Bijlage 2. Ontwikkelstrategie K-midden lowres
Tekst van het document
Standaard scenario
Investeren in de randen van de stad (opplus scenario)
Topscenario
Het standaard scenario is het pakket wat de K-buurt gewoon zou krijgen als elke andere buurt in de stad op basis van het concept van ''de complete stad'' waarin alle buurten van alles een beetje krijgen en zo alle buurten gemiddeld het-zelfde worden.
Met de omgevingsvisie die inzet op het extra ontwikkelen van de randen in de stad en het Masterplan in gedachten voorziet dit scenario in extra investeringen Dit scenario voorziet in een afwijking van ‘’de complete stad’ maar zet in op een eigen identiteit voor K-midden, een rol in het groot-stedelijk tapijt en een cluster van woningen en programma en wijkeconomie die elkaar synergie geven waarbij K-buurt een jongerenta-lentontwikkelbuurt kan worden en extra geïnvesteerd in leefbaarheid.
DDe buurt en de mensen in de buurt geloven dat K-buurt werkelijk de beste buurt van Nederland kan worden. Een Parel van Amsterdam om mee te pronken. Bijzondere architectuur kan het op de kaart zetten. Er wordt gekeken naar wat bijvoorbeeld het Guggenheim museum voor Bilbao heeft gedaan. En een grootstedelijke functie naar de K-buurt. Denk bijvoorbeeld aan het Urban Nation concept als museum/experience in Berlijn
Bij deze ambities horen ontwikkelingen en ruimteclaims waar extra investeringen voor nodig zijn van de stad. We spreken bij dit scenario over het opplus scenario.
30
Na de ernstige economische crisis die de stad doormaakte in de jaren 90 besloot men dat het tijd werd voor een nieuwe, modernere koers en dat Bilbao leefbaarder moest worden. Hoogtepunt van deze stadsvernieuwing is onder andere het Guggenheim.
Ontwikkelstrategie: K-midden
Bilbao en Frank Gehry: Design en Allure kunnen een stigma van een gebied doorbreken. Zoals de Bijlmer nog te vaak wordt geassocieerd met ghetto, had Bilbao een tijd geleden een zelfde soort stigma gekeurd doorterreur vanwege het geweld van de ETA.
Museum naar ontwerp van Frank Gehry. Mede hierdoor is Bilbao een toeristische trekpleister geworden en inmiddels gekend om andere waarden. K-midden kan door de toevoeging van architectonische allure veranderen van stadsrand naar nieuw centrum met verblijfskwaliteit. Het Guggenheimmuseum in Bilbao als voorbeeld van een succesvolle stadsvernieuwing. Frank Gehry, 1997
31
Deel I: Sociaal 1.1 Sociale Context De K-buurt is een ontwikkelbuurt. In de sociale schouw is na te lezen op welke onderdelen een inspanning vereist is om deze buurt op het Amsterdamse gemiddelde te krijgen. De verschillende gemeentelijke programma's ondernemen hierop actie. Hieronder een korte samenvatting. Naast de zorgelijke aspecten in de buurt wordt ook ingezet op het stimuleren van de sterke punten in de buurt. Grote verscheidenheid aan culturen, bovengemiddelde zelforganisatiekracht, zelfs de omgevingsvisie 2025 heeft de K-buurt daarvoor in een apart kader benoemd. In de K-buurt heeft een zeer geslaagd experiment met buurtbudgetten plaatsgevonden, welke algemeen in Amsterdam Zuidoost, zo niet in heel Amsterdam als voorbeeld wordt gesteld, op het gebied van democratisering en buurtontwikkeling via HvdK. De kernkwaliteiten van de K-midden worden onder andere beschreven in het DNA van de buurt (www.bit.ly/dnakraaiennest). Top 7 sociale opgaven K- midden 1. Segregatie en tweedeling op financieel, sociaal en cultureel gebied tussen bevolkingsgroepen in de buurt (dat is een algemeen Amsterdams probleem, ook benoemd in de omgevingsvisie, en extra relevant in K-midden) Dit wordt opgepakt door aandacht voor onderstaande opgaven en door steun te geven aan de zelf-organisatie van de buurt 2. Werkloosheid ( in 2020 was de geregistreer32
de werkloosheid K- midden 19,1%, Amsterdam 10% , landelijk 3,8%). Dit wordt opgepakt vanuit het programma WPI/ Zuidoost werkt/ en door WorldOfWork concept 3. Armoede (bijna de helft van de van de jongeren heeft een minimuminkomen), en als gevolg daarvan schulden. Dit wordt opgepakt vanuit Armoede WPI (Amsterdam kent veel regelingen voor mensen met een laag inkomen) en Schuldhulpverlening vanuit WPI (gebruik in K- midden is bijna 3 keer zo hoog als stedelijk) en ondersteuning van grassroots maatschappelijke initiatieven o.a. via het Social Pact. 4. Jongeren laag opgeleid en/ of zonder diploma. Dit wordt opgepakt vanuit Zuidoost werkt/ WPI in samenwerking met Jongerenpunt en door horizon verbredings activiteiten als onderdeel van WorldOfWork Concept. Gekeken wordt of een iZone opleiding kan landen in K-buurt als onderdeel van WorldOfWork concept. 5. Lage citoscores basisschoolleerlingen. Hier wordt vanuit de basisscholen aan gewerkt. Daarnaast worden kinderen in hun algemene vorming door ouders begeleidt in Boeninhuis ( stichting SES) vanuit de ontwikkelbuurtenaanpak. 6. Eenzaamheid (veel alleenstaanden, veel eenoudergezinnen). Dit wordt opgepakt vanuit
het welzijnswerk volwassenen vanuit de sociale basis. Tevens zal in jongerentalentontwikkelbuurt aandacht gegeven worden voor intergenerationeel zorg en solidariteit. Ook taal is soms een grote barrière. 7. Tegengaan van de verleiding van het snelle criminele geld. Een vroege signalering, samen met actief veiligheidsbeleid en meer kansen vanuit verbeteringen vanuit bovenstaande opgaven. In 2021 is het Masterplan Zuidoost 2021-2040 vastgesteld. Hierin staan drie hoofddoelen beschreven: duurzame verbetering van het perspectief voor de jeugd, van de veiligheid en van de leefbaarheid. Om die doelen te verwezenlijken zijn tientallen maatregelen op papier gezet, variërend van goede voorzieningen in de buurt voor jongeren tot de komst van opleidingstrajecten in combinatie met stage of werk. Bijzonder is dat van alle ambities wordt bijgehouden of er daadwerkelijk resultaat wordt geboekt. Een voorbeeld: een kwart van de kinderen en jongeren in Zuidoost groeit momenteel op in een gezin met een minimuminkomen. In 2025 moet die trend dalend zijn. In 2030 moet het cijfers op het Amsterdamse gemiddelde liggen, nu 17 procent. De buurt vindt het belangrijk dat dit soort percentages niet verbeteren doordat de bevolkingssamenstelling wordt veranderd via de import van bewoners met betere gemiddelde statistieken. Op dit moment wordt gewerkt aan een uitvoeringsagenda van het Masterplan.
In het bovenstaande scenario bestaat er een standaardpakket aan voorzieningen, voor jongeren en senioren, voor parkeren etc gebaseerd op het aantal woningen en bewoners. Gezien de opgaven en basisprogramma’s wordt er als onderdeel van het ontwikkelbuurten programma in de K buurt een extra inzet gepleegd op de volgende thema’s:: 1. Jongerentalent-ontwikkelbuurt 2. Opstapbuurt 3. Behoud DNA en gemeenschap en identiteit
Jongerentalent ontwikkelbuurt
Jongeren hebben de toekomst, Maar in de K-buurt lijkt dit niet te gelden. Verkeerde voorbeelden en te weinig mogelijkheden drijven een klein deel van de jongeren op het verkeerde pad. Ondanks dat dit een klein deel is, zorgt dit voor grote onrust. Niet alleen bij de ouders, maar in de hele gemeenschap. Dat een klein deel niet op het rechte pad blijft, mag nog een wonder heten, want een groot deel van de jongeren heeft geen diploma en/of werk en leeft in armoede. Of ziet dit om zich heen. Een koud huis of te weinig aandacht voor de jongeren is heel gewoon. Dat ligt niet aan de ouders, maar aan de omstandigheden. Waar er geen geld is voor de basiszaken als het betalen van de huur of gas/licht, water. Wat leidt tot stress en gezondheidsproblemen, waardoor ouders het nog zwaarder hebben in vergelijking tot
een opvoeding zonder problematiek. Perspectief voor deze jongeren is er niet. De jongeren worden te weinig geholpen om perspectief te zien. Goede rolmodellen en voorbeelden zijn er, maar zijn voor de jongeren niet of nauwelijks zichtbaar. Een betaalbare woning is niet te koop of te huur. Voor een starter op de woningmarkt zonder goede baan of opleiding is een eigen plekje waar je je kan ontwikkelen en volwassen kan worden een utopie. Om dit te doorbreken is er talentontwikkeling nodig en een flink aantal betaalbare jongerenwoningen. Deze jongerenwoningen in combinatie met de voorzieningen moeten het mogelijk maken voor jongeren om een goede start te maken met hun zelfstandige leven in de buurt. Een mogelijkheid om te kunnen blijven wonen in de buurt tijdens de overgang naar volwassenheid en daarna. Dit kan met eventuele begeleiding waar ook ruimte voor wordt gecreëerd in het plan. Extra aandacht dient er te zijn voor eenoudergezinnen, mensen die er alleen voor staan. Bouwen door de buurt en voor de buurt kan mogelijk worden gemaakt door een “aantal” locatie voor CPO/Wooncoöperaties te reserveren.
optimale ontwikkelingsmogelijkheden krijgen in een veilige en warme omgeving. Het welbevinden, de autonomie en de betrokkenheid van de kinderen/jongeren staat centraal. Bouwen aan een goede relatie, zodat de jeugd zich in een prettige en veilige sfeer met elkaar kunnen ontwikkelen. De wijze waarop die ontwikkeling plaatsvindt is heel verschillend en dient aan te sluiten op de behoefte van het kind en de steeds complexer (digitale) omgeving. In Amsterdam Zuidoost spelen daarnaast ook maatschappelijke uitdagingen zoals meertaligheid, diversiteit, sociale ongelijkheid en armoede een rol. Deze realiteit heeft tot gevolg dat kinderen heel wat competenties nodig zullen hebben om hun leven en hun omgeving mee vorm te geven. Om hen al deze competenties mee te geven wordt gewerkt aan een integrale en
Ontwikkelstrategie: K-midden
1.2 Sociale opplus opgave en topscenario
Het ontwikkelen van talent bij jongeren begint al op vroege leeftijd. De talenten dienen gezien te worden: iedereen hoort erbij en niemand wordt buitengesloten. Hierbij is belangrijk dat kinderen/jongeren respect hebben voor elkaar en dat zij Jongerentalent ontwikkeling
33
gecoördineerde samenwerking tussen onderwijs, welzijn, jeugd, sport, cultuur en zorg. Want jongeren ontwikkelen zich het beste als er interactie en afstemming is tussen hun verschillende leefwerelden (school, thuis en vrije tijd). Voor de K-buurt wordt een extra inzet gepleegd op onder andere oefenruimte voor brassbands, tijdelijke talentenhuis, activiteiten door de buurt zoals jongerenfestival, K-buurtTV, extra onderwijsondersteuning voor jeugdigen door middel van extra bijlessen, zowel leerondersteuning als huiswerkbegeleiding en voorleesmoeders. Tevens is extra inzet nodig ter bevordering van beweging en ontmoeting met goede speel- en sportvoorzieningen. Onder andere door de upgrade van het Fort Kraaiennest gebied tezamen met programmering-upgrade: versterkt K- zone sports en anderen uit Zuidoost zoals stichting SES. Hieronder passen daarnaast ook het ontwikkel-je-buurt programma van Hart voor de K-buurt en de Gemeente en de voedselbossen door de K-buurt. Ook deze programma’s en geprogrammeerde voorzieningen dragen bij aan de doelen zoals geformuleerd in het Masterplan Zuidoost.
Opstapbuurt
De ambitie is om van de K-buurt een ‘opstapbuurt’ te maken: om voor de huidige bewoners kansen te vergroten en de wijk als geheel op te waarderen. Een buurt waar mensen de ruimte krijgen zich te ontwikkelen, waarin bewoners een volgende stap in hun leven kunnen maken. Geen hippe broedplaats maar liever een ambachtsschool of sociale activiteiten van Grass34
Jongeren in studio 1104
roots Organisaties zoals Cirkel van Harmonie, Stichting AYNT, Stichting Women Motivation & Integration, Kleiklooster, huiselijk geweld organisaties en kerkgenootschappen. Voor de K-buurt is het thema dan ook ‘talentontwikkeling’. Er is in de buurt veel interesse voor de ‘urban culture’. Er worden muziek, videoproducties, mode en festivals gemaakt die deze cultuur uitdragen. Dit leent zich om een wijkeconomie op te bouwen. Hierbij wordt gedacht aan studio’s, werk- en ontmoetingsen opleidingsruimte, dan wel een combinatie hiervan, zodat dit kan uitgroeien tot een eigen creatieve industrie. De ambitie van opstappen geldt ook voor de woningmarkt. De K-buurt dient een buurt te zijn waarin bewoners een volgende stap kunnen zetten. Zie hiervoor ook het economische deel.
DNA en gemeenschap
De K-buurt kent vele culturen met hun eigen cultuur en gewoonten. Deze komen op veel plekken samen: gewoon bij mensen thuis,
binnen verenigingen of kerkgenootschappen. Maar ook vluchtiger op de markt, of op het plein.Voor groepsmannen is deze buitenplek zelfs een van de belangrijkste ontmoetingsplekken. De verbanden zijn divers en lopen door elkaar heen. Ze zijn niet allen even zichtbaar, maar hierdoor niet minder belangrijk. Deze gemeenschappen vertegenwoordigen het sociaal kapitaal. Het is van grootste zorg om deze gemeenschappen in stand houden, omdat dit de buurt leven geeft. Gentrificatie dreigt dit te ontkrachten door de stijgende huizenprijzen, krappe woningmarkt en het toewijzingsbeleid. Hierdoor wordt het vooral jongeren moeilijk gemaakt om in de buurt te blijven wonen en dreigen deze (zorg) gemeenschappen uit elkaar te vallen. Er zijn bovendien ook implicaties voor de veiligheid. Mensen worden anoniem en kijken niet meer naar elkaar om. Het behouden van de identiteit en gemeenschap in de buurt betekent ook dat je in de buurt oud kan worden. Er is al een grote groep ouderen. En dat aantal zal toenemen. Het is de bedoeling om in samenwerking met de corporatie Woonzorg Nederland een aantal ouderenwoningen te realiseren. Hierbij wordt samengewerkt met lokale gemeenschappen zoals de moskee en kerken. Deze woningen en voorzieningen bieden samen met het Henriette Roland Holst huis en de Korenhorst een plek om oud te worden in deze buurt.
Extra aandacht is hierbij nodig aan de routes richting de winkels en voorzieningen. Routes dienen geschikt te zijn voor scootmobiels om veilig van de ouderencentra naar de belangrijkste voorzieningen te komen.
K-midden is een inclusieve buurt. Hierbij hoort speciale aandacht voor kwetsbare groepen, zoals verborgen dakloosheid, vluchtelingen, ongedocumenteerden. Vanuit het principe van de opstapbuurt, geen verdringing maar verbetering, wordt ingezet om locaties en voorzieningen toegankelijk te houden of te maken voor de mensen die aan de rand van de maatschappij terecht zijn gekomen. In de K-buurt zijn ze welkom. Vanuit ontwikkel buurten wordt gewerkt aan een passende aanpak voor groepsmannen gericht op ondersteuning en versterking van de participatie en een andere beleving van hun verblijf in de openbare ruimte. In de K-buurt worden geen bankjes meer geplaatst met rugleuningen midden op het bankje. Dit is bedacht door mensen die alles hebben, zoals een bed in een warm huis. De mensen die
dit niet hebben en het moeten doen met een bankje in de open lucht wordt zelfs ontzegt om hier te liggen. Een 24 uurs toiletvoorziening bij het buurthuis, facilitering van grassroots maatschappelijke initiatieven die opvang en toeleiding verzorgen om deze mensen van de rand van de maatschappij terug in de maatschappij te krijgen. Er zal extra aandacht aan taal moeten worden gegeven omdat het niet kunnen lezen en schrijven of alleen in Engels kunnen communiceren barrières legt. In het traject K-middencocreatie is van vele kanten het geluid gehoord hoe het kan dat sommigen vanuit landen van herkomst al 30 jaar hier zijn en nog steeds geen Nederlands kunnen. Het mag niet zo zijn dat rolmodellen vanuit migranten gemeenschappen geen moeite doen het Nederlands te spreken. Juist zij moeten het voorbeeld geven en anders niet als rolmodel fungeren. Als laatste punt, maar daarom niet minder
belangrijk is dat de instandhouding van de gemeenschap staat of valt bij mensen die in hun buurt kunnen blijven wonen. Ze hebben hier familie en vrienden. Ze delen dezelfde verhalen. Vanuit het thema ‘opstappen’ maar nog meer vanuit ‘gemeenschap’ zijn betaalbare koopwoningen nodig. Daarmee krijgen starters de mogelijkheid om een woning in hun wijk te kopen, of komt er doorstroming waardoor bestaande betaalbare woningen beschikbaar komen en blijven de sociale netwerken in stand. Dat betekent dat informele netwerken hun kracht houden. Door intergenerationeel te bouwen en toe te wijzen kunnen families en vrienden op elkaar letten en zo nodig voor elkaar zorgen. Informele netwerken versterken de professionele. Jongeren krijgen kansen om te leren en door te groeien en er hun werk in te vinden. Er is grote behoefte aan instrumentarium om het toewijzingsbeleid te kunnen vormgeven.
Ontwikkelstrategie: K-midden
De K-buurt kent vele vele culturele en zorggroepen. Zoals het DNA van de K-buurt ook aangeeft is dit een prachtig onderdeel van de K-buurt wat gekoesterd, behouden en gefaciliteerd moet worden. Voorbeelden die in het traject naar boven zijn gekomen zijn het initiatief als een Mandir tot initiatieven zoals Luthers Hof en Stichting Women Motivation & Integration. Velen zijn op zoek naar betaalbare ruimte. Door naast de zorggroepen twee buurtgerichte medische centra te realiseren wordt die beschikbaarheid voor zorg in de buurt gegarandeerd, zowel voor jongeren als voor ouderen..Daarbij zijn in de zorg veel werkgelegenheidsmogelijkheden voor jongeren. Bijkomend voordeel is dat verschillende leeftijdsgroepen elkaar in de buurt ontmoeten.
Stichting Women Motivation & Integration
35
Deel II: Economisch In samenwerking met de buurt is de gemeente bezig met de ontwikkeling van het gebied. Dit deel richt zich op de economische voorzieningen. Onderdeel hiervan zijn allereerst de uitkomsten van de gesprekken met Hart voor de K-buurt. Daarnaast heeft Economische Zaken in 2018 voor K-midden een advies voor de economische voorzieningen opgesteld. Dit advies is nog steeds relevant. Hieronder worden hieruit de belangrijkste aspecten weergegeven.
Economische context Bij de sociale situatie is al aangegeven dat er veel werkeloosheid is in de K-buurt. De werkloosheid was 18,6% in 2020, maar neemt af. Het voorzieningenniveau is laag. Het winkelcentrum bestaat uit twee supermarkten en verschillende andere winkels. Er is een markt op de dinsdag, deze markt heeft toekomstperspectief. Er zijn enkele horecaondernemingen en een aantal culturele voorzieningen in de buurt. Ook is er
weinig bedrijvigheid, ondanks dat veel mensen werkzaam zijn in de sectoren zorg, onderwijs, transport, detailhandel en bouw. Wel is er de goede infrastructuur voor bedrijven en voorzieningen: de bereikbaarheid met openbaar vervoer, auto en fiets zijn goed. De meeste winkels en bedrijven bevinden zich langs de as van de metrolijn, waar metrostation Kraaiennest zich bevindt, en de Karspeldreef waar het winkelcentrum.De Kameleon gelegen is in de plint en op de 1e verdieping. Ontmoetingsplaatsen zoals horeca liggen langs de oostelijke kant van het winkelcentrum De Kameleon, met de entree gericht op het metrostation Kraaiennest. In het verlengde van de horecabedrijven zijn er voorzieningen zoals een broedplaats/atelier, bedrijfsverzamelgebouw en zorgvoorzieningen. De consumentgerichte dienstverlenende bedrijven liggen versnipperd ten zijde van de Karspeldreef. Tegenover het winkelcentrum en het metrostation Kraaiennest, bevinden zich religieuze voorzieningen met een paar kantoren.
Opstartbuurt
Lancering van nieuwe videoclip door Quatro Vision
36
De huidige situatie van de economische voorzieningen was het startpunt van het gesprek tussen hart van de K-buurt en de gemeente. Er is een grote informele economie in de buurt. Die bestaat niet alleen uit snorders en drugsdealers, maar ook uit kappers, nagelverzorgers, kleding-, mode- stoffen- en cateringbedrijven aan huis. Door toevoeging van bedrijfsruimte krijgen ondernemers de kans zich te ontplooien. In deze buurt zouden ondernemers een kans
Optredens op het evenemententerrein onder de metrobaan
moeten krijgen om zo de formele economie te versterken. Het is belangrijk om vanuit de bestaande krachten een identiteit te geven aan het gebied. Deze moet aansluiten bij de bevolking en talent in de buurt. De identiteit van mediahub spreekt erg aan. Er zijn veel jongeren die bezig zijn met media, video’s en het maken van clips. Deze jongeren zouden in deze buurt een plek moeten hebben om te groeien in het ondernemerschap. Een mediacollege en ondersteuning voor startups kunnen hieraan bijdragen. Bovendien is het internationale karakter een belangrijk deel van de identiteit. De buurt kent mensen uit veel verschillende culturen die elkaar kunnen ontmoeten. Het is belangrijk dat de bewoners niet alleen een sleutel krijgen van een woning maar geholpen worden met het begin van een zelfstandig leven daar hoort ook inkomen werk en ondernemen bij. Het is daarom de grote wens om een samenlevingsopbouw project voor hen te
Voorbeelden van net startende en reeds gevestigde K-buurt media cultuur ondernemers
tes voor starters en kleine zelfstandigen worden idealiter ondersteund met ruimtes voor onderlinge ontmoeting en mogelijkheden tot studieruimte, flexwerkplekken, het organiseren van workshops. Ondergeschikte horeca binnen zo’n bedrijfsverzamelgebouw is eveneens denkbaar. Door het creëren van kleinschalige bedrijfsruimten in de plint kan er op de verdieping ruimte worden geboden aan kleinschalige kantoorruimte. Er is ook behoefte aan ruimte voor commerciële dienstverlening, deze wordt ook op de begane grond gerealiseerd. Denk bijvoorbeeld aan een opleiding, zakelijk ondernemers advies, kapper, nagelsalon, fietsenmakers. Ook consumentgerichte dienstverlening en winkeliers in K-midden zouden veel meer kunnen profiteren van elkaars bezoekersstromen indien zij zich bevinden in elkaars loop.
Bedrijfsruimte Bedrijven die vallen in de milieucategorie tot 3.2 zijn mengbaar met woningen. Bedrijfsruimte past het beste in de plint met daarboven kantoor of wonen. Bedrijfsruimte moet voldoen aan een aantal voorwaarden, zoals dat bedrijven bij voorkeur grondgebonden zijn, een verzwaarde vloerbelasting kennen, extra isolerende wanden en plafonds dan wel afzuiginstallaties nodig hebben bij menging in stedelijk gebied, een hoger plafond nodig hebben (tot zes meter) en een roldeur om te laden en te lossen en laaden losvoorzieningen in de omgeving. Bedrijfsruimte kan mits goed logistiek ontsloten en sociaal veilig ingepast ook aan de achterkant van een bouwblok worden georganiseerd. Het hoeft niet altijd een zichtlocatie te zijn. Bedrijfsruimte is geschikt voor maakbedrijven, zoals bijvoorbeeld cateringbedrijven, naaiateliers, meubelmakers of loodgieters. Naast deze specifieke ruimtelijke eisen die soms inpassing van bedrijven in een gemengde buurt lastiger maken, vergt het realiseren van bedrijfsruimte extra aandacht. Bedrijfsruimte levert over het algemeen per vierkante meter minder opbrengst op dan andere functies (zoals detailhandel of dienstverlening) en is daarom economisch minder interessant om te ontwikkelen. Om voldoende en goede bedrijfsruimte te realiseren zijn er de volgende aandachtspunten:
Ontwikkelstrategie: K-midden
kiezen waarin jongerenwoningen gecombineerd zijn met ontwikkelingen op ondernemerschap baan transitie en loopbaanontwikkeling. Waar kansen in de buurt worden gecreëerd. Dit vraagt inzet op wijkeconomie. Waarvoor ook betaalbare bedrijfsruimte moeten beschikbaar zijn. Er is een latent grote wijkeconomie in de mediasector van videoproductie tot muziek en het bouwen van merken en labels. Voorbeeld van een nieuwe ondernemer kan zijn een Halal Slagerij Opleiding: een bedrijf met een school en winkelruimte. Het nieuwbouwgedeelte leent zich voor de toevoeging van kleinschalige creatieve kantoorruimte. K-midden kent een hoog percentage zzp-ers, meer dan in Zuidoost gemiddeld en in Amsterdam gemiddeld. Het aanbod voor kleine betaalbare units waar deze zzp’ers kunnen werken, is nog beperkt. Ontmoetings-flexwerkruimtes voor deze doelgroep zijn er op dit moment ook niet in de buurt. Betaalbare en geschikte ruim-
1. Expliciet bestemmen: Door expliciet in bestemmingsplannen de functie bedrijfsruimte toe te kennen wordt ander gebruik dan bedrijfsruimte uitgesloten. Momenteel wordt er 37
veel gewerkt met gemengde bestemmingen, hierdoor blijft de programmering flexibel. Dit biedt de mogelijkheid om de ruimte voor een veel hogere prijs te verhuren dan een productief bedrijf kan betalen. Het advies is daarom om bedrijfsruimte expliciet te bestemmen. 2. Sturen bij erfpachtuitgifte:Bij de uitgifte van grond in erfpacht zijn er meerdere momenten waarop gestuurd kan worden op het programma. Dat kan middels de afsprakenbrief, realisatieovereenkomst en de erfpachtovereenkomst. In die overeenkomsten kunnen de bouwplannen worden vastgelegd, hierin kan dus het aandeel en type bedrijfsruimte worden opgenomen. De bestemming bedrijfsruimte wordt dan in de erfpachtakte vastgelegd. 3. Ruimtelijke eisen: De bestemming in de erfpachtakte is ook van invloed op de grondprijs die wordt gehanteerd. Hiervoor is het wel van belang dat niet alleen de bestemming maar ook het bouwplan voldoet aan de ruimtelijke eisen van bedrijfsruimte. Een bedrijfsruimte is een pand waarin een bedrijf goed het werk kan doen; een hoog plafond, zware maximale vloerbelasting, grote vrije overspanning, de aanwezigheid van overheaddeuren en loadingdocks, en gebruikt wordt voor productie, groothandel, transport, opslag, distributie, reparatie en/of onderhoudswerkzaamheden. De grondprijs is dan marktconform passend bij het gebruik als bedrijfsruimte. Deze grondprijs is een stuk 38
lager dan de grondprijs die gerekend wordt voor bijvoorbeeld kantoren of commerciële voorzieningen. Er is behoefte aan betaalbare bedrijfsruimte. Er vindt nu een onderzoek plaats naar hoe de realisatie van betaalbare bedrijfsruimte kan stimuleren. In Amsterdam worden op verschillende plekken gemengde gebieden met bedrijfsruimte ontwikkelt. Voorbeelden zijn de productieve wijken Hamerkwartier en Buiksloterham. Maar ook in bestaande woonbuurten wordt bedrijfsruimte toegevoegd. Hieronder twee voorbeelden in Amsterdam waar bedrijfsruimte is toegevoegd.
Detailhandel Het winkelcentrum is relatief nieuw. In het winkelcentrum zitten twee supermarkten in verschillende segmenten. Er is weinig tot geen leegstand. In het winkelcentrum zijn nu veel grote ruimtes. Grote winkelruimtes zijn vaak te groot voor startende winkeliers en/of dienstverlenende bedrijven. Het huidige aanbod sluit niet aan bij de totale behoefte aan ruimte die er is. Er is behoefte aan kleine buurtgerichte winkelruimtes. Buiten het detailhandelscluster De Kameleon is er enige ruimte voor detailhandel gericht op de dagelijkse boodschappen. De marktruimte is 1.000m2 (Bureau Stedelijke Planning, 2018) wanneer daadwerkelijk de voorziene woningaantallen worden gerealiseerd. Als er extra detailhandel wordt gerealiseerd dan moet dat dichtbij het huidige winkelcentrum en het plein.
De Kameleon NL Architects, 2012
Imagewharf - Minervahaven
Dit bedrijvencentrum bestaat uit 65 bedrijfsunits en vier woningen, verdeeld over vier bouwlagen. Er zitten verschillende soorten bedrijven, zowel showrooms, ateliers, kantoren en bedrijfsruimte. Er is een tweede maaiveld gecreëerd, waardoor er extra parkeerruimte is en de units goed bereikbaar zijn. Het formaat is 18.000m² met een FSI van twee. Door vier woningen op strategische plekken is de sociale controle verhoogt.
Imagewharf omvat 17.500m2 bouwvolume op bijna 1,5 hectare grond. Het is een combinatie van bedrijfsruimte, ateliers en kantoren met als doelgroep de creatieve industrie. Het zijn drie gebouwen verbonden door een tuin. Verschillend in karakter, gelijk in functionaliteit met flexibele ruimtes - zoals ateliers en loft offices. Bovendien zijn er twee ruimtes die verhuurd kunnen worden voor evenementen.
Luchtfoto van De Nieuwe Vaart BNB Architecten, 2009
Ontwikkelstrategie: K-midden
De Nieuwe Vaart - Cruqius
Imagewharf, Minervahaven Affaire d'Architecture, 2019
39
Een nieuw bestemmingsplan zal detailhandel aan de oostzijde van het plein mogelijk maken. Het is van belang om de verbinding tussen het huidige winkelcentrum en de nieuwe detailhandel te maken. De iets grotere zaken eventueel aan de dreef en in de looproute naar het winkelcentrum. Dit is zichtbaar vanaf de andere kant van het spoor. De toevoeging van detailhandel niet spreiden, maar clusteren op een plek. Detailhandel dat nu aan de achterkant van het winkelcentrum zit, kan eventueel verplaatst worden naar de andere kant van het plein. Zodat het meer in de loopstroom komt en zichtbaarder is.
Markt In de uitwerking van de Marktvisie voor stadsdeel Zuidoost is vastgesteld dat de markt bij Kraaiennest toekomstbestendig is. De markt draagt bij aan de leefbaarheid in het verzorgingsgebied. De markt heeft een relatie met het winkelcentrum: beide functies versterken elkaar. De markt kan na aanpassingen aan het metrostation weer terug voorlangs langs de Karspeldreef.
Horeca Rondom het metrostation Kraaiennest behoort horeca tot de mogelijkheden. De buurt snakt naar diversiteit aan horeca. Zoals bleek uit huidige cijfers over bedrijvigheid, is er nog weinig horeca in deze buurt. Nu is de horeca vooral aangewezen op het bedienen van eigen buurtbewoners. Uit onderzoek blijkt ook dat er ruimte is voor horeca. De ruimte is 500m2 (Bureau Ste-
De markt op de oude locatie: langs de Karspeldreef
40
delijke Planning, 2018). Gezien de toevoeging van woningen en het lage aandeel horeca lijken deze getallen aan de lage kant te zitten. In het Opplusscenario is 1.000m2 horeca opgenomen. Wij zien de volgende mogelijkheden voor horeca: ■ Horeca dient zo dicht mogelijk bij het bestaande winkelcentrum gerealiseerd te worden. Het toevoegen van dag-horecazaken op een zichtlocatie is aan te bevelen. Hierbij ook denken aan het verplaatsen van bestaande horeca op onlogische plekken naar het plein. ■ De verblijfsduur in het winkelgebied wordt verlengd met een horecabezoek, voeg daarom horeca met terrasfunctie toe. Daghoreca ligt voor de hand. Avondhoreca kan rondom het plein. ■ Vanuit de buurt is er een voorkeur voor ook een echte fastfood keten, naast de andere diversiteit aan horeca. De gemeente Amsterdam zet in op een gezonde stad, waar verleidingen om ongezond te leven worden teruggebracht. ■ De voorkeur gaat uit naar horeca op basis van sociaal ondernemen. Dit kan het buurtgerichte karakter ondersteunen, waarmee de horeca ook als een soort ‘wijkonderneming’ kan opereren. Ook dienen er plekken te zijn waar zakelijk mensen elkaar kunnen ontmoeten die vanaf de A9 met de auto komen en vanuit de stad met metro 53
Horeca past het beste aan het plein, dichtbij de metrohalte en in de loopstroom naar het winkelcentrum. Horeca gericht op werkenden kan gecombineerd worden met kantoorruimte. Verschillende kleine horecaconcepten hebben de voorkeur, denk aan drie à vier vestigingen
Culturele voorzieningen
Programma
Broedplaatsen, verzamelgebouwen voor artistiek talent, bieden ruimte aan startend creatief talent en ambachtelijke ondernemers. Ruimte voor creatief talent in de buurt, kan bijdragen aan de revitalisering en aantrekkelijkheid van de buurt. Vanuit broedplaatsen ontstaan doorgaans exposities en bijzondere initiatieven. Met de huidige vier broedplaatsen en 76 cultuurvoorzieningen in Zuidoost is het aanbod aan broedplaatsen op dit moment nog vrij beperkt.Het is denkbaar dat de broedplaatsen voor creatief talent gekoppeld wordt aan een bedrijfsverzamelgebouw met kleine bedrijfsruimtes. Museale functies landen in veel gevallen op locaties waar al een aantrekkingskracht is op bezoekers uit binnen- en buitenland. Voor zo’n vestigingsstrategie wordt vaak gekozen omdat de consument steeds vaker verschillende bezoekdoelen combineert: naast het winkelen, bezoekt men de horeca in combinatie met het museum. In de K-buurt wordt het (toekomstige) Bijlmermuseum een trekker van het gebied. Bovenop het voorzieningengebouw komt een uitzicht plek. In de toekomst zijn andere culturele of leisure magneten welkom een plek in de K-buurt te vinden. De culturele voorzieningen en het winkelcentrum waar veel mensen komen vullen elkaar aan.
In het ruimtelijk deel wordt een overzicht gegeven van het economische programma. Het advies uit 2018 is vertaald in specifieke metrage per voorziening. De gemeente is eigenaar van alle grond en kan deze in erfpacht uitgeven. Daarmee heeft de gemeente extra sturingsmogelijkheden op het programma, zowel publiek als privaatrechtelijk. Een van de uitgangspunten bij het bepalen van de toevoeging aan economische programma is het aantal nieuwe woningen. In dit plan kunnen ongeveer 1250 nieuwe woningen gerealiseerd worden. In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (2021) staat de ambitie om voor iedere nieuwe woning in dit gebied ook 5m2 werkplekken te realiseren. Dat kan zowel kantoor- als bedrijfsruimte zijn. Als we die systematiek gebruiken komen we uit op 6.000m2.
Ontwikkelstrategie: K-midden
■ In de tijdelijkheid wordt er nagedacht om ondernemers uit de buurt, World of Work (WoW) en de World of Food (WoF) een tijdelijk onderkomen te geven in containers op het plein. Als dit gerealiseerd wordt, is voor de komende tijd geen extra horeca nodig. Indien WoF komt, is het denkbaar dat bij het vertrek er ondernemers in Kraaiennest willen blijven. Die zouden dan kunnen landen in de plint van de nieuwe gebouwen aan het plein, net als de andere ondernemers in de tijdelijke containers. Als WoF niet komt, dan is er plek om vanuit de buurt horeca gerichte initiatieven te ondersteunen.
Niet alleen de omgevingsvisie geeft aanleiding tot toevoeging van werkruimte in dit gebied. Het is bekend dat er vraag is naar werkplekken, de buurt geeft dit ook aan. Zo neemt het aandeel werkplekken in Zuidoost toe. Dit draagt bij aan meer sociaaleconomische kansen voor inwoners. De leefbaarheid in gemengde wijken is beter. Het biedt ruimte om te werken of ondernemen in de buurt.
Impressie dakterras culturele voorziening
41
Deel III: Ruimte 1 Programma 1.1 Woonprogramma Het uitgangspunt was om 600-900 woningen in K-midden toe te voegen met een gedifferentieerd aanbod en extra aandacht voor de goedkope voorraad. Hierdoor komen er ruime mogelijkheden voor mensen die start willen maken op de woningmarkt en worden er extra 1- en 2-kamerwoningen toegevoegd. Om te zorgen dat dit echt een jongerenontwikkelbuurt en een opstapbuurt wordt, worden 750 woningen volgens de normale verdeling gerealiseerd van 40/40/20 (40% sociaal, 40% middensegment en 20% vrije sector) en daarbovenop bevat het woonprogramma 500 woningen extra voor starters. Het grootste deel hiervan moet beschikbaar komen voor jongeren uit de K-buurt,
Woonprogramma
Aantal
Kamers
Gem. bvo m²
In de K-buurt bestaat meer dan ¾ van de huishoudens uit een eenpersoonshuishouden of een eenoudergezin. Daarbij zijn opleidingsniveau en het inkomen lager dan het Amsterdamse gemiddelde. Dit vraagt om kleinere goedkopere woningen, die bereikbaar zijn voor één basisinkomen. Voor alle doelgroepen is collectief bouwen een optie.
Waarvan toewijzing/voorrang aan buurt/Zuidoost
Waarvan coöperatief/ collectief te bouwen
conform woningnet waarvan 75 jongerenwoningen
Sociaal
300
2-3
72,5
Midden
300
2-4
88
50%
2 x 25
Vrije sector
150
3-5
120
50%
2 x 25
Starters
500
1-3
33
100%
Totaal
1.250
Overzicht van de verdeling van het woonprogramma
42
Bijlmer dan wel Zuidoost. Ook wordt ingezet op begeleiding bij de eerst stappen in zelfstandig leven. Niet alleen een woonstart maar ook een leefstart (zie ook sociaal en economie). Hierbij wordt aangesloten op het in de buurt al aanwezige tijdelijke woonconcept van HVO Querido voor jongeren met verschillende kwetsbaarheden en het Masterplan Zuidoost en het te ontwikkelen concept World Of Work en de ervaring van Wooncorporaties die specifiek zich richten qua strategie op starters en jongeren. Een deel van deze woningen zal ‘zelf’ worden gebouwd door wooncoöperaties op te richten, zo mogelijk met corporaties om de noodzakelijke expertise toe te voegen.
corporatie 22.208m2 middelduur 26.400m2
4 5 200m2
400m2 400m2
1.000m2
2.000m2
2.000m2
230m2
1.000m2
500m2
650m2
200m2 750m2
3.770m2 158 pp a 30m2 norm: 1pp/125m2 BVO
500m2 400m2
1.000m2 500m2
1
B
400m2
600m2
2
850m2
200m2 300m2
6.650m2
Ontwikkelstrategie: K-midden
Verpleeghuis 6.650m2
Parkeren voorzieningen 4.740m2
Primair onderwijs 3.770m2
Gezinnen en gezond opgroeien 1.480m2
1.450m2
Totaal voorzieningen 26.000m2
400m2
900m2
Woonzorgcirkel met ontmoeting en zingeving 3.050m2
duur 18.000m2
Jongeren- en talentenontwikkeling 3.900m2 150m2150m2 900m2
Wijkeconomie Wijksamenleving en cultuur Loopbaanontwikkeling 2.150m2
Advies EZ: detailhandel, kantoor, werkruimtes, horeca, cultuur 5.000m2
jongerenwoningen 22.208m2
Totaal wonen 83.108m2
Buitenruimte PO 1.450m2
Stedelijke normen groen, spelen en sport in de openbare ruimte 2.250m2
Parkeren woningen 8.100m2
270 pp a 30m2
150m2
onbebouwde ruimte in m2
500m2
600m2
A
3
6
Volume programma in bvo op schaal van K-midden
43
Jongeren:
De belangrijkste doelgroep zijn de jongeren, dan wel de jongvolwassen die een eerste woonstart willen maken. Voor de buurt is dit belangrijk om zorggemeenschappen in tact te houden en de sociale veiligheid op straat. Jongerenwoningen in combinatie met de voorzieningen moeten het mogelijk maken voor jongeren om een goede start te maken met hun zelfstandige leven in de buurt. Een mogelijkheid om te kunnen blijven wonen in de buurt tijdens de overgang naar volwassenheid en daarna. Dit kan met eventuele begeleiding waar ook ruimte voor wordt gecreëerd in het plan. Er worden 500 jongerenwoningen voor jongeren van de buurt boven de bestaande opgave van 750 woningen gecreëerd. Binnen de opgave van 750 woningen worden minimaal 75 woningen in het sociaal segment gemaakt voor jongeren via woningnet toewijzing.
Ouderen:
Zuidoost is de komende decennia een van de meest vergrijzende stadsdelen van Amsterdam. Ook in de K-buurt woont een aanzienlijk aantal ouderen. Hun familie zorgt veelal via informele netwerken voor hen. In de plannen zijn de verplaatsing/uitbreiding van twee medische centra opgenomen die beschikbaarheid van basiszorg in de buurt garanderen. Naast het Medisch Centrum Kraaiennest is er in Koornhorst een medisch centrum meer gericht op ouderen. In lijn met de behoefte stijging in de komende jaren zullen in de plannen van K-buurt en Zuidoost ouderenwoningen en verpleeghuisplaatsen moeten worden opgenomen. Deze 44
woningen en voorzieningen bieden samen met het Henriette Roland Holst huis en de Koornhorst plekken om oud te worden in deze buurt. Deze kunnen het best aan de buitenranden van K-buurt, in de rustige gebieden, worden gezet. Het Nelson Mandela park kan daarvoor goed geschikt zijn. Extra aandacht is gegeven aan sociale veiligheid en (korte) de routes richting de winkels en voorzieningen. Voor ouderen zijn er 80 ouderen woningen voorzien in de sociale huur. Ongeveer 70 woningen in het middensegment huur zijn geschikt voor ouderen, maar zijn niet exclusief voor deze doelgroep. De intentie van deze woningen is onder andere dat iemand die nu nog geen ouderenzorg nodig heeft langer thuis kan wonen als dat moment is aangebroken.
Coöperatief:
Een deel van de woningen zal voor en door de buurt worden gebouwd. Hierbij wordt gedacht aan wooncoöperaties. Een wooncoöperatie is een vorm van collectief wonen. De leden van de wooncoöperatie zijn samen verantwoordelijk voor het ontwerp, de bouw en het beheer van hun gebouw. De wooncoöperatie is de eigenaar van het gebouw en de erfpachter. De leden huren hun woning van hun wooncoöperatie. Op deze manier hebben de bewoners veel zeggenschap over de hun leefruimte én zijn zij collectief eigenaar, terwijl ze individueel huren. De bewoners bepalen zelf wie ze als nieuwe bewoner er bij willen hebben en hoe zij het gebouw beheren. De wooncoöperatie is een
Bouwen met, door en voor de sociale dynamiek van Zuidoost
In de context van Zuidoost dreigt een zelfselectie aan de poort te ontstaan van bewoners met meer financieel, cultureel en sociaal kapitaal terwijl het juist een mogelijkheid is voor groepen die dit zo nodig hebben om leefgemeenschappen te vormen die hun woningen op deze wijze aan de markt kunnen onttrekken.
Ontwikkelstrategie: K-midden
gemeenschap waarin bewoners meer of minder met elkaar delen. Dat varieert van bijvoorbeeld een gemeenschappelijke tuin tot een gezamenlijk huishouden, van gemeenschappelijk ingekochte zorg tot een gezamenlijke opvang van kinderen. Een wooncoöperatie kan een kleine hechte gemeenschap zijn, maar ook een grotere losse groep en alles ertussenin. Iets van gemeenschappelijkheid, een gedeelde verantwoordelijkheid, is wel noodzakelijk voor de continuïteit van een wooncoöperatie. In welke vorm en omvang dit gerealiseerd wordt, is afhankelijk van de initiatieven van de bewoners van de K-buurt.
Senioren actief voor de K-buurt
45
1.2 Sociaal programma In K-midden zijn er al een aantal maatschappelijke voorzieningen aanwezig. Denk aan De Bonte Kraai, Medisch centrum Kraaiennest, Gezondheidsscentrum Koornhorst, Leger des Heils, HVO Querido, Buurtteam Amsterdam en de Rechtsbijstandwinkel. Ook zijn er diverse religieuze instellingen,en een kinderopvang. Er is een broedplaats van Kunstenaars. Ook is er achter de locatie van het huidige buurthuis een variëteit van mogelijkheden voor sport en spel in de openbare ruimte. In flat Klieverink bevindt zich buurtplatform Hart voor de K-buurt. Net buiten K-midden liggen 4 basisscholen (Samenspel, Blauwe lijn en Crescendo) waar de kinderen uit de buurt gebruik van maken. Om K-midden de mogelijkheden te geven dat de buurt ook de ontwikkeltaak voor de jongeren op zich kan nemen en als opstart buurt kan functioneren, zijn er meer voorzieningen nodig. Een goede en gezonde start aan jongeren meegeven, gebeurt eigenlijk al voor de geboorte. De eerste levensjaren leren kinderen het meest. Om hierin te voorzien is een OKT (ouder-kind centrum) in het programma opgenomen en een Integraal Kind Centrum (basisschool met diverse voorzieningen). De iets oudere jongeren kunnen onder begeleiding of zelfstandig verder hun talenten ontwikkelen. Daarvoor wordt er gezocht naar een opleidingsinstelling en is een jongerentalentenhuis in het programma opgenomen.
Natuurlijk zijn er naast de jongeren ook meer algemene voorzieningen nodig voor de buurt, zoals een buurthuis en culturele voorzieningen. 46
Tevens is er nog aandacht voor voorzieningen voor ouderen. Ook een grote doelgroep in K-midden. Hieronder wordt per voorziening een korte uitleg gegeven.
heid van het OKT is gewenst. Volgens het Masterplan Zuidoost is het gewenst dat ook sport en spel en cultuur in de onmiddellijke nabijheid van dit cluster wordt gehuisvest.
Ouder- en Kindteam (OKT)
Jongerenontwikkelcentrum: opleiden en ondernemen en incubator
Vanuit de jongerenvoorziening heeft het jongerenwerk in ieder geval korte lijnen met het Ouder- en Kindteam (OKT), leerplicht, de buurtteams, Jeugd- en Veiligheid, scholen, het kinderwerk, het ambulant jongerenwerk en jeugdopbouwwerk, het Preventie Interventie team en het jongerenpunt van WPI voor vragen over inkomen en het vinden van een school of baan. De verschillende partijen werken samen aan de gezamenlijke opgave om met alle jongeren die er komen zowel te werken aan (identiteits) ontwikkeling en toekomstperspectief als aan het oplossen van problemen als die er zijn. De invulling van programmering wordt zoveel mogelijk met en door jongeren zelf gedaan zodat jongeren zich ook op die manier gelegenheid krijgen zich persoonlijk en professioneel te ontwikkelen.
IKC (basisschool)
In de K-buurt worden bijna alle scholen vernieuwd. Daarbij is een goede spreiding nodig. De gewenste schaal is 400 leerlingen en 17 groepen. De groei van het aantal huishoudens maakt een extra school nodig. Het zijn scholen met een brede invulling. Een Integraal Kindcentrum, met basisonderwijs, kinderopvang, voorschoolse opvang Buitenschoolse opvang en een nabijheid van andere voorzieningen. De nabij-
Wil je jongeren laten ontwikkelen dan dient er aandacht en (fysieke) ruimte te zijn voor opleiding en werk. Voor de opleiding wordt aansluiting gezocht bij een nieuw te ontwikkelen onderwijsinstelling die in de buurt willen investeren (o.a. ROC, MBO, of leer-werkervaringsplekken). Onderzocht wordt om een voorpost van het beroepsonderwijs in de buurt te laten landen om jongeren te begeleiden naar banen waar het werkperspectief heel goed is (bv. techniek, Halal vleesverwerking, koken of de maakindustrie). Dit sluit aan bij het ondernemerschap onder jongeren in de buurt in combinatie met het creëren van flexibele betaalbare werkruimtes die ook goed door jonge ondernemers gebruikt kunnen worden. Er is behoefte aan flexibele betaalbare werkruimtes die ook goed door jonge ondernemers gebruikt kunnen worden. Te vaak blijken op de langere termijn broedplaatsen gentrification accelerators. Daarom dienen concepten te worden geïmplementeerd die specifiek zijn voor deze buurt en haar bewoners de opstap kunnen geven die ze nodig hebben. Een substantieel deel van het programma bestaat daarom uit voorzieningen en laagdrempelige bedrijfsruimten. In deze voorzieningen wordt gewerkt aan
1. Jongeren en talenten ontwikkelen Ouder Kind Team (OKT)
Opplus
Top
Buitenruimte
650
650
3.770
3.770
Jongerentalentcentrum
0
700-1.000
Jongerenontwikkelcentrum (ROC/ VO/ Mediacollega)
0
400
750
4.420
5.520-5.820
6.570
Integraal Kind Centrum (IKC: voorheen alles in één school)
Totaal
650
Opmerking Basisfunctie op BG, kantoren op verdieping
3.770 1.450 openbaar schoolplein
2 verdiepingen, gymzaal op verdieping mogelijk, het liefst stand alone
1.400 Goede relatie binnen buiten door koppeling met sport in de openbare ruimte en activiteiten op het plein.
Jongerencentrum, kunst en cultuur (oefenruimte/ podium), uitvoerend Sporten binnen (maatschappelijk/ commercieel), waarvan nog niet meegenomen in de meters sport in gymzaallocaties en de relatie met horeca/ commercieel, of reservering stratische ruimte cultuur/leisure Onderwijs gericht op jongeren (ROC/ VO/ Mediacollega), dient goed bereikbaar te zijn. Indien geschikt aanbod meer m2 vraagt kan dit worden verhoogd.
Ontwikkelstrategie: K-midden
Standaard
Overzicht Jongeren en talentenontwikkeling in bruto vloeroppervlak
47
de ontwikkeling en de zorg voor de bewoners van de K buurt en mogelijkheden bieden. Rolmodellen en begeleiding door jong volwassenen die terug geven aan de jongeren van hun buurt zijn belangrijk in deze buurt. De term incubator doet daar niet helemaal recht aan maar geeft het soort coaching aan waar ruimte en programma voor moet zijn vanaf de basis lifeskills tot en met vak-inhoudelijk, waar vooral de zorg van de buurt zelf voor haar jongeren een plek kan krijgen.
Jongerentalentenhuis
In het plan is Talentontwikkellocatie opgenomen. Dit moet een aantrekkelijke , laagdrempelige en positieve plek in de buurt zijn die aansluit bij wat jongeren in de buurt nodig hebben en wat hen aanspreekt. Qua inrichting en programmering komt het talentenhuis tegemoet aan diverse doelgroepen en behoeftes (kinderen, lvb, meiden, mentale gezondheid). Andere creatieve (bv. muziek, dans) en sportactiviteiten voor jongeren die vanuit de gemeente gesubsidieerd worden staan niet op zichzelf maar zijn verbonden met de jongerenvoorzieningen, zodat een netwerk van activiteiten voor jongeren ontstaat. Daarnaast is er behoefte aan diverse andere insteken, te denken valt aan Endemol, aan QV (Quatro Vision) en andere mogelijkheden buiten de gesubsidieerde instellingen. Het is belangrijk dat deze via het Masterplan aan boord komen en hun inzet plegen voor de ontwikkeling van de K-buurt.
48
Ruimte voor Culturele voorzieningen
Er is behoefte aan cultuur op wijkniveau, dan wel net iets groter passend bij de opstapbuurt. Een plek om op te treden of kennis te maken met cultuur in de eigen buurt. En wellicht later te ontwikkelen tot een talent voor een groter publiek op een andere locatie in de stad. Voorbeelden die in het traject naar boven zijn gekomen zijn het initiatief als een Mandir tot initiatieven zoals Luthers Hof en Stichting Women Motivation & Integration. Velen zijn op zoek naar betaalbare ruimte. De K-buurt zet de bestaande identiteit in, om een actief en geïnteresseerd publiek van buiten de wijk te trekken dat bij de wijk past. Dat kan in kleinschalige en flexibele kunst-, en cultuur-voorzieningen.
Anchor institute
Er is behoefte aan een anchor institute die past bij de DNA van de buurt waarmee ook een rol in het grootstedelijk tapijt wordt voorzien. Dit publiek heeft interesse in de basis van de urban / caribbean / african / jongerencultuur en wil die ook uitdragen en versterken. Daarmee kan de wijk ook deel uitmaken van het netwerk van professionelere stedelijke voorzieningen dat in Zuidoost aan het ontstaan is. Hierbij passen kleinschalige en flexibel schaalbare voorzieningen van verschillende aard (onderwijs, cultuur, kunst, sport) zowel binnen als buiten, die fungeren als ontmoetings-, werk-, en optreedlocaties en voor evenementen. Die open en toegankelijke vormen passen bij de opstapfunctie die de wijk wil bieden.
Buurthuis
Het huidige buurthuis de Bonte Kraai wordt vervangen. Het huidig buurthuis loopt aan het einde van haar bouwkundig bestaan. Dit biedt een kans om een nieuw concept hiervoor te ontwikkelen. Ambitie daarbij is een combinatie van een huis van de wijk met naast een ontmoetingsfunctie en een recreatief aanbod en aantal ruimtes voor gezamenlijke culturele beleving, ook een educatief aanbod met kennis en vaardigheden (voor volwassenen) gericht op de specifieke behoeften van deze wijk zoals: ■ Koken en eigen keukens die een opstap bieden naar een horeca bestaan dienen een plek te krijgen, dit mede gezien de kook- en eetcultuur van Zuidoost; ■ Een 24 uur beschikbaar openbaar toilet is een grote wens in de buurt. In het buurthuis kan een dergelijke voorziening worden gerealiseerd waarbij de toiletruimte moet functioneren los van de openingstijden van het buurthuis; ■ Faciliteiten voor uitgeven van voedsel door voedselbank(en) en weggeefwinkel concepten; ■ Dagbestedingsactiviteiten die door bewoners worden verzorgd; ■ De huidige grote zaal in het buurthuis is veel te klein en moet minimaal verdubbeld zo niet meer;
2. Gezondheid Opplus
Top
Opmerking
Buurtteam
230
230
230 Ontmoeting op BG, op verdieping de kantoren, samenwerking met OKT, MaDi Amsterdam Zuidoost en Diemen
Gezondheidscentrum
650
650
650 Vervanging bestaande gezondheidscentrum
Gezondheidscentrum verpleeghuis
400
850
850 Verpleeghuis, exclusief woongedeelte, dagbesteding, hospice of aanvullende commerciële functies
HOED
350
450
550 Huisartsen onder een dak, relatie met gezondheidscentrum
Totaal
1.630
2.180
Ontwikkelstrategie: K-midden
Standaard
2.280
Overzicht Gezondheid in bruto vloeroppervlak
3. Ontmoeten Standaard
Opplus
Top
Buitenruimte
Opmerking
Buurthuis (Huis van de wijk en ontmoeten voor groepen)
400
600
1.400 Goede relatie binnen buiten door koppeling met sport/ spel/groen en activiteiten op het plein
Relatie plein
Sociale ondernemingen/ werkplaatsen
pm
pm
1.000
Bedrijvigheid aan de onderkant van de markt, bedrijven met stages
Ateliers/ Broedplaats
pm
200
1.000
Culturele reservering
0
0
400
800
Totaal
2.000 Relatie met plein
Relatie met jongerentalentcentrum/ buurthuis
5.400
Overzicht Ontmoeten in bruto vloeroppervlak
49
■ Een plek voor het buurtplatform en de zelforganisatie van de buurt; ■ Een geluidsoverlastvrije evenementenzaal die tevens als party-ruimte kan dienen of weekend jongeren ontmoetingsruimte. Het buurthuis dient inclusief en toegankelijk en uitnodigend te zijn voor iedereen. Voor een aantal culturele groepen zullen in het buurthuis eigen ruimtes worden geschapen met ook eigen toegang tot de openbare ruimte, gezien het culturele belang van verblijven in de openbare ruimte van die specifieke culturele groepen zoals de Antillianen en de Surinaamse groepsmannen. Zie ook ‘’welke problemen lossen we op ‘en De Just City index’ Er wordt ook ruimte geschapen voor een African Cultural Heritage Centre en een LGBTI of soortgelijke groep. Mogelijkheden voor het beheer -door de groep zelf, of onder een gemeenschappelijk beheer dienen verder verkend te worden.
Ouderenzorgcluster
Naast de jongeren is een andere doelgroep de ouderen. Er komen ook meer ouderen in de K-buurt. Daar moet met de hele opzet van K-buurt en Zuidoost rekening mee gehouden worden. De opzet van dit plan K-midden betreft het centrum van de buurt waar de plek voor concentratie van bruis en reuring is, waardoor de randen juist de rust kunnen bieden die voor de doelgroep ouderen belangrijk is. Ook dat is voor de buurt extra reden om in dit plan voor het centrum van de buurt op de jongeren te concentreren.Voor ouderen zijn er 80 ouderen 50
woningen voorzien in de sociale huur. Ongeveer 70 woningen in het middensegment huur zijn geschikt voor ouderen, maar zijn niet exclusief voor deze doelgroep. Een van de gezondheidscentra kan eraan worden toegevoegd. Nieuwe woonvormen en innovatieve zorgverlening zijn nodig, vanuit een meer intergenerationele aanpak en de versterking van lokale sociale netwerken.
Normaal, opplus en topprogramma:
In Amsterdam willen we volwaardige buurten realiseren. De Amsterdamse referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen is daarbij de meetlat. Voor alle belangrijke voorzieningen is aan de hand van het aantal toe te voegen woningen bepaald wat de extra hoeveelheid benodigde voorzieningen is. Er kunnen lokaal ook tekorten zijn en soms gaat het om het verplaatsen van bestaande voorzieningen. Er is nooit echt met ambitie in deze buurt geïnvesteerd. Alleen wat bij de standaard referentienorm hoorde. De buurt ziet nu de kansen om voor de stad iets bijzonders van K-buurt te maken, een tweede entree van Zuidoost te creeeren, met bovenlokale relevantie en een rol in het grootstedelijk tapijt. Daarom vraagt de buurt meer te investeren in K-midden. Dit ook in lijn met de omgevingsvisie die inzet op de extra ontwikkeling van randen van de stad. De buurt biedt in dit kader de stad ook iets aan: een hogere verdichting met 500 extra woningen, en heeft voor het gebied de directe verbinding van Metro 53 weten te behouden zodat er
betere ontwikkelstrategie en vestigingsklimaat is ontstaan. De buurt wil speciaal inzetten om de beschikbare volumes i te zetten. Met de nieuwe omgevingsvisie kan worden afgestapt van het concept van de complete stad waar alles overal hetzelfde kreeg. Nu kunnen identiteiten en thematische clusters zich ontwikkelen. De buurt kiest in dat kader ervoor om de beschikbare volumes vooral in te zetten op jongerenontwikkeling en community ondersteuning, leven en mensen brengen in de buurt en aan het plein en economische ontwikkeling. In de bijgaande tabel wordt het programma geschetst dat voldoet aan het standaard programma, het opplus programma en het topprogramma.
Ontwikkelstrategie: K-midden De Antilliaanse gemeenschap komt bijeen onder de brug
51
1.3 Economisch programma Zoals al eerder in het ontwikkelstrategie naar voren gekomen is een van de thema’s voor K-midden de opstap buurt en de WorldofWork. Er is veel potentie in de buurt aanwezig, maar de middelen om de stap te maken naar een eigen ruimte zijn er niet. Niet fysiek, maar soms is er ook niet de juiste begeleiding om te komen tot een goede onderneming. Ook ondernemen moet je leren en met de juiste begeleiding ‘val’ je minder en is het makkelijker om de juiste wegen te bewandelen. Het ondernemerschap is in de K-buurt letterlijk op straat te zien. Hier is een groot informeel circuit. De ambitie is om de informele economie formeel te maken met betere faciliteiten. Natuurlijk alleen die activiteiten die het daglicht kunnen verdragen. Het gaat dan om heel verschillende activiteiten, van muziek, mode, transport, catering tot aan zorg. De bewoners van de buurt zijn ondernemend en doen dat nu vooral binnen hun eigen sociale netwerken. De uitdaging is om dit introverte gebeuren, extravert te maken. Zichtbaar en daardoor meer kansen te geven. De bewoners van de buurt zijn ondernemend. Indien er mogelijkheden zijn fungeren deze als opstap voor de buurt en de bewoners. Er zijn veel jongeren die bezig zijn met (sociale) media, video’s en het maken van muziek of clips, of die bezig zijn met kleding of persoonlijke verzorging, of een combinatie van dit alles.
Deze jongeren zouden in deze buurt een plek moeten hebben om te groeien in het ondernemerschap. Bedrijven die in de buurt gevestigd 52
zijn, kunnen wellicht helpen om hen daarin te begeleiden. Een opleiding en ondersteuning voor start-ups kan hieraan bijdragen. Bovendien is het internationale karakter een belangrijk deel van de identiteit. De buurt kent mensen uit veel verschillende culturen die elkaar kunnen aanvullen en inspireren, wat kan leiden tot een eigen industrie met een eigen identiteit. Herkenbaar als het DNA van de K-buurt.
Economisch programma Standaard Detailhandel
Horeca
Opplus
Top
Buitenruimte
1.000
1.000
1.000
500
1.000
1.100
Opmerking Dagelijkse detailhandel
terras aan of rondom plein
Verschillende vestigingen tussen de 70-200m2
Bedrijfsruimte/ studio’s
2.000
3.000
4.000
Op de begane grond, verschillende ruimtes van 50 -250m2. Indien groter op de verdieping.
Kleinschalige kantoorruimte (voor creatieven)
1.000
1.500
2.200
Kleinschalige kantoorruimtes en gedeelde werkplekken.
Totaal
4.500
6.500
8.100
Overzicht van het economisch programma
Voor het bovengenoemde ondernemerschap is grote behoefte aan betaalbare bedrijfsruimte. Betaalbare en geschikte ruimtes voor starters en kleine zelfstandigen worden idealiter ondersteund met ruimtes voor onderlinge ontmoeting en mogelijkheden tot studieruimte, flexwerkplekken, het organiseren van workshops. Er zijn diverse gemeenschappen, waaronder religieuze, op zoek naar eigen ruimte. Opleidingen, dan wel een relatie met de Talentenfuncties en het Huis van de wijk kan het maatschappelijk en het economisch programma verbinden en innovatieve ruimte bieden aan een tussengebied om de overstap te kunnen maken. Een plek waar ondernemen leuk is met ondergeschikte horeca past in het concept van zo’n bedrijfsverzamelgebouw. Broedplaatsen, verzamelgebouwen voor artistiek talent, bieden ruimte aan startend creatief talent en ambachtelijke ondernemers. Ruimte voor creatief talent in de buurt, kan bijdragen aan de revitalisering. K-midden heeft behoefte aan productiebedrijven. Zo biedt je kansen voor een productieve wijk, waar je in de bedrijfsruimte ook de mogelijkheid biedt voor ondergeschikte detailhandel. Hier kan de ondernemer zijn zelf gemaakte artikelen verkopen en creëer je reuring en economische activiteit. Een van de uitgangspunten bij het bepalen van de toevoeging aan economische programma is het aantal nieuwe woningen.
In dit plan kunnen ongeveer 1.250 nieuwe woningen gerealiseerd worden. In de Structuurvisie (2011) en overgenomen in de Omgevingsvisie staat de ambitie om voor iedere nieuwe woning
in dit gebied ook 5m2 werkplekken te realiseren. Dat kan zowel kantoor- als bedrijfsruimte zijn. Als we die systematiek gebruiken komen we uit op 6.000m2. Niet alleen de Structuurvisie geeft aanleiding tot toevoeging van werkruimte in dit gebied. Het is bekend dat er vraag is naar werkplekken, ook de buurt geeft dit aan vanwege de transitie naar een multifunctionele kern in de stad met een wijkeconomie. Het schept ruimte voor Community Wealth building. Zo neemt het aandeel werkplekken in Zuidoost toe. Dit draagt bij aan meer sociaaleconomische kansen voor inwoners. De leefbaarheid in gemengde wijken is beter. Het biedt ruimte om te werken of ondernemen in de buurt. Om dit op te starten is een tijdelijke invulling een goede aanzet. De lessen daaruit kunnen worden toegepast in een definitieve invulling. De samenwerking met een beroepsonderwijsinstelling (HBO/ROC) is zeker bij het opstarten een wezenlijke meerwaarde.
Ontwikkelstrategie: K-midden
Bedrijfsruimte
Detailhandel
Er blijkt dat er met de uitbreiding van K-midden marktruimte is van 1.000m2 extra detailhandel aansluitend op De Kameleon (BSP: Bureau Stedelijke Planning, 2018). Buiten het detailhandelcluster De Kameleon is er enkel in de plinten van de Ktorens nog enige detailhandel. Er is verder op dit moment geen andere ruimte voor zelfstandig functionerende detailhandel. Buiten De Kameleon zijn er alleen mogelijkheden voor ondergeschikte detailhandel binnen andere functies. In het winkelcentrum zijn nu veel grote ruimtes. Die zijn vaak te groot voor startende 53
ondernemers. Kleine ruimtes voor ondernemers zijn er bijna niet in de K-buurt. Het aanbod sluit niet aan bij de vraag. Er kan gedacht worden aan een shopperhal als concept Er is een grote wens aan buurtgerichte winkels, dan wel locaties die deels verkoop, deels ambachtopleiding plaats kunnen zijn.
Horeca
Er is nog weinig horeca in deze buurt. BSP geeft aan dat er ruimte is voor 500m2 horeca, met name daghoreca, De buurt denkt hierbij ook aan fastfood en fastfood-ketens. De gemeente heeft vanuit de Gezonde Stad gedachte de voorkeur voor een gezonder assortiment. Tijdelijke foodtrucks of het tijdelijk initiatief van de containers kunnen alvast een positieve invloed hebben op het gebied. De beste locatie hiervoor is rond het hart van de buurt (ook rond