bijlage 2 Amsterdammers_en_hun_beleving_van_de_verkeersveiligheid_-_Najaar_2021.pdf
Tekst van het document
Gesprek met bewoners
• Verlaag in woonwijken ook de maximumsnelheid voor OV-bussen. • Houd rekening met hulpdiensten, die moeten wel snel van A naar B kunnen. • Voer in straten zonder voetpad een maximumsnelheid van 15 km/uur in. • Geef meer aandacht aan de voetganger, maar vergeet de fietser niet. • Houd de fietspaden in stand.
Het stadsdeelgesprek werd ingeleid door Canan Uyar, die dagelijks bestuurder Saskia Groenewoud verving. Er kwamen drie verkeersveiligheidsthema’s aan bod: veilig oversteken, snelheidsverschillen en veilige schoolomgeving. Deze onderwerpen zouden in
Overal maximaal 30 km/uur is een heel goed begin. En met 15 km/uur in straten zonder stoep wordt het zelfs nog beter!
Vergeleken met de gemiddelde Amsterdammer vinden minder mensen dat het vracht- en bestelverkeer in hun buurt de afgelopen twee jaar veiliger is geworden: 4% versus 8%. 41% van de bewoners in Noord vindt dat er niets is veranderd en 55% vindt het onveiliger geworden.
Veilig oversteken Voor de voetganger is in het gemeentelijk beleid nog veel te weinig aandacht, vonden de deelnemers aan het stadsdeelgesprek. Terwijl de voetganger juist een centrale plek in het verkeer verdient. Dat zou de verkeersveiligheid én de leefbaarheid van de buurt ten goede komen. Praktische maatregelen die werden genoemd om het oversteken veiliger te maken: • Voorzie zebrapaden van geleide lijnen voor blinden en slechtzienden. • Laat zebrapaden over de gehele breedte van de weg lopen, dus óók over het fietspad.
53
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
• Zorg voor ononderbroken fietspaden (goede aansluitingen). • Markeer de fietspaden goed, bijvoorbeeld met een rode kleur. • Sorteer op snelheid: snelle fietsen horen niet bij het langzamer verkeer. Over (fietskoeriers op) e-bikes was men kritisch. Die zorgen met hun snelheid en rijgedag vaak voor onveilige verkeerssituaties. Handhaving is belangrijk. Kan er voor deze fietsers een (digitaal) kentekenplaatje worden geïntroduceerd? Daarmee kan de snelheid worden gehandhaafd én het foutparkeren worden teruggedrongen. Het thema veilige snelheid komt ook aan bod bij de stadsdelen Oost, Nieuw-West, Zuidoost, West en stadsgebied Weesp. Figuur 4.4.6: Hoe ouders en verzorgenden hun kinderen naar school brengen in stadsdeel Noord (n=54) en stadsbreed (n=391). 50 45
%
40 35 30 25 20 15 10 5 0
Noord
Amsterdam
Lopend met begeleiding In de bakfiets
Zelfstandig lopend
Gebracht met de auto
54
Zelfstandig fietsend Anders
Openbaar vervoer
Veilige schoolomgeving In de enquête zei 25% van de bewoners van stadsdeel Noord (de zorg voor) kinderen in de basisschoolleeftijd te hebben. 28% liet deze vraag onbeantwoord of wilde dit niet delen. Voor 64% van de ouders of verzorgenden bepaalt de verkeersveiligheid (mede) hoe de kinderen naar school gaan. Figuur 4.4.6 laat zien dat er vergeleken met het stadsbrede beeld relatief veel kinderen met de auto worden gebracht (19%). Minder kinderen gaan zelfstandig fietsend (19%) of lopend met begeleiding naar school (20%), maar deze twee verschillen zijn niet significant.
Voor een veilige schoolomgeving zorgen we samen. Bij de school rij ik extra langzaam en voorzichtig. bewoners aan dat het probleem hiermee alleen wordt verplaatst. Mogelijke oplossingen die zij noemden: Kiss&Ride bij de scholen, spreiding van de schooltijden of klaar-overs. Figuur 4.4.7: Stelling “het instellen van schoolstraten zorgt voor meer verkeersveiligheid bij de school” (n=263). 100 90
Figuur 4.4.7 laat zien wat bewoners in Noord verwachten van de instelling van schoolstraten. Hier denken zij net zo over als de gemiddelde Amsterdammer, de verschillen zijn niet significant. 67% is het er (zeer) mee eens dat dit de verkeersveiligheid vergroot, 10% is het hier (zeer) mee oneens.
80
51 respondenten uit Noord gaven een toelichting. Een deel van hen zei geen ervaring met schoolstraten te hebben, maar deze zeer te verwelkomen als ze werken. Net als in andere stadsdelen gaven sommige
10
%
70 60 50 40 30 20 0
Zeer mee eens
Mee eens
Noord
Amsterdam
gemeente Amsterdam
Neutraal
Mee oneens
Zeer mee oneens
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
In het stadsdeelgesprek kwam de instelling van schoolstraten niet uitgebreid aan bod. Wel werd opgemerkt dat aanpassing van de infrastructuur rond scholen niet genoeg is. Gedragsverandering en handhaving zijn minstens zo hard nodig.
• Er ontstaan gaten: fietspaden sluiten door de bouwwerkzaamheden niet meer op elkaar aan. • De visie is niet helder. Soms laat op een locatie de leefbaarheid te wensen over, terwijl deze ook niet toegankelijk is voor het bouwverkeer. Een duidelijke keuze zou al helpen.
Hoewel gedragsbeïnvloeding moeilijk is, loont het om ouders te wijzen op hun eigen rol. Vaak zijn zij zelf onderdeel van het probleem. Als zij zich bewust zijn van de risico’s, zijn zij eerder geneigd hun gedrag aan te passen: • Ga met ouders in gesprek en wijs ze op hun eigen rol. • Gebruik bijvoorbeeld filmpjes met kinderen om het bewustzijn te versterken. • Maak de ouders eigenaar van het probleem. • Blijf dit herhalen, zodat goed gedrag niet wegzakt. Het thema veilige schoolomgeving komt ook aan bod bij de stadsdelen Oost, Nieuw-West, Zuid, Zuidoost, West en stadsgebied Weesp.
Bouwverkeer In stadsdeel Noord vindt gebiedsontwikkeling plaats en zijn veel bouwprojecten. Dat leidt tot verkeers onveilige situaties, merkten de deelnemers aan het stadsdeelgesprek op: • De bebording bij wegomleidingen klopt vaak niet. Dit vraagt om aandacht: iemand die de situatie ter plekke opneemt en de plaatsing van de borden (beter) controleert. • De signalering van fietspaden bij bouwwerkzaamheden is vaak gebrekkig.
55
Noord zindert van de bouwactiviteiten. Hierdoor én door achterstallig onderhoud is de staat van veel wegen slecht. De belijning en markeringen zijn in slechte staat. Dit vraagt om aandacht.
Landelijk Amsterdam-Noord Na afloop van het stadsdeelgesprek bracht een van de gespreksdeelnemers via de mail de specifieke situatie in landelijk Amsterdam-Noord onder de aandacht. De verkeersproblematiek is hier heel anders dan in het stedelijk gebied binnen de Ring. Landelijk Noord kent met name 60 km-(verbindings)wegen en 30 km-wegen in de dorpskernen. Deze wegen worden vooral gebruikt door bewoners, terwijl er op mooie dagen ook recreatief verkeer is. Dit zijn vooral fietsers, waaronder groepen toeristen. Dit recreatief verkeer groeit en er
komen ook steeds meer elektrische voertuigen zoals e-bikes en Birò’s. Op de smalle wegen is de combinatie van dit recreatief verkeer met het agrarisch verkeer niet ideaal. Regelmatig belandt er iemand in de sloot. Hiernaast levert het zwaar verkeer in landelijk Noord onveilige situaties op. Dit verkeer past niet op de smalle wegen en in de krappe dorpskernen. Bovendien wordt op de verbindingswegen en in de dorpskernen vaak te hard gereden. De Centrale Dorpenraad wil dat er ter verbetering van de verkeersveiligheid in landelijk Noord een visie wordt opgesteld. Denk bijvoorbeeld aan goede en veilige fietspaden, wandelstroken en parkeergelegenheid voor bezoekers (die parkeren en dan gaan fietsen). Dat zou een welkome aanvulling zijn op het mobiliteitsplan voor stadsdeel Noord, waarin landelijk Noord niet is meegenomen.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
4.5 Stadsdeel Zuid
Foto: Edwin van Eis
56
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
In stadsdeel Zuid deden 408 bewoners mee met de enquête. Vergeleken met de gemiddelde Amsterdammer gebruiken bewoners van stadsdeel Zuid iets minder vaak de auto (21%, zie figuur 4.5.1). Ze gaan wat vaker te voet (56%) en met het openbaar vervoer (16%). Het merendeel van de bewoners vindt het verkeer in stadsdeel Zuid onveilig (50%) tot zeer onveilig (20%). Dat komt overeen met het stadsbrede beeld (figuur 4.5.2). Figuur 4.5.4 laat de plekken in stadsdeel Zuid zien die bewoners erg verkeersonveilig vinden. Sommige plekken zijn meermaals genoemd. Figuur 4.5.5 toont die plekken waarvan zij zeggen dat de verkeersveiligheid juist is verbeterd.
Figuur 4.5.3 laat zien welk gedrag volgens bewoners in Zuid tot onveilige verkeerssituaties leidt. Te hard rijden (81%) en afleiding door mobiel (74%) worden het vaakst genoemd. Dit komt overeen met het stadsbrede beeld. Door rood rijden of lopen wordt iets vaker genoemd: 57% tegenover 50% stadsbreed. Dat geldt ook voor fietsen zonder licht (51% tegenover 47%). Bewoners die ‘anders’ hebben ingevuld noemen vaak gedragingen die vallen onder te hard rijden, afleiding door mobiel en door rood rijden. Hiernaast wordt het niet kennen of niet naleven van verkeersregels genoemd. Bijvoorbeeld als het gaat om tegen het verkeer in rijden, foutparkeren en rechts inhalen.
Figuur 4.5.1: Vervoerswijzen, één of twee vormen die inwoners van stadsdeel Zuid het vaakst gebruiken (n=408).
Figuur 4.5.2: Gevoel van verkeersveiligheid in de buurt van inwoners van stadsdeel Zuid (n=351) en stadsbreed (n=2339).
100
100
90
%
90
Meestal gaat het dan om tweewielers, zoals scooters die gebruikmaken van de stoep of het fietspad, fietsers die met losse handen fietsen of die plots stilstaan op het fietspad. Ook zien bewoners vrachtwagens rijden waar dit niet mag. Veel weggebruikers, in het bijzonder taxichauffeurs, vertonen volgens hen asociaal gedrag: “Door de agressie durft men over het algemeen elkaar op gedrag niet meer aan te spreken. Met name jonge mannen kennen de verkeersregels niet of hebben er maling aan. Veel jonge mannen besturen een taxi met daarbij vervelend, hinderlijk gedrag.”
Figuur 4.5.3: Gedrag dat leidt tot onveilige verkeerssituaties volgens inwoners van stadsdeel Zuid (n=301) en Amsterdammers (n=2208). 100 90 80
%
70
80
80
60
70
70
50
60
60
40
50
50
30
40
40
20
30
30
10
20
20
0
10
10
0
Zuid Voet
Fiets
Elektrische fiets
57
Amsterdam Openbaar vervoer Scooter
Taxi
Auto
0
%
Zuid Te hard rijden
1 Zeer onveilig Zuid
2
Amsterdam
3
4
5 Zeer veilig
Amsterdam Afleiding mobiel
Door rood rijden of lopen
Fietsers zonder licht
Onder invloed van alcohol of drugs
Anders
Ik ben iha te spreken over het gedrag van anderen
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
0
20
Top-10 locaties 1
Stadhouderskade kruising Weteringschans
2
Amstelveenseweg (rotonde)
3
Stadhouderskade t.h.v. Zandpad
4
Stadshouderskade kruising Weteringlaan
5
Amstelveenseweg kruising Koninginneweg
6
Victorieplein
7
Roelof Hartplein
8
Van Baerlestraat kruising De Lairessestraat
9
Amsteldijk kruising Vrijheidslaan
10
Van Woustraat kruising Ceintuurbaan
Figuur 4.5.4: Locaties in stadsdeel Zuid die Amsterdammers verkeersonveilig vinden.
58
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
0
5
Top-5 locaties 1
De Lairessestraat
2
Amstelveenseweg (rotonde)
3
Hobbemakade kruising Van Hilligaertstraat
4
Heemstedestraat
5
Ceintuurbaan kruising Ferdinand Bolstraat
Figuur 4.5.5: Locaties in stadsdeel Zuid waar de verkeers veiligheid volgens Amsterdammers is verbeterd.
59
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
Wat maakt Zuid verkeersonveilig? Uit de enquête blijkt dat bewoners zich zorgen maken over de grote snelheidsverschillen op het fietspad. Met name de scooters (die nog veelvuldig op het fietspad rijden) en e-bikes gaan veel sneller dan fietsers. Op de fietspaden en rijbaan wordt volgens bewoners sowieso vaak veel te hard gereden. De scooter die gevaar opleverde voor fietsers en daarom naar de rijbaan is verplaatst, loopt daar nu zelf gevaar op: “De snorscooters (blauw kenteken) moeten nu op de rijbaan maar daar wordt door 90% van de auto’s echt bizar veel te hard gereden. Ook op de 30 KM fietsstraten is er geen auto die zich aan de regels houdt.” Scooters rijden vaak nog op het fietspad, zien bewoners. En als ze daar rijden, rijden ze ook vaak te hard: “Het nieuwe fietspad nodigt uit tot heel snel fietsen. Scooters gebruiken het fietspad zodra auto’s op de weg stilstaan voor het stoplicht, om dan door rood te rijden.” Weggebruikers maken volgens bewoners ook veel misbruik van de stoep, waaronder fietsers en scooters. Deze ‘stoepfietsers’ rijden vaak ook te hard: “Wij worden regelmatig lopend op de stoep bijna van de sokken gereden door fietsers (en alles wat daar voor doorgaat) die menen dat de stoep ook voor hen geldt. Het kan zo niet langer!” Bewoners vinden dat met name fietsers en scooters de verkeersregels negeren.
Zo stoppen ze vaak niet voor rood licht of voor een zebrapad. Ook rijden ze regelmatig tegen de rijrichting in en halen ze op het fietspad rechts in.
60
In Zuid zijn de wegen erg druk, vinden bewoners. Niet alleen met het gebruikelijke verkeer zoals auto’s en fietsers, maar ook met bouwverkeer. Dit bouwverkeer veroorzaakt veel hinder, net als vrachtwagens, vuilniswagens en veegwagens in de spits. Over de infrastructuur hebben bewoners in de enquête minder opmerkingen gemaakt, maar ze maken zich hier wel zorgen over. Het gaat dan met name over oversteekplaatsen en kruispunten die volgens hen onveilig zijn. Bijvoorbeeld omdat de stoplichten allemaal tegelijk op groen springen. Of omdat de verkeerslichten ontbreken of niet goed zijn afgesteld, waardoor men te lang moet wachten en door rood rijdt. Bewoners vinden de kruispunten slecht ingericht. Soms is spookrijden zelfs niet te voorkomen. Andere infrastructurele problemen die zij noemen zijn blokkades op de stoep, hinderpalen, wegwerkzaamheden, losliggende tegels en slecht onderhouden of afwezige trottoirs. “Auto’s rijden hard en begrijpen niet dat voetgangers tegelijk groen hebben. Er zijn veel (jonge) kinderen die daar over moeten steken.” Bewoners vinden dat er te weinig wordt gehandhaafd, met name op fietsers en scooters die rijden waar het niet mag, vaak hoge snelheden behalen en ook andere verkeersregels overtreden. Door de drukte op het fietspad is er weinig ruimte. Ook zijn sommige fietspaden erg smal waardoor het gevaarlijk is om in te halen, zeker met grote bakfietsen.
Er zijn te weinig parkeerplekken voor fietsers, terwijl de toch al beperkte ruimte op kruispunten versperd wordt door auto’s die daar stilstaan.
Bewoners uiten zorgen over het gebruik van de mobiele telefoon in het verkeer, met name door fietsers. Ook hebben fietsers vaak oortjes in of een koptelefoon op, en ze bellen niet bij het inhalen. Dat fietsers elkaar niet horen, maakt het er volgens bewoners niet veiliger op. Daarnaast fietsen veel fietsers volgens hen zonder licht en dragen scooterrijders vaak geen helm. Weggebruikers gedragen zich vaak asociaal en agressief, vinden bewoners. Men houdt weinig rekening met (andere) fietsers en voetgangers. Taxichauffeurs gedragen zich in het bijzonder onverantwoordelijk.
Welke oplossingen zien bewoners? Het voornaamste credo van bewoners uit Zuid in de enquête is meer handhaving, met name op de snelheid van weggebruikers en het gedrag van scooterrijders en e-fietsers op het fietspad. Hierbij pleiten zij tevens voor meer 30-km zones, óók voor het fietspad. Bewoners willen meer handhaving op de helmplicht en het gebruik van de mobiele telefoon in het verkeer. Hiernaast is handhaving gewenst op het negeren van het rood licht op de Amstelveenseweg. “Handhaving op snelheid (in zijn algemeenheid) en jochies zonder helm op de brommer/scooter moeten meer aangepakt worden.” Een andere afstelling van de verkeerslichten zou ook helpen de verkeersveiligheid te verbeteren. Bijvoorbeeld op kruispunten waar alle weggebruikers nu tegelijkertijd groen hebben. Ook zijn er in Zuid kruispunten en oversteekplaatsen waar geen verkeerslichten staan, maar waar die wel nodig zijn, zoals op de Stadhouderskade.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
Elektrische fietsen rijden soms harder dan de scooters, en je hoort ze niet aankomen. Terwijl het op het fietspad al te vol en gevaarlijk is. Bewoners stellen daarom voor de elektrische fiets naar de rijbaan te verplaatsen. Denk eventueel ook aan snelheidsbegrenzing en een helmplicht:
Denk ook aan het belonen van goed gedrag in het verkeer. Een respondent gaf als voorbeeld de smiley die je op sommige plekken krijgt als je je aan de snelheid houdt. Hiernaast is meer aandacht voor de gevolgen van ongelukken gewenst. Ook dit zou een veiliger gedrag in het verkeer kunnen stimuleren:
“Handhaaf vooral op scooters op het fietspad en weer elektrische fietsen van het fietspad. Als straks de hele stad naar 30 km per uur gaat, kunnen elektrische fietsen prima op de rijweg. Dan kunnen mijn kinderen weer veilig fietsen op het fietspad.”
“... volwassenen bewuster maken van de consequenties van een verkeersongeluk. In Duitsland op de snelweg zie je foto’s van gezinnen die hun dierbare verloren hebben.”
In aanvulling op de 30-km zones vragen bewoners ook om meer autoluwe straten of straten waar de auto te gast is, zoals op de Willemsparkweg. In Zuid zijn veel onoverzichtelijke op-, af- en inritten. Bewoners pleiten voor meer spiegels en betere markeringen op deze plekken, zoals bij de Amstelveenseweg. Ook knipperbollen zouden ervoor kunnen zorgen dat weggebruikers op gevaarlijke plekken beter opletten en zich aan de verkeersregels houden. Tweewielers zoals scooters en elektrische fietsen rijden vaak harder dan de auto’s, halen rechts in en rijden door rood. Het zou helpen wanneer bij deze groep weggebruikers de verkeersregels onder de aandacht worden gebracht. Bijvoorbeeld met verkeerslessen. In Zuid parkeren veel bestelbusjes, (deel)scooters enzovoort op de stoep en op fietspaden. In de spits zou dit verboden moeten worden. Dat houdt de verkeerssituatie overzichtelijker en veiliger. Extra parkeerplaatsen voor scooters zouden een waardevolle toevoeging zijn.
61
Bezorgdiensten en bestel- en vrachtverkeer Over de veiligheid van bezorgdiensten zijn bewoners in Zuid kritisch. Over maaltijdbezorgers op scooters zijn zij het meest bezorgd (84%). Over flitsbezorgers die je boodschappen binnen 10 minuten thuisbezorgen en over maaltijdbezorgers op (e)-fietsen zijn zij kritischer dan de gemiddelde Amsterdammer. Respectievelijk 74% en 67% van de bewoners in Zuid vindt hun rijgedrag (zeer) onveilig. Over busjes van pakket- en bestelbezorgers (43%) en vooral bezorgauto’s van supermarkten (26%) zijn zij beduidend minder bezorgd. Overigens maken bewoners van stadsdeel Zuid gemiddeld even vaak gebruik van bezorgdiensten dan de gemiddelde Amsterdammer. 26% doet dat vaak (zeker wekelijks), 37% soms (één keer per maand) en 38% slechts zelden. Gedragingen die bewoners in de enquête vooral noemen zijn te hard rijden, met de fiets of scooter op de stoep en rijden, met de scooter op het fietspad rijden, foutparkeren en stilstaan op de weg, rood licht negeren en onverantwoord en asociaal gedrag. Ook zou de onervarenheid van bezorgers tot verkeersonveilige situaties leiden.
Vergeleken met de gemiddelde Amsterdammer vinden iets meer bewoners van stadsdeel Zuid dat het vracht- en bestelverkeer in hun buurt de afgelopen twee jaar onveiliger is geworden: 50% versus 44%, maar dit verschil is niet significant. 40% van de bewoners in Zuid vindt dat er niets is veranderd en 10% vindt het veiliger geworden.
Gesprek met bewoners Het stadsdeelgesprek met bewoners werd ingeleid door dagelijks bestuurder Rocco Piers. Als gespreksonderwerpen stelde hij veilige schoolomgeving, gebruik van de stoep en gedragsbeïnvloeding aan de orde. Over veilige schoolomgeving uitten bewoners in Zuid zich ook in de enquête.
Veilige schoolomgeving In de enquête zei 18% van de bewoners van stadsdeel Zuid (de zorg voor) kinderen in de basisschoolleeftijd te hebben. 28% liet deze vraag onbeantwoord. Voor 84% van de ouders of verzorgenden in Zuid bepaalt de verkeersveiligheid (mede) hoe de kinderen naar school gaan. Dat lijkt aanzienlijk meer dan stadsbreed in de enquête werd geantwoord (70%), maar dit verschil is niet significant. Figuur 4.5.6 laat zien dat in Zuid vergeleken met het stadsbrede beeld meer kinderen met de auto (16%) naar school worden gebracht. Ook lijkt het dat vaker de bakfiets wordt gebruikt (16%), terwijl er minder kinderen zelfstandig fietsen (22%), maar deze twee verschillen zijn niet significant.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
Figuur 4.5.6: Hoe ouders en verzorgenden hun kinderen naar school brengen in stadsdeel Zuid (n=45) en stadsbreed (n=391).
Figuur 4.5.7: Stelling “het instellen van schoolstraten zorgt voor meer verkeersveiligheid bij de school” (n=289).
50
90
45
%
100 80
40
70
35
60
30
50
25
40
20
30
15
20
10
10
5
0
0
Zuid
Amsterdam
Lopend met begeleiding In de bakfiets
Zelfstandig fietsend
Zelfstandig lopend
Gebracht met de auto
Zeer mee eens Zuid
Mee eens
Neutraal
Mee oneens
Zeer mee oneens
Amsterdam
Anders
Openbaar vervoer
Figuur 4.5.7 laat zien dat bewoners in Zuid net zo denken over de instelling van schoolstraten als de gemiddelde Amsterdammer, de verschillen zijn niet significant. 67% is het er (zeer) mee eens dat dit de verkeersveiligheid vergroot, 11% is het hier (zeer) mee oneens. Uit de toelichting die bewoners in de enquête geven, blijkt dat de meningen over de veiligheid van schoolstraten uiteenlopen. Een deel van de respondenten heeft er geen ervaring mee en wil er geen uitspraak over doen. Anderen denken dat het een goede oplossing zou zijn: het zou ouders stimuleren om vaker de auto thuis te laten. Maar er zijn ook zorgen. Bewoners noemen dat het probleem zich alleen maar verplaatst zolang ouders hun kind met de auto naar school blijven brengen.
62
%
Bewoners geven ook aan dat het probleem vaak niet zit in de straat bij de school zelf, maar vooral bij oversteekplekken en kruispunten op weg naar de school: “Het is wel veiliger, maar ik vraag me af of het helpt en de straat rondom school de meest onveilige verkeerssituatie is. Meestal zijn kruispunten in de buurt het probleem, qua veiligheid, en die kun je niet afsluiten.” Een ander argument dat bewoners in de enquête aanhalen is de gewenning van kinderen aan de veilige situatie in de schoolstraat, waardoor ze minder oplettend worden. Ook noemen ze dat schoolstraten kunnen leiden tot irritatie bij de automobilisten en dat het een aanslag is op het al drukke verkeer, waardoor men nog vaker moet omfietsen of omrijden. Zo zorgt het op andere plekken voor meer onveiligheid. “Bovendien”, vraagt een bewoner zich af, “wat betekent dit voor bewoners van de schoolstraten en ambulances?”
In het stadsdeelgesprek constateerden de deelnemers dat er op haal- en brengtijden teveel verkeer bij scholen is. En dat terwijl de fietspaden vaak smal zijn, er weinig stoepruimte is en de straten in het algemeen al smal zijn. De weggebruikers verdringen elkaar. Als fietsers niet genoeg ruimte hebben, wijken ze uit naar de stoep. Dat zij te weinig ruimte hebben, komt onder meer door laden en lossen, wat soms op het fietspad gebeurt. De deelnemers pleitten ervoor de verkeersdrukte in te dammen: • Schoolstraat (afsluiten van de straat voor auto’s op haal- en brengtijden). • Buurtverbod voor vrachtverkeer op haal- en brengtijden. • Geen gemeentelijke veegdienst (karretjes met ronddraaiende borstels) op haal- en brengtijden. Ook zouden er meer kinderen met de fiets in plaats van de auto naar school moeten worden gebracht. De gemeente zou het fietsgebruik bijvoorbeeld kunnen stimuleren met goede parkeergelegenheid voor fietsen in plaats van auto’s bij de school. Als het niet anders kan, zouden kinderen moeten kunnen worden afgezet op een andere, veilige locatie (Kiss&Ride). De gemeente kan ook: • Op kruispunten spiegels ophangen tegen de dode hoek van vrachtwagens. • Een parkeerplek voor bussen: veilige opstapplek bij culturele activiteiten van de school. • Extra drempels bij oversteekplaatsen, daar waar je er nu nog doorheen kunt slalommen.
• Drempels op het fietspad, daar waar kinderen oversteken. • Behoud van de fietspaden, óók als er een maximumsnelheid van 30 km/uur geldt.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
• Brede fietspaden met grote en brede opstelstroken, zodat je ook minder last hebt van de dode hoek van vrachtwagens.
de stoeprand, maar vanaf de geveltuinen tot de vaste obstakels van verkeersborden en lantarenpalen. Op de nu vaak smalle trottoirs zou meer ruimte kunnen worden gecreëerd door:
Als inspirerend voorbeeld werd de flexibele parkeerplek voor fietsen en auto’s bij Basisschool Oscar Carré genoemd.
• Fietsen niet dwars, maar parallel of schuin op het trottoir te parkeren. • Fietsen in een aparte zone te parkeren, waar nu auto’s staan. Veilig oversteken is een zorg in stadsdeel Zuid. Dat kan beter, ook als er een maximumsnelheid van 30 km/uur geldt:
Geef de voetganger de stoep terug, dat maakt de stad veiliger en veel aangenamer. worden vaak gehinderd, bijvoorbeeld door de vele obstakels op de stoep en fietsers die naar de stoep uitwijken. Hoe geven we de voetganger de stoep terug?
Een veilige schoolomgeving? Help mee en breng je kind niet met de auto maar met de fiets! Het thema veilige schoolomgeving komt ook aan bod bij de stadsdelen Oost, Nieuw-West, Noord, Zuidoost, West en stadsgebied Weesp.
Gebruik van de stoep De voetganger zou in het verkeer voorop moeten staan, vonden de deelnemers aan het stadsdeelgesprek. Lopen is in Amsterdam een prima optie. Het is gezond, de afstanden zijn meestal beloopbaar en verder is met het openbaar vervoer alles goed bereikbaar. Toch kan het beter, want in de praktijk is de voetganger vaak de sluitpost in het verkeer. Voetgangers
63
De deelnemers waren het erover eens dat een maximumsnelheid van 30 km/uur een goed begin is. Dat kan voor alle weggebruikers een win-winsituatie zijn. Als er niet teveel auto’s zijn, kan een fietsstraat verder helpen. Fietsstroken kunnen de snelle fietsers daar een eigen plek geven, zodat langzame fietsers niet meer in de verdrukking komen. De volgorde is dus: 30 km/uur, fietsstraten, fietsstroken. Voldoende ruimte, een goede kantmarkering en goede straatverlichting zijn daarbij cruciaal. De bebording mag geen misverstand laten bestaan over de regels. Handhaving blijft hoe dan ook nodig.
• Laat zebrapaden over de gehele breedte van de weg lopen, dus óók over het fietspad. Blinden kunnen de knop voor de rateltikker dan al op de stoep indrukken. Ook maakt dit het oversteken voor kinderen en ouderen veiliger en prettiger. • Voorzie alle zebrapaden van geleide lijnen voor blinden en slechtzienden.
Vergroening van de straten zou het prettiger maken om te lopen. Trottoirs moeten vrij zijn van obstakels en de vrije doorloopruimte zou volgens een adviseur van Voetgangers Vereniging Nederland minimaal 2,35 meter moeten zijn. Niet gemeten vanaf de gevel tot
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
• Plaats verkeerslichten aan de kant van de voetganger, wat het oversteken voor slechtzienden veiliger en aangenamer maakt. • Geef voetgangers meer tijd om over te steken, dat versterkt het gevoel van veiligheid. • Gebruik verlaagde stoepranden, dat maakt het oversteken comfortabeler. Meerdere deelnemers zeiden het gevoel van urgentie bij de gemeente te missen. Ze zien graag dat verkeersveiligheid hoog op de agenda staat en dat er meer wordt samengewerkt met bewoners. Pak kleine maatregelen snel op, want dat voorkomt de indruk dat er pas wat wordt gedaan als het te laat is. Transparantie is cruciaal en kan begrip kweken als maatregelen niet haalbaar zijn.
Tot slot werd aangegeven dat er kritisch gekeken moet worden naar de Puccini-methode die de gemeente gebruikt. Dat is de inrichtingsmethode die zorgt voor een uniform ingerichte openbare ruimte. Soms worden goede oplossingen tegengehouden omdat de methode hier niet op aansluit.
Gedragsbeïnvloeding
E-bikes, speed pedelecs, e-scooters… Dat vraagt om een opfriscursus voor wie al jaren meedoet in het verkeer.
64
Het straatbeeld verandert. Er komen steeds meer nieuwe voertuigen bij, zoals elektrische fietsen, speed pedelecs en elektrische scooters. Hoe gedragen we ons op of tussen die nieuwe voertuigen in het verkeer? Dat vraagt om een bewustwordingscampagne en misschien ook wel een ‘herhalings- of opfriscursus’ voor wie al jaren meedoet in het verkeer. In dit verband merkten de deelnemers aan het stadsdeelgesprek op dat veel bewoners in Zuid het rijgedrag van flitsbezorgers gevaarlijk vinden. Om dat te veranderen is naast educatie (bijvoorbeeld met een fietsrijbewijs) ook handhaving nodig. De invoering van een kenteken voor dit soort voertuigen kan daarbij helpen.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
65
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
4.6 Stadsdeel Zuidoost
Foto: Edwin van Eis
66
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
In stadsdeel Zuidoost deden 205 bewoners mee met de enquête. Vergeleken met de gemiddelde Amsterdammer verplaatsen bewoners van stadsdeel Zuidoost zich minder vaak per fiets (52%) of te voet (42%; zie figuur 4.6.1). Ze gaan wat vaker met de auto (36%) en met het openbaar vervoer (21%).
Figuur 4.6.3 laat zien welk gedrag volgens hen tot onveilige verkeerssituaties leidt. Te hard rijden (77%) en afleiding door mobiel (67%) worden het vaakst genoemd. Dit komt overeen met het stadsbrede beeld. Fietsen zonder licht (59%) en rijden onder invloed (41%) scoren in Zuidoost hoger dan stadsbreed.
51% van de bewoners van stadsdeel Zuidoost vindt het verkeer in de buurt (zeer) veilig; 40% vindt het (zeer) onveilig (figuur 4.6.2). Hiermee beoordelen zij de verkeersveiligheid in hun buurt aanzienlijk positiever dan de gemiddelde Amsterdammer.
Bewoners die ‘anders’ hebben ingevuld noemen veelal gedragingen die te maken hebben met het niet naleven van verkeersregels, zoals rijden waar dat niet mag, geen richting aangeven, tegen de verkeersrichting in rijden, geen voorrang verlenen (bij het zebrapad) en foutparkeren. Hiernaast vinden zij dat weggebruikers asociaal gedrag vertonen en te weinig rekening houden met elkaar. Wat ook genoemd wordt, maar geen gedrag is, zijn elektrische voertuigen die je niet hoort aankomen en onduidelijke verkeerssituaties en -borden.
Figuur 4.6.4 laat de plekken in stadsdeel Zuidoost zien die bewoners erg verkeersonveilig vinden. Sommige plekken zijn meermaals genoemd. Figuur 4.6.5 toont die plekken waarvan zij zeggen dat de verkeersveiligheid juist is verbeterd.
Figuur 4.6.1: Vervoerswijzen, één of twee vormen die inwoners van stadsdeel Zuidoost het vaakst gebruiken (n=205).
Figuur 4.6.2: Gevoel van verkeersveiligheid in de buurt van inwoners van stadsdeel Zuidoost (n=170) en stadsbreed (n=2339).
100
100
90
%
90
Wat maakt Zuidoost verkeersonveilig? Uit de enquête blijkt dat bewoners in Zuidoost zich in het verkeer over verschillende dingen zorgen maken. Wat sterk speelt is dat weggebruikers rijden op plekken waar dat niet mag: fietsers die op het voetpad fietsen, voetgangers die op het fietspad lopen en auto’s die op het fietspad rijden. “Veel te veel auto’s en wandelaars op de fietspaden.” “Over wandelpaden wordt gefietst. Geen verkeersborden waarop staat of het een fiets- of wandelpad is.”
Figuur 4.6.3: Gedrag dat leidt tot onveilige verkeerssituaties volgens inwoners van stadsdeel Zuidoost (n=128) en Amsterdammers (n=2208). 100 90 80
%
70
80
80
60
70
70
50
60
60
40
50
50
30
40
40
20
30
30
10
20
20
0
10
10
0
Zuidoost Voet
Fiets
Elektrische fiets
67
Amsterdam Openbaar vervoer Scooter
Taxi
Auto
0
%
Zuidoost Te hard rijden
1 Zeer onveilig Zuidoost
2 Amsterdam
3
4
5 Zeer veilig
Amsterdam Afleiding mobiel
Door rood rijden of lopen
Fietsers zonder licht
Onder invloed van alcohol of drugs
Anders
Ik ben iha te spreken over het gedrag van anderen
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
0
5
Top-5 locaties 1
Elsrijkdreef
2
Gooiseweg t.h.v. Gaasperdammertunnel
3
Karspeldreef t.h.v. Kraaiennest
4
Bijlmerdreef t.h.v. Gooiseweg
5
Karspeldreef kruising Groesbeekdreef
Figuur 4.6.4: Locaties in stadsdeel Zuidoost die Amsterdammers verkeersonveilig vinden.
68
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
0
4
Top-3 locaties 1
Loosdrechtdreef
2
Provincialeweg kruising Gein-noord/zuid
3
Karspeldreef kruising Kromwijkdreef
Figuur 4.6.5: Locaties in stadsdeel Zuidoost waar de verkeersveiligheid volgens Amsterdammers is verbeterd.
69
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
Ook over de infrastructuur maakt men zich zorgen. Veel mensen geven aan dat er te weinig verlichting is, met name bij oversteekplaatsen voor voetgangers en fietsers. Verkeersborden en verkeerstekens ontbreken of zijn versleten, wordt vaak gezegd. “Straatverlichting is soms voor een lange periode uitgeschakeld. Daar mag wat aan gedaan worden.” Net zoals in andere stadsdelen vinden bewoners in Zuidoost dat er te hard gereden wordt. Zowel auto’s, scooters, motoren als fietsen worden genoemd, en in het bijzonder de bezorgdiensten. “De Huntumdreef is na de verbouwing bij het nieuwe park een racebaan geworden, en de rotonde bij de ingangen van de nieuwe tunnel levensgevaarlijk onoverzichtelijk.” “Auto’s en scooters rijden té hard door de wijk, diverse fietskruisingen zijn daardoor levensgevaarlijk.” Veel bewoners zijn positief over de gescheiden fietspaden, maar maken zich wel zorgen over stille elektrische voertuigen die je niet hoort aankomen. “In Zuidoost heb je veel fietspaden die geen autowegen kruisen, dat fietst echt fijn. Tegenwoordig heb ik wel een spiegel op mijn fiets voor stille e-bikes die je niet hoort aankomen. Sinds ik die spiegel heb is het in Zuidoost in principe weer prima.”
Welke oplossingen zien bewoners? Sommige bewoners pleiten voor een verlaging van de snelheid van auto’s, door regelgeving of door wegversmallingen en meer drempels. Meer eenrichtingswegen en doodlopende straten zouden ook kunnen
70
helpen, geven zij in de enquête aan. Hiernaast willen bewoners meer autovrije buurten: “Ik ben groot voorstander van het verlagen van de maximumsnelheid voor auto’s, meer straten autovrij maken.”
“Ik denk dat fietsexamens 2/3 keer gedaan moet worden. Voorbeeld va groep 5 tot 8 elk jaar. En in laatste jaar richting de stad.”
Bezorgdiensten en bestel- en vrachtverkeer
Bewoners pleiten ook voor het reguleren en verbeteren van fietspaden. Die zouden beter verlicht moeten worden en bepaalde vervoermiddelen zouden er geweerd moeten worden. “De Birò’s moeten verboden moeten. Ze gaan veel te hard op het fietspad en bewegen zich door het verkeer als fietser, terwijl het auto’s zijn.” Het beter reguleren van het parkeren wordt ook genoemd. Bijvoorbeeld door met verkeersborden duidelijker aan te geven waar wel en niet geparkeerd mag worden. Een respondent stelde een telefoonlijn voor waar bewoners foutparkeerders kunnen melden, zodat ze weggesleept worden. Boetes helpen onvoldoende. Met meer parkeerplaatsen en een duurdere parkeervergunning voor een tweede auto kan volgens bewoners het dubbel parkeren worden tegengegaan. Bewoners vinden dat er meer gehandhaafd mag worden, vooral op de (elektrische) fietsen die overal tussendoor fietsen en op auto’s die te hard rijden. Bewoners benadrukken het belang van educatie. Kinderen moeten de verkeersregels te leren. Dit geldt ook voor weggebruikers die alleen een buitenlands rijbewijs hebben en de regels niet kennen.
Bewoners van stadsdeel Zuidoost maken wat minder vaak gebruik van bezorgdiensten dan de gemiddelde Amsterdammer, maar de verschillen zijn niet significant. 20% doet dat vaak (zeker wekelijks), 42% soms (één keer per maand) en 38% zelden. Over de veiligheid van bezorgdiensten zijn bewoners in Zuidoost net zo kritisch als de gemiddelde Amsterdammer (paragraaf 3.1). Over maaltijdbezorgers op scooters maken zij zich de meeste zorgen. 74% vindt hun rijgedrag (zeer) onveilig. Voor flitsbezorgers die je boodschappen binnen 10 minuten thuisbezorgen is dit 61%, voor maaltijdbezorgers op elektrische fietsen 54% en voor busjes van pakketen bestelbezorgers 35%. Over bezorgauto’s van supermarkten (15%) maken bewoners van Zuidoost zich beduidend minder zorgen dan de gemiddelde Amsterdammer. Bewoners ervaren het vooral als onveilig als bezorgers met hun scooter of fiets op de stoep op het wandelpad rijden. Vaak rijden zij daar ook nog eens erg hard: “Fietsers of zelfs scooters die op volle snelheid over de stoep rijden!! Doe er iets aan! Er wonen bij ons in de straat ouderen én jonge kinderen!” Het gevaar schuilt ook in de verschillende snelheden van de vervoermiddelen. Denk bijvoorbeeld aan de kleine en langzame Picnic-busjes die op de rijbaan voor gevaarlijke situaties zorgen. Iedereen wil erlangs. Oplossingen die bewoners aandragen zijn meer
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
fietspaden en eenrichtingswegen en een gezamenlijk ophaalpunt voor bezorgdiensten. Vergeleken met de stadsbrede enquête-uitkomst vinden minder mensen dat het vracht- en bestelverkeer in hun buurt de afgelopen twee jaar onveiliger is geworden: 33% versus 44% en er zijn meer mensen die vinden dat er niets is veranderd (60% versus 48%), maar deze verschillen zijn niet significant. 7% van de bewoners in Zuidoost vindt dat het veiliger is geworden.
Gesprek met bewoners Het stadsdeelgesprek met bewoners werd ingeleid door dagelijks bestuurder Dirk de Jager. Hij stelde drie gespreksonderwerpen aan de orde: veilig naar school, auto’s in autovrije gebieden en te hard rijden op fietspaden. Over het thema ‘veilig naar school’ uitten bewoners in Zuidoost zich ook in de enquête.
Veilig naar school
“Uiteraard wordt de verkeersveiligheid verhoogd als er geen verkeer meer is, maar verderop ontstaat natuurlijk hetzelfde probleem opnieuw...” Ook wordt gezegd dat schoolstraten juist frustrerend kunnen werken en daardoor onveiliger zijn: “Dit frustreert automobilisten die dan de regels negeren en toch doorrijden, of die omrijden met hogere snelheid om toch op tijd aan te komen.” Meer dan over de verkeersveiligheid rondom de school ging het in het stadsdeelgesprek over veilige routes naar de school. In Zuidoost worden veel kinderen met de auto naar school gebracht, stelden de gespreksdeelnemers vast. De scholen attenderen ouders erop dat dit ten koste gaat van de verkeersveiligheid bij school. Ook wijzen zij erop dat fietsen of lopen gezonder is, maar het
Op de enquêtevraag of mensen de zorg hebben voor kinderen die naar de basisschool gaan, antwoordden 18 bewoners uit Zuidoost bevestigend. Dit aantal is te klein om uit te splitsen. Er kan daarom geen betrouwbare uitspraak worden gedaan over de manier waarop bewoners in Zuidoost de kinderen naar school brengen en of de verkeersveiligheid daarbij een rol speelt.
Figuur 4.6.6: Stelling “het instellen van schoolstraten zorgt voor meer verkeersveiligheid bij de school” (n=119).
Figuur 4.6.6 laat zien wat bewoners in Zuidoost verwachten van de instelling van schoolstraten. Hierover denken zij neutraler dan de gemiddelde Amsterdammer. Beduidend minder bewoners zijn het hier zeer mee eens (17% versus 35% stadsbreed). Bewoners denken onder andere dat het probleem zich alleen maar verplaatst:
40
71
100 90
%
80
• Wegen die verkeersonveilig zijn om te kruisen. Bij de herinrichting zijn veel fietstunnels weggehaald die op hun beurt sociaal vaak onveilig waren. • Zebrapaden die niet meer zichtbaar zijn door achterstallig onderhoud. • Fietspaden die bij herontwikkeling worden opgeheven. • Borden die ontbreken of niet kloppen. • Scooters en motorfietsen die racen, ook tussen drempels in. Hier komt nog bij dat kinderen door het lotingssysteem kunnen terechtkomen op een school die ver van huis ligt. Soms loopt de route die kinderen naar school moeten afleggen deels door een andere gemeente. Dat vraagt om samenwerking en maakt verbetering van de verkeersveiligheid op de fietsroutes naar deze scholen complexer. Mogelijkheden voor verbetering die de gespreksdeelnemers noemden:
70 60 50 30 20 10 0
effect is meestal van korte duur. Middelen om gedrag af te dwingen hebben de scholen niet. Bovendien hebben ouders soms legitieme redenen om hun kinderen niet zelfstandig naar school te laten gaan of met de fiets te brengen. Bijvoorbeeld omdat de fiets- of wandelroute naar school onveilig is. Zij noemen:
Zeer mee eens Zuidoost
Mee eens
Neutraal
Amsterdam
Mee oneens
Zeer mee oneens
• Richt de schoolomgeving in voor fietsers en voetgangers. • Behoud Kiss&Ride bij de school voor wie echt met de auto wil blijven komen, maar wel op afstand. • Zorg voor een veilige, leuke en aantrekkelijke wandelroute naar school, niet een stuk dat je zo snel mogelijk wilt overbruggen.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
• Maak het oversteken veiliger door zebrapaden op te knappen en deze over de gehele breedte van de weg te laten lopen, dus óók over het fietspad. • Zorg voor een goede weginrichting met scheiding tussen verschillende verkeersstromen, waarvan één voor snelle fietsers. • Verwijder fietstunnels niet zonder meer, maar bedenk hoe je ze sociaal veilig kunt maken. • Zorg voor goede straatverlichting bij fiets- en voetpaden. • Handhaaf op overtredingen.
Tot slot werd nog gewezen op de verkeersopstoppingen in gebieden waar de auto wel mag komen en waar je vrij (onbetaald) mag parkeren. Dat trekt teveel auto’s aan, maakt het autoverkeer hier onaantrekkelijker en hindert hulpdiensten als die snel ter plaatse moeten zijn.
Het thema veilige schoolomgeving komt ook aan bod bij de stadsdelen Oost, Nieuw-West, Noord, Zuid, West en stadsgebied Weesp. Autovrije gebieden? Die zijn er niet voor niets. Dus wel zo sociaal dat we ons eraan houden.
Auto’s in autovrije gebieden In autovrije gebieden in Zuidoost maken bezorgdiensten en bewoners steeds vaker met auto’s ongeoorloofd gebruik van de ruimte. De gespreksdeelnemers zouden graag zien dat hier meer en strenger op gehandhaafd wordt. Er wordt ook misbruik gemaakt van ontheffingen. Ook dat moet worden aangepakt. De wens is niet om alle verkeer uit te bannen. Voor wie recht heeft op vervoer tot aan de voordeur, moet dit natuurlijk mogelijk blijven. Als de wandelroute naar school veilig én leuk is, wordt het een feestje om naar school te lopen.
72
Hiernaast wezen de deelnemers aan het stadsdeelgesprek op het misbruik van fiets- en voetpaden dat automobilisten op sommige plekken maken. Ze gebruiken sluiproutes in plaats van een stukje verder te rijden. Kunnen die sluiproutes niet geblokkeerd worden?
Te hard rijden op fietspaden In Zuidoost is de verkeerssituatie complex. Op veel plekken worden scooters niet naar de weg, maar naar het fietspad verwezen. En op plekken waar ze wel op de weg horen te rijden, wijken ze (al dan niet noodgedwongen) alsnog uit naar het fietspad. Het fietspad is in Zuidoost het afvalputje, merkte een deelnemer aan het Stadsdeelgesprek op. Alles wat niet op de weg mag of wil, neemt het fietspad. Dat zorgt door de grote snelheidsverschillen voor onveilige situaties, zeker nu het op de fietspaden steeds drukker wordt. Het thema snelheid komt ook aan bod bij de stadsdelen Oost, Nieuw-West, Noord, West en stadsgebied Weesp.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
Klinkers zouden de snelheid kunnen verlagen, opperde een van de gespreksdeelnemers. Klinkers leveren voor sommige groepen (met een beperking) echter hinder op, terwijl e-bikes er geen last van hebben en er dus niet door worden afgeremd. Een andere suggestie was het aanbrengen van psycho-rem-belijning (psycho bremse): optische belijning die werkt als een psychologische rem en je ertoe beweegt je snelheid te minderen.
73
Heel handig, die psycho-rem: slimme wegbelijning waardoor je automatisch snelheid mindert. Dat kan de fietspaden op veel punten veiliger maken.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
4.7 Stadsdeel West
Foto: Edwin van Eis
74
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
In stadsdeel West deden 337 bewoners mee met de enquête. Vergeleken met de gemiddelde Amsterdammer gaan bewoners van stadsdeel West in de stad wat vaker met de fiets (75%) of te voet (62%). De auto gebruiken ze beduidend minder vaak (17%, zie figuur 4.7.1). Het merendeel van de bewoners vindt het verkeer in stadsdeel West onveilig (53%) tot zeer onveilig (16%). Dat komt overeen met het stadsbrede beeld (figuur 4.7.2). Figuur 4.7.4 laat de plekken in stadsdeel West zien die bewoners erg verkeersonveilig vinden. Sommige plekken zijn meermaals genoemd. Figuur 4.7.5 toont die plekken waarvan zij zeggen dat de verkeersveiligheid juist is verbeterd.
Figuur 4.7.3 laat zien welk gedrag volgens hen tot onveilige verkeerssituaties leidt. Te hard rijden (79%) en afleiding door mobiel (75%) worden het vaakst genoemd. Onder invloed van alcohol en drugs scoort iets lager dan stadsbreed (29% versus 33%). Bewoners die ‘anders’ hebben ingevuld noemen veelal gedragingen die te maken hebben met het niet naleven van verkeersregels. Voorbeelden zijn: geen voorrang verlenen aan voetgangers, geen richting aangeven, tegen de rijrichting in fietsen en het kruispunt niet vrijlaten als je niet kan oversteken. Fietsers rijden naast elkaar waar dit eigenlijk niet kan en zij slaan vaak zomaar af, zonder te kijken. Ook fietsende toeristen en toeristen die op de weg lopen worden aangemerkt als gevaarlijk. Een andere ergernis die bewoners vaak noemen is het foutparkeren van auto’s, scooters en fietsen op voetpaden, stoepen en het fietspad.
Figuur 4.7.1: Vervoerswijzen, één of twee vormen die inwoners van stadsdeel West het vaakst gebruiken (n=337).
Figuur 4.7.2: Gevoel van verkeersveiligheid in de buurt van inwoners van stadsdeel West (n=283) en stadsbreed (n=2339).
100
100
90
%
90
Hiernaast rijden veel weggebruikers waar het niet mag, zoals scooters op het fietspad, taxi’s op de busbaan, fietsers en scooters op het voetpad en (elektrische) fietsen op de stoep. Wat bewoners naast gedrag ook aanmerken als gevaarlijk, zijn elektrische voertuigen die je niet hoort aankomen en weggebruikers die oortjes in hebben, waardoor ze zelf niets horen.
Wat maakt West verkeersonveilig? In West spelen verschillende verkeersveiligheidsthema’s, blijkt uit de enquête. De meeste hebben te maken met tweewielers, zoals de drukte op de fietspaden. Een deel van de bewoners vindt de fietspaden te smal, waardoor het al dringen is. Maar bewoners wijten de drukte vooral aan scooters die op het Figuur 4.7.3: Gedrag dat leidt tot onveilige verkeerssituaties volgens inwoners van stadsdeel West (n=253) en Amsterdammers (n=2208). 100 90 80
%
70
80
80
60
70
70
50
60
60
40
50
50
30
40
40
20
30
30
10
20
20
0
10
10
0
West Voet
Fiets
Elektrische fiets
75
Amsterdam Openbaar vervoer Scooter
Taxi
Auto
0
%
West Te hard rijden
1 Zeer onveilig West
2
Amsterdam
3
4
5 Zeer veilig
Amsterdam Afleiding mobiel
Door rood rijden of lopen
Fietsers zonder licht
Onder invloed van alcohol of drugs
Anders
Ik ben iha te spreken over het gedrag van anderen
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
0
15
Top-10 locaties 1
Nassauplein
2
Admiraal de Ruijterweg kruising Jan Evertsenstraat
3
Kinkerstraat kruising Nassaukade
4
Eerste Constantijn Huygensstraat kruising Overtoom
5
Bilderdijkstraat kruising De Clercqstraat
6
Kinkerstraat kruising Jan Pieter Heijestraat
7
Kinkerstraat kruising Ten Katestraat
8
Bilderdijkstraat kruising Kinkerstraat
9
Admiraal de Ruijterweg kruising Willem de Zwijgerlaan
10
Nassaukade kruising Jacob Catskade
Figuur 4.7.4: Locaties in stadsdeel West die Amsterdammers verkeersonveilig vinden.
76
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
0
5
Top-5 locaties 1
Witte de Withstraat kruising Postjesweg
2
Willem de Zwijgerlaan kruising Jan van Galenstraat
3
Admiraal de Ruijterweg kruising Jan van Galenstraat
4
Admiraal de Ruijterweg kruising Bos en Lommerweg
5
Nassaukade kruising Haarlemmerweg
Figuur 4.7.5: Locaties in stadsdeel West waar de verkeers veiligheid volgens Amsterdammers is verbeterd.
77
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
fietspad rijden terwijl dit niet mag. Ook wijzen zij op de toename van het aantal elektrische fietsen:
bijzonder genoemd. Die houden zich ook niet aan de verkeersregels.
“B en wel erg bezorgd over het toenemende aantal scooters/snorfietsen en van die rare lage elektrische fietsen met dikke banden.”
Naast een slecht gedrag van weggebruikers zorgt de gebrekkige infrastructuur volgens bewoners voor onveiligheid. Het gaat bijvoorbeeld om losliggende tegels, een gebrekkige weginrichting en ontbrekende verkeerslichten voor fietsers. Maar bovenal noemen bewoners in dit verband de slechte afstelling van verkeerslichten, waardoor auto’s en fietsers tegelijkertijd groen hebben:
Niet alleen scooters, maar ook fietsers rijden waar het niet mag. Ze pakken bijvoorbeeld vaak de stoep of het voetpad. Ook wordt er gezegd dat (e-)fietsen en scooters vaak fout geparkeerd staan op de stoep, waardoor deze voor voetgangers moeilijk toegankelijk is. Ook andere obstakels, zoals terrassen en auto’s die laden en lossen, maken dat er op de stoep te weinig ruimte is. Volgens bewoners in West worden verkeersregels vaak overtreden. Voorbeelden zijn geen richting aangeven, door rood rijden, doorrijden bij het zebrapad, geen voorrang verlenen en tegen de richting in rijden. Dit maakt het verkeer in de buurt voor veel mensen onveilig: “Ik word altijd geconfronteerd met doorrijdende fietsers op zebrapaden. Fietsers en scooters wanen zich god. Het is echt het wilde westen.” Net als in de rest van de stad voelen bewoners in West zich vaak onveilig omdat weggebruikers te hard rijden. In dit verband wordt behalve de scooter ook de elektrische fiets genoemd. Die wordt ook wel ‘het nieuwe gevaar op het fietspad’ genoemd. De algemene opvatting is dat weggebruikers zich agressief gedragen in het verkeer. Velen houden geen rekening met anderen en vertonen asociaal rijgedrag, zoals voordringen. Taxi’s worden hierbij in het
78
“Ik stoor mij al jaren aan de afstelling van de stoplichten. Beter zou zijn om deze voor fietsers en auto’s afzonderlijk op rood of groen te zetten. Veiliger voor fietsers en rechts afslaande auto’s en beter voor de doorstroming.”
Welke oplossingen zien bewoners? In de enquête pleiten bewoners voor meer handhaving op naleving van de verkeersregels door voetgangers, fietsers en scooters. Vooral scooters die op het fietspad rijden zouden moeten worden aangepakt. Er kan dan meteen gecontroleerd worden of de scooter niet gestolen is. Hiernaast opperen bewoners onaangekondigde controles (bijvoorbeeld bij verkeerslichten) en forse boetes voor door rood rijden en op de smartphone kijken. Een kenteken voor fietsers zou de handhaving makkelijker en efficiënter maken: “Er komt cameratoezicht voor de scooters en snorfietsen zodat ze bekeurd worden. Geef fietsen ook een kenteken, zijn ze ook meer aansprakelijk te stellen.” Regelgeving voor de nieuwe elektrische voertuigen zou goed zijn. Verplaats e-voertuigen naar de rijbaan, stellen bewoners voor:
“Ik zou graag aandacht willen voor regelgeving omtrent de vele nieuwe elektrische fietsen en bakfietsen. Snelheid en de plaats waar ze rijden moeten.” Scherp ook de parkeerregels voor tweewielers aan, zeggen bewoners, en leg meer parkeerplekken voor tweewielers aan. Dat maakt de stoep een stuk veiliger: “Maak parkeerplaatsen voor fietsen en brommers, die zijn er onvoldoende waardoor de stoep vol staat en de voetgangers over de weg of het fietspad moeten.” Om het fietsen op de stoep tegen te gaan, stelt een bewoner voor om – net als in Duitsland – de weginrichting voor fietsers en voetgangers zo aan te passen dat direct duidelijk is welke stukken voor de voetganger zijn en waar de fiets verboden is. Oversteekplaatsen en kruispunten zouden veiliger kunnen worden gemaakt met drempels (zodat auto’s vaart minderen) en bolle spiegels (die het zicht verbeteren). Een aantal bewoners pleit ook voor meer verkeerslichten voor fietsers, bijvoorbeeld bij kruispunten en zebrapaden: “Het wordt nu aan de bereidwilligheid van de fietsers overgelaten om te stoppen. Waarom geen apart fietserslicht?” In het algemeen vinden bewoners dat de auto minder ruimte moet krijgen, en de fietser meer. Sommigen vinden dat fietsstraten een goede optie zijn, maar anderen vinden dit juist niet.
Zij pleiten voor meer vrijliggende fietspaden: “Die scooters moeten weg en meer fietsstraten graag, die zijn echt top!”
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
“Er is steeds meer ‘shared space’ voor fietsers en voetgangers, niet fijn. De fietsstraat werkt niet, auto’s willen niet afremmen. Ik ben voor vrijliggende fietsstroken en minder ruimte voor de auto.” Bewoners denken dat de verkeersveiligheid ook gebaat is bij verplichte verkeerscursussen voor scooterrijders en koeriers. Hiernaast pleiten ze voor gratis fietslessen voor kinderen.
Bezorgdiensten en bestel- en vrachtverkeer Bewoners in West maken iets minder vaker gebruik van bezorgdiensten dan de gemiddelde Amsterdammer, maar de verschillen zijn niet significant. 29% doet dit vaak (zeker wekelijks), 31% soms (één keer per maand) en 40% slechts zelden. Voor de gemiddelde Amsterdammer is dit respectievelijk 28%, 39% en 33%. Over de veiligheid van bezorgdiensten zijn zij even kritisch als de gemiddelde Amsterdammer (paragraaf 3.1). Alleen over maaltijdbezorgers op elektrische fietsen maken zij zich wat minder zorgen. Maaltijdbezorgers op scooters scoren het slechts: 85% van de bewoners in West vindt hun rijgedrag (zeer) onveilig. Voor flitsbezorgers die je boodschappen binnen 10 minuten thuisbezorgen is dit 73% en voor maaltijdbezorgers op elektrische fietsen 68%. Over busjes van pakket- en bestelbezorgers (36%) en vooral bezorgauto’s van supermarkten (24%) zijn zij beduidend minder bezorgd. Als het om bezorgdiensten gaat spreken bewoners in de enquête vaak van ‘roekeloos rijgedrag’. Zij vinden het vooral onveilig dat bezorgers vaak te hard rijden, op de stoep rijden en de verkeersregels negeren of niet kennen.
79
Veilige schoolomgeving In de enquête zei 15% van de bewoners van stadsdeel West (de zorg voor) kinderen in de basisschoolleeftijd te hebben. 27% liet deze vraag onbeantwoord. Voor 64% van de ouders of verzorgenden bepaalt de verkeersveiligheid (mede) hoe de kinderen naar school gaan. Het aantal ouders en verzorgenden is te klein om een betrouwbare uitspraak te doen over de manier waarop zij de kinderen naar school brengen. Figuur 4.7.6 laat zien wat bewoners in West verwachten van de instelling van schoolstraten. Dit komt overeen met de verwachting van de gemiddelde Amsterdammer. De meeste bewoners in West juichen het idee toe. Ze benadrukken wel erop te letten dat dit niet tot te veel frustratie en agressie leidt bij weggebruikers. Hiernaast wijzen zij erop dat het probleem zich verplaatst als ouders hun kinderen tóch met de auto naar school blijven brengen: “Hoewel ik het zelf niet ervaar kan ik me heel goed voorstellen dat dit werkt. Hoewel er altijd ouders zijn die nog steeds hun kroost met de auto naar school brengen en nu gewoon 100 meter verderop dubbel parkeren.” Het thema veilige schoolomgeving komt ook aan bod bij de stadsdelen Oost, Nieuw-West, Noord, Zuid en Zuidoost en stadsgebied Weesp.
Gesprek met bewoners Het stadsdeelgesprek met bewoners werd ingeleid door dagelijks bestuurder Carolien de Heer. Onderwerpen die uitgebreid aan bod kwamen waren logistiek, snelheid en flitsbezorgers.
Figuur 4.7.6: Stelling “het instellen van schoolstraten zorgt voor meer verkeersveiligheid bij de school” (n=242). 100 90
%
80 70 60 50 40 30 20 10 0
Zeer mee eens
Mee eens
West
Amsterdam
Neutraal
Mee oneens
Zeer mee oneens
Logistiek In West moeten de voetganger en de fietser in het verkeer centraal komen te staan, vonden meerdere deelnemers aan het stadsdeelgesprek. Vooral het vracht- en logistiek verkeer moet worden beperkt. Dat is een uitdaging, maar kan de verkeersveiligheid flink vergroten. Dit moet kunnen door: • Een verbod op trailers in de stad. • Overleg en samenwerking tussen ondernemers op logistiek vlak. • Logistieke hubs, het bundelen van goederenstromen en het combineren van de bezorging aan meerdere ondernemers. Ook winkeliers hebben baat bij een voetgangersvriendelijke omgeving. Het ideaalbeeld is een leefbare stad waar iedereen samenkomt. De parkeerplekken die vrijkomen kunnen plek bieden aan terrassen, speelplekken, fietsen en vuilcontainers. De stoep
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
is weer om op te lopen en niet om op te stallen. Die stoep moet breed genoeg zijn, maar net als de Fietsersbond pleit Voetgangers Vereniging Nederland ook voor fietspaden waarop snelle en langzame fietsers een eigen plek hebben. Kijk bijvoorbeeld naar de ‘oranje loper’, van het paleis op de Dam naar het Mercatorplein. Dat kan een mooie fietsstraat worden. Wel moeten er dan voldoende laad- en losplekken komen om parkeren midden op de weg, met verkeers onveilige situaties als gevolg, te voorkomen.
Ook winkeliers hebben baat bij een voetgangersvriendelijke omgeving.
Overal 30 km/uur? Goed idee, maar veilige oversteekplaatsen blijven evengoed belangrijk!
De enquête laat zien dat 38% van de bewoners in West vindt dat het vracht- en bestelverkeer in hun buurt de afgelopen twee jaar onveiliger is geworden. 51% vindt dat er niets is veranderd, wat overeenkomt met het stadsbrede beeld. De resterende 12% vindt dat het veiliger is geworden. Dit zijn vergeleken met het stadsbrede beeld (8%) wat meer bewoners, maar het blijft een kleine groep, de verschillen zijn niet significant.
Beperking van de maximumsnelheid tot 30 km/uur in de meeste straten helpt natuurlijk ook. Wel is het belangrijk dat de straatinrichting dan op die snelheid wordt aangepast. Weggebruikers laten hun gedrag door de inrichting van de straat leiden. Voldoende veilige oversteekplaatsen blijven hoe dan ook belangrijk:
Het thema logistiek (laden en lossen) komt ook aan bod bij de stadsdelen Centrum en Oost.
Snelheid In stadsdeel West wordt vaak te hard gereden. Dit gebeurt vooral op doorgaande wegen, zeker na 18.00 uur. De gespreksdeelnemers pleitten voor handhaving. Denk aan camerabewaking, de inzet van boa’s en flitspalen op doorgaande routes. Over een ‘groene golf’ als oplossing waren de meningen verdeeld. Die zou in de praktijk niet altijd mogelijk zijn.
80
• Zebrapaden die over de gehele breedte van de weg lopen, dus óók over het fietspad. • Zebrapaden met geleide lijnen voor blinden en slechtzienden. • Zebrapaden met het verkeerslicht aan de kant van de voetganger. • Verkeerslichten voor voetgangers langer op groen. Het thema snelheid komt ook aan bod bij de stadsdelen Oost, Nieuw-West, Noord en Zuidoost en stadsgebied Weesp.
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
Flitsbezorgers Bij het thema ‘scooters’ spitste het gesprek zich snel toe op flitsbezorgers. Veel bewoners ergeren zich aan hun verkeersonveilige gedrag. Flitsbezorgers houden zich vaak niet aan de verkeersregels en de scooters worden overal en nergens geparkeerd. Enerzijds bestaat er behoefte aan flitsbezorgers, anderzijds horen ze niet thuis in woon- en winkelstraten. De ruimte is er te beperkt voor. Oplossingen die de gespreksdeelnemers aandroegen: • Verplaats de magazijnen naar een locatie buiten de stad. • Ga met bezorgbedrijven in gesprek over het informeren en opleiden van hun medewerkers. • Ga in gesprek met het ministerie en onderzoek of landelijke regelgeving mogelijk is. Zoals eerder al werd gezegd, laat de enquête zien dat 73% van de bewoners in West het rijgedrag van flitsbezorgers (zeer) onveilig vindt. Flitsbezorgers? Zet in op mentaliteits- en gedragsverandering.
81
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
4.8 Stadsgebied Weesp
Foto: Edwin van Eis
82
gemeente Amsterdam
Enquête en stadsgesprekken verkeersveiligheid
In stadsgebied Weesp deden 120 bewoners mee met de enquête. Vergeleken met de gemiddelde Amsterdammer gebruiken bewoners van stadsgebied Weesp aanzienlijk vaker de auto (39%). Het openbaar vervoer wordt juist minder gebruikt. Deze optie werd in de enquête door niemand aangekruist (figuur 4.8.1). Het merendeel van de bewoners vindt het verkeer in stadsgebied Weesp onveilig (49%) tot zeer onveilig (20%). Dat komt overeen met het stadsbrede beeld (figuur 4.8.2). Figuur 4.8.4 laat de plekken in stadsgebied Weesp zien die bewoners erg verkeersonveilig vinden. Sommige plekken zijn meermaals genoemd. Figuur 4.8.5 toont die plekken waarvan zij zeggen dat de verkeersveiligheid juist is verbeterd.
Figuur 4.8.3 laat zien welk gedrag volgens hen tot onveilige verkeerssituaties leidt. Te hard rijden (83%) en afleiding door mobiel (52%) worden het vaakst genoemd. Dit komt overeen met het stadsbrede beeld, hoewel afleiding door de mobiel wel minder vaak wordt genoemd dan stadsbreed (52% versus 67%). Door rood rijden of lopen noemen Weespers ook aanzienlijk minder vaak dan stadsbreed (32% versus 50%). Bewoners die ‘anders’ hebben ingevuld noemen vaak weggebruikers die rijden waar dat niet mag, met name fietsers die de stoep gebruiken. Andere gedragingen die zij noemen zijn geen richting aangeven, foutparkeren, geen voorrang verlenen, asociaal rijgedrag en afsnijden. Wat zij naast dit gedrag als gevaarlijk aanmerken zijn e-voertuigen die je niet hoort aankomen en het vele zware vrachtverkeer in het centrum.