Bijlage 2. Ontwikkelstrategie K-midden lowres
Tekst van het document
Ontwikkelstrategie K-midden december 2021
Eén plein, zes kavels en de toekomst van een buurt
Heeft iedereen wel een plekje, en zijn die plekjes wel gelijkwaardig?
2
Voorwoord Voor u ligt een bijzonder document. In de K-buurt, een ontwikkelbuurt aan de rand van de stad in Amsterdam Zuidoost, hebben bewoners zich in 2016 gebundeld als bewonerscollectief Hart voor de K-buurt om te pleiten voor een goed ‘’Hart’’ voor de buurt, een buurt als stadsdorp kern in de stad, met een fijn plein rond een beter metrostation Kraaiennest. Februari 2018 leidde de ontwikkeling van een conceptversie van een stedenbouwkundig plan tot de eerste particpatiestaking in Nederland. Bewoners zagen dat de ‘’stille stem’’ onvoldoende werd gehoord en dat het traject teveel ruimtelijk/bouwkundig ingestoken was. Na een periode waarin extern onderzoek de bewoners in het gelijk stelde, na relatietherapie van bewoners met het gemeentelijk team, is er een experiment uitgevoerd waarin niet de gemeente een plan maakte met input van bewoners, maar de buurt een plan maakte, met faciliteriing door gemeente. Met de leefbaarheid van de buurt als insteek. Dit document is het resultaat van dat experiment. We zijn ons ervan bewust dat dit een grote verantwoordelijkheid op onze schouders heeft gelegd. Enerzijds naar de toekomstige generatie(s) voor wie dit plan voor een K-buurt van de toekomst vooral bedoeld is. Anderzijds naar alle bewoners van nu en de stad omdat die stille stem precies dat is, stil, en dus andere methodieken en verantwoording heeft dan bijeen-
komsten en alles waar ‘’aan mee kunnen doen’’. Maar wie doet dan mee? Meer daarover in de bijlage ‘De participatie: cocreatie en draagvlak voor dit plan’ (www.bit.ly/participatiecocreatieplan). We zijn met name Ellen Nieuweboer en Harry Wien van het gemeentelijk team erkentelijk die deze omslag hebben durven maken. We zijn het stadsbestuur dankbaar dat ze deze insteek hebben durven nemen en dit experiment aangaan. En we zijn alle buurtbewoners dankbaar die inhoudelijk hebben meegedacht, ingebracht en in welke deel van het proces dan ook op de bres zijn gesprongen voor een betere K-buurt, een beter samenwerking en inhoud, en met name de bewoners die over hun eigen deelbelangen hebben kunnen en durven stappen en solidair durven zijn met die stille stem. Corona heeft ook de nodige uitdagingen teweeg gebracht. Desondank hebben we dit traject in cocreatie voltooid en daarin begeleid door de Harko van de Hende van de HvA om het leren naar de Gemeente Amsterdam door te zetten. We wensen het Amsterdam zeer toe. De stuurgroep Buurtbewoners vanuit Hart voor de K-buurt: Gabby Roelofs, Azam Nabibaks en Mike Brantjes Gemeentelijk team: Marjolein Schoeman, Jan van der Vliet en Harry Wien
3D weergave van de voorbeelduitwerking
4
Samenvatting ontwikkel gebied met een samenspel van 500 extra jongerenwoningen die voor hen niet alleen een woonstart maar een leefstart mogelijk maken, voorzieningen en programmering die daar op aansluiten, een WorldOfWork concept die startende ondernemers mogelijkheden biedt.
K-midden betreft het centrumgebied van de K-buurt. Dit plan stoelt op drie belangrijke uitgangspunten:
Gentrification, geluid, veiligheid en parkeren vragen speciale aandacht in deze buurt. De buurt wenst bovenmatig dat de zorgcommunities in de buurt intact kunnen blijven en zet daarom in op bovenmatig toewijzing aan bewoners met een binding met de buurt en Zuidoost. Het wil een ‘’opstapbuurt ‘zijn waar de bewoners die hier al jaren wonen beter worden en zichzelf kunnen zijn in plaats van verdrongen worden. Er is gebruik gemaakt van The Just City index als handvat om bijvoorbeeld te kijken: heeft iedereen een plekje en zijn die plekjes gelijkwaardig.
1. Transformatie van monofunctionele woonwijk naar multifunctionele woon, leef en werk kern in de stad met een bovenlokale relevantie en uitstraling; 2. Bruis in het centrum, rust er omheen: In het centrum van de K-buurt, het K-midden gebied, verdichting en verstedelijking, de buurt plust zelfs 500 betaalbare jongerenwoningen extra bij de oorspronkelijke doelstelling, een plek vol bruis en leven en voorzieningen, Met als paukeslag van de Bijlmer vernieuwing een bijzonder plein wat zich rondom het verbeterde metrostation kan afspelen, Aan de westkant van het plein de Karspeldreef als Stadsstraat en aan de oostkant een meer parkachtig opzet met lange zichtlijnen en torens in het groen. In de om het K-midden heen liggende gebieden kan dan meer rust, extra groen en focus op senioren zijn; 3. inzet op een DNA die Kraaiennest WOORD met een thematische cluster jongeren talent
Voor geluid voorziet het plan in het mogelijk maken van het soort leven wat hoort bij de buurt met tegelijk akoestische maatregelen Met het bruis hoort ook extra aandacht voor veiligheid, een omslag van veiligheid door ogen op straat, behoud van gemeenschap, een handhavings blauwdruk op het plein en bouwen met sociale veiligheid voorop. De buurt wil bijdragen aan het autoluw maken van de binnenstad door in de buurt een mobiliteits hub te realiseren die als P&R voor Gooi en Almere bezoekers aan de stad kan dienen. Verder biedt dit plan de gelegenheid om een
veelheid aan benodigde verbetering te realiseren zoals diversiteit aan horeca, betaalbare werkruimten, behoud van een goed lopend winkelcentrum, betere verkeersdoorstroming op de Karspeldreef, fiets en scootmobiel paden, extra groen, plek voor moestuinen, sport, spel en voedselbossen, openbare toiletvoorziening en een statement door architectuur of een landmark. De buurt ambieert een rol in het grootstedelijk tapijt en wil plek bieden aan een anchor institute. Dit plan kent 3 scenario’s: standaard, investeerin-de-randen-van-de-stad en een topscenario. De buurt heeft de ambitie om van K-buurt de beste buurt van Nederland te maken. K-buurt heeft alles in zich om een parel van Amsterdam te worden, een voorbeeld van een multiculturele buurt en een pilot van het Masterplan Zuidoost. Dat is wat de buurt met dit plan Amsterdam aanbiedt. Daarvoor vraagt de buurt de benodigde financiering en ruimte. De buurt kijkt in dit kader ook naar de OBA next op de Zuidas die recent 40 miljoen heeft mogen kosten. Het is bijzonder dat de stad met deze cocreatie participatie 500 extra woningen aangeboden krijgt bovenop de doelstelling. De buurt vraagt de stad nu met het zoet, ook het zuur te nemen. Anders zal dit experiment in stadmaken elders geen navolging krijgen en precies dat blijven, een eenmalig experiment.
Terwijl het juist een voorbeeld kan zijn voor een nieuwe werkwijze precies waar samen stadmaken voor staat en een manier om ook de stille stem te horen. De werkwijze staat beschreven in een apart product: Cocreatie participatie K-midden.
Ontwikkelstrategie: K-midden
Na de participatie staking van 2018 is een bijzonder experiment in cocreatieparticipatie gestart tussen buurt en gemeente. Deze ontwikkelstrategie is daarvan de uitkomst. Het vormt daarmee de kaders voor het uiteindelijk Stedenbouwkundig plan en de economische en sociale uitvoeringsplannen.
5
Communicatie naar de buurt
Inhoud 1
Inleiding 2
2
De K-buurt
4
3
Voorgaand proces
8
4
Kader 14
3.1 Voorafgaand proces 3.2 Totstandkomingsproces
8 10
4.1 Beleidskader 15 4.2 Buurtkader 20
Deel I: Sociaal
32
1.1 Sociale Context 32 1.2 Sociale opplus opgave en topscenario 33 Jongerentalent ontwikkelbuurt 33 Opstapbuurt 34 DNA en gemeenschap 34
Deel II: Economisch
36
Economische context 36 Opstartbuurt 36 Bedrijfsruimte 37 Detailhandel 38 Markt 40 Horeca 40
Culturele voorzieningen 41 Programma 41
Deel III: Ruimte
42
Deel IV: Proces
106
Deel V: Planning
109
Bijlage
113
1 Programma 42 1.1 Woonprogramma 42 1.2 Sociaal programma 46 1.3 Economisch programma 52 1.4 Programma in de openbare ruimte 55 1.5 Verkeer in Verkeersprogramma 56 2 Stedenbouwkundige opzet 58 2.1 Structuren 58 2.2 Uitgangspunten van de hoofdopzet 62 2.3 Driedeling van de Karspeldreef 66 2.4 Openbare ruimte, verkeer en parkeren 86 2.5 Duurzaamheid 100
1 Vervolgproces 106 2 De participatie: cocreatie en draagvlak voor dit plan 108
Fasering 109 Conclusie 110
1
Inleiding De K-buurt is een ontwikkelbuurt aan de rand van de stad, in Amsterdam Zuidoost, waar de stad een belangrijk participatie experiment uitvoert in het kader van de ontwikkeling van een buurt door de bewoners het voortouw te laten nemen bij het opstellen van het stedenbouwkundig plan. Dit onder de noemer ‘’Samen stad maken’’. Met tevens het doel om niet alleen het centrum van de stad te laten bloeien, maar nu ook eens de randen een ontwikkelslag te kunnen laten maken.
"First life, then Space, then Buildings…the other way around never works" - Jan Gehl
Reeds in 2001 werd de buurt een bruisend hart en een wijkeconomie in het vooruitzicht gesteld. Met de Vernieuwing van de Bijlmer werd aangevangen met het verlagen van de dreef en de realisatie van onder andere het winkelcentrum De Kameleon. Echter het merendeel van het plan is nog niet uitgevoerd. In 2016 werd de planontwikkeling weer opgestart. Na een participatie staking in 2018, werkte de gemeente in cocreatie met de buurt aan een Stedenbouwkundig Plan in een breder kader van samen een leefbare buurt bouwen. Dit document is meer dan een ruimtelijke insteek. Dit document beoogt een ambitie neer te leggen en route te geven voor de K-buurt: een ontwikkelstrategie. Daar hoort naast de ruimtelijke component ook het sociale leven bij en de economie. De ontwikkelstrategie van de K-buurt beperkt zich niet tot de ruimtelijke opgave. Deze kan alleen goed worden ingevuld als duidelijk is waar de sociale en economische
2
ontwikkelopgave van de wijk ligt. Om deze reden wordt in deze ontwikkelstrategie ook nadrukkelijk aandacht gegeven aan de sociale en economische opgave, zodat er een integrale opgave ontstaat. De noodzaak voor een ontwikkelslag van een buurt als de K-buurt, met als bouwopgave K-midden, wordt alom gevoeld en in beleid geschreven. Gedurende het participatietraject zijn een aantal belangrijke parallelle ontwikkelingen geweest die deze visie en ambitie ondersteunen: ■ De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 die inzet op een meerkernige stad; ■ Het Masterplan Zuidoost Programma 20212040 die een langjarige integrale aanpak voor staat, met de kracht van onderop, en extra focus op jeugd ■ BlackLivesMatter, en de bijeenkomst van 10.000 mensen in Nelson Mandela Park, welke nogmaals aangaf hoezeer en ook welk deel van de bevolking zich niet gehoord voelt; met inmiddels ook het zwart manifest om dit te helpen operationaliseren ■ Nauw contacten met WomenMakeTheCity en inspiratie gehaald uit de stedelijke plannings- en ontwerpmethode ‘The Just City Index’;
■ Ontwikkelingen in participatie, democratisering en buurtrechten in de stad Amsterdam. Het belangrijkste zijn blijven de mensen van de buurt. Er is gewerkt met het model van Inclusieve Opbouw Participate. Hierbij wordt nadrukkelijk gebruik gemaakt van de verhalen en standpunten en belangen van de mensen die je normaal niet aan tafel of online ziet. Want zonder hun inbreng lijkt het alsof deze stem niet telt. En degene die de wegen kennen steeds meer invloed hebben. Hierdoor kan de inbreng kantelen en kan er verdringing plaatsvinden van hen die je te weinig hoort of ziet. Belangrijke elementen die in deze ontwikkelstrategie naar voren komen zijn onder andere de transformatie van de K-buurt van monofunctionele woonwijk, naar multifunctionele kern in de stad met wonen, werken en leven. Een extra focus op (betaalbare woningen voor) de jongeren van de buurt en hun talentontwikkeling, van woonstart naar leefstart, de opgave was 600-900 woningen, dit plan voorziet in 1250 woningen. Meer bruis in de buurt, met tegelijk meer veiligheid en groen. Aandacht voor bedrijvigheid en startende ondernemers en een goed lopend winkelcentrum. En de ontwikkeling van de buurt met behoud van karakter en identiteit en zonder verdringing. Het verlaten van het concept van de complete stad waar alles overal
een beetje hetzelfde wordt en in overeenstemming met de omgevingsvisie gaan naar wijk identiteiten en speerpunten. In het geval van K-buurt een jongerentalentwontwikkelbuurt worden. Last but not least een fijn plein niet meer gescheiden in 2 delen door een metrostation als damwand en een openbare ruimte waar men elkaar kan ontmoeten en waar leven en diversiteit aan horeca is. De ambities van de buurt en de gemeente zijn hierbij onder te verdelen in verschillende scenario’s: van puur noodzakelijk tot aan een topscenario.
M
M
M M
M
Dit samenwerkings experiment levert geleerde lessen op over hoe participatie binnen de gemeente vorm gegeven kan worden. Over die geleerde lessen gaat dit document niet. Los van de nodige zelfevaluatie is het aan de HvA hier apart op te reflecteren. Dit document geeft wel aan wat een dergelijk experiment oplevert en geeft aan hoe dit tot stand is gekomen.
M
K-buurt
M
M
M
M
K-midden
M
M M
Ontwikkelstrategie: K-midden
■ Inspirerende voorbeelden in andere buurten zoals Makassarplein, Sierplein, Noord en andere buurten;
M
M
M
M
Ligging K-midden in Zuidoost
3
2
De K-buurt
Gebied in beeld koppeling statistieken van K-midden: https://gebiedinbeeld. amsterdam.nl/?code=T94f
De K-buurt is één van de buurten van de voormalige Bijlmer, tegenwoordig Amsterdam Zuidoost genaamd, rondom het metrostation Kraaiennest. K-midden is het gedeelte dat aan de noordkant wordt begrensd door het Bijlmermuseum met de flats Kikkenstein, Kruitberg en Kleiburg en het nieuwbouwwijkje Koningshoef. Aan de oostkant door de ‘s-Gravendijkdreef, aan de westkant door Groesbeekdreef. Aan de zuidkant loopt het Kantershofpad. Door het plangebied loopt de Karspeldreef in oost-westelijke richting. De Kromwijkdreef verbindt K-midden met de A9. Het huidige K-midden bestaat uit de K-torens aan de Karspeldreef. De 4 torens huisvesten ongeveer 600 woningen sociale huur en in plint zitten kleine voorzieningen. De torens zijn in 2007 gerenoveerd. Waar voorheen aan elk van
Leeftijdsopbouw K-buurt
4
de 4 torens honingraatflats stonden, staat nu laagbouw met voornamelijk eengezinswoningen. Tussen de 4 torens liggen grasvelden waar de voormalige parkeergarages stonden. Uit de eerste plannen zijn twee grote blokken gerealiseerd. De Kameleon is het nieuwe winkelcentrum van K-midden. Op de begane grond zijn dagelijkse voorzieningen zoals supermarkten en winkels. Daarboven is een parkeergarage voor ca. 200 auto’s. Het blok bevat 226 woningen. De woningen behoren tot het lage en middensegment. Het tweede blok is opgebouwd uit vier bouwvolumes die, met elkaar verbonden door poorten en tuinmuren, een gesloten bouwblok vormen. In totaal zijn er 121 woningen. In de plint aan de Karspeldreef is ruimte voor (commerciële) voorzieningen. Verder is er in de K-buurt het Medisch Cen-
Vogelvlucht van de oude Bijlmermeer
trum Kraaiennest, buurthuis de Bonte Kraai, de Taibah Moskee, de Lighthouse Chapel met religie en kinderopvang en Say Haey, een tijdelijk gebouw met 220 jongerenwoningen. In een overgebleven deel van de oude garage Kempering is The Church of Pentecost gehuisvest. Zij gaan een nieuwe kerk bouwen naast de moskee. Het gebied ligt aan de rand van het Bijlmermuseum een gebied met de status van beschermd stadsgezicht voor de zo kenmerkende bouw van de Bijlmer. Er zijn wensen in de buurt deze status naar het zuiden door te trekken en de 4 K-torens, als zijnde de mastodonten van de Bijlmer, daarin op te nemen.
f
ee ldr
pe ars
K
Kro
A9
f
ree
ijkd
mw
De oppervlakte van het plangebied bedraagt circa 17 hectare, waarbij een groot gedeelte van de grond in eigendom is van de gemeente Amsterdam.
Ontwikkelstrategie: K-midden
M
f ree
ekd
ro ngb
La
M
Luchtfoto van K-midden
5
Nieuwbouwkaart Bijlmer vernieuwing
Sloopkaart Bijlmer vernieuwing
0
1969 tot 1981
Eigen haard
1981 tot 1993
Rochdale
1993 tot 2005
Ymere
2005 tot 2018
Woonzorg Nederland
1 bouwlaag 2 bouwlagen 3 bouwlagen 4 bouwlagen 5 bouwlagen
De Key
100m
6 bouwlagen 0
100m
7 bouwlagen 8 bouwlagen 11 bouwlagen 17 bouwlagen 20 bouwlagen Alle bouwlagen zijn exclusief eventuele kappen of dakopbouwen kleiner dan het hoofdvolume
0
Bouwperiode Analyse kaarten van K-midden
6
Bezit woningcorporaties
Bouwhoogte in lagen
100m
KLEIBURG
KRUITBERG
KONINGSHOEF
‘S-GRAVENDIJKDREEF
KIKKENSTEIN GROESBEEKDREEF
MI OSO
KRAAIENNEST MEDISCH CENTRUM BONTE KRAAI
BLOK AB
WINKELCENTRUM KRAAIENNEST + PARKEERGARAGE KLEIBURG/ KONINGSHOEF (GESLOOPT)
METROSTATION KRAAIENNEST
KAMELEON
MI OSO
GARAGE KEMPERING (GESLOOPT)
GARAGE KRALENBEEK (GESLOOPT) KEMPERING
MOSKEE TAIBAH
LAAG KRALENBEEK
KOORNHORST
GARAGE KLIEVERINK (GESLOOPT) KLIEVERINK
KROMWIJKDREEF
KRALENBEEK
CHURCH OF PENTECOAST
LIGHTHOUSE CHAPEL
SAY HAEY
GARAGE KOUWENOORD (GESLOOPT) KOUWENOORD
KARSPELHOF/ LAAG KLIEVERINK
Ontwikkelstrategie: K-midden
KARSPELDREEF
KARSPELDREEF
LAAG KOUWENOORD
NIEUW KEMPERING
Veld voormalige garage Kralenbeek
De sloop van garage Kempering
Het plein bij Kraaiennest
Veld van voormalig winkelcentrum Kraaiennest
Veld van voormalige garage Kouwenoord
Huidige situatie K-midden met de gesloopte gebouwen in stippellijnen
7
3
Voorgaand proces 3.1 Voorafgaand proces In de jaren ‘90 startte de gemeente Amsterdam met de vernieuwing van de Bijlmermeer. Daarbij werden hoogbouw en parkeergarages op grote schaal gesloopt om plaats te maken voor een gevarieerder woningaanbod en bevolkingssamenstelling te creëren. In 2004 is in K-midden begonnen met de vernieuwing van de buurt door een stedenbouwkundige plan (SP) op hoofdlijnen op te stellen. De buurt werd een transformatie in het vooruitzicht gesteld met een bruisend hart, een wijkeconomie. Er werden schetsen gemaakt die de visie vertolkten.
het winkelcentrum werden gesloopt, het metrostation werd heringericht en opgelijnd met de rooilijn van het nieuwe winkelcentrum, de dreef werd verlaagd. Tevens werden de twee blokken aan de noordoostzijde van de Karspeldreef opgeleverd met daarin het nieuwe winkelcentrum. Echter door de financiële & economische crisis kwam de woningbouw tot stilstand.
In de jaren 2006 tot 2012 is voortvarend begonnen met de uitvoering hiervan. De garages en
Visualisatie van het stedenbouwkundig plan uit 2001
8
Schets en doelstelling uit het SPvE 2001
Sociaal en open
In 2016 is de ontwikkeling van K-midden hervat volgt onderzoek door HvA en UvA die eind om te komen tot invulling van de overige bouw2018 bewoners in het gelijk stelden. Via een rijpe kavels aan de Karspeldreef. Tijdens de verkenningsronde met en door de buurt begin vergadering van het stadsdeel spreekt de buurt, 2019 levert HvdK medio 2019 een procesvoorinmiddels verenigd onder de noemer ‘Hart voor stel om te komen tot een nieuw SP. Er volgt een de K-buurt’ (HvdK) onvrede uit over de voorgebesluitvormingstraject dat een jaar later leidt tot nomen plannen, met name het wegbouwen van Hofjes de die afspraak in een afsprakenbrief om zijn de ontniet openbaar, maar ook niet privé het plein. Na protestacties door bewoners werd Hofjes wikkeling van een nieuw SP gezamenlijk op te stimuleren spontane ontmoeting vanuit de gemeenteraad het behoud van een Plekken pakken als buurt en gemeente, met de buurt in voor rust en veiligheid goed plein toegevoegd als opgave en een ont- De bewoners de lead en de gemeente eenbieden faciliterende rol. wonen individueel,in maar elkaar gezelschap en hulp wanneer daar behoefte a dekkingstocht hoe ook de stille stem te horen.
#K-middencocreatie traject is geboren.Intiem en besloten Vanaf juni 2017 t/m februari 2018 is onder leiding van het stadsdeel samen met de buurt gewerkt aan de herijking van het SP en een ontwerp bestemmingsplan onder begeleiding van een extern communicatiebureau De Wijde Blik. Met de oproep ‘’stemmen maar’’ mogen bewoners van de K-buurt begin 2018 stemmen op een van de 2 in dit traject ontwikkelde stedenbouwkundige varianten. De winnende variant wordt gedragen door 200 stemmers vanuit Twee modellen SP 2018. Onder Sociaal en een totale bevolking van ca. 12.000 inwoners. Privé tuinen Open, boven Intiem en Besloten Erg persoonlijk, vertrouwelijk en huiselijk Tijdens de vergadering spreekt de buurt via Sociaal en open Veilig en nauw verbonden ‘Hart voor de K-buurt’ (HvdK) opnieuw onvrede uit over het doorlopen participatieproces, Bij de Wonen in een intieme kring slotbijeenkomst van het participatieproces op Via Invoegen | Koptekst en voettekst kunt u de tekst wijzigen 21 februari 2018 wordt door bewonerscollectief Hart voor de K-buurt een participatie staking uitgeroepen. Ontwikkelstrategie: K-midden
Klik op het pijltje naast Nieuwe dia om een nieuwe dia aan te maken. Kies een van de indelingen. Klik op Indeling als de dia opnieuw moet worden aangepast aan de huidige indeling, of om een andere indeling toe te passen.
Intiem en besloten
De tekstvakken van de dia’s hebben allen 9 niveaus. Eerste, tweede en derde niveau hebben een opsomming. Het vierde niveau is bold en geschikt voor een kopje. Het vijfde niveau is voor de basistekst. Zowel niveau vier als vijf lijnen automatisch uit aan de linkerkantlijn. Het zesde, zevende en achtste niveau lijnen uit onder resp. eerste, tweede en derde opsomming. Het negende niveau is een kleiner lettertype dat uitlijnt aan de linkermarge. Deze is geschikt voor bijvoorbeeld een bijschrift.
Let op: Let op: wissel van stijl met de knoppen voor lijstniveau verhogen of verlagen, of in MS Office met verkorte toetscombinatie Alt+Shift+← of Alt+Shift+→
Via Invoegen | Koptekst en voettekst kunt u de tekst wijzigen
21-2-2018 | 21
Gebruik dus niet de Klik op hetopsommingpijltje naast standaard Nieuwe nieuwe knoppendia vanom MSeen Office om diastijl aante teveranderen! maken. Kies een de van de indelingen. Klik op Indeling als de dia opnieuw moet worden aangepast aan de huidige indeling, of om een andere indeling toe te passen.
Sociaal en open
De tekstvakken van de dia’s hebben allen 9 niveaus. Eerste, tweede en derde niveau hebben een opsomming. Het vierde niveau is bold en geschikt voor een kopje. Het vijfde niveau is voor de basistekst. Zowel niveau vier als vijf lijnen automatisch uit aan de linkerkantlijn. Het zesde, zevende en achtste niveau lijnen uit onder resp. eerste, tweede en derde opsomming. Het negende niveau is een kleiner lettertype dat uitlijnt aan de linkermarge. Deze is geschikt voor bijvoorbeeld een bijschrift.
Let op: Let op: wissel van stijl met de knoppen voor lijstniveau verhogen of verlagen, of in MS Office met verkorte toetscombinatie Alt+Shift+← of Alt+Shift+→
Het nieuwe stadsbestuur besluit een onderzoek in te laten stellen naar de gang van zaken. Er
Gebruik dus niet de standaard opsommingknoppen van MS Office om de stijl te veranderen!
Hofjes die niet openbaar, maar ook niet privé zijn Hofjes stimuleren spontane ontmoeting Plekken voor rust en veiligheid 9 De bewoners wonen individueel, maar bieden elkaar gezelschap en hulp wanneer daar behoefte Via Invoegen | Koptekst en voettekst kunt u de tekst wijzigen
21-2-2018 | 20
3.2 Totstandkomingsproces Na de participatie staking waren de relaties niet optimaal om het maar eufemistisch uit te drukken. Dat is mede door intensieve samenspraak weer vlot getrokken. Ondertussen had de K-buurt succesvol gelobbyd om de K-buurt ontwikkelbuurt te maken en op basis daarvan kwam er geld vrij voor fysieke verbeteringen in de Openbare Ruimte. Hart voor de K-buurt heeft toen zijn vinger opgestoken en aangegeven ‘Laat ons de participatie daarvan doen’. Dat participatietraject heeft de aanzet gegeven tot het bouwen van vertrouwen, laten zien dat Hart voor de K-buurt als organisatie in staat is zo'n project te uit te voeren en heeft Hart voor de K-buurt als organisatie sterker gemaakt en veel praktijkervaring gebracht. Uit dat experiment is ook het model van inclusief opbouw participatie ontstaan, wat zo nuttig is gebleken in dit K-midden-cocreatietraject. Het samen uitvoeren van het Ontwikkel-Je-Buurt traject heeft ook enorm geholpen om het wederzijds vertrouwen te herstellen. Je kunt eindeloos praten over de wens tot goede samenwerking, maar er is geen substituut voor echt samen aanpakken
10
Dit plan is op een andere wijze tot stand gekomen dan veel andere plannen in de stad. Er wordt vaak getracht bewoners te betrekken. Daar wordt vaak de bijeenkomst als methode gebruikt, of reageren op wat voor ligt. De ervaring in deze buurt heeft geleerd dat dat dan te vaak een zelf geselecteerd publiek is. Eigenlijk werd de aanzet gegeven door voormalig wethouder Ruimtelijke Ordening Eric van der Burgh (VVD) die in maart 2017 de vraag stelde in de raadscommissie RO:
Onderdeel zijn van de gemeenschappen
"Je moet voorkomen dat je dingen doet in een wijk waar om wat voor reden ook niet geparticipeerd wordt dat je daarom dingen laat gaan die je niet mag laten gaan. Hoe ondervang je dat?"
Dit traject/experiment is hier een antwoord op. Hart voor de K-buurt kraam op de Kameleonmarkt
De K-buurt staat voor enorme sociale uitdagingen. Die zijn er al als je de bevolkingsstatistieken bekijkt. Wat niet in de statistieken staat is hoe de mensen daarachter met elkaar om gaan. Bijvoorbeeld als er nieuwe mensen van buiten de wijk in komen met ook, gerechtvaardigde, eigen belangen. Die belangen botsen soms. De mensen die hier samen de buurt hebben opgebouwd, zien zich geconfronteerd met nieuwe mensen die de buurt in komen. Die zij ook welkom heten. Wat niet welkom is dat in het krachtenspel dat soms op macro niveau, soms ook op micro niveau, gewoon op straat , vol. Daarbij zijn de bestaande bewoners vaak die ‘’stille bewoner’’ die minder in staat zijn voor hun belangen op te komen waardoor vervolgens die reeds bestaande bewoners ineens gevraagd worden zich anders te gaan gedragen, in plaats van dat de nieuwe bewoners zich aanpassen.
Een voorbeeld is het de sluiting en het teloor gaan van de 2-wekelijkse Jam-sessie na de bouw van Karspelhof, een instituut wat al jaren bestond in Cafe Aquarius. Dit is de negatieve kant van gentrification, waar niet alleen met huizenprijzen, maar ook in sociaal domein opzicht verdringing plaatsvind. Voor beleidsmakers en mensen in een andere bubbel is dit vaak lastig te bevatten, omdat ze zich vaak meer aansluiting hebben met normen en waardenpartoon van de nieuwe bewoners. De nieuwe bewoners komen bovenmatig uit een hogere sociale klasse. Deze dominante perspectieven worden onbewust vaak als norm genomen. Dit komt ook doordat een deel van de bevolking niet in staat is op te komen dagen, of beter hun belang weet over te brengen dan andere delen van de bevolking. Veel mensen uit de K-buurt zijn eerder
bezig of ze financieel wel het eind van de maand redden of maken zich zorgen over dat hun zoon of dochter vanavond wel veilig thuis komt. Ze hebben misschien wel de noodzaak maar niet de luxe om mee te kunnen praten over ruimtelijke ontwikkelingen die pas over jaren worden gerealiseerd. Ook is bekend dat bijvoorbeeld binnen de cultuur van de nazaten van hen die tot slaaf gemaakt werden er andere verhoudingen en relaties zijn tot autoriteit dan veel beleidsmakers die zelf ervaren. Dat is de reden om in dit traject die ‘’stille stem’’ extra gewicht te geven (zie ook proces). Wat die stille stem vervolgens zegt, kan ongemakkelijk zijn voor de niet-zo-stille stem, want relatief vindt een verschuiving van invloed plaats om zo tot een betere balans te komen die recht doet aan de kansengelijkheid en het DNA van Kraaiennest.
Ontwikkelstrategie: K-midden
De Stille Stem
11
De K-buurt bewoners zagen eerder onder hun ogen gebeuren -in het voorgaande participatietraject met het externe communicatiebureau Wijde Blik - dat het mechanisme van zelf-selectie duidelijk waarneembaar was en zijn in actie gekomen, daarin door extern onderzoek van HvA en UvA later in gelijk gesteld. In dit traject zijn twee belangrijke elementen anders gedaan: 1. Bewoners hebben zelf de participatie uitgevoerd, daarbij is gewerkt volgens het model van inclusieve opbouw participatie Bewoners weten die stille stem te vinden 2. Er is een werkmethode van co-creatie met de gemeente opgezet. Dat heeft veel leerervaringen voor Samen Stad Maken opgeleverd. Om zoveel mogelijk mensen te betrekken (zonder dat het mensen extra inspanning of tijd kostte) is Hart voor de K-buurt (HvdK) actief op zoek gegaan naar de uiteenlopende verhalen en standpunten van buurtbewoners via diverse kanalen bijeenkomsten en locaties. Niet alleen via papier, maar door middel van filmpjes, markten, zelf georganiseerde bijeenkomsten binnen en buiten, of bijeenkomsten die andere groepen organiseerden en waar wij bij konden aansluiten. Ook zijn partijen samen aan tafel gebracht om belangencoalitie te kunnen smeden waar eerst tegenstellingen waren. De bewoners hebben daarnaast vele experts op vele gebieden geraadpleegd, van parkeren tot onderwijs, van winkeliers tot groendeskundigen. 12
Ook is op zoek gegaan naar de sleutelfiguren in groepen die nog niet vertegenwoordigd waren, zoals jongeren wat resulteerden in een Buurtvisie door en voor jongeren. Er zijn kleinere groepen gehoord, zoals de kunstenaars uit Kruitberg en het Kleiklooster. Tevens zijn de leden van de stadsdeelcommissie gehoord. Deze commissieleden worden aangesproken door veel bewoners. Naar voren uit deze gesprekken kwamen onder andere de Input voor het bouwen via Collectief Particulier Opdrachtgeverschap, het creëren van de park-achtige ervaring aan de Karspeldreef oostzijde en meer diversiteit in de horeca. Met dit document is dat gesprek nog niet beëindigd, maar eigenlijk juist
bijlage van de ontwikkelstrategie. Het vernieuwende aan dit participatietraject is onder andere dat er meer integraal naar de ontwikkeling van de K-buurt gekeken en ingezet gaat worden, met de leefbaarheid, sociale en economische doelen, wat verder gaat dan alleen de bouwkundige plannen. Uiteindelijk is het geen SP geworden, maar is dit vertaald in dit Ontwikkelstrategie. Het wordt op soortgelijke wijze met de buurt naar een SP vertaald. Ontwikkelstrategie: K-midden
begonnen: een blijvende dialoog op buurtniveau waarin bewoners met elkaar het gesprek blijven aangaan over wat waar kan en gewenst is. Een proces zoals dit in de K-buurt plaatsvindt - gezamenlijk een buurtvisie maken - kan bijdragen aan de sociale cohesie van de buurt. Voorwaarde hiervoor is dan wel wel dat er resultaten moeten worden geboekt. Liefst zichtbare opeenvolgende resultaten die al op korte termijn de bewoners, hun leven en de omgeving beter maken. Voor het uitgebreide verhaal over de participatie door de buurt - cocreatie, en draagvlak, een overzicht van de belangrijkste instrumenten en het doorlopen proces - wordt verwezen naar de
stuurgroep van bewoners en ambtenaren vergadert in de buurt
schema cocreatie
13
4
Kader Het kader waarbinnen een nieuw ruimtelijk plan zich kan ontwikkelen wordt normaal gesproken bepaald door de beleidskaders zoals die onder ander door de gemeente Amsterdam zijn vastgesteld. Voor de K-buurt zijn de belangrijkste: ■ Omgevingsvisie Amsterdam 2050; ■ Masterplan Zuidoost 2021 - 2040; ■ Amsterdam Circulair 2020-2025: De Stadsdonut voor Amsterdam, een instrument voor verandering; In de K-buurt is er naast dit beleidskader ook een buurtkader toegevoegd. Zeker in deze opgave is het belangrijker binnen het kader te blijven wat de buurt wil. Dat kan buiten het beleidskader vallen. Dit hebben wij in deze Ontwikkelstrategie het Buurtkader genoemd. Dit buurtkader is niet achteraf opgehaald door participatie, maar bepaald aan de voorkant binnen welke voorwaarden de buurt meewerkt aan de ontwikkeling van de buurt. Door de vele discussiebijeenkomsten in de afgelopen jaren is er een gezamenlijk buurtverhaal en een buur-
14
topgave geformuleerd die inmiddels ook bij de leiding van het ambtelijk team geïnternaliseerd is, om hetgeen de buurt wil realiseren. Dit is in aansluiting op het Masterplan. Afgesproken wordt tussen de gemeente en de buurt om een stedenbouwkundig plan (SP) op te stellen voor de ontwikkeling van K-midden met tenminste 600-900 woningen en voorzieningen en een kerk op Kavel Kempering. Dit SP dient als uitgangspunt te nemen een multifunctionele wijk (woningen/werken/leven) inclusief een schetsontwerp voor de openbare ruimte. Het definitieve concept van het SP, met daarbij de doorlopen participatie, en welke aan het gemeentebestuur van Amsterdam ter goedkeuring kan worden voorgelegd. Daarbij wordt afgesproken dat het SP zoveel mogelijk zal passen in het gemeentelijk beleid en kaders aangevuld met afwijkingen van beleid inclusief de financiële implicaties die Hart voor de K-buurt direct aan het bestuur en de Gemeenteraad zal kunnen voorstellen voor de besluitvorming.
Omgevingsvisie Amsterdam 2050
De omgevingsvisie is dit jaar aangenomen en hierin is veel landelijk en regionaal beleid vertaalt naar een Visie voor Amsterdam.Op de K-buurt hebben de volgende zaken betrekking. Het principe van de stad gaat van een compacte stad naar een meerkernige stad. Amsterdam kiest met meerkernige ontwikkeling voor meer evenwicht in de stad en de regio en nieuwe ruimte voor economisch herstel, groei en innovatie. Door het centrum te ontlasten en de verschillende kernen in de regio zich te laten ontwikkelen tot onderscheidende, complete en compacte stedelijke gebieden. Binnen Amsterdam zal de ontwikkeling zich concentreren in en tegen de stadsdelen Nieuw-West, Noord en Zuidoost. Amsterdam groeit op een compacte en duurzame manier. In de omgevingsvisie is K-midden aangemerkt als hoogstedelijke buurt. Er is in de omgeving van ov-knooppunten een verdichtingsopgave. Tegenover gerichte verdichting staat behoud van bestaande luwe en groene kwaliteiten. De Karspeldreef is aangewezen als stadsstraat of stadslaan waar ter hoogte van K-midden een ontbrekende schakel zit. In de stadslanen is ruimte voor een sterke bomenstructuur. Deze lanen maken dan ook deel uit van de hoofdbomenstructuur. In de profielen is ruimte voor verschillende modaliteiten, waaronder in ieder geval ongemotoriseerd verkeer en ov. Hoogwaardig openbaar vervoer (snel en dus een
beperking van de oversteekbaarheid van de laan) neemt hier vaak een belangrijke plek in om ook de delen van de stad die verder liggen van bestemmingsgebieden dichterbij te halen. De voorzieningenstructuur is langs de lanen anders dan langs de stadsstraten. Als ze er zijn, dan vooral op kruispunten en hoeken en minder fijnmazig. Aan de lanen moet vooral goed gewoond kunnen worden. Dit vraagt om een zorgvuldige overgang van de private woonruimte naar de publieke ruimte.
Een media opleidingsinstituut naar de K-buurt? Het nieuwe conservatorium komt in Zuid. Gaan we dan hierna dan wel spreiden?
Ontwikkelstrategie: K-midden
4.1 Beleidskader
Van Doornick: "vanaf nu scherp erop letten dat dit soort instellingen juist op andere plekken komen."
15
Visiekaart Omgevingsvisie Amsterdam 2050
16
Uitsnede Zuidoost uit Omgevingsvisiev
Amsterdam wil een inclusieve stad zijn. Een stad waar Amsterdammers en nieuwkomers zich kunnen thuis voelen en die de bewoners ontwikkelkansen biedt. Een inclusieve stad is ook een ongedeelde stad. Dat betekent dat kansen om je te ontwikkelen overal in de stad even groot zijn. Het betekent ook dat we grote verschillen in ervaren kwaliteit van leven en concentraties van achterstanden en maatschappelijke problemen tegengaan. Tegengaan segregatie is een van de grootste opgaven, zeker voor de K-buurt. Een van de strategische keuzes die de omgevingsvisie maakt is die voor Rigoureus Vergroenen. De omgevingsvisie verenigt daarmee de
In de K-buurt is de gemeente samen met het buurtplatform Hart voor de K-buurt en de corporaties een stedenbouwkundig plan aan het maken. De buurt zit aan het stuur en de ambtenaren faciliteren en produceren. Belangrijk daarbij is dat het plan niet alleen woningen oplevert voor nieuwe bewoners, maar ook de huidige bewoners veel brengt. Daarnaast wil de buurt haar eigen DNA behouden. De buurt heeft gestreden en van het bestuur een sterke positie gekregen in de plannenmakerij. Ook hebben zij zich geprofessionaliseerd omdat er binnen een jaar een SP moet liggen. Er is financiële ruimte geschapen om professionals in te huren als dat nodig is. Het SP wordt uiteindelijk door het buurtplatform gepresenteerd aan de gemeenteraad, waarbij het plan bestaat uit een goede basis met extra’s of opties.
Ontwikkelstrategie: K-midden
wens om meer stedelijke kwaliteit te ontwikkelen met de noodzaak om de stad klimaatbestendig en leefbaarder te maken voor mens, dier en plant. Het vergroenen krijgt zijn beslag in het landschap, in de buurt en op en rondom gebouwen. Daarbij wordt gezocht naar innovatieve oplossingen om de leefomgeving in de hele stad groener te maken.Voor dit plan wordt hier extra aandacht aan gegeven voor het Fort Kraaiennest-gebied als tuin van de buurt met moestuinen en een parkachtig landschap rond de oostkant van de Karspeldreef die het Bijlmermuseum, Bijlmerweide en Gaasperplas verbindt en ruim baan voor voedselbossen door de hele K-buurt. Een ander onderdeel van de Omgevingsvisie is Samen de stad maken. De K-buurt wordt in de omgevingsvisie genoemd als één van de voorbeeldprojecten:
17
Masterplan Zuidoost 2021-2040
Er zijn veel zorgen over de leefbaarheid en veiligheid in Zuidoost. Nog steeds hebben veel bewoners problemen op het gebied van wonen, gezondheid of inkomen. Vaak meer dan in de rest van de stad. Daarvoor is een aanpak nodig die vele jaren vergt. Want veranderen kost tijd. Die aanpak moet gaan leiden tot een structurele verbetering voor de bewoners in het algemeen en voor jonge, opgroeiende bewoners van Zuidoost in het bijzonder. Daarom is Het Masterplan Zuidoost opgesteld. Het Masterplan wil voor de kinderen die nu in Zuidoost worden geboren zorgen dat er in 2040 een prachtig en kansrijk stadsdeel voor ze klaar ligt, waar ze al hun talenten verder kunnen ontwikkelen en dezelfde kansen krijgen als kinderen in de rest van Amsterdam. Om deze complexe problematiek het hoofd te bieden is een integrale aanpak nodig met interventies op verschillende niveaus, in verschillende domeinen in de levenssfeer van inwoners. Daarbij is nodig dat er vanuit de
18
verschillende onderwerpen effectiever wordt samengewerkt. Door met het Masterplan vol in te zetten op onderwijs, jeugd en gezin (opvoedondersteuning laagdrempelig en dichtbij), wonen en werk, worden de oorzaken van kansenongelijkheid structureel aangepakt. Met een relatief extra jonge populatie is K-midden bij uitstek een buurt waar dit masterplan relevant is.
Gemeente Amsterdam heeft ‘The Doughnut Economics’ van Kate Raworth vertaald in de Stadsdonut voor Amsterdam. De Donuteconomie wordt voorgesteld als hét model voor een florerend, sociaal rechtvaardig en duurzaam Amsterdam.In het eerlijke en sociale model van de Donuteconomie staat groei en overconsumptie niet meer centraal. Er is geen sprake van ongelijkheid en wordt er niet te veel van onze planeet gevraagd. In het Amsterdam van de toekomst wordt er daarom geleefd in de Stadsdonut. Het is wel belangrijk tussen de onderste ring en de bovenste ring van de donut te blijven voor een florerend leven in ‘het deeg van’ de donut. De onderste ring vormt de ondergrens van de donut en is het sociaal fundament met een sterke sociale basis voor iedereen. De bovengrens van de donut is het ecologisch plafond; het vormt de begrenzing van waar het ecologisch veilig is voor de planeet.
Ontwikkelstrategie: K-midden
De Stadsdonut van Amsterdam: een instrument voor verandering
In het Amsterdam van de toekomst wordt er daarom geleefd in de Stadsdonut. Hier is de stad een thuis waar mensen tot bloei komen, op een florerende plek, en waar tegelijkertijd het welzijn van alle mensen en de gezondheid van de hele planeet wordt gerespecteerd. Het resultaat is een plek waar sprake is van veiligheid en sociale rechtvaardigheid en waar Amsterdammers gezond, verbonden, zelfstandig en handelingsvaardig zijn.
19
4.2 Buurtkader
In dit ontwikkelstrategie is al genoemd dat K-midden zich mag ontwikkelen binnen de beleidskaders, maar nog belangrijker is wat de buurt wil en wenst. Hierover is al jaren gepraat en is een verhaal ontstaan. Dit kan worden gezien als het buurtkader.
4.2.1 Verhaal van de K-buurt
Voor we het verhaal van de K-buurt vertellen is er één opmerking vooraf te maken. Er is een verdichtingsopgave in heel Amsterdam. Anders dan in veel andere delen van Amsterdam, wordt dit door velen in K-buurt niet als iets negatiefs gezien. De K-buurt snakt naar nieuwe voorzieningen en heeft na ArenaPoort de potentie om de tweede kern van Zuidoost te worden met een bovenwijkse functie en als aanloophaven van Amsterdam voor mensen uit Gooi en Almere. Er is zeker een deel van de bevolking die dit omarmt. Echter de nadruk die wordt gelegd op enkel de noodzaak tot verdichting van de K-buurt roept spanning op, omdat dit van bovenaf wordt opgelegd. Als dit meer organisch gebeurt met de wensen vanuit de buurt erbij zoals de wens voor extra betaalbare woonruimte voor jongeren van de buurt of een levendig plein, niet doorklieft door een metrostation, dan kan dit op steun rekenen. De buurt wil het draagvlak voor deze voorzieningen vergroten door de K-buurt de tweede entree van Zuidoost maken en de kansen die dat voor de voor de K-buurt biedt benutten. De Gooiseweg wordt in de omgevingsvisie 20
aangemerkt als stadsstraat. Het buurtkader trekt deze door tot en met het plein. Het buurtkader voorziet in meer leven en bruis, maar wel met een concentratie daarvan op/rondom het plein. Zodat in het centrum van de buurt meer muziek op straat kan worden gemaakt door optredens, bijeenkomsten, of vanuit de meegebrachte (auto)speakers. De buurt wil hiervoor een akoestische bubbel creëren, waardoor hier meer geluid kan worden gemaakt. Door een bubbel blijft de overlast beperkt en kan het in de gebieden eromheen juist rustiger kan blijven. De westzijde van het plein kan overgaan in een parkachtige omgeving die aansluit bij Bijlmerweide en de overgang van Bijlmermuseum naar Gaasperdam. Het groen kan worden gebruikt als ontmoetingsruimte en als ruimte om in te
Bewoners in 2016 pleiten voor een goed plein als hart van de buurt.
sporten en te bewegen. Bij groen wordt ook gedacht aan voedselbossen Dit draagt bij aan de biodiversiteit en het tegengaan van klimaatverandering.
De K-buurt heeft de principes van de Donuteconomie omarmt en werkt aan het vergroten van de sociale rechtvaardigheid en (sociale) duurzaamheid. Dit doet zij met behulp van het concept van ‘Cities for All’ van WeMakeThe.City en met behulp van de ‘Just City Index’ (JCI) van dr. Toni Griffin dat in Amsterdam door WomenMakeTheCity is toegepast in o.a. adviesrapport Ontwikkelstrategie Amstel III en Ontwikkelstrategie ArenAPoort; Visie Ontwikkeling Vernieuwing Hoptille. De Black Lives Matter beweging en het daaruit voorgekomen Zwart Manifest dient eveneens als een inspirerend kader voor het creëren van een rechtvaardige K-buurt.
Ontwikkelstrategie: K-midden
4.2.2 Hoe wordt gewerkt in K-midden
Impressies van door bewoners aangedragen beelden voor het hoogstedelijk midden van de K-buurt.
21
Black Lives Matter en het Zwart Manifest De Black Lives Matters #BLM bracht veel in beweging een raakte een snaar in heel Zuidoost. Op 10 juni 2020 kwamen meer dan 10.000 mensen naar het Nelson Mandela Park; zwart, wit en alles wat daartussen zit. Jong en oud. Dit plan kan niet los gezien worden van wat daar naar boven kwam. Voor wie is deze plek? Het gaat niet alleen om diversiteit, wie heeft een plek aan tafel. Het gaat om inclusiviteit: wie bepaalt überhaupt wie aan tafel zit, en in het kader van dit plan: wie zich waar op welke wijze in de openbare ruimte gedraagt, het culturele verblijven in de buitenruimte ''Die angst zit in jou...'', een leefritme en sluitingstijden van een winkelcentrum en horeca wat past bij een gemeenschap van grotendeels Afro Caribische origine,
22
het eindelijk als bewoners gehoord worden in plaats van het mogen uiten van wensen die vervolgens slechts als proces worden afgevinkt. Het Zwart Manifest wat sindsdien verscheen biedt inspiratie en aanknopingspunten en sluit goed aan bij visie van en voor K-buurt. De kern van het Manifest voert naar artikel 1 van de Grondwet: gelijkheid in investeringen en gelijke behandeling in alle aspecten van het leven zoals educatie en ontwikkelkansen, wonen, zorg en welzijn. Deze buurt en de mensen in deze buurt zijn lang niet gezien, gehoord en gekend terwijl deze buurt de stad en Nederland juist veel te bieden hebben. Voor wie daar geen affiniteit mee heeft, zijn er altijd voldoende andere plekken om te wonen. Zie, een plek in Kraaiennest.
WomenMakeTheCity is een onafhankelijke beweging van vrouwen die zich inzet voor een rechtvaardige stad. WMTC bevraagt de heersende norm, en zorgt ervoor dat het perspectief en de behoefte van groepen wordt meegenomen in beleids- en gebiedsontwikkeling. WomenMakeTheCity is partner in de ontwikkeling van de sociaaleconomische en fysieke leefomgeving in buurten, wijken en gemeenschappen. WMTC vindt een inclusieve en rechtvaardige stad, buurt en samenleving belangrijk. De slogan van WMTC is: ''Samen bouwen aan een rechtvaardige stad, buurt en samenleving waar niemand vergeten wordt.” WMTC heeft een Vrouwenraad die zich stedelijk focust op overkoepelend beleid voor gebiedsontwikkeling.
Zuidoost heeft haar eigen Vrouwenraad: WomenMakeSoutheast (WMS), een divers collectief van vrouwen met roots in Amsterdam Zuidoost die zich inzet voor een rechtvaardig en sterk stadsdeel en tegen gentrificatie, segregatie en kansenongelijkheid. WomenMakeTheCity streeft naar een inclusieve en rechtvaardige stad, met gelijke kansen voor iedereen. Daarom werken we vanuit de Just City Index (JCI), een model dat universele waarden voor een rechtvaardige stad centraal stelt, en deze middels indicatoren meetbaar maakt.
Ontwikkelstrategie: K-midden
WomenMakeTheCity en WomenMakeSoutheast
Voor meer informatie, neem een kijkje op www.designforthejustcity. org/.
23
De Just City Index
De Just City Index (JCI) is een op waarden gebaseerde plannings- en ontwerpmethodiek en alternatief denkkader voor stedelijke ontwikkeling en inrichting. Deze beproefde planningsen ontwerpmethode werkt vanuit 12 universele waarden die voor alle gebruikers van de stad belangrijk zijn, zoals Acceptatie, Eerlijkheid, Veerkracht, Betrokkenheid en Welvaart. Aan de twaalf JCI Waarden zijn 50 indicatoren gekoppeld waarmee kan worden vastgesteld in welke mate de JCI waarden terug te vinden zijn in de ontwikkelvisie, -strategie en ontwerpplannen. Zo horen bij de JCI Waarde Welvaart, de indicatoren voorspoed, veiligheid, bescherming, geborgenheid en gezondheid. Een aantal voorbeelden: ■ Zo is deze waarde Welvaart heel belangrijk geweest voor het WorldofWork concepten de ‘’leefstart in plaats van woonstart’’ voor de jongeren ■ De waarde Veerkracht (duurzaamheid, toekomstbestendigheid, aanpassingsvermogen) is heel belangrijk geweest voor het komen tot inkorten van het metrostation. ■ De waarde Eerlijkheid (gelijkwaardigheid, gelijkheid, verdienste, transparantie) is heel belangrijk geweest voor het maken van een opstap-buurt voor wie hier woont inplaats van verdringing door gentrificatie).
24
■ De waarde Acceptatie (vertrouwen, tolerantie, respect, verzoening, inclusie, empathie, erbij horen)is heel belangrijk geweest in het naar voren halen van de stem van de jongeren en goede plekken geven aan de culturele groepen die nu onder de brug leven of elders hun heil moeten zoeken. ■ De waarde Mobiliteit (toegankelijkheid, connectiviteit) is heel belangrijk geweest voor integraal gelijkwaardige toegankelijkheid en het opnemen van bouwnorm NEN 1814 in de bouw tenders. ■ De waarde Identiteit (vitaliteit, spiritualiteit, trots, karakter, schoonheid, authenticiteit) is van belang voor het karakter van Kraaiennest en het Quatro 1104 gevoel, het DNA van K-buurt en de trots that there is so much unity in diversity. ■ De waarde Democratie (inbreng/stem, stakeholderschap, protest, conflict, debat) is van belang geweest een anders soort co-creatie-in-plaats-van-participatie traject te doen na de participatie staking van 2018 ■ Meer reflectie op de ontwikkelstrategie vanuit het Just City Index
De Just City Index (JCI) is een op waarden gebaseerde plannings- en ontwerpmethodiek voor stedelijke ontwikkeling en is goed bestand tegen politieke en marktdruk. Het is dan ook een uitstekende toolkit voor het geven van de nodige richting aan de stad die Amsterdam wil zijn. De Just City Index is een beproefde methodiek voor het tot stand brengen van de beoogde duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid in buurten met bloeiende communities. Met andere woorden, met behulp van de Just City Index kan concreet invulling worden gegeven aan het realiseren van de doelstellingen van de Stadsdonut van Amsterdam. Een voorbeeld: In een rechtvaardige stad is sprake van eerlijkheid. Eén van de indicatoren van de JCI Waarde Eerlijkheid is gelijkwaardigheid: ‘het op gelijke of gelijkwaardige manier verdelen van middelen, status, rechten, macht en voorzieningen.’ Om gelijkwaardigheid bij het ontwerpen van de publieke ruimte te realiseren dient er vergelijkend te worden gekeken naar:
■ Wat voor status van leven, wonen en ondernemen vergelijkbare publieke ruimten - zoals pleinen en straten - hebben in vergelijkbare buurten in de stad; ■ De rechten en de macht die verschillende typen stakeholders (ook bewoners) in het ontwerpproces hebben in vergelijkbare buurten in de stad. De Just City Index is dan ook een bruikbare tool-kit voor het geven van de nodige richting aan de ontwikkeling van een duurzame en sociaal rechtvaardige K-buurt. In de K-buurt telt iedereen mee en en is plek voor iedereen. Dat kan van de grotere zaken zoals het plein waar iedereen elkaar kan ontmoeten tot aan een openbaar toilet, of bankjes waar geen armsteunen zijn in het midden. De nodige investeringen in voorzieningen en openbare ruimte dienen bovendien van gelijkwaardige aard en kwaliteit te zijn; net zoals die van andere, naburige wijken in ontwikkeling zoals Amstel III of de ObaNext op de Zuidas.
Ontwikkelstrategie: K-midden
Bouwen aan de Rechtvaardige stad met de Just City Index in de Stadsdonut:
■ Hoe middelen verdeeld worden in andere vergelijkbare buurten in de stad; ■ Hoeveel (sociale, economische, financiële en duurzame) investeringen er in de openbare ruimte worden gedaan in vergelijkbare buurten in de stad; 25
4.2.3 Opgave
Weergave van meervoudig perspectief benadering van DNA K-buurt
Buurtvisie Jongeren. Document met daarin ook de methodologie is te downloaden via: www.bit.ly/K-middenbuurtvisiejongeren. Compilatie video van de discussie: https://youtu.be/F6Lke9qacV0
26
De K-buurt moet een wijk worden waar naast wonen ook wordt gewerkt en waar reuring/ bruis is. Maar wel op een manier dat het DNA van de buurt kan blijven bestaan (www.bit.ly/ dnakraaiennest). De ambitie is om voor de huidige bewoners kansen te vergroten en de wijk als geheel op te waarderen. Er moeten plekken zijn waarin mensen elkaar kunnen ontmoeten in zowel binnen- als buitenruimte. Nu de dreef is verlaagd en de barrièrewerking is weggenomen, mogen nieuwe gebouwen niet zorgen voor een hernieuwde barrièrewerking: niet door de vorm maar ook niet door leefomgevingen van elkaar te scheiden. Dit vraagt dat er in de nieuwe gebouwen een groot aandeel sociale woningen komt, zodat ook in het nieuwbouw deel bestaande netwerken zich kunnen vormen. Ook is er behoefte aan betaalbare werkruimtes. Er zijn veel startende bedrijven in de sectoren food, zorg, onderwijs, transport, mode, kleding, detailhandel en bouw, veelal als zzp-er. Bewoners zijn positief over de ontwikkelingen in de K-buurt. Ondanks dat er nog een groot gevoel van sociale onveiligheid is neemt het gevoel van overlast en onveiligheid de afgelopen jaren iets af. Recent zijn er echter diverse geweldsincidenten geweest, gerelateerd aan de drillrap-cultuur en het drugscircuit. De K-buurt weer perspectief geven kan alleen worden opgelost door meerjarig te investeren in de oorzaken van de problemen.
Problemen die moeten worden weggenomen liggen op het gebied van opvoeding, scholing, werk en inkomen
Geluid
Geluid is een belangrijk thema in de buurt. Zowel het recht om geluid te maken als men zich gezellig verpoost. En het recht om te klagen als men daar last van heeft. In het plan voor de buurt is goed nagedacht over geluid. K-midden als centrum van de K-buurt is een krachtig pleidooi voor een gezellige buurt, een buurt met bruis en levendigheid. naar voren gekomen. Een groot deel van de mensen van de K-buurt is van Afro-Caribische afkomst, heeft een ritme wat langer de nacht in gaat dan 22:00 uur. Daarom is het van belang dat het plein en de horeca die hier komt, de mogelijkheden bieden hiervoor. Bruis in de buurt from a Ghanian point of view
Er is voor gekozen de levendigheid te concentreren. Een levendige plek in het midden van de buurt. Een plek voor horeca met terras, een plein waar je een elkaar kan ontmoeten en een markt. Daarnaast ook af en toe een evenement. Het plein wordt grotendeels omgeven door bebouwing. Op deze manier wordt een ‘akoestische bubbel’ gecreëerd. De keuze van het concentreren van de bruis op één plek betekent dat dan dat de rest van de buurt rustig is. Om geen onnodige overlast te hebben is er onderzocht of zo’n akoestische bubbel mogelijk is. Op voorstel van de buurt is door een gespecialiseerd bureau onderzocht op welke manier zoveel mogelijk verspreiding van geluid kan
Veiligheid
Veiligheid gaat naast de daadwerkelijke veiligheid over het veiligheidsgevoel. De K-buurt is groen en is ’s avonds niet goed verlicht en geeft niet het gevoel dat er mensen zijn die je zien als er wat naars met je gebeurt. Meer dan een derde voelt zich wel eens onveilig in de buurt. Daarnaast zijn er de echte incidenten. 8% van de mensen van 15 jaar en ouder geeft aan te slachtoffer te zijn van geweld. Het zelfde percentage geldt voor vermogensdelicten of vandalisme. Niet alleen de slachtoffers worden hierdoor geraakt. Het zal maar een naaste van je zijn. Het gevoel dat je toevallig op de verkeerde plek zijn op het verkeerde tijdstip, geeft een onveilig gevoel. Onveiligheid is een reden om binnen te blijven en niet meer op straat te gaan. Naast de noodzaak te erkennen dat er op perceptie gebaseerde schuring bestaat, is het ook nodig te erkennen dat er daadwerkelijk gedrag kan zijn (en is), waar stadsbrede normen worden overschreden, zeker waar het gaat om extra kwetsbare groepen als LHBTI, vrouwen, bewoners met een fysieke beperking. Daadwerkelijk verkeerd gedrag actief aanpakken, helpt ook
met het wegnemen van drijvers van ongewenste perceptie Veiligheid wordt mede bepaald door regels en handhaving van de regels. De buurt zet in op een handhaving blauwdruk op en rond dat centrum. Een aanpassing van wat er dan gehandhaafd wordt, een Apv die voor een stadsdorp kern met uitgaan en leven geschikt is. Een veiligheidspost voor bijvoorbeeld boa's, straatcoaches etc waardoor ‘’veiligheid’’ een fysieke plek in de wijk heeft.
Ontwikkelstrategie: K-midden
worden voorkomen. Daarbij is gekeken naar de configuratie van de bebouwing. Hoe voorkom je geluidslekken naar achterliggend gebied. Er is gekeken naar de hoogte van het plein. Er is gekeken naar maatregelen om geluid te absorberen. Bij het uitwerken van het plan worden de lessen meegegeven in een programma van eisen aan de ontwerpers van gebouwen en openbare ruimte.
Politiepost in kader van een onderzoek
27
4.2.4 Welke problemen lossen we op
Op een metaniveau het probleem van een buurt die heel lang figuurlijk zowel als letterlijk als achterkant van de stad heeft gefunctioneerd. In het verleden zijn er veel ingrepen geweest die elk voor zich zijn geoptimaliseerd en samen een suboptimaal resultaat hebben geleverd. ■ Zo is er de hoge kant van de Kameleon die nu schaduw levert op het plein, ■ Zo is er de uitgang van de metrostation waar mensen nu de Karspeldreef op rollen in plaats van op het plein. ■ En is er een gebouw op de hoek van Kromwijkdreef en Karspeldreef - als overblijfsel van het busstation - wat algemeen als foeilelijk wordt gezien. Nu is de kans het integraal op te pakken en goed aan te pakken. Eén van de grote uitdagingen is om een mooi ‘’geheeld’’ Hart voor de Buurt te creëren maar tegelijk geen leeg plein, vooral een plein met leven, leven zoals de mensen hier leven. Als het warm is komt de BBQ en de muziek naar buiten. En dat komt vaak met een auto. Op geluidsgebied kan veel verbeterd worden. Met dit plan maken we enerzijds leven in de buurt mogelijk, ook in avond, op het plein wat als een akoestische bubble zal functioneren. Door het leven vooral bij het Metrostation te concentreren kan het in de omringende gebie28
den van K-buurt rustiger blijven en kan er een handhavings blauwdruk komen op het plein waardoor het verhogen van de zoveel gewenste ‘’bruis’’ in de buurt gepaard kan gaan met tegelijk verhoging van de veiligheid. We maken een omslag van een veiligheidssysteem van wat voelt als ’iedereen wegwensen uit de openbare ruimte’ naar ’ogen op straat en sociale controle’. Daar hoort ook leven op straat bij. Op dit moment wordt een aantal groepen bijna uit de openbare ruimte weggedrukt met name Antillianen en de Surinaamse mannen. Dit plan biedt daar een oplossing voor. Ook de onzichtbare groep LHBTI verdient een plek en zij die de Afrikaanse cultuur willen doorgeven en uitdragen. Een van de grote issues is dat door gentrification zorggemeenschappen uit elkaar vallen en sociale veiligheid minder wordt. Samen met het Masterplan worden er ontwikkelmogelijkheden voor de jongeren van de buurt geschapen. De ontwikkelmogelijkheden voor de jongeren staat op de aller hoogste plek van de buurt tezamen met het kunnen wonen in betaalbare woningen. Daarom hebben we met dit plan, bovenop de originele woning doelstelling 500 betaalbare jongerenwoningen erbij weten te creëren. Teveel jongeren hebben in het begin moeite met zelfstandig leven en simpelweg huur betalen.
Daarom bieden we ze niet alleen een woonstart maar ook een leefstart via een samenlevingsopbouw concept van wonen samen met steun in ondernemen en loopbanen. Dit haakt in bij The WorldOfWork wat startende ondernemers van de buurt mogelijkheden geeft
In Kraaiennest there is unity in community
verkeersinfarcten Karspeldreef westkant
en een wijkeconomie helpt te gaan draaien. Belangrijk blijft om een goed lopend winkelcentrum te behouden en bezoekers van buiten de buurt naar de buurt toe te trekken om zo die wijkeconomie te ontwikkelen en versterken. In een tijd dat juist veel winkels sluiten omdat de online economie steeds sterker wordt. Buurtgerichte winkels zijn gewenst en horeca ook. Deze komen alleen als er ook voldoende klandizie is. Daarom wil de K-buurt bovenlokaal relevant zijn en allure en aantrekkingskracht ontwikkelen. Op Zuidoost niveau wordt vaak gesproken over ‘het spoor als ruggengraat’. Daarbij wordt be-
Qua mobiliteit zijn de files en verkeersopstoppingen op de Karspeldreef en de niet doorlopende fietsverbindingen zaken die de buurt verholpen wil hebben. Ook de aansluiting van de Karspeldreef op de Gooiseweg is niet optimaal en kan beter en zoals bij de Bijlmerdreef met dubbele rotondes worden aangesloten. Met dit plan wordt sporten en veilig spelen voor de kinderen beter en komen er vele voorzieningen extra de wijk in
Ontwikkelstrategie: K-midden
doeld dat de Oost en de Westkant gelijkwaardig moeten worden ontwikkeld en verbonden blijven. Het is daarom tijd en noodzaak om te investeren aan deze kant van het spoor en ook deze kant van het spoor niet alleen een woongebied te maken wat als wingewest kan dienen voor arbeidskrachten aan de westkant van het spoor maar een eigenstandig gebied wat als tweede entree van Zuidoost kan functioneren. Met dit plan kan deze buurt van een mono-functionele slaapwijk een multifunctionele woon, werk en leefwijk worden.
De buurt omarmt verstedelijking en verdichting maar zoekt tegelijkertijd vergroening en lange zichtlijnen met oriëntatie in de buitenruimte; waar voedselbossen kunnen zijn en sociale veiligheid verhoogd wordt,. Extra groen op de oostkant van de Karspeldreef bij de torens in het groen concept en extra groen in de openbare gezamenlijke tuin van Fort Kraaiennest.
29
4.2.5. Ambitie van K-midden: 3 scenario’s
Dat de problemen hoog zijn in de buurt is duidelijk. Om de ambitie van de buurt duidelijk te maken is samen met de buurt gewerkt aan drie scenario's: De buurt heeft zelf ook bijgedragen aan extra ontwikkeling van buurt en stad: via het behoud van de directe metro verbinding M53, via de extra 500 betaalbare jongerenwoningen in dit plan en via enorme inzet voor participatie innovatie in de stad.