dat er van/naar de brug zo mogelijk meerdere routes zijn, zodat er keuzemogelijkheid ontstaat en eventuele
drukte op piekmomenten zoveel mogelijk wordt gespreid. Noord In het kaartje hieronder zijn de belangrijkste toevoerroutes voor de fiets weergegeven. Op de noordoever is vanaf de brug een belangrijke route voor de fiets naar de Papaverweg/ Buiksloterham en verder naar de Johan van
4.3 Aansluiting van de Westbrug op het fietsnetwerk De Westbrug staat niet op zichzelf maar is straks onderdeel van het netwerk voor fiets en OV op beide oevers. Ze verbindt beide netwerken met elkaar en maakt het mogelijk dat er een doorlopende binnenring ontstaat voor fiets en OV. De uitwisseling tussen de stad aan beide zijden van het IJ wordt met de brug gestimuleerd. Bestemmingen op beide oevers worden zodoende sneller en directer bereikbaar. De brug is qua gebruik van betekenis voor zowel de doorgaande fiets- en OV-stromen van/naar verder weggelegen delen op beide oevers, als ook voor de buurten rondom de aanlandingsplek
CS • Figuur 28: Westbrug 2040, toevoerroutes fiets (dikte pijl geeft indicatie verdeling over richtingen) uit VMA
39
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 39
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Hasseltweg (Mosplein). Dit is de route van de gesloten binnenring. Op de noordoever zijn andere belangrijke fietsroutes van/naar de brug gericht op bestaande buurten en toekomstig Haven-Stad op de noordoever. Ook de snelle (toekomstige) fietsroute langs de Cornelis Douwesweg naar Zaanstad sluit via NDSM straks goed aan op de brug. West In Amsterdam West, op de zuidoever is vanaf de brug de dominante richting voor de fiets via de Haparandaweg naar de Spaarndammerbuurt en verder naar het Haarlemmerplein (binnenring en Haarlemmer Houttuinen) en die via de Koivistokade naar het centrale deel van Haven-Stad. Daarbij wordt vanaf de brug een aansluiting voor fietsers mogelijk via de Koivistokade, de Hemknoop, het Westerpark, de (toekomstige) fietsroute langs het Foodcenter, een aansluiting op de tweede fietsring (via de Bilderdijkstraat en verder). Op deze manier ontstaan aantrekkelijke doorgaande fietsverbindingen over de flanken van de binnenstad, die via de Westbrug worden doorverbonden met de fietsroutes in Noord. Bij de uitwerking van de verschillende fietsroutes door de Spaarndammerbuurt richting Haarlemmerplein (binnenring en Haarlemmer Houttuinen), moeten keuzes worden gemaakt waarbij goed moet worden onderzocht welke straten in deze buurt het meest geschikt zijn voor welke stromen.
Zo zijn de straten en bruggen in de Houthaven niet voorbereid op het verwerken van grote stromen doorgaande fietsers. Door vanaf de brug de fietsroute via
de Haparandaweg richting Spaarndammerbuurt aantrekkelijk te maken wordt fietsverkeer door de Houthaven zoveel mogelijk voorkomen. In zijn algemeen geldt: door meerdere aantrekkelijke fietsroutes van/naar de brug aan te leggen, ontstaat spreiding van de drukte én meer keuzemogelijkheid voor de gebruikers. Verwachte hoeveelheid fietsers o.b.v. VMA In het VMA (Verkeersmodel Amsterdam) is onderzocht hoeveel fietsers gebruik gaan maken van de Westbrug. In de tabellen is zowel een prognose gegeven voor 2030 als 2040 en zijn de prognoses aangegeven in het Amsterdams Realistisch scenario (AR) en in het hogere scenario van het Mobiliteitsplan Noord (MpN). Een toelichting op het VMA staat in bijlage 3. Voor het zichtjaar 2030 is geen rekening gehouden met een Westbrug, omdat de fasering van de adviescommissie is aangehouden (beginnen met de Oostbrug). Voor 2040 worden tussen de 18,5 en 47 duizend fietsers per etmaal verwacht die over de Westbrug fietsen. Ter vergelijking: in 2018 trokken de Berlagebrug en de Nieuwe Amstelbrug 21.000-24.000 fietsers per etmaal.
4.4 Aansluiting van de Westbrug op het OV-netwerk De Westbrug maakt OV-verbindingen mogelijk tussen diverse bestemmingen op beide oevers. Delen van Noord worden zodoende rechtstreeks verbonden met bestemming in de westelijke binnenstad (en omgekeerd). Met één overstap op de gesloten Ringlijn worden delen van Noord verbonden met bijv. NieuwWest. Delen van de zuidoever worden met één overstap op de (toekomstige) HOV-ZaanIJ verbonden met de Zaanstreek. Voor forenzen uit de Zaanstreek biedt deze verbinding een extra verbinding bovenop de treinverbinding via Hemtunnel en station Sloterdijk. Zodoende ontstaat een robuust OV-netwerk in dit deel van de regio. Een buslijn vanuit Noord via de Westbrug, de Koivistokade en de Spaarndammerdijk naar het toekomstige metrostation Hemknoop, is op het eerste gezicht goed mogelijk via bestaande routes en biedt een goede mogelijkheid voor een directe OV-aansluiting vanuit Noord op het toekomstige metrostation Hemknoop.
Verwachte fietsers per etmaal
Westbrug
2030 AR
2030 MpN
2040 AR
2040 MpN
-
-
18.500
45.000-47.000
40
VRM21_420 nota van uitgangspunten sprong over het ij.indd 40
15-09-2021 13:39
Concept Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ 2021
Aandachtspunten vanuit de publieke reacties op het advies: Hiervoor zijn nauwelijks aanpassingen nodig van bestaande profielen. Een bus vanaf de zuidoever en via de Westbrug door NDSM, rijdt, afhankelijk van de gekozen lijnvoering, richting Molenwijk, De Banne of de oostkant van Noord. Het eerste deel van dergelijke busroutes is altijd via de corridor Klaprozenweg – Cornelis Douwesweg. De verschillende busroutes in Noord zijn allemaal goed mogelijk zonder nieuwe infrastructuur. Een tram of bus over de Westbrug sluit goed aan op de toekomstige HOV-ZaanIJ. De tram of bus vanaf de Westbrug kan daarbij ook gebruik maken van de vrijliggende HOV-baan van de toekomstige HOV-ZaanIJ op de Cornelis Douwesweg en Klaprozenweg. Op deze manier wordt deze OV-corridor op de noordoever optimaal benut door meerdere OV-lijnen, zowel lijnen die meer oost-west zijn georiënteerd als ook lijnen die noord-zuid lopen. Een tramverbinding (vanaf de Binnenring) of busverbinding (vanuit Haven-Stad) tussen de zuidoever via de Westbrug naar bijv. Molenwijk, biedt een snelle en directe verbinding naar diverse bestemmingen in het westelijk deel van Noord. Bij de keuze voor OV over de Westbrug, kan worden aangesloten bij de plannen van Haven-Stad waar inmiddels rekening wordt gehouden met een tramverbinding tussen de Marnixstraat (Binnenring) via de Spaarndammerstraat naar de Minervahaven.
Vanaf deze tramverbinding kan dan een zijtak over de Westbrug lopen zodat er directe verbindingen ontstaan tussen de westelijke binnenstad en het westelijk deel van Noord.
• Kansen zijn er voor een betere inpassing van de fietsring en verbinding naar Zaanstad. • De verkeersveiligheid dient aandacht te krijgen. Als suggestie wordt genoemd om twee verkeersstromen gescheiden te houden, voor brugverkeer en woon/wijkverkeer. Ditzelfde geldt voor de spreiding van het (fiets)verkeer van/naar de Westbrug over meerdere routes. • Het is belangrijk dat het plusnetwerk Fiets (en aantakking daarop) kritisch tegen het licht wordt gehouden, wordt aangepast en voltooid in aansluiting op de Westbrug. • Dat moet onder andere zijn beslag krijgen (financieel en ruimtelijk) in de Spaarndammerstraat e.o. Ook moet onderzocht worden wat eventuele effecten zijn op het netwerk in de Houthaven. Daarbij is de afwijking van de logische route binnenring een aandachtspunt.
Door dergelijke directe verbindingen meer in de flanken van de binnenstad, wordt ook het centrale deel van het OV-netwerk in de stad ont- last (lijnen die meestal via Centraal Station lopen).
aantal OV reizigers stijgt. Daarbij geldt dat een mogelijke kabelbaan nog zorgt voor een afname in het aantal OV-reizigers over de Westbrug.
4.5 Maatschappelijke kostenbatenanalyse Westbrug
Verwachte hoeveelheid OV reizigers over de Westbrug Bij het berekenen van het verwachte aantal OV reizigers over de Westbrug is uitgegaan van drie verschillende OV-pakketten die in overleg met de Vervoerregio Amsterdam zijn samengesteld. Afhankelijk van het groeiscenario (Amsterdam Realistisch of Mobiliteitsplan Noord) ,de gekozen lijnvoering en of er sprake is van tram/ bus varieert het verwachte aantal reizigers in 2040 tussen de 2 en 14,5 duizend reizigers. Voor 2030 is geen berekening gemaakt, omdat ervan uit wordt gegaan dat de Westbrug er dan nog niet ligt. Ook hier geldt, net als bij de Oostbrug, dat indien een tram wordt toegevoegd het