Bijlage 4 - bijlagen bij de regels en toelichting
Tekst van het document
15.062
Indicatieve marktruimte in m² wvo
1.433
9.558
12.755
Indicatieve marktruimte in m² bvo
Ca. 1.800
Ca. 11.900
Ca. 15.900
TABEL 11 MARKTMOGELIJKHEDEN SUPERMARKTEN STADSDEEL ZUIDOOST Bron: Bureau Stedelijke Planning
PARAMETER
HUIDIG
2030
DOORKIJK 2040
Inwoners
89.841
124.519
140.697
Bestedingen per hoofd in €
€ 527
€ 527
€ 527
Bestedingspotentieel in € mln
€ 47
€ 66
€ 74
inkomenscorrectie
€ 43
€ 60
€ 67
Koopkrachtbinding
65%
70%
70%
Gebonden bestedingen in € mln
€ 28
€ 42
€ 47
Koopkrachttoevloeiing
17%
17%
17%
Bestedingspotentieel in € mln, incl.
38
LADDERONDERBOUWING DETAILHANDEL
Omzet door toevloeiing in € mln
€6
€9
€ 10
Totale bestedingen in € mln
€ 34
€ 50
€ 57
Gemiddelde vloerproductiviteit in € per m² wvo
€ 6.281
€ 6.281
€ 6.281
Gerealiseerde vloerproductiviteit
€ 3.564
€ 5.319
€ 6.010
Haalbaar aanbod in m² wvo
5.360
8.001
9.040
Gevestigd aanbod in m² wvo
9.447
9.447
9.447
Indicatieve marktruimte in m² wvo
-4.087
-1.446
-407
Indicatieve marktruimte in m² bvo
Ca. - 5.100
Ca. -1.800
Ca. -500
TABEL 12 MARKTMOGELIJKHEDEN OVERIG DAGELIJKS STADSDEEL ZUIDOOST Bron: Bureau Stedelijke Planning
PARAMETER
HUIDIG
2030
DOORKIJK 2040
Inwoners
89.841
124.519
140.697
Bestedingen per hoofd in €
€ 798
€ 798
€ 798
Bestedingspotentieel in € mln
€ 72
€ 99
€ 112
inkomenscorrectie
€ 60
€ 83
€ 94
Koopkrachtbinding
28%
33%
33%
Gebonden bestedingen in € mln
€ 17
€ 28
€ 31
Koopkrachttoevloeiing
48%
53%
53%
Omzet door toevloeiing in € mln
€ 16
€ 31
€ 35
Totale bestedingen in € mln
€ 32
€ 59
€ 66
Gemiddelde vloerproductiviteit in € per m² wvo
€ 2.546
€ 2.546
€ 2.546
Gerealiseerde vloerproductiviteit
€ 2.167
€ 3.916
€ 4.425
Haalbaar aanbod in m² wvo
12.721
22.991
25.978
Gevestigd aanbod in m² wvo
14.947
14.947
14.947
Indicatieve marktruimte in m² wvo
-2.226
8.044
11.031
Indicatieve marktruimte in m² bvo
Ca.-2.800
Ca. 10.100
Ca. 13.800
Bestedingspotentieel in € mln, incl.
TABEL 13 MARKTMOGELIJKHEDEN MODE & LUXE STADSDEEL ZUIDOOST
PARAMETER
HUIDIG
2030
DOORKIJK 2040
Inwoners
89.841
124.519
140.697
Bestedingen per hoofd in €
€ 402
€ 402
€ 402
Bestedingspotentieel in € mln
€ 36
€ 50
€ 57
Bestedingspotentieel in € mln, incl.
€ 30 € 42
€ 47
inkomenscorrectie Koopkrachtbinding
28%
28%
28%
Gebonden bestedingen in € mln
€8
€ 12
€ 13
LADDERONDERBOUWING DETAILHANDEL
39
Koopkrachttoevloeiing
17%
17%
17%
Omzet door toevloeiing in € mln
€2
€2
€3
Totale bestedingen in € mln
€ 10
€ 14
€ 16
Gemiddelde vloerproductiviteit in € per m² wvo
€ 2.601
€ 2.601
€ 2.601
Gerealiseerde vloerproductiviteit
€ 5.871
€ 8.138
€ 9.195
Haalbaar aanbod in m² wvo
3.930
5.447
6.155
Gevestigd aanbod in m² wvo
1741
1.741
1.741
Indicatieve marktruimte in m² wvo
2.189
3.706
4.414
Indicatieve marktruimte in m² bvo
Ca. 2.700
Ca. 4.600
Ca. 5.500
TABEL 14 MARKTMOGELIJKHEDEN VRIJE TIJD EN BRUIN EN WITGOED STADSDEEL ZUIDOOST Bron: Bureau Stedelijke Planning
Samenvattend geldt de volgende extra behoefte voor detailhandel in Amsterdam Zuidoost: PARAMETER
2030
DOORKIJK 2040
Indicatieve marktruimte supermarkten (m² bvo)
11.900
15.900
Indicatieve marktruimte overig dagelijks (m² bvo)
-1.800
-500
Indicatieve marktruimte Mode & Luxe (m² bvo)
10.100
13.800
Indicatieve marktruimte Vrije Tijd en Bruin en Witgoed (m² bvo)
4.600
5.500
24.800
34.700
Indicatieve marktruimte detailhandel (m² bvo) afgerond op 100tallen in Amsterdam Zuidoost TABEL 15 MARKTMOGELIJKHEDEN DETAILHANDEL ZUIDOOST Bron: Bureau Stedelijke Planning
In Tabel 15 is de totale marktruimte weergeven voor de reguliere detailhandel. Door de sterke bevolkingsgroei en verwachte toevloeiing van de ontwikkelgebieden en werknemers ontstaat in 2030 marktruimte van in totaal ca. 24.800 m² bvo en in 2040 is dit zelfs ca. 34.700 m² bvo. Als we de negatieve marktruimte voor de overig dagelijkse sector buiten beschouwing laten is er in 2030 een extra behoefte van ca. 26.600 m² bvo en in 2040 is dit ca. 35.200 m² bvo aan detailhandel (bestaande uit de groepen Supermarkten, Mode & Luxe, Vrije Tijd en Witgoed) in 2030. Als belangrijkste centrum voor detailhandel in Zuidoost zal een groot deel van de behoefte in de Amsterdamse Poort terechtkomen. • Supermarkten. Een deel van deze toegenomen behoefte zal in de wijken terecht komen, voornamelijk in het sterk groeiende Amstel III. Momenteel is 33% van de supermarktmeters in stadsdeel Zuidoost binnen de Amsterdamse Poort gesitueerd. Door de toekomstige groei van het hele stadsdeel, maar ook omliggende wijken buiten de gemeente als de Nieuwe Kern, is het realistisch dat het aandeel van de marktruimte dat in de Poort land opgeplust wordt. Daarmee hebben deze moderne supermarkten een
40
•
•
•
LADDERONDERBOUWING DETAILHANDEL
functie voor het hele stadsdeel en dragen ze bij aan een optimale verzorging van alle inwoners van Zuidoost en directe omgeving. Als er primair gekozen wordt voor supermarkten in de wijk betekent dit dat niet alle winkels optimaal presteren, omdat deze ook een deel van de aantrekkingskracht van de Poort nodig hebben. We gaan ervan uit dat een toedeling van 50% van de toegenomen behoefte in de Amsterdamse Poort kan landen. Dit is een hoger aandeel dan de aanname in het rapport ‘Programmering commerciële voorzieningen Amsterdam Zuidoost en Ouder-Amstel (2019)’. Dat valt te verklaren uit het feit dat de inwonergroei in dat rapport zich veel meer verspreid over de verschillende wijken, terwijl tot 2030 neemt het inwonertal voornamelijk toe in Amstel III en BijlmerCentrum. Deze wijken liggen nabij de Poort en de inwonersgroei geldt dan ook als directe toename van het potentieel van het stadsdeelcentrum. Daarbij zullen de inwoners van Amstel III deels op aanbod in de eigen wijk georiënteerd zijn, maar zij zullen ook uitwijken naar aanbod in het stadsdeelcentrum. Een aandeel van 50% valt om deze redenen te verantwoorden. Daarbij delen we 100% van de meters in de Arenapoort toe aan de Poort, omdat supermarkten niet wenselijk zijn aan de westzijde van het spoor. Overig dagelijks. Hier is reeds een overaanbod voor aanwezig in het stadsdeel.
Er is daarom geen behoefte toe te delen aan de Poort. Het huidige aanbod is voldoende voor de vraag, waardoor een opplussing van het aanbod kwantitatief niet noodzakelijk. Uiteraard kunnen kwalitatieve initiatieven wel een impuls voor het stadsdeel opleveren. Mode & Luxe. Momenteel is 65% van de detailhandel meters in stadsdeel Zuidoost binnen de Amsterdamse Poort gesitueerd. Voor 2030 hanteren we ruimere toebedeling aan de Poort. In de wijken zal het aanbod slechts een beperkt niet-dagelijks aanbod komen (in lijn met de trends) en een groter aandeel in de grotere clusters. We gaan uit van een aandeel van 80%. Net als voor supermarkten geldt ook voor Mode & Luxe dat deze sector volledig aan de Poort is toe te schrijven binnen de Arenapoort. Vrije Tijd en Bruin & Witgoed. Momenteel is al ruim de helft van de reguliere detailhandelsmeters in deze branches in stadsdeel Zuidoost binnen de Amsterdamse Poort gesitueerd. We gaan ervan uit dat in de toekomst een groter aandeel van de extra behoefte aan meters aan Vrije tijd en Bruin & Witgoed binnen de Poort kan landen. Dit omdat voor deze sectoren clustering steeds belangrijk zijn en vestiging in de wijken niet realistisch is. We gaan ervan uit dat 100% van deze winkels in het Arenapoort gebied zal landen.
Anders dan Mode & Luxe verwachten we dat er nog wel enkele zaken aan de westzijde van het spoor willen vestigen, echter zal ook een deel van de ketens die vroeger nog een grootschalige unit zou huren, nu voor een kleinere reguliere vestiging in de Poort gaan. We gaan daarom uit van een toebedeling van 80% aan de Poort.
LADDERONDERBOUWING DETAILHANDEL
SUPERMARKTEN
Indicatieve kwantitatieve
11.900
41
OVERIG MODE VRIJE TIJD TOTAAL DAGELIJKS & LUXE + BRUIN EN DETAILHANDEL WITGOED -1.800
10.100
4.600
behoefte (in m² bvo)
24.800 (incl. min overig dagelijks)
Aandeel in de Arenapoort
50%
n.v.t.
80%
100%
Behoefte in de Arenapoort in
5.950
n.v.t.
8.080
4.600
18.630
Indicatief aandeel toedeling behoefte Arenapoort aan de Poort
100%
n.v.t.
100%
80%
-
Indicatieve m² bvo
5.950
n.v.t.
8.080
3.680
17.710
m² bvo
detailhandel toegedeeld aan de Poort TABEL 16 TOEDELING INDICATIEVE MARKTRUIMTE 2030 AAN DE POORT Bron: Locatus 2020, ervaring elders; Bewerking Bureau Stedelijke Planning
Met de gehanteerde toedeling van de behoefte aan detailhandel in Zuidoost kan ca. 18.600 m² bvo in de Arenapoort landen. Een groot deel van deze meters zal aan de oostzijde in de Poort kunnen vestigen: het gaat om een totale extra behoefte aan detailhandel van ca. 17.700 m2 bvo. Dit is kwantitatief voldoende om de ca. 5.650 m² bvo extra detailhandelsmeters in cluster 7 mogelijk te maken. Doordat een deel van extra meters ook ingevuld kan worden met zakelijk en publieksgerichte diensten zal de behoefte in werkelijkheid nog hoger uitvallen. Daarbij zal door de verwachte bevolkingsgroei na 2030 de behoefte tot 2040 nog verder toenemen tot ca. 23.400 m² bvo. Tot slot geldt dat de gewenste maximale 16.000 m² bvo de maximaal planologische wens betreft, en dat dit minder is dan de huidige planologische ruimte. Daarmee is er in de huidige situatie meer detailhandel mogelijk dan in de toekomstige situatie. KWALITATIEVE BEHOEFTE
Naast kwantitatieve toetsen zijn er ook kwalitatieve argumenten om het voorliggende programma aan detailhandel in Cluster 7 mogelijk te maken. De meest belangrijke kwalitatieve argumenten zijn: • Fysieke kwaliteitsimpuls. De kwaliteit van de huidige bebouwing in de Amsterdamse Poort en cluster 7 in het bijzonder draagt niet bij aan de aantrekkelijkheid van het stadsdeelcentrum en bijvoorbeeld ook niet voor het Bijlmerplein. De puien zijn verouderd en de Shopperhal functioneert door de beperkte toegang en smalle opzet niet zoals deze in potentie zou kunnen functioneren. Daarnaast is de maatvoering en lay-out van de panden niet zoals moderne winkels en horeca deze wensen. Dit maakt de kans groot dat de leegstand aan deze kant toeneemt. Bij herontwikkeling
42
•
•
•
•
•
•
LADDERONDERBOUWING DETAILHANDEL
voldoet cluster 7 zowel qua uitstraling als invullingsmogelijkheden wederom aan de wens van de moderne ondernemer en consument. Hèt stadsdeelcentrum van Zuidoost. Een modern en kwalitatief hoogwaardig detailhandel aanbod heeft een positieve bijdrage aan het functioneren van de Amsterdamse Poort. Door een ruim aanbod aan winkels wordt de aantrekkingskracht en daarmee de binding van de bewoners uit Zuidoost aan het stadsdeelcentrum groter dan in de huidige situatie. Ook een modern en kwalitatief hoogwaardig supermarktaanbod heeft een positieve bijdrage aan het functioneren van de Amsterdamse Poort. Door een ruim dagelijks boodschappenaanbod te hebben is de aantrekkingskracht en daarmee de binding van de bewoners uit Zuidoost aan het stadsdeelcentrum groter dan in de huidige situatie. Corona maakt ruim opgezette winkels nog belangrijker . De coronatijd heeft duidelijk gemaakt dat voldoende ruimte essentieel is. De extra meters die zullen dan nauwelijks ingezet worden voor een kwantitatief ruimer aanbod, maar meer voor een ruimere opzet van de winkels. Passend bij een hoogstedelijke en dynamische wijk. Detailhandel in een wijk zorgt voor dynamiek en levendigheid. Een combinatie van supermarkten, detailhandel en zorgen voor een dynamisch stadsdeelcentrum, maar ook een meer aantrekkelijke wijk. Deze dynamiek past bij het stadsdeel Zuidoost. Ontmoetingsplek binnen de wijk.
Doordat de verschillende commerciële en maatschappelijke functies wordt de Amsterdamse Poort steeds belangrijker als ontmoetingsplek voor stadsdeel Zuidoost. Daarbij wordt ook de verblijfskwaliteit door de aanwezigheid van de verschillende functies binnen de Zuidoost-centrum vergroot. Tot slot zijn supermarkten de meest frequent bezochte retailers binnen clusters. Veel inwoners bezoeken supermarkten meermaals per week. Daarmee dragen deze positief bij aan de ontmoeting tussen bewoners in het hele stadsdeel, zowel de huidige bewoners als ook de toekomstige bewoners van de Poort en heel Zuidoost. Clustering. Onderdeel van de ontwikkeling is de clustering van het supermarktaanbod aan de oostzijde van de Amsterdamse Poort. De huidige supermarkten en andere dagelijkse winkels zijn verspreid over de Poort, waardoor er slechts een beperkte connectie is tussen de verschillende winkels. Na de verplaatsing en opwaardering van het supermarktaanbod is deze connectie veel sterker aanwezig. Daarmee ontstaat er een sterk boodschappencluster voor Zuidoost. Combinatiebezoek. Doordat de connectie tussen de supermarkten en ander dagelijks aanbod sterker aanwezig zal zijn, kunnen de winkels elkaar in grote mate versterken.
Dit komt doordat klanten die een supermarkt of een andere dagelijkse winkel bezoeken, eerder geneigd zijn een dagelijkse winkel nabij te bezoeken dan wanneer deze op een grotere afstand liggen. Daarbij ontstaan er hierdoor ook weer een positieve afgeleide bestedingen aan de niet-dagelijkse winkels en horeca in de gehele Poort.
LADDERONDERBOUWING DETAILHANDEL
43
3.4 TOETS AAN BELEID De bevindingen zoals die in dit hoofdstuk zijn gepresenteerd, worden hier afgezet tegen de beleidskaders, vanuit rijk (Ladder voor Duurzame Verstedelijking) en gemeente. Toets aan de ladder
Is er behoefte aan de realisering van maximaal 5.650 m² bvo extra detailhandel meters (in cluster 7) en een beperking van de planologische meters tot maximaal 16.000 m² bvo in de Amsterdamse Poort? Met de toename van het aantal inwoners in Amsterdam Zuidoost én omgeving is er behoefte aan een groot en moderne winkelaanbod. Kwantitatief is er in 2030 ruim voldoende ruimte om de supermarkt en andere detailhandel van maximaal 5.650 m² bvo ten opzichte van de huidige situatie toe te voegen binnen cluster 7 van de Amsterdamse Poort. Tot 2040 neemt de behoefte nog verder toe en daar komt bij dat de meters ook bestemd zijn voor zakelijke en publieksgerichte diensten. Tot slot is de nuance dat de planologische mogelijkheden beperkter worden dan in de huidige situatie op zijn plaats. Het detailhandelsaanbod kan in de huidige situatie groter zijn dan met het nieuwe bestemmingsplan. Kwalitatieve argumenten versterken daarbij de behoefte aan de toevoeging van detailhandelsmeters binnen cluster 7. Het winkelcentrum dient grondig gerenoveerd te worden om aan de eisen van de moderne consument te voldoen. Daarnaast biedt een aantrekkelijk en gemixt retailprogramma ruimte voor ontmoeting en draagt het bij aan een aantrekkelijk woon-werkomgeving. Ook de toevoeging van een supermarkt draagt hieraan bij.
Zo ontstaat er een echt boodschappencluster dat hoort bij een stadsdeelcentrum als de Poort, zijn er moderne supermarkten (en ander dagelijks aanbod) voor de klanten geclusterd en biedt het volop ruimte voor ontmoeting. Toets aan gemeentelijk beleid Het gemeentelijke beleid van de gemeente Amsterdam zet in op de kansrijke wijkcentra. De grotere winkelgebieden moeten worden versterkt. Specifiek voor Amsterdamse Poort is het beleid gericht op het toekomstbestendiger maken van het centrum. Het optimaliseren en versterken van het winkelaanbod in de Amsterdamse Poort draagt bij aan het versterken van de detailhandelsstructuur, de kracht van de Poort als stadsdeelcentrum en maakt het cluster toekomstbestendiger. Het gemeentelijke beleid schrijft eveneens voor dat er voldoende dagelijkse voorzieningen zijn op een redelijke afstand gelegen vanaf de woningen en dat er meerdere aantrekkelijke winkelgebieden, ook buiten de binnenstad moeten zijn. Daarmee voldoet de ontwikkeling aan het gemeentelijk beleid. Ook het college van Burgemeester en wethouders heeft in 2019 ingestemd met de ambitie van De Poort richting een nieuw regionaal centrum .
44
LADDERONDERBOUWING HORECA
4 LADDERONDERBOUWING HORECA
Momenteel is er circa 580 m² bvo in Cluster 7 aanwezig. Voor de ontwikkeling van het gebied Cluster 7 zal het metrage worden uitgebreid tot maximaal 4.000 m² bvo. In dit hoofdstuk gaan we in op de behoefte aan deze additionele 3.420 m² bvo horeca. Dit betreft ca. 2.700 m² wvo.
4.1 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN •
•
•
•
Horeca is een groeisector. De vraag naar horeca in Nederland is de afgelopen
jaren flink toegenomen en de omzetten stijgen al zes jaar op een rij (gemiddeld ruim 5% per kwartaal). Met name in steden is het aanbod en de diversiteit aan horeca sterk groeiend (voor corona). Maar corona laat kwetsbaarheid zien. De beperkende maatregelen (sluiting en beperkt aantal plekken) laten de kwetsbaarheid van horeca zien. Diverse zaken zijn inmiddels omgevallen, o.a. doordat de marges beperkt zijn. Op veel plekken zullen na een faillissement nieuwe concepten openen, maar het verloop in deze sector zal (net als voor de coronacrisis) gemiddeld hoog blijven. Groeiend belang horeca in winkelstraat en –gebied. Net als het groeiende belang van food in de winkelstraat, geldt dit ook voor horeca. Het is niet alleen het verlengstuk van een bezoek aan een winkel, maar ook andersom. Vernieuwing, blurring (binnen en buiten de sector): Horeca maakt meer en meer een onderdeel uit van andere sectoren. Anderzijds is er ook binnen de sector van vervaging sprake. Horecagelegenheden mengen verschillende functies of veranderen hun concept naar tijdstip. Bijvoorbeeld de boekhandel die ook koffie schenkt (zoals Dominicanen boekhandel en café in Maastricht) of kledingwinkel met café (voorbeeld Daens Utrecht).
FIGUUR 11 KETENVORMING EN HORECA IN EEN WINKELGEBIED: IMPRESSIE ANNE&MAX Bron: Instagram Anne&Max
LADDERONDERBOUWING HORECA
•
45
Schaalvergroting, ketenvorming binnen horeca. Deze ontwikkeling vindt op
twee manieren plaats. Zo is er sprake van ketenvorming als succesvolle concepten verschillende vestigingen van hetzelfde concept openen. De schaal hierin is divers, van internationaal (Starbucks) tot op een lager schaalniveau. Daarnaast is er ook minder zichtbare ketenvorming. Succesvolle ondernemers starten vestigingen met verschillende namen en een iets afwijkend concept.
4.2 ONTWIKKELING VAN HET AANBOD HORECAANBOD AMSTERDAM EN AMSTERDAM ZUIDOOST
•
•
Het aantal horecavestigingen in Amsterdam is afgelopen jaren hard gegroeid, van 3.282 vestigingen in 2010 naar 3.948 in 2019 (+20%). Met name het aantal fastservice vestigingen en restaurants groeide hard. De grootste concentratie aan horeca bevindt zich in het centrum van Amsterdam, waar met name de drankensector sterk vertegenwoordigd is. Dit is vaak het geval in centrumgebieden, de hoeveelheid toeristen die (normaliter) naar de stad komen maken nog meer horeca mogelijk. 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 2010
2011
2012 Dranken
2013
2014
2015
Fastservice
2016
2017
2018
2019
Restaurants
FIGUUR 12 ONTWIKKELINGEN VERKOOPPUNTEN HORECA IN AMSTERDAM (NAAR VERSCHILLENDE SECTOREN) Bron: HorecaDNA 2020
•
•
In Stadsdeel Amsterdam Zuidoost zijn in 2020 in totaal 166 horecavestigingen gevestigd (bron: Locatus november 2020) van in totaal 22.576 m² bvo.26 Dit is exclusief horeca bij hotels. Vanwege het restrictieve beleid ten aanzien van horeca in de Amsterdamse Poort is het aanbod aan horeca nauwelijks toegenomen, dit in tegenstelling tot de landelijke trend. Het grootste deel van de horecavestigingen bevindt zich in de Fastservicesector (64%), gevolgd door de en restaurantsector (27%) en als laatste de drankensector (9%). De restaurantsector heeft het grootste
26 18.061 m² wvo. Met een wvo-bvo verhouding van 0,8 gaat het om 22.576 m² bvo.
46
LADDERONDERBOUWING HORECA
oppervlakte (55%). De Fastservicesector heeft een kleiner aandeel (39%), deze sector heeft ook weinig ruimte per verkooppunt nodig, omdat het deels om bezorgende restaurants gaat. Het oppervlakte van de drankensector is zeer klein in het stadsdeel met slechts 6%. GEBIED
DRANKEN27
FASTSERVICE28
RESTAURANT29
VKP
M² BVO
VKP
VKP
Zuidoost
9% (15)
6% (1.431) 64% (106) 39% (8.775) 27% (45) 55% (12.370)
Nederland
40%
57%
31%
M² BVO
13%
29%
M² BVO
30%
TOTAAL VKP
M² BVO
166
22.576
100%
100%
TABEL 17 AANTAL VERKOOPPUNTEN EN VERKOOPVLOEROPPERVLAK AMSTERDAM ZUIDOOST Bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van Locatus november 2020
FIGUUR 13 HORECAVESTIGINGEN AMSTERDAM ZUIDOOST Bron: Bureau Stedelijke planning op basis van Locatus, 2020
HORECAANBOD ARENAPOORT EN SPECIEFIEK DE AMSTERDAMSE POORT
Het aanbod aan horeca in Amsterdam Zuidoost is sterk geconcentreerd in de Arenapoort. In totaal bevindt zich hier 36% van het aantal horecavestigingen en 45% van het metrage horeca in Zuidoost. De Arenapoort kent een duidelijke 27 Bestaande uit de branches: café, coffeeshop en koffiebar 28 Branches, Fastfood, Bezorgen/Halen, Grillroom/Shoarma, IJssalon, Lunchroom en Horeca OV 29 Branches: Restaurant, Café/Restaurant en Pannenkoeken
LADDERONDERBOUWING HORECA
47
verdeling tussen het gebied ten westen (Arenaboulevard) en ten oosten (Amsterdamse Poort) van het station/spoor Amsterdam Bijlmer Arena. • Amsterdamse Poort (incl. Hoekenrode30). Hier bevindt zich 22% van het aantal horecavestigingen en 20% van het metrage horeca in Zuidoost. Het aanbod kenmerkt zich door kleinschalige fastservice en restaurants. Het aanbod is relatief klein voor een stadsdeelcentrum als de Poort. • Arenaboulevard (incl. station). Hier bevindt zich 14% van het aantal horecavestigingen en 25% van het metrage horeca in Zuidoost. Het aanbod kenmerkt zich door grootschalige restaurants en kleinschalige fastservice. Anders dan het aanbod in de Amsterdamse Poort heeft het aanbod op de Arenaboulevard door de bovenregionale leisurefuncties ook een grotere aantrekkingskracht / toevloeiing. GEBIED
AANDEEL VKP
AANDEEL M2 BVO
Arenapoort
36% (60 vkp)
45% (10.080 m2)
Arenaboulevard (incl. station)
14% (13 vkp)
25% (5.566 m2)
Amsterdamse Poort (incl. Hoekenrode)
22% (37 vkp)
20% (4.514 m2)
TABEL 18 AANDEEL HORECA AMSTERDAM ZUIDSOOST PER DEELGEBIED Bron: Locatus november 2020
•
Momenteel zijn er zes kleinschalige horecavestigingen in Cluster 7 gesitueerd, deze meten in totaal ca. 480 m² wvo en ca. 580 m² bvo. Het gaat om twee Aziatische restaurants (Lucky King & Hong en Asian Fantasy), twee Suriname restaurants (WENBO en Fong Food), een grillroom (King Döner) en een Italiaans restaurant (Basilico).
ONTWIKKELINGEN
• •
In het Zandkasteel zijn twee units van maximaal 700 m² bvo per vestiging toegestaan.31 Daarnaast zijn er bij ons geen horeca ontwikkelingen bekend.
4.3 BEHOEFTE (ONTWIKKELING) In deze paragraaf is de actuele en toekomstige behoefte aan horeca voor stadsdeel Zuidoost kwantitatief berekend en nagegaan welk aandeel van de behoefte in de Amsterdamse Poort kan landen.
30 Binnen Locatus wordt het Hoekenrodeplein tot de Arenaboulevard gerekend. Doordat dit plein zich echter aan de
oostzijde van het spoor bevindt en aanzienlijk meer connectie heeft met de Poort dan de Arenaboulevard rekenen wij deze tot de Poort. 31 Zandkasteel, transformatie naar woningen - Gemeente Amsterdam
48
LADDERONDERBOUWING HORECA
KWANTITATIEVE BEHOEFTE
De behoefte aan horeca berekenen we aan de hand van twee methodes: door de methode van horecadichtheden en aan de hand van een distributieve berekening (DPO). Zoals aangegeven in paragraaf 0 geldt voor de horeca stadsdeel Zuidoost als het primaire verzorgingsgebied. Bestedingen uit andere stadsdelen van Amsterdam en gemeenten (ook de ontwikkelgebieden als de Nieuwe Kern) zijn uitgedrukt in toevloeiing en als afgeleide voor de horecadichtheden. Horecadichtheden Zuidoost Op basis van dichtheden (aantal verkooppunten per 10.000 inwoners) kunnen we een inschatting maken van de toekomstige (extra) behoefte aan horeca in Amsterdam Zuidoost. In Figuur 14 is de dichtheid vergeleken met de dichtheid van de provincie Noord-Holland (excl. Amsterdam)32 en Nederland. Het volgende valt op: • De totale dichtheid aan horeca ligt in Amsterdam Zuidoost beduidend lager dan in de Provincie Noord-Holland en dan in Nederland. • Amsterdam Zuidoost kent wel een bovengemiddelde dichtheid aan ver kooppunten van fastservice horeca. • De dichtheid aan vestigingen in de drankensector is zeer laag. 30 24,0
25 21,4 20
18,5
15 11,8 10
8,2 5,0
5
9,7 6,7 6,5
7,4 6,9
1,7 0 Amsterdam Zuidoost
Dranken
Noord-Holland (exclusief Amsterdam)
Fastservice
Restaurants
Nederland
Horeca
FIGUUR 14 AANTAL VERKOOPPUNTEN PER 10.000 INWONERS HORECA AMSTERDAM ZUIDOOST VERGELEKEN Bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van HorecaDNA en Locatus
De gemeenteraad wil de Amsterdamse Poort laten uitgroeien tot een winkelcentrum met regionale aantrekkingskracht, waar wonen, werken en 32 Amsterdam is niet meegenomen vanwege het sterk (inter)nationaal toeristische profiel van de stad en dat met name
het bijbehorende horeca-aanbod in het centrum hier sterk op drukt.
LADDERONDERBOUWING HORECA
49
uitgaan centraal staan.33 Bij deze ambitie en het groeipotentieel van de Amsterdamse Poort passen hogere horecadichtheden dan nu het geval is. Zo kunnen de (nieuwe) bewoners en verblijvers zoveel mogelijk aan hun eigen stadsdeel(centrum) worden gebonden. Om de behoefte voor 2030 te bepalen zijn daarom de dichtheden van de provincie Noord-Holland (exclusief Amsterdam) als referentie gehanteerd. In Tabel 19 is aan de hand van de dichtheden en de groei van het aantal inwoners tot 2030 de behoefte aan horeca vastgesteld, voor het aantal verkooppunten (die we vervolgens omrekenen naar meters). EXTRA BEHOEFTE HORECA M² BVO
O.B.V. PROVINCIE NOORD-HOLLAND EXCL. AMSTERDAM
2030
2040
21,4
21,4
124.519
140.697
Potentieel totale behoefte (vkp)
266
301
Huidig aanbod (vkp)
166
166
Indicatieve uitbreidingsruimte34 (vkp)
100
135
Indicatieve uitbreidingsruimte35 (m2 bvo)
20.697
27.746
Dichtheid horeca 2020 (vkp per 10.000 inwoners) Inwoners 2030
TABEL 19 BEHOEFTE HORECA ZUIDOOST IN 2030 OP BASIS VAN DICHTHEDEN VERKOOPPUNTEN Bron: Locatus 2020 en Horeca DNA
Uitgaande van 124.519 inwoners in Zuidoost in 2030 bestaat er een behoefte aan ca. 20.700 m2 bvo additionele horeca (100 verkooppunten) om tot een gemiddelde dichtheid van de Provincie Noord-Holland (excl. Amsterdam) te komen. Tot 2040 (140.697 inwoners) loopt dit op tot ca. 27.700 m2 bvo extra (135 verkooppunten). Extra behoefte o.b.v. dichtheden ontwikkelgebieden De huidige horecadekking in de ontwikkelgebieden 36 buiten het stadsdeel ligt met 27,7 vestigingen per 10.000 inwoners fors hoger dan het stadsdeel Zuidoost. Een verklaring hiervoor is enerzijds het lage inwoneraantal in deze gebieden, anderzijds zullen deze horecavestigingen een functie hebben voor de bestaande bijvoorbeeld werknemers of bezoekers van de gebieden. We rekenen voorzichtigheidshalve voor de toekomstige behoefte van deze wijken met de horecadichtheid van Amsterdam Zuidoost. In onderstaande tabel is de behoefte aan horeca in de ontwikkelgebieden tot 2030 opgenomen, met een doorkijk tot 2040.
33 Ontwikkelstrategie ArenApoort, gemeente Amsterdam 34 Berekening: potentieel aanbod – huidig aanbod 35 Berekening: uitbreidingsruimte (vkp) * 206 m² bvo (gemiddelde metrage horeca Nederland; bron: Horeca DNA) 36 De Nieuwe Kern, Industriegebied Amstel en Duivendrecht
50
LADDERONDERBOUWING HORECA
EXTRA BEHOEFTE HORECA M²
ONTWIKKELGEBIEDEN
ONTWIKKELGEBIEDEN
2030
2040
Dichtheid horeca 2020 (vkp per 10.000 inwoners)
18,5
18,5
Inwoners 2030
14.150
19.950
Potentieel aanbod (vkp)
26
37
Huidig aanbod (vkp)
14
14
Uitbreidingsruimte37 (vkp)
12
23
Uitbreidingsruimte38 (m2 bvo)
2.509
4.719
TABEL 20 BEHOEFTE HORECA ONTWIKKELGEBIEDEN IN 2030 OP BASIS VAN DICHTHEDEN VERKOOPPUNTEN Bron: Locatus 2020 en Horeca DNA
•
•
•
Uitgaande van 14.150 inwoners in 2030 en de dichtheid van Amsterdam Zuidoost bestaat er een behoefte aan ca. 2.500 m2 bvo (12 vkp) in 2030. Tot 2040 (19.950 inwoners) neemt de behoefte toe tot 4.700 m2 bvo. Een deel van deze behoefte van de ontwikkelgebieden kan naar verwachting worden toegeschreven aan Amsterdam Zuidoost, en daarbinnen specifiek de Poort. De gebieden liggen direct tegen Zuidoost aan en zullen voor hun behoefte aan horeca ook deels zijn georiënteerd op het meest nabijgelegen grotere voorzieningencluster: de Amsterdamse Poort. Wij gaan ervanuit dat ca. 25% van de behoefte in de Amsterdamse Zuidoost zal moeten landen: 600 m2 bvo in 2030 en 1.200 m2 bvo in 2040. De totale behoefte voor Zuidoost komt daarmee op 21.300 m2 bvo in 2030 en 28.900 m2 bvo in 2040.39
Distributieve toets (DPO) Voor stadsdeel Amsterdam Zuidoost is een distributieve toets uitgevoerd. Voor de berekening zijn de volgende uitgangspunten gebruikt. Net als voor de detailhandelssector kunnen we ook voor horeca aan de hand van het DPO een inzicht krijgen in de toekomstige behoefte aan horeca in Zuidoost. De uitgangspunten om de distributieve toets voor Horeca voor Amsterdam Zuidoost te berekenen zijn als volgt: • Inwoners: In 2020 telt Amsterdam Zuidoost 89.841 inwoners. In 2030 zal dit zijn toegenomen tot 124.519 inwoners. • Bestedingspotentieel: De gemiddelde horecabesteding per hoofd van de Nederlandse bevolking bedroeg in 2019 € 652. Dit zijn de meest actuele cijfers40. • Bestedingspotentieel (gecorrigeerd voor inkomen): Het bestedingspotentieel wordt gecorrigeerd voor het gemiddeld lagere inkomen (- 23%) van de inwoners van Amsterdam Zuidoost ten opzichte van het gemiddelde van 37 Berekening: potentieel aanbod – huidig aanbod 38 Berekening: uitbreidingsruimte (vkp) * 206 m² bvo (gemiddelde metrage horeca Nederland; bron: Horeca DNA) 39 Berekening 2030: 13.648 + 600 = 14.248 m2 bvo en 2040 = 17.721+1.200 = 18.921 m2 bvo 40 Berekening: jaaromzet horeca (€ 11.272 miljoen) / aantal inwoners Nederland (17.282.163) = € 652,23 op basis van
Foodstep en CBS Statline, 2019).
LADDERONDERBOUWING HORECA
•
•
• •
51
Nederland, met een prijselasticiteit van 0,7. Het bedrag komt daarmee op € 547. De bestedingen worden naar de toekomst constant verondersteld. Gebonden bestedingen: Het uitgebreide en diverse horeca aanbod in het centrum van Amsterdam vormt een aantrekkelijk alternatief voor de inwoners van Zuidoost. We verwachten daarom dat de gebonden bestedingen relatief laag liggen, op circa 35%. Door de beoogde horecaontwikkelingen en versterking van het gehele cluster de Poort en omliggende wijken verwachten we dat de binding binnen het onderzoeksgebied kan stijgen naar 40% tot 45% in 2030. Toevloeiing: In het onderzoeksgebied zijn de bestedingen van werknemers en bezoekers van groot belang voor de horeca. Door de grote concentratie aan kantoren rondom station BijlmerArena en de grootschalige evenementen schatten we dat deze doelgroep momenteel al goed is voor 40% van de totale omzet in de horecasector in het onderzoeksgebied. We verwachten dat de toevloeiing tot 2030 sterk zal toenemen door de groei van het aantal inwoners rondom Zuidoost (ontwikkelgebieden OuderAmstel) en de verwachte groei van het aantal werknemers. Voor 2030 gaan wij uit van een toevloeiing van 45%. Huidig aanbod Zuidoost: In 2020 bedraagt het totale horecametrage in de 22.576 m² bvo (exclusief hotels). Normatieve vloerproductiviteit: ).
De normatieve vloerproductiviteit is de gemiddelde omzet per m² bvo en bedraagt € 1.315 per m² bvo. Dit is berekend aan de hand van de totale jaaromzet en het totale aantal horecameters in Nederland.41
Uit onderstaande DPO berekening blijkt dat er in de huidige situatie geen ruimte voor horeca bestaat. Door de sterke bevolkingsgroei en groei van het aantal werknemers zal de marktruimte echter al op zeer korte termijn ontstaan (en niet pas in 2030), wat wordt versterkt door de grotere aantrekkingskracht van nieuwe horeca. Ten tijden van realisatie van cluster 7 gaan wij er daarom van uit dat er voldoende marktruimte bestaat. Tot 2030 zal de behoefte aan horeca in Amsterdam Zuidoost zijn toegenomen tot minimaal 15.100 m² bvo, en maximaal 19.800 m² bvo. Een doorkijk toont aan dat deze behoefte nog verder zal toenemen. Met 140.697 inwoners in 2040 is de behoefte aan horeca minimaal 20.000 m² bvo, en maximaal 25.300 m² bvo.
41 Berekening jaaromzet horeca (€ 11.272 miljoen) / aantal horecameters horeca in bvo (8.572.226) = € 1.315, op basis
van Foodstep en HorecaDNA, 2019.
52
LADDERONDERBOUWING HORECA
PARAMETER
HUIDIG
2030 MINIMUM MAXIMUM
(Toekomstige) vraag Inwoners onderzoeksgebied (CBS, 2020)
89.841
124.519
140.697
Besteding horeca per inwoner (Foodstep, CBS, 2019)
€ 652
€ 652
€ 652
Bestedingen incl. inkomenscorrectie prijselasticiteit 0,7
€ 547
€ 547
€ 547
Bestedingspotentieel (€ mln)
€ 49,1
€ 68,1
€ 68,1
Binding onderzoeksgebied
35%
40%
45%
Gebonden bestedingen inwoners onderzoeksgebied (€ mln)
€ 17,2
€ 27,2
€ 30,6
Toevloeiing
40%
45%
45%
Omzet door toevloeiing regio(€ mln)
€ 11,5
€ 22,3
€ 25,1
Totale vraag onderzoeksgebied (€ mln)
€ 28,7
€ 49,5
€ 55,7
Huidig horeca-aanbod onderzoeksgebied (in m² bvo)
22.576
22.576
22.576
Normatieve vloerproductiviteit (omzet per m² bvo)
€ 1.315
€ 1.315
€ 1.315
Totale omzet van het bestaand horeca-aanbod in het
€ 29,7
€ 29,7
€ 29,7
Kwantitatieve behoefte in mln € (vraag-aanbod)
- €1,0
€ 19,8
€-26,0
Normatieve vloerproductiviteit
€ 1.315
€ 1.315
€ 1.315
Kwantitatieve behoefte in m² bvo
-780
15.085
19.793
Aanbod
onderzoeksgebied (€ mln) Marktruimte
TABEL 21 KWANTITATIEVE VRAAG O.B.V. DISTRIBUTIEVE TOETS VANUIT HET ONDERZOEKSGEBIED Bron: Bureau Stedelijke Planning
Conclusie kwantitatieve behoefte De kwantitatieve behoefte aan horeca in stadsdeel Zuidoost is in beeld gebracht op basis van een dichthedenanalyse en een distributieve berekening. De uitkomsten o.b.v. de meest recente prognose zijn in onderstaande tabel opgenomen (minimum en maximum dikgedrukt). De berekeningen tonen een bandbreedte van de behoefte aan van 15.100 tot 21.300 m² bvo horeca in 2030. Tot 2040 neemt deze bandbreedte behoefte toe naar 20.000 m2 bvo tot 28.900 m2 bvo. METHODE
2030 MINIMAAL
Dichtheden* DPO
2040 MAXIMAAL
MINIMAAL
21.300 15.100
MAXIMAAL
28.900 19.800
20.000
25.300
TABEL 22 BEHOEFTE HORECA ZUIDOOST IN VIERKANTE METERS BVO - * INCLUSIEF AANDEEL UIT ONTWIKKELGEBIEDEN (DIKGEDRUKT IS MINIMUM EN MAXIMUM BINNEN DE MARGE DICHTHEDEN EN DPO) Bron: Bureau Stedelijke Planning
LADDERONDERBOUWING HORECA
53
KWALITATIEVE BEHOEFTE
Toewijzing behoefte Zuidoost aan de Arenapoort en Amsterdamse Poort De kwantitatieve uitbreidingsruimte van 15.100 tot 21.300 m² bvo in Amsterdam Zuidoost kan niet volledig worden toebedeeld aan het Arenapoortgebied, de Amsterdamse Poort en Cluster 7. Op dit moment zijn in het Arenapoortgebied 36% van de totaal aantal horeca verkooppunten in Zuidoost gevestigd. Door de toekomstige groei van het stadsdeel, maar ook de omliggende ontwikkelgebieden, is het realistisch dat het aandeel van de marktruimte dat in de Arenpoort kan landen opgeplust wordt. Daarbij sluit horeca zeer goed aan op de ontwikkeling van de Amsterdamse Poort tot stadshart van Zuidoost en op de grootschalige Leisure concentratie rondom de Arenaboulevard. We gaan ervan uit dat een toedeling van twee derde (66%) van de toegenomen behoefte in de Arenapoort kan landen. Dit is een hoger aandeel dan de aanname in het rapport ‘Programmering commerciële voorzieningen Amsterdam Zuidoost en Ouder-Amstel (2019)’. Dat valt te verklaren uit het feit dat de inwonergroei in dat rapport zich veel meer verspreid over de verschillende wijken, terwijl tot 2030 het inwonertal voornamelijk toeneemt in Amstel III (46% van de totale toename in ZO) en Bijlmer-Centrum (37%). Deze wijken liggen zeer nabij de Arenapoort en de inwonersgroei geldt dan ook als directe toename van het potentieel van het stadsdeelcentrum.
Naast de 66% voor de Arenapoort zal een groot deel (zeker ca. 15%) moeten landen in Amstel III als grootste ontwikkelgebied. De resterende 19% van de horecabehoefte kan worden verspreid over alle wijken van Zuidoost (waaronder ook nog Amstel III). Vanwege de functie als belangrijkste winkelgebied van stadsdeel Zuidoost, de grote dynamiek die plaatsvindt rond de Amsterdamse Poort en vanuit de trend om krachtige centrumgebieden te ontwikkelen, zien we het als realistisch om 75% van de behoefte binnen de Arenapoort toe te wijzen aan de Amsterdamse Poort. PARAMETER
2030
2040
MIN.
MAX.
MIN.
MAX.
Kwantitatieve behoefte in m² bvo
15.100
21.300
20.000
28.900
Aandeel in de Arenapoort
66%
66%
66%
66%
Behoefte horeca in de Arenapoort in m² bvo
9.966
14.058
13.200
19.074
Indicatief aandeel toedeling behoefte Arenapoort aan de Poort
75%
75%
75%
75%
7.475
10.544
9.900
14.306
Indicatieve m² bvo detailhandel toegedeeld aan de Poort
TABEL 23 TOEBEDELING MARKTRUIMTE AAN DE AMSTERDAMSE POORT TOT 2030 Bron: Bureau Stedelijke Planning
Voor de Amsterdamse Poort kan op grond van het bovenstaande een ruimte worden gereserveerd voor horeca van 7.500 tot 10.500 m² bvo in 2030. Tot 2040 loopt
54
LADDERONDERBOUWING HORECA
dit op tot 9.900 - 14.300 m² bvo. De maximale wens voor 3.420 m2 bvo extra horeca in Cluster 7 valt ruimschoots binnen de marge en is daarmee te kwantitatief te verantwoorden.
Nadere kwalitatieve argumenten uitbreiding horeca Naast een kwantitatieve berekening zijn er ook kwalitatieve argumenten die de realisatie van er in totaal ca. 3.420 m² bvo aan extra horeca in Cluster 7 ondersteunen. • Past bij stedelijke levensstijl. Horeca is een groeimarkt. Mensen gaan meer buiten de deur eten en drinken dan ooit tevoren. In stedelijke omgevingen zoals Amsterdam Zuidoost leeft dit bij de bewoners in nog grotere mate. • Past bij winkelaanbod. De Amsterdamse Poort is het belangrijkste winkelcluster in de regio. Steeds vaker bezoeken winkelende klanten ook horeca tijdens het shoppen. De uitbreiding van het winkelaanbod dient daarom gepaard te gaan met uitbreiding van het horeca aanbod. • Levendigheid en ontmoeting. De Amsterdamse Poort is het hart van stadsdeel Zuidoost. Horeca zorgt voor levendigheid en ontmoeting in de wijk. Hierbij gaat het om ontmoetingen tussen bewoners, werknemers en bezoekers. Deze ontmoetingen zorgen voor reuring, levendigheid en daarmee voor de aantrekkelijke dynamiek die bij een hoogstedelijke wijk als Amsterdam Zuidoost past. • Centrale locatie. De Amsterdamse Poort en Cluster 7 zijn centraal gelegen voor stadsdeel Zuidoost en de ontwikkelgebieden in Ouder-Amstel. De locatie leent zich daarom uitstekend als verblijfslocatie. Hierbij is toevoeging van horeca gewenst, zeker aan het Bijlmerplein. • Aantrekkelijke werklocatie.
Naast de woningen is er ook volop werkgelegenheid rondom de Amsterdamse Poort aanwezig. Voor de werknemers is horeca op korte afstand van hun werkplek aantrekkelijk. Daarmee is het ook een positieve impuls voor de verhuurbaarheid van de werkplekken. • Diversiteit horeca essentieel. Net als de woningtypen is diversiteit in horecavestigingen essentieel. Daarbij gaat het om verschillende prijssegmenten, maar ook om verschillende openingstijden en menukaarten. Zo kan de horeca aan de wensen van de inwoners, werknemers en bezoekers voldoen. In Zuidoost is het aanbod te weinig divers: er zijn met name veel lunch en fastservice zaken. Er is daarom ruimte nodig voor restaurants en avondhoreca (drankensector). Conclusie behoefte De uitbreiding van horeca in Cluster 7 is zowel vanuit kwantitatief als kwalitatief oogpunt goed te motiveren: • Kwantitatief: In Zuidoost betreft de uitbreidingsruimte voor de horeca ca. 15.100 m² bvo tot 21.300 m² bvo in 2030. Op basis van de grootschalige woningbouwlocaties rondom de Arenapoort en de functies van het gebied is 66% van de behoefte toe te schrijven aan de Arenapoort. Van de behoefte binnen de gehele Arenpoort dient 75% in de Amsterdamse Poort te landen
LADDERONDERBOUWING HORECA
•
55
(7.500 tot 10.500 m² bvo). Dit past in de visie van de herontwikkeling: de Amsterdamse Poort als het hart van het stadsdeel. Horeca is daarbij van groot belang. De toevoeging van maximaal 3.420 m² bvo horeca in Cluster 7 van de Amsterdamse Poort is vanuit kwantitatief oogpunt dan ook goed te motiveren. Kwalitatief: het toevoegen van horeca past goed bij de Amsterdamse Poort als hart van stadsdeel Zuidoost. Het stadsdeelcentrum is centraal gelegen ten opzicht van Amsterdam Zuidoost en de ontwikkelgebieden van OuderAmstel. Horeca draagt bij aan de levendigheid in de wijk en zorgt voor ontmoeting tussen inwoners, werknemers en bezoekers.
4.4 TOETS AAN BELEID De bevindingen zoals die in dit hoofdstuk zijn gepresenteerd, worden hier afgezet tegen de beleidskaders, vanuit rijk (Ladder voor Duurzame Verstedelijking) en gemeente. TOETS AAN DE LADDER
Is er behoefte aan de realisering van 3.420 m² bvo extra horecameters (in cluster 7) in de Amsterdamse Poort? Met de toename van het aantal inwoners in Amsterdam Zuidoost én omgeving is er behoefte aan een ruim horeca aanbod met verschillende smaken voor alle doelgroepen. Kwantitatief is er voldoende ruimte om de gewenste 3.420 m² bvo toe te voegen binnen cluster 7 van de Amsterdamse Poort. Daarnaast zijn er ook kwalitatieve argumenten. Horeca draagt bij aan de levendigheid en zorgt voor prettig woon- en leefklimaat. Het maakt ontmoetingen mogelijk tussen de inwoners, werknemers en bezoekers. TOETS AAN GEMEENTELIJK BELEID
De ontwikkeling sluit aan op het vigerende horecabeleid van stadsdeel Amsterdam. Door de toevoeging van kwalitatief hoogstaande horeca kan Zuidoost zicht beter positioneren ten opzichte van andere horeca- en uitgaansgebieden in Amsterdam en wordt het stadsdeel op de kaart gezet. Daarnaast draagt de nieuwe horeca bij aan de levendigheid en leef- en vestigingsklimaat. Als laatst zullen er banen bijkomen, met name voor de inwoners van Zuidoost. Daarmee voldoet de ontwikkeling aan het gemeentelijk beleid.
56
QUICKSCAN LEISURE
5 QUICKSCAN LEISURE
Momenteel is er nog geen cultuur en ontspanning aanwezig in Cluster 7. Voor de ontwikkeling van het gebied Cluster 7 zal er 1.500 m² bvo cultuur en ontspanning komen, bijvoorbeeld in de vorm van een filmhuis. In dit hoofdstuk gaan we in op de behoefte aan deze 1.500 m² bvo cultuur en ontspanning.
5.1 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN TRENDS EN ONTWIKKELINGEN VRIJETIJDSGEBRUIKT GROEIT
Leisure is een groeimarkt. Afgelopen decennia nam de welvaart toe en de vrije tijd af. Dit zorgt ervoor dat men hun vrije tijd optimaal wil benutten en gebruikt maakt van vrijetijdsvoorzieningen. Afgelopen jaren is de vrijetijdsparticipatie (deelname aan tenminste één vrijetijdsactiviteit buitenshuis) in Nederland gestegen. In 2018 bedroeg dit 98,7%, voor bezoeken aan attracties was dit 79% en voor sportactiviteiten 64%.42 VERGRIJZING43
De oudere generaties zullen de komende jaren bijdragen aan de groei van de bestedingen in de leisuresector. Dit alleen al vanwege het feit dat het aandeel ouderen in de bevolking toeneemt door vergrijzing. Tot 2030 neemt het aantal 55-plussers toe met bijna 1 miljoen, terwijl de groep 15 tot 55-jarigen min of meer stabiel blijft. 55-plussers zijn interessant voor de leisuresector, vanwege hun hoge inkomen/vermogen waardoor ze meer te besteden hebben. Bovendien zijn de huidige senioren gezonder en actiever dan de vooroorlogse generatie. DICHTBIJ HUIS44
Ruim 40 procent van alle vrijetijdsactiviteiten ondernemen Nederlanders in hun eigen woongemeente en bijna 60 procent elders in Nederland. Vooral hobby- en sportactiviteiten vinden vaak dichtbij huis plaats. DE LEVENSCYCLUS VAN LEISURE
De leisure markt is trendgevoelig en laat een terugkerend patroon zien. Nieuwe concepten komen op en worden populair bij de consument, aanbieders springen daarop in en vestigen zich bij voorkeur op goedkope locaties. Vervolgens verzadigt en krimpt de markt waarna een beperkt aantal (kwalitatief goede) aanbieders over blijft. In de jaren ’90 van de vorige eeuw deed deze ontwikkeling zich bijvoorbeeld voor bij kartbanen, waar er nu nog slechts enkelen van over zijn. Meer recente voorbeelden zijn trampolineparken, indoor speelparadijzen en escaperooms, die zowel in populariteit als in aantallen fors zijn gegroeid en waarvan te verwachten is dat deze de komende jaren weer langzaam zullen afnemen omdat de hype afneemt.
42 Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2019, CELTH, CBS, NBTC en Pleasureworld 43 Sectorprognose Leisure 2020 en 2021, ABN AMRO (2020) 44 Sectorprognose Leisure 2020 en 2021, ABN AMRO (2020)
QUICKSCAN LEISURE
57
BRANCHEVERVAGING - BLURRING
De toename van de concurrentie tussen aanbieders heeft onder meer tot gevolg dat aanbieders hun diensten uitbreiden om het bezoek te verlengen en de uitgaven te vergroten. Attracties en musea bieden steeds vaker uitgebreide (gethematiseerde) horeca en museumwinkels waar niet alleen souvenirs worden verkocht. Winkels stellen de belevingswaarde steeds vaker centraal om bezoekers te trekken en aan hun merk te binden (bijvoorbeeld LEGO winkels), om op deze manier de omzet te verhogen. Horecabedrijven voegen op hun beurt steeds vaker leisure toe om onderscheidend te zijn, zoals een horecagelegenheid waar Jeu de Boules of tafeltennis kan worden gespeeld (zogenoemde “doe-horeca”). Deze vormen van branchevervaging komen steeds vaker voor en worden ook wel blurring genoemd. SPORT IS EEN GROEIMARKT
Sport is een groeimarkt en dit geldt zeker voor individueel sporten. Fitnessscholen, maar ook specialistische sportvoorzieningen als Rocycle, Yoga, crossfit en (kick)boksscholen floreren. De trend past bij de wens om steeds gezonder te leven. Zeker voor de jonge stedelijke inwoners geldt deze wens. CLUSTERING
Leisure ondernemers zoeken in de strijd om de consument ook de samenwerking op met andere leisure ondernemers. Door bij elkaar in de buurt gevestigd te zijn kunnen aanbieders profiteren van elkaars bezoekers, is een de locatie sneller top of mind, en kunnen bezoekers worden verleid om langer te blijven. Deze zogenoemde clustering is gunstig met oog op de ruimtevraag (bijvoorbeeld door gedeelde parkeervoorzieningen). In sommige grootschalige clusters kunnen bezoekers onder één dak of op één terrein zoveel activiteiten ondernemen, dat ze aan een dag nooit genoeg hebben. Hiermee combineren aanbieders twee behoeften van consumenten: tijdsbesparing en belevenisverhoging. De consument kan zijn beperkte vrije tijd zo intens mogelijk beleven en is bereid hiervoor veel te betalen. De Amsterdamse Poort is hier samen met de Arenapoort een goed voorbeeld van.
Leisure in Amsterdam • De populairste culturele activiteiten in Amsterdam, naast horeca, zijn een bezoek aan: de film, musea en voorstellingen. • Vier van de tien jongeren (42%) en volwassenen (38%) hebben tussen september 2018 en september 2019 in de buurt een cultureel evenement bezocht. Dit aandeel is gestegen met 6 procentpunt in 2019 ten opzichte van 2010 (38% en 32%).45 • Amsterdamse volwassenen zijn zeer tevreden over het culturele aanbod in Amsterdam. Zij vinden dat het cultuuraanbod groot en divers is en geven voor dit aanbod een ruime 8 als rapportcijfer. Inwoners van Zuidoost geven zelf een 8,6 voor het aanbod in de stad Amsterdam. • Wel willen de inwoners van Zuidoost meer cultuur in de nabijheid. De behoefte aan meer cultuuraanbod in de buurt ligt in Amsterdam het hoogst in Zuidoost. Van de volwassen (van 18 jaar) heeft 24% behoefte aan meer cultuur in de buurt en voor jongeren (12-17 jaar) is dit 34%. Voor heel Amsterdam ligt dit op 15% en 24%.
45 Gemeente Amsterdam, cultuurmonitor 2019
58
•
•
QUICKSCAN LEISURE
In heel Amsterdam sport 69% van de bevolking minstens 1 keer per week, dit is iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 67%. In Amsterdam Zuidoost ligt de sportdeelname op 62%. Hiermee ligt de sportdeelname het laagst van alle stadsdelen.46 Dit is mede te verklaren door de demografische samenstellingen van de wijk (momenteel veel inwoners met een migratieachtergrond, laagopgeleiden en lage inkomens). De sportdeelname voor deze groepen ligt gemiddeld lager. De verwachting is dat de inwoners van Zuidoost door de diverse woningbouwprojecten een meer demografische mix zal worden, waardoor de sportdeelname zal toenemen. De meest beoefende sport in Amsterdam is Fitness (individueel) met 27%, gevolgd door hardlopen (15%), wandelen (13%), zwemmen (11%) en groepsfitness (10%).
5.2 (ONTWIKKELING) VAN HET AANBOD AANBOD ZUIDOOST
Het aanbod aan Leisure in Zuidoost is onder te verdelen in grootschalige leisurevoorzieningen met een bovenregionale functie en leisurevoorzieningen met een stad(sdeel)functie. De eerste zijn nu met name geconcerteerd rondom de Johan Cruijff Boulevard en de meer lokale/wijkgerichte in de Amsterdamse Poort en verspreid over de rest van het stadsdeel. In dit onderzoek wordt uitsluitend de behoefte aan de leisurevoorzieningen met een stad(sdeel)functie onderzocht. Deze voorzieningen zijn meer passend in de Amsterdamse Poort als het centrum van Amsterdam Zuidoost. Aanbod leisurevoorzieningen met een stad(sdeel)functie In Amsterdam Zuidoost zijn in totaal 24 leisurevoorzieningen van de voorzieningen in de te onderbouwen branches, van samen ca. 35.585 m2 bvo.47 Het betreffen: • • • • • • •
3 bibliotheken (2.123 m2 bvo); 1 bioscoop (10.244 m2 bvo); 3 galerieën (5.451 m2 bvo); 1 kunstuitleen (195 m2 bvo); 1 amusementshal (1.250 m2 bvo); 2 binnenspeeltuinen (3.766 m2 bvo); 13 fitnesscentra (12.557 m2 bvo).48
46 Gemeente Amsterdam / OIS – NOC*NSF – Ipsos, Sportdeelname Index gemeente Amsterdam, november 2019 47 Bron: Locatus, op basis van Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Voor de OBA Hotspot (Bijlmerdreef) en een
aantal sportscholen (Fit 20, Arena Gym, Optisport Healthclub en Basic-Fit locatie Bijlmerdreef is een correctie uitgevoerd op basis van eigen inschatting. Voor deze functies is alleen het totaal metrage van het verzamelgebouw bekend. Zonder deze correctie betreft het aanbod 55.455 m2 bvo/ 48 Enkel fitness is opgenomen in Locatus. Meer specifieke sportscholen als dansscholen en yogastudio’s maken hier geen onderdeel van uit. Zowel het aanbod, als de totale behoefte kan dus wat hoger liggen.
QUICKSCAN LEISURE
59
Voor de overige branches die passen binnen cluster 7 (Biljart/Pool, Bowling en lasergame) is momenteel geen aanbod in stadsdeel Zuidoost gevestigd. Aanbod leisurevoorzieningen met een bovenregionale functie Naast de leisurevoorzieningen die we hier in een quickscan onderbouwen aan de Ladder is er nog ander grootschalig leisure aanbod in Zuidoost van in totaal ca. 70.000 m² bvo. Dit aanbod bestaat uit de volgende branches: • Theaters: Ziggo Dome (ca. 40.800 m2 bvo), Afas Live (ca. 13.700 m2 bvo) en Bijlmer Parktheater (ca. 1.800m2 bvo); • Amusement overig: Johan Cruijff Arena (ca. 7.900 m2 bvo); • Musea: Bijlmer Museum (ca. 250 m2 bvo) en Museum Vrolik (ca. 250 m2 bvo); • Zwembad: Bijlmerbad Optisport (ca. 6.000 m2 bvo). Het totaalaanbod aan alle branches binnen Cultuur en Ontspanning komt daarmee op iets meer dan 100.000 m² bvo. Aangezien de grootschalige voorzieningen ruimtelijk niet passen binnen cluster 7 van de Amsterdamse Poort is dit aanbod niet meegenomen in het bepalen van de behoefte aan Leisure in deze quickscan. Spreiding van aanbod De leisurevoorzieningen zijn met name geconcentreerd in en rondom De Arenapoort, op de fitnesscentra na (zie Figuur 15). De laatste zijn meer verspreid.
Van het totaal aantal vierkante meters leisurevoorzieningen is 61% in de Arenapoort gevestigd.49 Exclusief fitnesscentra is dit 85%50 en exclusief fitnesscentra en bibliotheken is dit 89%51. AANBOD AMSTERDAMSE POORT
In de Amsterdamse Poort is momenteel weinig leisure aanwezig. Binnen de grenzen van het winkelcentrum bevindt zich momenteel alleen een vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (820 m2 bvo) en een kunstgalerij (Oscam) (4.425 m2 bvo). Aan de rand op het Anton de Komplein bevinden zich wel een zwembad, sportschool en kunstuitleen. Daarnaast zijn de grootschalige vrijetijdsvoorzieningen met name geconcentreerd aan de andere kant van het spoor aan de Johan Cruijff Boulevard.
49 Aanbod Arenapoort (21.757 m2 bvo) / aanbod Zuidoost (35.585m2 bvo) = 61% 50 Aanbod Arenapoort (19.342 m2 bvo) / aanbod Zuidoost (23.029 m2 bvo) = 84% 51 Aanbod Arenapoort (18.520 m² bvo) / Aanbod Zuidoost (20.906 m² bvo) = 89%
60
QUICKSCAN LEISURE
FIGUUR 15 LEISURE AANBOD VAN DE TE ONDERBOUWEN BRANCHES IN AMSTERDAM ZUIDOOST EN AMSTERDAMSE POORT Bron: Locatus november 2020, BRT Achtergrondkaar, Luchtfoto LVB; Bewerking: Bureau Stedelijke Planning
TOEKOMSTIG AANBOD
Momenteel zijn er geen harde plannen voor leisurevoorzieningen bekend. Wel zullen er op het Urban Interactive District (UID) naast de AFAS Live naar verluidt een voorziening voor cultuur en vermaak verschijnen. Concrete uitwerking is echter nog niet bekend.52 Ook heeft het Bijlmer Parktheater ambitie om uit te breiden. De plannen zijn echter nog in een voorbereidende fase en de ontwikkeling van een theater valt buiten de onderzoekscope (type voorziening niet meegenomen in de behoefteanalyse) van deze behoefteraming.
5.3 BEHOEFTE KWANTITATIEVE BEHOEFTE
De kwantitatieve behoefte voor leisurevoorzieningen berekenen we aan de hand van dichtheden (aantal vierkante meters leisurevoorzieningen per 100 inwoners). Als het centrum van Zuidoost hebben de leisurevoorzieningen in de Amsterdamse Poort primair een functie voor de huidige en toekomstige inwoners van het stadsdeel. Ook zal de Amsterdamse Poort een belangrijke functie krijgen voor de 52 Website Amsterdam projecten
QUICKSCAN LEISURE
61
toekomstige inwoners van de ontwikkelgebieden in de directe omgeving: De Nieuwe Kern, Industriegebied Amstel en Duivendrecht. Om de behoefte voor 2030 te bepalen is daarom de huidige dichtheid van Zuidoost als referentie gehanteerd voor het toekomstig inwoneraantal. In andere woorden: hoeveel extra meters leisure zijn nodig om de huidige dichtheid aan leisure te behouden. Daarbij wordt rekening gehouden met de inwonergroei in de ontwikkelgebieden. Dit is een voorzichtige aanpak, gezien het momenteel beperkte aanbod in Zuidoost. Uitgaande van de ambitie en het groeipotentieel van de Amsterdamse Poort is er mogelijk een hogere dichtheid gewenst. Daarom is ook doorgerekend wat de behoeft is op basis van de leisure-dichtheid van heel Amsterdam Behoefte Amsterdam Zuidoost In Tabel 24 is aan de hand van de leisure-dichtheden van de te onderzoeken branches in Amsterdam Zuidoost en de groei van het aantal inwoners tot 2030 en 2040 de behoefte aan leisure vastgesteld, voor het aantal vierkante meters bvo. TOEKOMSTIGE BEHOEFTE LEISURE IN M² BVO
2030
2040
Dichtheid53 (m2 bvo per inwoner)
39,654
39,6
Inwoners
124.519
140.697
Potentieel totale behoefte (m2 bvo)
49.321
55.728
Huidig aanbod Amsterdam Zuidoost
35.585
35.585
Indicatieve uitbreidingsruimte (m² bvo)
13.736
20.143
TABEL 24 BEHOEFTE LEISURE ZUIDOOST IN 2030 EN 2040 OP BASIS VAN DICHTHEDEN M2 BVO Bron: Locatus 2020; Basisregistratie Adressen en Gebouwen, 2021; Data en informatie Amsterdam 2020
• •
• •
Momenteel bedraagt de leisure-dichtheid in Amsterdam Zuidoost 39,6 m2 bvo per 100 inwoners. Uitgaande van 124.519 inwoners in Zuidoost in 2030 bestaat er een behoefte aan ca. 13.700 m2 bvo additionele leisure om een gelijke dichtheid te behouden zoals nu het geval is. Tot 2040 (140.697 inwoners) loopt dit op tot ca. 20.100 m2 bvo. Op basis van een ambitieniveau berekend aan de hand van de leisuredichtheid in heel Amsterdam (52,7 m2 bvo per 100 inwoners55) komt uitbreidingsruimte uit op ca. 30.100 m2 bvo in 2030 en ca. 38.600 m2 bvo in 2040.
53 In de gegevens van Locatus zijn niet alle vrijetijdsvoorzieningen opgenomen. Dit vertekent het beeld ietwat.
Aangezien de dichtheden en behoefte nu berekend zijn op het wel geregistreerde aanbod is dit een voorzichtige uitkomst. De daadwerkelijke dichtheid in Amsterdam Zuidoost zal naar verwachting iets hoger liggen, en daarmee zou er ook een hogere totale extra behoefte uit zijn gekomen. 54 35.585 m2 bvo / 89.841 inwoners * 100 = 39,6 m2 bvo per 100 inwoners 55 Bron Locatus = 460.065 m2 bvo / 872.757 inwoners * 100 = 52,7 m2 bvo per 100 inwoners
62
QUICKSCAN LEISURE
Extra behoefte o.b.v. dichtheden ontwikkelgebieden Voor de ontwikkelgebieden rekenen we voorzichtigheidshalve met de leisuredichtheid van Amsterdam Zuidoost om de toekomstige behoefte te bepalen. Dit omdat de gebieden nog grotendeels moeten worden ontwikkeld en er daarom nog geen tot weinig leisure aanwezig is. In onderstaande tabel is de behoefte aan leisure in de ontwikkelgebieden tot 2030 opgenomen, met een doorkijk tot 2040. TOEKOMSTIGE BEHOEFTE LEISURE IN M² BVO (AFGEROND OP HONDERDTALLEN)
2030
2040
Dichtheid (m2 bvo per inwoner)
39,6
39,6
Inwoners
14.150
19.950
Potentieel totale behoefte (m2 bvo)
5.600
7.900
Huidig aanbod Ontwikkelgebieden56
4.400
4.400
Indicatieve uitbreidingsruimte (m² bvo)
1.200
3.500
TABEL 25 BEHOEFTE LEISURE ONTWIKKELGEBIEDEN IN 2030 EN 2040 OP BASIS VAN DICHTHEDEN M2 BVO Bron: Locatus 2020; Basisregistratie Adressen en Gebouwen, 2021; Data en informatie Amsterdam 2020
•
•
Uitgaande van 14.150 inwoners in 2030 en de dichtheid van Amsterdam Zuidoost bestaat er een behoefte aan ca. 500 m2 bvo in 2030. Tot 2040 (19.950 inwoners) neemt de behoefte toe tot 3.500 m2 bvo. Een deel van deze behoefte van de ontwikkelgebieden kan naar verwachting worden toegeschreven aan Amsterdam Zuidoost, en daarbinnen specifiek de Poort. De gebieden liggen direct tegen Zuidoost aan en zullen voor hun behoefte aan leisure ook deels zijn georiënteerd op het meest nabijgelegen grotere voorzieningencluster: de Amsterdamse Poort. Wij gaan ervanuit dat ca. 25% van de behoefte in Zuidoost landt (waarvan het merendeel in De Poort): 300 m2 bvo in 2030 en 900 m2 bvo in 2040.
De totale uitbreidingsruimte voor Zuidoost (behoefte Zuidoost en ontwikkelgebieden) komt daarmee op 14.000 m2 bvo in 2030 en 21.000 m2 bvo in 2040.57 Hiervan zal een groot deel in de Amsterdamse Poort kunnen landen. KWALITATIEVE BEHOEFTE
Toewijzing behoefte Zuidoost aan de Amsterdamse Poort De kwantitatieve uitbreidingsruimte van 14.000 m² bvo in Amsterdam Zuidoost in 2030 kan niet volledig worden toebedeeld aan de Arenapoort, Amsterdamse Poort en Cluster 7. Met name voor fitnessvoorzieningen geldt dat deze juist ook in de wijken terecht moet komen. Op dit moment heeft de Arenapoort een aandeel van het 61% van het totale leisureaanbod in Amsterdam Zuidoost. Door de toekomstige groei van het hele stadsdeel, 56 Op Bron: Locatus, 2020 en BAG, 2021 57 Berekening 2030: 13.700 + 300 = 14.000 m2 bvo en 2040 = 20.100 + 900 = 21.000 m2 bvo
QUICKSCAN LEISURE
63
maar ook omliggende wijken buiten de gemeente als de Nieuwe Kern, is het realistisch dat het aandeel van de marktruimte dat in de Arenapoort land opgeplust wordt ten opzichte van het huidige percentage. Daarbij komt dat de gemeenteraad de wens heeft om de Amsterdamse Poort te laten uitgroeien tot een winkelcentrum met regionale aantrekkingskracht, waar wonen, werken en uitgaan centraal staan.58 Bij deze ambitie en het groeipotentieel van de Amsterdamse Poort past meer Leisure aanbod. Vanwege bovenstaande redenen gaan wij ervanuit dat 70% van de toekomstige behoefte aan leisure in de Arenapoort kan landen. De resterende 30% van de Leisure behoefte, met name de branches bibliotheken en fitness, kan worden verspreid over alle wijken van Zuidoost (waaronder o.a. Amstel III). Omdat met name voor de bibliotheken geldt dat hier al een verspreid aanbod in Zuidoost gevestigd is, verwachten we dat er met name leisure buiten de Arenapoort nodig is in de vorm van de fitnessvoorzieningen.
Vanwege de functie als belangrijkste winkelgebied van stadsdeel Zuidoost en de ambitie om de Amsterdamse Poort te laten uitgroeien tot een (winkel)centrum met regionale aantrekkingskracht, zien we het als realistisch om meer dan de helft (70%) van de extra behoefte in de Arenapoort toe te wijzen aan de Amsterdamse Poort (Arenapoort ten oosten van het spoor) en 30% aan de Arenaboulevard (Arenapoort ten westen van het spoor). Dit omdat voor de branches waarvoor de behoefte is berekend geldt dat deze juist in de Poort passen en niet op de meer grootschalige Arenaboulevard. PARAMETER
2030
2040
Kwantitatieve behoefte in m² bvo Zuidoost
14.000
21.000
Aandeel in de Arenapoort
70%
70%
Behoefte Leisure in de Arenapoort in m² bvo
9.800
14.700
Indicatief aandeel toedeling behoefte Arenapoort aan de Poort
70%
70%
6.860
10.290
Indicatieve m² bvo detailhandel toegedeeld aan de Poort TABEL 26 TOEDELING MARKTRUIMTE LEISURE AAN DE ARENAPOORT TOT 2030 Bron: Bureau Stedelijke Planning
Voor de Amsterdamse Poort kan op grond van het bovenstaande een ruimte worden gereserveerd voor leisure van ca. 6.900 m² bvo in 2030. Tot 2040 loopt dit op tot ca. 10.300 m² bvo. De maximale wens voor 1.500 m2 bvo leisure in Cluster 7 valt ruim binnen de marktruimte in de Arenapoort en Amsterdamse Poort en is daarmee kwantitatief goed te verantwoorden.
58 Ontwikkelstrategie ArenApoort, gemeente Amsterdam
64
QUICKSCAN LEISURE
Daarbij geldt de nuancering dat de behoefte nu berekend is aan de hand van behoud huidige dichtheid. Gezien de trend van meer Leisure bezoek, maar ook het belang van cultuur in de stadsdelen, gezond leven en het momenteel relatief lage fitnessaanbod in Zuidoost, zou ook een hoger ambitieniveau reëel zijn. Nadere kwalitatieve argumenten uitbreiding leisure Naast een kwantitatieve berekening zijn er ook kwalitatieve argumenten die de realisatie van 1.500 m² bvo leisurevoorzieningen in Cluster 7 ondersteunen. • Leisure past bij stedelijke levensstijl en is een groeimarkt. Mensen willen hun vrije tijd optimaal benutten en maken hierbij meer gebruik van commerciële leisurevoorzieningen. Afgelopen jaren is de vrijetijdsparticipatie in Nederland dan ook gestegen. • Meer cultuur in Zuidoost. Het gemeentebestuur van Amsterdam zet met voorrang in op het toevoegen van kunst en cultuur in Zuidoost. Het huidig aanbod is beperkt. Door het toevoegen van nieuw aanbod wordt voldaan aan de ambities en visie voor het stadsdeel. • Meer sport in grootstedelijke gebieden. Het toevoegen van sport en fitness past bij het profiel van Zuidoost en de Poort. Inwoners van grootstedelijke gebieden doen namelijk substantieel meer aan fitness dan het landelijk gemiddelde.59 Daarbij versterkt het de gemeentelijke ambities om gezonde inwoners te hebben door sporten voor iedereen toegankelijk te hebben.