Bijlage 1 - Projectnota Buiteneiland.pdf

Amsterdam. De geïsoleerde ligging en de historische zichtrelatie met Pampus

grondwallen die beschutting geven. Het fort krijgt aan de oostkant een lage

[Afbeelding 5.4: Volume: Buiteneiland wordt straks gevormd door twee hoge koppen die het midden flankeren] (ook onderdeel van de Stelling) is kenmerkend en wordt in stand gehouden. natte voet (terrein gemiddeld +0,50). De ringdijk bij de lage oostpunt wordt

Tussen Buiteneiland en de markante bomendijk van Strandeiland ligt straks

zo laag mogelijk (maximaal + 1,20 NAP). Hier wordt grond gebruikt die uit het

breed water waardoor er vanuit Haveneiland uitzicht is op Pampus.

IJmeer komt, omdat dit deel bij een eventuele overstroming in contact staat met oppervlaktewater van het IJmeer.

Afb. 5.3: Zichtlijnen: het uitzicht bepaalt de contour en de hoogte van de west en de oostkop

20

Afb. 5.4: Volume: Buiteneiland wordt straks gevormd door twee hoge koppen die het midden flankeren

Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering

Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering

Buiteneiland wordt een collage van landschappelijke bouwstenen.

Buiteneiland wordt bijna even groot als het Vondelpark of het Diemerpark. Een park van die omvang heeft een interne structuur nodig om routes en programma een plek te geven. Buiteneiland leent zich voor Buiteneiland wordt bijna even grootnaar als het het Diemerpark. een zonering van west (IJburgbaai, druk, stedelijk) oostVondelpark (IJmeer, rustig,ofnatuurlijk). Aan de westkant komt een fantastische plek met uitzicht over de IJburgbaai, de eilanden van IJburg, Zeeburgereiland met de torens van de Sluisbuurt en het silhouet van de stad en een doorkijk naar het binnen-IJ. biedt de combinatie een prachtige groene omgeving en tegelijk Een park van die omvang heeft een interne structuur nodig om routesGeen en andere locatie in Amsterdam 1. Het fort is het markantevan volume in het IJmeer dat het einde van het de gevoel dat de stad aan je voeten ligt. De oostkant van Buiteneiland is de uitgelezen plek om de weidsheid van het IJmeer te beleven. Hier zijn wolkenluchten tot aan de horizon. Daarnaast is hier de stilte en het programma een plek te geven. Buiteneiland leent zich voor een zonering van IJburgarchipel vormt. Het fort krijgt rondom een lage, natte voet, gevormd spectaculaire natte rietlandschap met de beleving van flora en fauna.

west (IJburgbaai, druk, stedelijk) naar oost (IJmeer, rustig, natuurlijk). Aan de

door nat rietland en een moerasbos. Buiten het eiland is het mogelijk om

[Afbeelding 5.5: Interne Buiteneiland wordt opgebouwd uit landschappelijk herkenbare eenheden. Het fort, de westkop en het middengebied aan de loswal] westkant komtstructuur: een fantastische plek met uitzicht over de IJburgbaai, de eilanden onder de waterspiegel een onderwaternatuurlandschap aan te leggen. Al

van IJburg, Zeeburgereiland met de torens van de Sluisbuurt en het silhouet van Buiteneiland wordt een collage van landschappelijke bouwstenen. 1. 2. 3. 4.

deze elementen zijn onderdeel van de ‘Boog om de Oost’.

de stad en een doorkijk naar het binnen-IJ. Geen andere locatie in Amsterdam

Het fort is het markante volume in het IJmeer dat het einde van de IJburgarchipel vormt. Het fort krijgt rondom een lage, natte voet, gevormd door nat rietland en een moerasbos. Buiten het eiland is het biedt de combinatie van een prachtige groene omgeving en tegelijk het gevoel 2. Midden op het eiland komt een bos met een beschutte binnenruimte voor mogelijk om onder de waterspiegel een onderwaternatuurlandschap aan te leggen. Al deze elementen zijn onderdeel van de ‘Boog om de Oost’. dat de aan komt je voeten ligt. sport, spelen bewegen. Hetontwikkeling ligt hoger,kan waardoor hiereiken, eenhaagbeuken droog bosen tot Midden op stad het eiland een bos met een beschutte binnenruimte voor sport, spelen en bewegen. Het ligt hoger, waardoor hieren een droog bos tot komen met eenDe rijke beplanting onder de bomen. oostkant van Buiteneiland is de uitgelezen plek om de weidsheid van het ontwikkeling kan komen met eiken, haagbeuken en een rijke beplanting De westkop wordt een glooiende helling, omgeven door bos, met doorzichten en een gebouw dat in de heuvel is ingebed. Hier is een ruim en spectaculair uitzicht op Amsterdam. IJmeer te beleven. Hier zijn wolkenluchten tot aan de horizon. Daarnaast is hier onder de bomen. De noordoever wordt stevig, hier ligt de loswal. Het is de ruwe, robuuste zijde die bescherming biedt tegen de golfslag bij wind uit het noordoosten.

De zuidwestoever ligt beschut en biedt ruimte voor de stilte en het spectaculaire rietlandschap met de beleving van flora en glooiende oevers, steigers, rietkragen;natte het water is hier direct toegankelijk

fauna.

3. De westkop wordt een glooiende helling, omgeven door bos, met doorzichten en een gebouw dat in de heuvel is ingebed. Hier is een ruim en spectaculair uitzicht op Amsterdam. 4. De noordoever wordt stevig, hier ligt de loswal. Het is de ruwe, robuuste zijde die bescherming biedt tegen de golfslag bij wind uit het noordoosten. De zuidwestoever ligt beschut en biedt ruimte voor glooiende oevers, steigers, rietkragen; het water is hier direct toegankelijk

LOSWAL

WEST KOP

FORT

MIDDEN GEBIED

ONDER WATER NATUUR

Afb. 5.5: Interne structuur: Buiteneiland wordt opgebouwd uit landschappelijk herkenbare eenheden. Het fort, de westkop en het middengebied aan de loswal

21

Groenstructuur

Groenstructuur Zonering programma, brug en focuspunten Buiteneiland wordt het groene sluitstuk van IJburg. Zodra het land voor het casco van een deel van het eiland gereed is, wordt de groenstructuur aangeplant. Daarmee wordt een voorinvestering in de toekomst Buiteneiland het groene sluitstuk IJburg. Zodra het land voor gedaan, om eenwordt groen eiland te garanderen. Devan groenstructuur omvat:

Het ruimtelijk frame biedt veel aanknopingspunten om routes en programma

het casco van een deel van het eiland gereed is, wordt de groenstructuur

een plek te geven. Het eiland heeft drie markante focuspunten met een eigen

1. De bosranden rond de binnenruimte: deze geven beschutting en afscherming voor het sport- en speelprogramma. aangeplant. Daarmee wordt een voorinvestering in dedittoekomst om het entreegebied. karakter waar goed gekozen programma een plek kan vinden. 2. Een klein, markant bosvolume bij de entree van het eiland: geleidt hetgedaan, zicht en beschut een groen eiland (ruim te garanderen. omvat: met aansluitend het moerasgebied aan de voet van het fort en de rietoevers langs de zuidwestoever. 3. Het moerasbos één hectare),De dat groenstructuur natuurlijk kan ontwikkelen 4. Nat rietland (ruim 4 hectare), wat een aantrekkelijk wandel- en struingebied wordt en een belangrijke1. ecologische betekenis gaat krijgen voorishet IJmeer. De loswal en het werkterrein – na vertrek van de Grondbank – een locatie

1. De bosranden rond de binnenruimte: geven beschutting en waar de eilandhet enmoerasbos de mooieenligging aanknopingspunten [Afbeelding 5.6: De groenstructuur is opgebouwd deze uit bosranden rond de binnenruimte, een klein, markant bosvolume bijhistorie de entreevan vanhet het eiland, het natte rietland aan de voet van het fort] afscherming voor het sport- en speelprogramma. Zonering programma, brug en focuspunten

biedt voor programmering met een cultureel en eventueel deels woonprogramma.De door het bos omgeven, beschutte binnenruimte biedt

Het frame biedt veel aanknopingspunten om routes en programma plek tehet geven. Het eiland heeft drie markante focuspunten met een eigen spelen karakteren waar goed gekozen programma een plek kan 2. ruimtelijk Een klein, markant bosvolume bij de entree van het eiland: diteen geleidt ruimte aan (on)georganiseerde sport, cultureel programma. vinden.

zicht en beschut het entreegebied.

1.

3. 2. 3.

2. De westkop ligt prachtig op de avondzon, enprogrammering geeft uitzichtmet op een hetcultureel silhoueten De loswal en het werkterrein is – na vertrek van de Grondbank – een locatie waar de historie van het eiland en de mooie ligging aanknopingspunten biedt voor eventueel deels woonprogramma.De door het bos omgeven, beschutte binnenruimte biedt ruimte aan (on)georganiseerde sport, spelen en cultureel programma. Het moerasbos (ruim één hectare), dat natuurlijk kan ontwikkelen met van de stad. Hier kan horeca komen. Aan de oostkant, aan de voet van De westkop ligt prachtig op de avondzon, en geeft uitzicht op het silhouet van de stad. Hier kan horeca komen. Aan de oostkant, aan de voet van het forten en op de as richting Pampus, ligt een plek voor aansluitend het moerasgebied aan de voet van het fort en de rietoevers het forten en op de as richting Pampus, ligt een plek voor mogelijk een mogelijk een bijzonder gebouw met een cultureel-educatief programma. langs bijzonder gebouw met een programma. Het fortde zelfzuidwestoever. is onderdeel van verder onderzoek; hier kan het karakter van een fort (groene buitenzijde, geprogrammeerde binnenkant) veelcultureel-educatief ruimte bieden aan cultureel programma.

Met de entree via de brug wordt het eilandgevoel opgeroepen. Een brug als een loopplank, een verdiepte entreeruimte aan de voet van een bosje, van waaruit het eiland langs verschillende routes verkend kan 4. Nat rietland (ruim 4 hectare), wat een aantrekkelijk wandel- en struingebied 3. Het fort zelf is onderdeel van verder onderzoek; hier kan het karakter van worden.

wordt en een belangrijke ecologische betekenis gaat krijgen voor het

een fort (groene buitenzijde, geprogrammeerde binnenkant) veel ruimte

[Afbeelding brug geeft vorm aan de entree van het eiland] IJmeer.5.7: Het programma wordt gekoppeld aan markante punten: de westkop, het fort en de loswal. De bieden aan cultureel programma.

Met de entree via de brug wordt het eilandgevoel opgeroepen. Een brug als een loopplank, een verdiepte entreeruimte aan de voet van een bosje, van

BOS RAND

MARKANT BOSVOLUME

waaruit het eiland langs verschillende routes verkend kan worden.

RIET LAND

MOERAS BOS

Afb. 5.6: De groenstructuur is opgebouwd uit bosranden rond de binnenruimte, een klein, markant bosvolume bij

Afb. 5.7: Het programma wordt gekoppeld aan markante punten: de westkop, het fort en de loswal. De brug geeft

de entree van het eiland, het moerasbos en het natte rietland aan de voet van het fort

vorm aan de entree van het eiland

22

Samenvatting ruimtelijk frame

Samenvatting ruimtelijk frame

Het ruimtelijk frame voor de groei en ontwikkeling van Buiteneiland legt de uitgangspunten en ambities voor het laatste eiland van de IJburg ruimtelijk vast. Het ruimtelijk frame is het casco van het eiland en Het ruimtelijk frame voor de groei ontwikkeling Buiteneiland legt vormt het stramien waarbinnen Buiteneiland gaaten groeien. Het biedtvan ruimte om in de loop vande de jaren nieuwe ideeën en programma in te passen. Het ruimtelijk frame vormt de onderlegger, de ‘hardware’ voor verdereuitgangspunten uitwerking en inpassing. De onderdelen zijn: Assen, Contouren en zichtlijnen; Volume en en ambities voor het laatste eiland van de IJburg ruimtelijkdeelgebieden; Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering; Groenstructuur; Zonering programma, brug en focuspunten.

vast. Het ruimtelijk frame is het casco van het eiland en vormt het stramien

waarbinnen Buiteneiland groeien. Het biedt ruimtehetom in de waarbinnen loop van de [Afbeelding 5.8: Het ruimtelijk frame isgaat het casco van het eiland en vormt stramien Buiteneiland gaat groeien] jaren nieuwe ideeën en programma in te passen. Het ruimtelijk frame vormt de onderlegger, de ‘hardware’ voor verdere uitwerking en inpassing. De onderdelen zijn: Assen, Contouren en zichtlijnen; Volume en deelgebieden; Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering; Groenstructuur; Zonering programma, brug en focuspunten.

Afb. 5.8: Het ruimtelijk frame is het casco van het eiland en vormt het stramien waarbinnen Buiteneiland gaat groeien

23

[Afbeelding 5.10 deel 1: Principedoorsnedes over het eiland]

[Afbeelding 5.9: Sfeerbeeld collage nat rietland aan de voet van het fort.] [Afbeelding 5.10: deel 2 Principedoorsnedes over het eiland]

[Afbeelding 5.11: Schets vogelvlucht, links de IJburgbaai, midden Strandeiland en Buiteneiland. Op de achtergrond links de Sluisbuurt, midden Durgerdam en rechts Vuurtoreneiland]

[Afbeelding 5.12: Zicht vanaf de Bert Haanstrakade op de kop van Buiteneiland. Links Vuurtoreneiland en rechts het strand van Strandeiland]

[Afbeelding 5.14: Zicht vanuit Durgerdam op Vuurtoreneiland, het fort van Buiteneiland en de kust van Almere]

[Afbeelding 5.15: Zicht vanaf Durgerdam westzijde op Vurtoreneiland, Pampus en het fort van Buiteneiland]

5.2 Dijkprofielen Gestart wordt met de aanleg van werkdijken op de buitencontouren van het eiland. Binnen de werkdijken komt een werkterrein voor Grondbank Amsterdam. Aan de noordoever wordt een loswal aangelegd, een laad- en loskade van zo’n 100 meter voor de beunschepen die de grond aanvoeren. Voor de verbinding met Strandeiland komt er tijdelijk een dam van zand. Na zetting van de werkdijken worden de dijken omgebouwd tot de definitieve vorm en wordt ook aan de buitenzijde bescherming aangebracht met stortstenen. De noorddijk wordt +2,80 meter NAP aangebracht en de zuiddijk +2,30 NAP. De oostdijk wordt verlaagd naar maximaal 1,20 NAP. Om de loswal bereikbaar te maken voor beunschepen wordt een vaargeul gebaggerd. Het slib zal aangebracht worden buiten de zuidoever, waar het kan uitgroeien tot een moerasbos. Binnen de dijken ligt in de aanlegperiode binnenwater, dat door de Grondbank gevuld gaat worden met herbruikbare grond. In de aanlegfase kan hier, op het binnenwater, een drijvend zonneveld komen te liggen. [Figuur Profiel noordoostzijde deel 1] [Figuur Profiel noordzijde, midden deel 1] [Figuur Profiel noordwestzijde deel 1]

[Figuur Profiel noordoostzijde deel 2] [Figuur Profiel noordzijde, midden deel 2] [Figuur Profiel noordwestzijde deel 2]

[Figuur Profiel zuidoostzijde deel 1] [Figuur Profiel zuidzijde, midden deel 1] [Figuur Profiel zuidwestzijde deel 1]

[Figuur Profiel zuidoostzijde deel 2] [Figuur Profiel zuidzijde, midden deel 2] [Figuur Profiel zuidwestzijde deel 2]

[Figuur Profiel westkop deel 1] [Figuur Profiel oostkop deel 1]

[Figuur Profiel westkop deel 2] [Figuur Profiel oostkop deel 2]

[Afbeelding. 6.1: De Gouwzee bij Marken, de natuurwaarde van het buitendijkse rietland is een voorbeeld voor de natuuroevers van Buiteneiland] Afb. 6.1: De Gouwzee bij Marken, de natuurwaarde van het buitendijkse rietland is een voorbeeld voor de natuuroevers van Buiteneiland

36

6. Ambities biodiversiteit en duurzaamheid 6. Ambities biodiversiteit en duurzaamheid 6.1 Biodiversiteit IJmeer-Markermeer 6.1 Biodiversiteit IJmeer-Markermeer Met de aanlegHet van Buiteneiland iswil de gemeente Amsterdam mogelijkvan De IJburgarchipel ligt in het IJmeer. Dat vormt samen met het aansluitende Markermeer een onderdeel van het IJsselmeergebied. IJsselmeergebied in zijn geheel één van de grootstezoveel zoetwatermeren De IJburgarchipel in het IJmeer. Dat vormt betekenis, samen met aansluitende bijdragentussen aan de de natuurwaarden van het IJmeer-Markermeer, Noordwest-Europa. Het is eenligt natuurgebied van internationale niethet alleen op zichzelf, maar ook als tussenschakel de verbetering rivieren van devan Hollandse delta en de verbindingen met de Waddenzee. Het IJmeer-Markermeer valt als Natura 2000-gebied onder Europese natuurbeschermingswetten. Het is vooral belangrijk voor overwinterende watervogels, doortrekkende wadvogels en als broedplaats voorkans Markermeer een onderdeel van het IJsselmeergebied. Het IJsselmeergebied op zo’n manier dat Amsterdammers ervan kunnen genieten. Dit biedt de plevieren, sterns en meeuwen. Toch mist het gebied bepaalde natuurlijke aspecten die het belang nog veel groter kunnen maken.

De belangrijkste daarvan zijn natuurlijke oevers, buitendijkse rietvelden, is in geheel éénDevan de van grootste zoetwatermeren van Noordwest-Europa. om aan de oostkant een nat rietlandschap enBuitendijks in het zuidoosten een moerasbos ondieptes enzijn luwtegebieden. oevers het Markermeer zijn meestal harde, onnatuurlijke land/water-overgangen (de Waterlandse zeedijk, de dijk van Flevoland). riet ontbreekt vrijwel geheel. Het is van eendenatuurgebied internationale betekenis, niet alleen zichzelf, te maken. Aanvullend is maar een zoeklocatie voor buitendijkse Met de aanleg Marker Waddenvan en van zandige oevers bij de Houtribdijk is een op begin gemaakt met het toevoegen van deze elementen, het is lang nietopgenomen genoeg voor een meer van deze omvang. Daarnaast is het eenals hele toer om hier tetussen komen, de zodat maar weinig mensen kunnendelta genieten van de rijke natuur onderwaternatuur die je juist bij natuuroevers kanhet zien.uitgangspunt Natuurlijke overgangen land naar water verlopen maar ook tussenschakel rivieren van de Hollandse en de waarbij is dat ervan maatregelen worden geleidelijk. Daardoor ontstaan gordels van riet en andere oeverplanten. Hier vinden vissen schuilgelegenheid en plekken om te paaien. Waterplanten kunnen er zich vestigen en het zijn rijke plekken voor verbindingen met de Waddenzee.

gerealiseerd dieheel de biodiversiteit bevorderen met natuur die niet zichtbaar insecten, kreeften, geleedpotigen, wieren en andere kleine dieren en planten die de biodiversiteit van water en bodem bepalen. Een scala aan rietvogels kan gebruik maken van deze rietgordels om er te Het IJmeer-Markermeer alsoppervlakten Natura 2000-gebied onder Europese boven de waterspiegel uitsteekt. broeden: rietzanger, snor, baardmees.valt Als de aan buitendijks riet groot genoeg zijn, dan bieden ze ook ruimte aan de zeldzame grote karekiet en aan de roerdomp, terwijl de bruine kiekendief hier kan jagen. natuurbeschermingswetten. Het is vooral belangrijk voor overwinterende De noordoever van Buiteneiland geeft de minste gelegenheid voor watervogels, doortrekkende wadvogels en alszoveel broedplaats plevieren, oever krijgt de te verduren. Met de aanleg van Buiteneiland wil de gemeente Amsterdam mogelijk voor bijdragen aan de verbetering van denatuurontwikkeling. natuurwaarden van hetDeze IJmeer-Markermeer, op zwaarste zo’n maniergolfaanval dat Amsterdammers ervan De kunnen genieten. Dit biedt de kans om aan de oostkant een nat rietlandschap en in het zuidoosten een moerasbos te maken. Aanvullend is een zoeklocatie opgenomen voor buitendijkse onderwaternatuur waarbij sterns en meeuwen.

Toch mist het gebied bepaalde natuurlijke aspecten die het zuidoever ligt in de luwte en biedt uitstekende mogelijkheden voor een bredehet uitgangspunt is dat er maatregelen worden gerealiseerd die de biodiversiteit bevorderen met natuur die niet zichtbaar boven de waterspiegel uitsteekt.De noordoever van Buiteneiland geeft dehet minste belang nog veel groter kunnen maken. De belangrijkste daarvan zijn natuurlijke natuuroever. Hier komt een vloeiende land/water-overgang met in water een gelegenheid voor natuurontwikkeling. Deze oever krijgt de zwaarste golfaanval te verduren. De zuidoever ligt in de luwte en biedt uitstekende mogelijkheden voor een brede natuuroever. Hier komt een oevers, buitendijkse rietvelden, ondieptes enoever, luwtegebieden. oevers oever, waardoor eenoostpunt brede van gordel van riet ende andere oeverplanten kande vloeiende land/water-overgang met in het water een flauwe waardoor een De brede gordelvan van riet en andere flauwe oeverplanten kan ontstaan. De het eiland, vanaf waterkerende dijk tot aan gemeentegrens, ligt in de Boog om de Oost, een ecologische verbinding tussen de Diemer Vijfhoek en Polder IJdoorn. Dieren zoals de ringslang, amfibieën en kleine zoogdieren kunnen via deze verbinding het Markermeer zijn meestal harde, onnatuurlijke land/water-overgangen (de ontstaan. vanaf deWaterlandse Diemer Vijfhoek, Waterland bereiken.

Om deze Boog om de Oost vorm te geven wordt de oostpunt ingericht als nat rietland. de zuidoostkant, groeit een nattot moerasbos zeedijk, de dijk van Flevoland). Buitendijks riet ontbreekt vrijwel De oostpunt van Buitendijks, het eiland,aan vanaf de waterkerende dijk aan de op het slib dat vrijkomt bij de ontwikkeling van Buiteneiland. geheel. Met de aanleg van de Marker Wadden en van zandige oevers bij de

gemeentegrens, ligt in de Boog om de Oost, een ecologische verbinding tussen

Op het eiland zelf, binnen de waterkerende dijken, vormen groen en natuur decor voor cultuur, sport en recreatie. Bij het verder invullen het ruimtelijke is een hoge belangrijk debiodiversiteit ringslang, een amfibieën Houtribdijk is een begin gemaakt met het toevoegen vanhet deze elementen, maar de Diemer Vijfhoek envan Polder IJdoorn.frame Dieren zoals doel. Die biodiversiteit moet in de basis gebiedseigen zijn en aansluiten bij de natuur van het IJmeer, maar dat hoeft niet overal. Onderdelen van Buiteneiland kunnen een omsloten wereld gaan vormen met een en kleine zoogdieren kunnen via deze verbinding vanaf de Diemer Vijfhoek, het is lang niet genoeg voor een meer van deze omvang. Daarnaast is het een heel eigen belevingswaarde en natuurwaarde. Denk bijvoorbeeld aan de kersentuin in het Amsterdamse Bos; een verrassend, strak

hele toer om hier te komen, zodat maar weinig mensen kunnen genieten van de

Waterland bereiken. Om deze Boog om de Oost vorm te geven wordt de

rijke natuur die je juist bij natuuroevers kan zien.

oostpunt ingericht als nat rietland. Buitendijks, aan de zuidoostkant, groeit een

Natuurlijke overgangen van land naar water verlopen geleidelijk. Daardoor

nat moerasbos op het slib dat vrijkomt bij de ontwikkeling van Buiteneiland.

ontstaan gordels van riet en andere oeverplanten. Hier vinden vissen schuilgelegenheid en plekken om te paaien. Waterplanten kunnen er zich

Op het eiland zelf, binnen de waterkerende dijken, vormen groen en natuur het

vestigen en het zijn rijke plekken voor insecten, kreeften, geleedpotigen, wieren

decor voor cultuur, sport en recreatie. Bij het verder invullen van het ruimtelijke

en andere kleine dieren en planten die de biodiversiteit van water en bodem

frame is een hoge biodiversiteit een belangrijk doel. Die biodiversiteit moet in

bepalen. Een heel scala aan rietvogels kan gebruik maken van deze rietgordels

de basis gebiedseigen zijn en aansluiten bij de natuur van het IJmeer, maar dat

om er te broeden: rietzanger, snor, baardmees. Als de oppervlakten aan

hoeft niet overal. Onderdelen van Buiteneiland kunnen een omsloten wereld

buitendijks riet groot genoeg zijn, dan bieden ze ook ruimte aan de zeldzame

gaan vormen met een heel eigen belevingswaarde en natuurwaarde. Denk

grote karekiet en aan de roerdomp, terwijl de bruine kiekendief hier kan jagen.

bijvoorbeeld aan de kersentuin in het Amsterdamse Bos; een verrassend, strak 37

vormgegeven groen cultuurelement dat omsloten is door een uitgestrekt bos. Tijdens de aanlegfase ontstaan op het eiland veel mogelijkheden voor pioniersnatuur. Zandvlaktes, ondiepe en diepere plassen bieden ruimte aangroen planten en dieren die sneldat gebruik kunnenismaken kansen. Bijvoorbeeld oeverzwaluwen, plevieren, planten van wad en duin. De ervaring met de aanleg van IJburg tot nu toe vormgegeven cultuurelement omsloten door van eengeboden uitgestrekt bos. 6.2 Duurzaamheid leert dat het goed mogelijk is onverwachte pioniersnatuur te laten floreren terwijl het werk er niet onder lijdt. Dit kan door vanaf de start van de werkzaamheden een veldecoloog te betrekken bij de planning en Tijdens de aanlegfase ontstaan op het eiland veel mogelijkheden voor uitvoering van het werk. Het eiland biedt straks ruimte aan verschillende planten en dieren met een grote diversiteit tot gevolg en daarmee een belangrijke extra impuls aan de ecologie van Amsterdam en de pioniersnatuur. Zandvlaktes, ondiepe en diepere plassen bieden ruimte aan Vier uitgangspunten regio.

planten en dieren die snel gebruik kunnen maken van geboden kansen.

Doordat Buiteneiland aangelegd gaat worden met herbruikbare grond afkomstig

Bijvoorbeeld oeverzwaluwen, plevieren, planten van wad en duin. De ervaring

uit bouwprojecten in Amsterdam, is dit toekomstige eiland te beschouwen als

met de aanleg van IJburg tot nu toe leert dat het goed mogelijk is onverwachte

het grootste duurzame circulaire project van de gemeente. Duurzaamheid is in

pioniersnatuur te laten floreren terwijl het werk er niet onder lijdt. Dit kan Vier uitgangspunten

alle opzichten een kernbegrip voor Buitenland: behalve circulair gebeurt het

6.2 Duurzaamheid

door vanaf de startaangelegd van de werkzaamheden een veldecoloog te betrekken bij landmaken zoveel mogelijk emissievrij.als Het zelf zal energieneutraal envan de Doordat Buiteneiland gaat worden met herbruikbare grond afkomstig uit bouwprojecten in Amsterdam, is ditook toekomstige eiland te beschouwen heteiland grootste duurzame circulaire project gemeente. Duurzaamheid is in alle een kernbegrip voor Buitenland: behalve circulair gebeurt het zoveel mogelijk emissievrij. Het eiland zelf zal energieneutraal en bij voorkeur de planning en uitvoering vanopzichten het werk. Het eiland biedt straks ruimte aan bijlandmaken voorkeurook energieleverend functioneren.

energieleverend functioneren. En misschien nog wel het belangrijkste: het ecologische Buiteneiland is een belangrijke groene stepping stone tussen Waterland en de Diemervijfhoek, verbonden in de Boog om En misschien nog wel het belangrijkste: het ecologische Buiteneiland is een de Oost met Strandeiland en Centrumeiland. Het is ook een stepping stone voor de Amsterdammers, tussen de stad en de grote open ruimte van het IJmeer. Duurzaamheid speelt daarom een rol bij het een belangrijke aan de ecologie Amsterdam regio. fase als tijdensbelangrijke groene stepping stoneOok tussen en stad de Diemervijfhoek, ontwerp, de aanlegextra en alleimpuls programmaonderdelen vanvan Buiteneiland, zowelen in de de definitieve het proces van het circulair landmaken. voor Waterland dit nieuwe stuk zijn in ieder geval de huidige Amsterdamse duurzaamheidskaders van toepassing. Dit zijn onder meer de am¬bities uit de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050, Groenvisie 2020, Amsterdam Rainproof, Strategie Amsterdam Circulair verbonden in de Boog om de Oost met Strandeiland en Centrumeiland. 2020-2025, Actieplan Luchtkwaliteit.

verschillende planten en dieren met een grote diversiteit tot gevolg en daarmee

Het is ook een stepping stone voor de Amsterdammers, tussen de stad en

grote open ruimte van het IJmeer. speeltbeleid. daarom een de rolkans om Circulair landmaken kost tijd en de ontwikkelingen rondom duurzaamheid gaan snel. Bij Buiteneiland is erde de tijd en de ruimte om adaptief in te spelen Duurzaamheid op innovaties en nieuw Dit biedt duurzaamheidsambities samen met bewoners, lokale bedrijven en ontwikkelaars verder uit te werken. Ombij richting te geven voor de definitieve fase en de aanlegfase, heeft het projectteam specifiek het ontwerp, de aanleg en alle programmaonderdelen van Buiteneiland, voor Buiteneiland vier uitgangspunten opgesteld – samen met relevante stakeholders voor het gebied – die voortbouwen op de ambities in de principenota. Deze uitgangspunten geven richting aan een duurzaam zowel in de definitieve fase als tijdens het proces van het circulair landmaken. en circulair Buiteneiland en zijn bij het opstellen van deze projectnota integraal meegenomen. Nadere uitwerking van de uitgangspunten vindt in de volgende fasen van de ontwikkeling plaats Ook voor dit nieuwe stuk stad zijn in ieder geval de huidige Amsterdamse

duurzaamheidskaders van toepassing. Dit zijn onder meer de am¬bities uit de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050, Groenvisie 2020, Amsterdam Rainproof, Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025, Actieplan Luchtkwaliteit. Circulair landmaken kost tijd en de ontwikkelingen rondom duurzaamheid gaan snel. Bij Buiteneiland is er de tijd en de ruimte om adaptief in te spelen op innovaties en nieuw beleid. Dit biedt de kans om duurzaamheidsambities samen met bewoners, lokale bedrijven en ontwikkelaars verder uit te werken. Om richting te geven voor de definitieve fase en de aanlegfase, heeft het projectteam specifiek voor Buiteneiland vier uitgangspunten opgesteld – samen met relevante stakeholders voor het gebied – die voortbouwen op de ambities in de principenota. Deze uitgangspunten geven richting aan een duurzaam en circulair Buiteneiland en zijn bij het opstellen van deze projectnota integraal meegenomen. Nadere uitwerking van de uitgangspunten vindt in de volgende fasen van de ontwikkeling plaats. 38

Uitgangspunt 1: Duurzaam natuurlandschap

Uitgangspunt 1: Duurzaam natuurlandschap

Groen is veel waard voor een stad. In een stad met veel groen voelen mensen zich prettiger. Groen biedt mogelijkheden om te bewegen, te ontmoeten en tot rust te komen. Groen levert ook een bijdrage aan de Groenhet is afvangen veel waard een stad. In een stad veel groen mensen biodiversiteit, van voor fijnstof, waterbestendigheid en met het tegengaan vanvoelen hitte-eilanden.

zich prettiger. Groen biedt mogelijkheden om te bewegen, te ontmoeten en tot

• Energieopwekking staat vaak op gespannen voet met de beleving van natuur en landschap. Op Buiteneiland is er ruimte om te experimenteren met combinaties van natuur, natuurbeleving en kleinschalige rust te komen. Groen Hiermee levert ook bijdrage aan de biodiversiteit, het afvangen energieopwekking en opslag. kan een de stad expertise opbouwen die boven Buiteneiland uitstijgt. vanis fijnstof, waterbestendigheid hetbijtegengaan van hitte-eilanden. • Natuur niet statisch. Natuurlijke dynamieken hoort de landschapsinrichting, met als het doel het verkrijgen van een duurzaam en robuust landschap. • Water belangrijk element op Buiteneiland. Natte natuur en droge dijken wisselen elkaar • is een Energieopwekking staat vaak op gespannen voet met de beleving van af, wat sterk bijdraagt aan de biodiversiteit én de belevingswaarde voor mensen. • De waterkwaliteit van het IJmeer-Markermeer wordt verbeterd door het aanleggen van rietkragen aan de zuidzijde en onderwaternatuur. Zwevende slibdeeltjes worden afgevangen wat een betere natuur en landschap. Op Buiteneiland is er ruimte om te experimenteren waterkwaliteit oplevert. combinaties natuur, natuurbeleving en kleinschalige • Het eilandmet wordt rainproof en van klimaatbestendig ontworpen. Perioden van wateroverschot en -tekort vinden doorgaans niet op hetzelfde moment plaats.

Omdat het een heel groen eiland is met weinig verharding, wordt regenwater vanzelf opgenomen in de bodem. Bij de voor beplanting wordt energieopwekking en opslag. Hiermee kan de stad keuze expertise opbouwen die gelet op bestendigheid tegen droogte. • Al dan niet tijdelijke initiatieven kunnen het natuurlandschap verrijken, zoals drijvende tuinen.

boven Buiteneiland uitstijgt.

[Afbeelding Ook de aanleg van Buiteneiland gebeurt zoveel mogelijk emissievrij] • 6.2: Natuur is niet statisch. Natuurlijke dynamiek hoort bij de

Afb. 6.2: Ook de aanleg van Buiteneiland gebeurt zoveel mogelijk emissievrij

landschapsinrichting, met als het doel het verkrijgen van een duurzaam en

[Afbeelding 6.3: Schooltuinen zorgen voor verbondenheid met de natuur, kennis over de groei van bloemen en groenten, en trots op eigen kweek]

robuust landschap.

[Afbeelding Een is rietmoeras zorgt voor biodiversiteit en reiniging vanNatte het water] • 6.4: Water een belangrijk element op Buiteneiland. natuur en droge

dijken wisselen elkaar af, wat sterk bijdraagt aan de biodiversiteit én de belevingswaarde voor mensen. •

De waterkwaliteit van het IJmeer-Markermeer wordt verbeterd door het aanleggen van rietkragen aan de zuidzijde en onderwaternatuur. Zwevende

•

slibdeeltjes worden afgevangen wat een betere waterkwaliteit oplevert.

Afb. 6.3: Schooltuinen zorgen voor verbondenheid met de natuur, kennis over de groei van bloemen en groenten,

Het eiland wordt rainproof en klimaatbestendig ontworpen. Perioden van

en trots op eigen kweek

wateroverschot en -tekort vinden doorgaans niet op hetzelfde moment plaats. Omdat het een heel groen eiland is met weinig verharding, wordt regenwater vanzelf opgenomen in de bodem. Bij de keuze voor beplanting wordt gelet op bestendigheid tegen droogte. •

Al dan niet tijdelijke initiatieven kunnen het natuurlandschap verrijken, zoals drijvende tuinen.

Afb. 6.4: Een rietmoeras zorgt voor biodiversiteit en reiniging van het water

39

Uitgangspunt 2: Zelfvoorzienend en energieleverend eiland

Uitgangspunt 2: Zelfvoorzienend en energieleverend eiland • Onderzocht wordt om in de tijdelijke fase binnen de ringdijk een Het streven voor Buiteneiland is om vanaf het begin te werken aan een energieneutraal eiland, en dat bij oplevering Buiteneiland in ieder geval zelfvoorzienend en bij voorkeur energieleverend is. Vanwege de

Het voor Buiteneiland is en omeen vanaf hetweinig beginintensief te werken aan een zonneweide met zonnepanelen het van ongeveer 2 hectare te bij de langestreven ontwikkelingstijd van het eiland relatief programma is het nog niet noodzakelijk om te kiezen voor één energiesysteemop voor de water eindsituatie. Het is mogelijk om aan aan te sluiten warmte- en koudevoorziening DezeBuiteneiland warmte- en koudevoorziening temperatuurnet voorontwikkeltempo de verwarming en koeling van gebouwen. Dit net wordt gevoed vanuit energieneutraal eiland, envan datStrandeiland. bij oplevering in ieder gevalbestaat uit een collectief laag leggen. Hierbij is het van Buiteneiland leidend. Minimale

diverse bronnen: oppervlaktewater (TEO), bodembronnen (WKO) en zo mogelijk uit gezuiverd grijs afvalwater (TEA). Maar met de huidige stand van de techniek kunnen voorzieningen ook al volledig autarkisch

zelfvoorzienend en bij voorkeur energieleverend is. Vanwege de lange inzet is om in de energievraag tijdens de aanlegfase te voorzien, dit is waar worden ontwikkeld. In de volgende fase worden de verschillende opties voor Buiteneiland verder onderzocht, binnen de Amsterdamse beleidskaders ‘Open, Betaalbaar en Duurzaam’. ontwikkelingstijd van het eiland en een relatief weinig intensief programma

mogelijk inclusief de energiebehoefte van de werktuigen die bij de aanleg

• het Ketens worden zoveel mogelijkom gesloten (vraagvoor en aanbod). Bijvoorbeeld: de opgewekte energie wordt gebruikt om op het eiland verschillende waterpeilen in stand te houden. is nog niet noodzakelijk te kiezen één energiesysteem voor worden gebruikt. • Alle gebouwen worden minstens energieneutraal, dit geldt ook voor tijdelijke gebouwen, zoals bouwketen en een bezoekerscentrum. Ook bij voorzieningen zoals de sportvelden, worden de mogelijkheden devoor eindsituatie. Het is mogelijk aan te sluiten bij de warmte- en • Op Buiteneiland wordt emissievrije mobiliteit vanaf de start gestimuleerd. energieopwekking maximaal om benut. koudevoorziening vaninStrandeiland. warmteeneen koudevoorziening bestaat Het eiland is autoluw fietsen en ontwikkeltempo elektrisch open¬baar vervoerleidend. • Onderzocht wordt om de tijdelijke faseDeze binnen de ringdijk zonneweide met zonnepanelen op het water van ongeveer 2 hectareen aanwandelen, te leggen. Hierbij is het van Buiteneiland Minimale inzet is om in de energievraag tijdens de aanlegfase te voorzien, dit is waar mogelijk inclusief de energiebehoefte van de werktuigen die bij de aanleg worden gebruikt. uit een collectief laag temperatuurnet voor de verwarming en koeling van krijgen prioriteit. Ook tijdens de aanlegfase wordt waar het kan gewerkt met • Op Buiteneiland wordt emissievrije mobiliteit vanaf de start gestimuleerd.

Het eiland is autoluw en wandelen, fietsen en elektrisch open¬baar vervoer krijgen prioriteit. Ook tijdens de aanlegfase wordt waar gebouwen. Dit net vanuit werktuigen. diverse bronnen: oppervlaktewater schone en geluidsarme werktuigen. het kan gewerkt metwordt schonegevoed en geluidsarme

(TEO), bodembronnen (WKO) en zo mogelijk uit gezuiverd grijs afvalwater

Afbeelding 6.5: De universiteitsbibliotheek van Warschau is een voorbeeld voor zelfvoorzienend bouwen. (TEA). Maar met de huidige stand van de techniek kunnen voorzieningen

ook volledig autarkisch worden ontwikkeld. In de volgende fase worden Bron:al Bureau toerisme Warschau de verschillende opties voor Buiteneiland verder onderzocht, binnen de Amsterdamse beleidskaders ‘Open, Betaalbaar en Duurzaam’. •

Ketens worden zoveel mogelijk gesloten (vraag en aanbod). Bijvoorbeeld: de opgewekte energie wordt gebruikt om op het eiland verschillende waterpeilen in stand te houden.

•

Alle gebouwen worden minstens energieneutraal, dit geldt ook voor tijdelijke gebouwen, zoals bouwketen en een bezoekerscentrum. Ook bij voorzieningen zoals de sportvelden, worden de mogelijkheden voor energieopwekking maximaal benut.

Afb. 6.5: De universiteitsbibliotheek van Warschau is een voorbeeld voor zelfvoorzienend bouwen. Bron: Bureau toerisme Warschau

40

Uitgangspunt 3: Circulair en adaptief eiland

Uitgangspunt 3: Circulair en adaptief eiland

Uitgangspunt 4: Duurzame verbondenheid

vervoerskosten en de belasting op het milieu van het vervoer minimaal en het

bezoekers zich verbonden kunnen gaan voelen met het eiland en er ruimte is

Door te werken met grond die vrijkomt bij bouwprojecten in Amsterdam zijn de vervoerskosten en de belasting op het milieu van het vervoer minimaal en het gebruik van primaire grondstoffen beperkt. Door te belangrijke werken met grond De aanlegfase van het eiland is lang. Belangrijk is dat al in de aanlegfase Circulariteit is de drager voordie het vrijkomt eiland. bij bouwprojecten in Amsterdam zijn de • Circulair materiaalgebruik is de inzet. Er wordt waar mogelijk gebruik gemaakt van biobased materialen (zoals lisdodde, riet, hout) die afkomstig zijn van Buiteneiland zelf of uit de bestaande omliggende gebruik van primaire grondstoffen beperkt. Circulariteit is de belangrijke drager voor eigen (tijdelijk) initiatief. omgeving. voor het eiland. • Alle ontwerpen voor gebouwen hebben adaptiviteit als basiskenmerk. De vormgeving van het gebouw dient zodanig te zijn dat het verschillende toekomstige functies kan faciliteren en het casco aanpasbaar is aan• toekomstige en transities. Door een slim ontwerp, scheiding gebruik van drager en inbouw, toepassing vaneiland prefab wordt onderdelen, slimme verbindingen van constructieonderdelen enVolgens innovatiesde in Circulair verschuivingen materiaalgebruik is de inzet. Er wordt waar mogelijk • Het zodra dat veilig kan toegankelijk en bereikbaar.

de bouwwijze kunnen de circulaire en duurzaamheidsmaatregelen geïntegreerd worden in het ontwerp en de realisatie van het gebouw. gemaakt van biobased materialen lisdodde, riet, hout) afkomstig planning is dit vanaf 2026. • Te allen tijde wordt voldaan aan de eisen voor wet-(zoals regelgeving over het lozen vandie water. zijn van Buiteneiland zelf of uit de bestaande omliggende • Er geëxperimenteerd met meerdere tijdelijke experimenten • Circulair participeren: om transportuitstoot te minimaliseren komen materialenomgeving. zoveel mogelijk uit de stad of regio. Omwordt dit te stimuleren en hier een netwerk in op te bouwen zal functies: er contact worden gelegd met stakeholders uit de omgeving. • Alle ontwerpen voor gebouwen hebben adaptiviteit als basiskenmerk. De kunnen een goede brug slaan tussen participatie, innovatie en educatie.

vormgeving van het gebouw dient zodanig te zijn dat het verschillende

•

De omgeving wordt betrokken bij de aanleg van Buiteneiland.

toekomstige functies kan faciliteren en het casco aanpasbaar is aan

•

Steeds opnieuw wordt gekeken of er ruimte is voor het honoreren

Uitgangspunt 4: Duurzame verbondenheid

De aanlegfase van het eiland is lang. Belangrijk is dat al in de aanlegfase bezoekers zich verbonden kunnen gaan voelen met het eiland en er ruimte is voor eigen (tijdelijk) initiatief.

toekomstige verschuivingen en transities. Door een slim ontwerp, scheiding

• • • •

van initiatieven van bewoners en van stadsbreed werkende groepen

Het eilandvan wordt zodraen datinbouw, veilig kantoepassing toegankelijk en bereikbaar. Volgens de planning is dit vanaf 2026. drager van prefab onderdelen, slimme op het gebied van biobased bouw, voedselproductie, natuurbeheer, Er wordt geëxperimenteerd met meerdere tijdelijke functies: experimenten kunnen een goede brug slaan tussen participatie, innovatie en educatie. verbindingen van constructieonderdelen en innovaties in de bouwwijze energiewinning. De omgeving wordt betrokken bij de aanleg van Buiteneiland. kunnen de circulaire duurzaamheidsmaatregelen geïntegreerd worden en in van stadsbreed werkende groepen op het gebied van biobased bouw, voedselproductie, natuurbeheer, Steeds opnieuw wordt gekeken ofen er ruimte is voor het honoreren van initiatieven van bewoners energiewinning. het ontwerp en de realisatie van het gebouw.

•

Te allen tijde wordt voldaan aan de eisen voor wet- regelgeving over het

[Afbeelding. 6.6: Alle gebouwen worden minstens energieneutraal. Het biobasecamp op de Dutch Design Week is een voorbeeld van toepassing van duurzame materialen]

lozen van water.

•

Circulair participeren: om transportuitstoot te minimaliseren komen materialen zoveel mogelijk uit de stad of regio. Om dit te stimuleren en hier een netwerk in op te bouwen zal er contact worden gelegd met stakeholders uit de omgeving.

Afb. 6.6: Alle gebouwen worden minstens energieneutraal. Het biobasecamp op de Dutch Design Week is een voorbeeld van toepassing van duurzame materialen

41

Tijdelijk zonneveld op water tijdens de aanlegfase

Tijdelijk zonneveld op water tijdens de aanlegfase

Ecologische inrichting van zonneweides

de vervolgfase wordt de exploitatie, de ruimtelijke en ecologische effecten

fenomeen zijn, is er nog veel onderzoek nodig naar de effecten in de praktijk

onderzocht.

van zonneweides op waterkwaliteit en natuurwaarden. Buiteneiland biedt ruimte

In onderzoek is de om opom Buiteneiland in de aanlegfase tijdelijk zonneveld aan te leggenOok binnen de ringdijk (ongeveer 10 waterkwaliteit tot 15 jaar). Tweeen zoeklocaties, ongeveer 2waardes hectare, zijn hiervoor In onderzoek is mogelijkheid de mogelijkheid op Buiteneiland in de een aanlegfase een in de tijdelijke fase zijn ecologievan belangrijke voor gereserveerd. In de vervolgfase wordt de exploitatie, de ruimtelijke en ecologische effecten onderzocht. Het uitgangspunt is om met deze zonneweides minimaal de energie op te wekken benodigd voor de tijdelijk zonneveld aan te leggen binnen de ringdijk (ongeveer 10 tot 15 jaar). de aanleg van het zonneveld. Een zonneweide mag niet ten koste gaan van aanleg van Buiteneiland, dit is inclusief de energiebehoefte van de werktuigen die bij de aanleg worden gebruikt. Hierbij wordt ook gekeken naar het compenseren van de CO2-uitstoot voor werktuigen die dan Twee zoeklocaties, van ongeveer 2 hectare, zijn hiervoor gereserveerd. In de ecologie op de langere termijn. Aangezien zonneweides een relatief nieuw nog niet emissievrij kunnen zijn Flexibiliteit

Het ontwikkeltempo Buiteneiland mag niet vertraagdminimaal worden door zonneveld. Buiteneiland de experimenten. aanlegfase een unieke situatie heeft: ondiep water omgeven door een ringdijk. Het uitgangspunt van is om met deze zonneweides de het energie op Kansrijk is het feit dat voor innovatieinen Hierdoor kan er gedacht worden aan de realisatie van binnendijks drijvende zonneveld die verankerd kan worden aan de ringdijk en die relatief gemakkelijk te verschuiven is als de voortgang van het werk te wekken benodigd voor de aanleg van Buiteneiland, dit is inclusief de daarom vraagt.

energiebehoefte van de werktuigen die bij de aanleg worden gebruikt. Hierbij Aansluiting wordt ook gekeken naar het compenseren van de CO2-uitstoot voor werktuigen In onderzoek wat de invulling kan zijn vanzijn de opgewekte stroom. Naast de levering van de opgewekte zonnestroom aan het net, kan deze ook lokaal worden opgeslagen voor later gebruik door bijvoorbeeld die dan nogisniet emissievrij kunnen elektrische werktuigen die ingezet worden voor het landmaken. Een hybride systeem, waarbij de opslag tevens gekoppeld is aan het net, is ook mogelijk.

Flexibiliteit Ecologische inrichting van zonneweides Het ontwikkeltempo van Buiteneiland mag niet vertraagd worden door het

Ook in de tijdelijke fase zijn waterkwaliteit en ecologie belangrijke waardes voor de aanleg van het zonneveld. Een zonneweide mag niet ten koste gaan van de ecologie op de langere termijn. Aangezien

zonneveld. isnieuw het feit dat Buiteneiland deonderzoek aanlegfase een unieke zonneweides Kansrijk een relatief fenomeen zijn, is er nogin veel nodig naar de effecten in de praktijk van zonneweides op waterkwaliteit en natuurwaarden. Buiteneiland biedt ruimte voor innovatie en experimenten. situatie heeft: ondiep water omgeven door een ringdijk. Hierdoor kan er gedacht

worden aan de realisatie van binnendijks drijvende zonneveld die verankerd

[Afbeelding 6.7: Het Keast Park Community Pavilion voor sport in Seaford, Australie is een voorbeeld van duurzame en circulaire architectuur. Foto: John Gollings]

kan worden aan de ringdijk en die relatief gemakkelijk te verschuiven is als de

[Afbeelding 6.8: Krim op vraagt. Texel is een voorbeeld van drijvende zonnepanelen in een duurzaam natuurlandschap. Bron: Texel 4 Trading] Afb 6.7: Het Keast Park Community Pavilion voor sport in Seaford, Australie is een voorbeeld van duurzame en voortgang vanZonneveld het werkDe daarom circulaire architectuur. Foto: John Gollings

Aansluiting In onderzoek is wat de invulling kan zijn van de opgewekte stroom. Naast de levering van de opgewekte zonnestroom aan het net, kan deze ook lokaal worden opgeslagen voor later gebruik door bijvoorbeeld elektrische werktuigen die ingezet worden voor het landmaken. Een hybride systeem, waarbij de opslag tevens gekoppeld is aan het net, is ook mogelijk.

Afb. 6.8: Zonneveld De Krim op Texel is een voorbeeld van drijvende zonnepanelen in een duurzaam natuurlandschap. Bron: Texel 4 Trading

42

Regionale Energie Strategie (RES)

Regionale Energie Strategie (RES)

een contour van minimaal 350 meter rondom het eiland waarbinnen het plaatsen

Het beleid windenergie is onderdeel van de Regionalevan Energiestrategie (RES). In de RES 1.0 wordt de ambitie van voor windturbines de opwekking van duurzame elektriciteit en komst worden van zoekgebieden voor kan Hetvoor beleid voor windenergie is onderdeel de Regionale Energiestrategie onmogelijk wordt. Debenoemd mogelijke windturbines zonne- en windenergie opgenomen. Na een eerdere inventarisatie heeft de gemeenteraad ingestemd met aangepaste windzoekgebieden binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam en in mei 2021 is de RES (RES). In de RES 1.0 wordt de ambitie voor de opwekking van duurzame invloed hebben op het programma en de natuur rondom Buiteneiland. Nu zijn 1.0 vastgesteld met alle zoekgebieden voor windturbines in de regio. Voor Buiteneiland zijn drie zoekgebieden van belang: het gebied ten oosten (voorkeursgebied), het gebied ten noorden, langs de strekdam elektriciteit en worden zoekgebieden voor zonneen windenergie alleen zoekgebieden aangewezen. Zodra initiatiefnemers hebben gemeld (reservegebied) en debenoemd IJburgbaai (extra reservegebied). De gemeenteraad van Amsterdam wil voor 2030 tenminste 127 megawatt (MW) opgesteld vermogen aan windenergie binnenzich de gemeentegrenzen hebbenopgenomen. gerealiseerd. Voor de voorkeursgebieden geldt dat medewerking wordt verleend aan initiatiefnemers van windturbines.

De hypothese is dat de windambitie in de voorkeursgebieden te realiseren Na een eerdere inventarisatie heeft de gemeenteraad ingestemd voor windturbines op specifieke locaties, zal onderzoek worden gedaan naaris, wetende dat na verder onderzoek en in het lokale participatieproces, windzoekgebieden om allerlei redenen nog kunnen afvallen. Bijvoorbeeld omdat uit onderzoek blijkt dat de geluidshinder op een specifieke met aangepaste windzoekgebieden binnen de gemeentegrenzen van de effecten op de gezondheid van mens en dier en de natuur. Een Milieu Effect locatie te groot is, of er te grote schade voor de natuur ontstaat. Het gebiedsontwikkelingsproject Buiteneiland wordt op haar eigen merites onderzocht en beoordeeld. De windturbines maken geen deel uit van Amsterdam en in mei 2021 is de RES 1.0 vastgesteld met alle zoekgebieden Rapportage (MER) naar deze effecten is verplicht voor het aanvragen van afweging een de planvorming voor Buiteneiland. De integrale afweging over de gebiedseffecten door de komst van windturbines wordt gemaakt in het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) en de integrale van allevoor ambities op het niveau van Amsterdam – waaronder die rondom duurzaamheid – worden gedaan met Omgevingsvisie Amsterdam 2050. De in de RES vastgestelde zoekgebieden worden in de windturbines in de regio.

Voor Buiteneiland zijn drie zoekgebieden van vergunning voor een windturbine. Omgevingsvisie vertaald en in samenhang bezien met andere waarden en ruimtelijke ontwikkelingen.

belang: het gebied ten oosten (voorkeursgebied), het gebied ten noorden, langs

devan strekdam (reservegebied) endede IJburgbaai voor (extra De komst Buiteneiland heeft invloed op mogelijkheden hetreservegebied). plaatsen van windturbines in het IJmeer, maar maakt het niet onmogelijk. Vanwege de toevoeging van programma op Buiteneiland, komt er vanwege geluidsnormen een contour van minimaal 350 meter rondom het eiland waarbinnen het plaatsen van windturbines onmogelijk wordt. De mogelijke komst van windturbines kan invloed hebben op De gemeenteraad van Amsterdam wil voor 2030 tenminste 127 megawatt het programma en de natuur rondom Buiteneiland. Nu zijn alleen zoekgebieden aangewezen. Zodra initiatiefnemers zich hebben gemeld voor windturbines op specifieke locaties, zal onderzoek worden gedaan opgesteld vermogen aan windenergie binnen gemeentegrenzen naar de(MW) effecten op de gezondheid van mens en dier en de natuur. Eende Milieu Effect Rapportage (MER) naar deze effecten is verplicht voor het aanvragen van een vergunning voor een windturbine. hebben gerealiseerd. Voor de voorkeursgebieden geldt dat medewerking

[Afbeelding. 6.9: Kaart windzoekgebieden: één voorkeursgebied ten oosten van Buiteneiland (groen), één reservegebied langs de strekdam (geel) en de IJburgbaai is aangemerkt als extra reservegebied (rood)]

wordt verleend aan initiatiefnemers van windturbines. De hypothese is dat de windambitie in de voorkeursgebieden te realiseren is, wetende dat na verder onderzoek en in het lokale participatieproces, windzoekgebieden om allerlei redenen nog kunnen afvallen. Bijvoorbeeld omdat uit onderzoek blijkt dat de

geluidshinder op een specifieke locatie te groot is, of er te grote schade voor de natuur ontstaat. Het gebiedsontwikkelingsproject Buiteneiland wordt op haar eigen merites onderzocht en beoordeeld. De windturbines maken geen deel uit van de planvorming voor Buiteneiland. De integrale afweging over de gebiedseffecten door de komst van windturbines wordt gemaakt in het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) en de integrale afweging van alle ambities op het niveau van Amsterdam – waaronder die rondom duurzaamheid – worden gedaan met Omgevingsvisie Amsterdam 2050. De in de RES vastgestelde zoekgebieden worden in de Omgevingsvisie vertaald en in samenhang bezien met andere waarden en ruimtelijke ontwikkelingen. De komst van Buiteneiland heeft invloed op de mogelijkheden voor het plaatsen van windturbines in het IJmeer, maar maakt het niet onmogelijk. Vanwege de toevoeging van programma op Buiteneiland, komt er vanwege geluidsnormen

Afb. 6.9: Kaart windzoekgebieden: één voorkeursgebied ten oosten van Buiteneiland (groen), één reservegebied langs de strekdam (geel) en de IJburgbaai is aangemerkt als extra reservegebied (rood)

43

[Afbeelding. 7.1: Referentiebeeld van Fort ‘Werk aan ‘t spoel’ Culemborg. Grondvolume met natte natuur aan de voet] Afb. 7.1: Referentiebeeld van Fort 'Werk aan 't spoel' Culemborg. Grondvolume met natte natuur aan de voet

44

7. Programma 7. Programma 7.1 Uitgangspunten voor de programmering en sociale veiligheid 7.1 Uitgangspunten voorende programmering en sociale veiligheid natuurbeleving; hierdemoet op een andere manier gezorgd worden voor Deze projectnota biedt een ruimtelijk programmatisch raamwerk. De daadwerkelijke programmering van het eiland is onderdeel van volgende planfase: na vaststelling van de projectnota volgt gewenst een Deze projectnota biedt ruimtelijk en programmatisch enistoezicht integraal landschapsplan, waarin heteen voorzieningenprogramma, ontwerp en raamwerk. beheer naderDe uitgewerkt worden. Degebruik. behoefte Beheer van de stad bepalendhoren voor dehierbij. invulling van het voorzieningenprogramma; Amsterdammers zullen nadrukkelijk worden gevraagd meeis teonderdeel denken. In devan keuze de programmering geldt dat deze aansluit bij de kernwaarden voor Buiteneiland: openbaar en toegankelijk voor daadwerkelijke programmering van het om eiland devoor volgende iedereen. planfase: na vaststelling van de projectnota volgt een integraal landschapsplan,

In het Landschapsplan zal nadrukkelijk aandacht komen voor een sociaal veilige

Er worden nu dus nog geen keuzes gemaakt voor de ontwerp invulling. Wel er kenmerken te noemen die aansluiten bijprogrammering het natuurlijke, publieke en openbare karakter van Buiteneiland geven aan waarin het voorzieningenprogramma, en zijn beheer nader uitgewerkt en routing. Programmaonderdelen dieen dedaarmee socialerichting veiligheid de invulling die het programma zal krijgen: groen rustpunt voor stadsbewoners; groene ontmoetingsen inspiratieplek voor sporten, spelen, ontspannen en cultuur; culturele en sportevenementen op de schaal worden. De behoefte van de stad is bepalend voor de invulling van het kunnen versterken zijn openbaar vervoer, een sport- en cultureel programma, van de stad en passend bij Buiteneiland. Het streven is een programma dat nooit helemaal ‘af’ of ‘vol’ is. Gedurende de lange ontwikkeling en daarna zal er steeds ruimte zijn voor niet-geplande initiatieven, zodat voorzieningenprogramma; Amsterdammers zullen nadrukkelijk worden gevraagd een in goed verlichtingsplan en (een vorm van) woningbouw. ook Amsterdammers van de toekomst hun eigen draai kunnen geven aan Buiteneiland. Uitgangspunt is dat het eiland elke fase van de ontwikkeling aantrekkelijk is om te bezoeken.

om mee te denken. In de keuze voor de programmering geldt dat deze aansluit

Voorop staat dat Buiteneiland een sociaal veilig eiland wordt. Daar draagt het programma aan bij. Door een mix van programma toe te voegen aan het eiland, wordt Buiteneiland aantrekkelijk voor veel bij de kernwaarden voor Buiteneiland: openbaar en toegankelijk voor iedereen. gebruikers. Goede routing en duidelijke dag- en nachtroutes zorgen voor sociale veiligheid in de openbare ruimte, met name richting de sportvelden die veilig bereikbaar moeten zijn vanaf Strandeiland. De bereikbaarheid via het OV kan daaraan ook bijdragen. Sommige delen van het eiland zullen juist ook gericht zijn op rust en natuurbeleving; hier moet op een andere manier gezorgd worden voor gewenst gebruik.Er Beheer en toezicht worden nu dushoren nog hierbij. geen keuzes gemaakt voor de invulling. Wel zijn er

kenmerken te noemen die aansluiten bij het natuurlijke, publieke en openbare

In het Landschapsplan zal nadrukkelijk aandacht komen voor een sociaal veilige programmering en routing. Programmaonderdelen die de sociale veiligheid kunnen versterken zijn openbaar vervoer, een karakter Buiteneiland en verlichtingsplan daarmee richting geven invulling die sport- en cultureelvan programma, een goed en (een vormaan van)de woningbouw.

het programma zal krijgen: groen rustpunt voor stadsbewoners; groene

[Afbeelding. 7.2: Referentiebeeld van Fogo Island Inn, Joe Batt’s Arm, Canada. Voorbeeld van architectuur die mooi aansluit bij het landschap]

ontmoetings- en inspiratieplek voor sporten, spelen, ontspannen en cultuur; culturele en sportevenementen op de schaal van de stad en passend bij

Buiteneiland. Het streven is een programma dat nooit helemaal ‘af’ of ‘vol’ is. Gedurende de lange ontwikkeling en daarna zal er steeds ruimte zijn voor nietgeplande initiatieven, zodat ook Amsterdammers van de toekomst hun eigen draai kunnen geven aan Buiteneiland. Uitgangspunt is dat het eiland in elke fase van de ontwikkeling aantrekkelijk is om te bezoeken. Voorop staat dat Buiteneiland een sociaal veilig eiland wordt. Daar draagt het programma aan bij. Door een mix van programma toe te voegen aan het eiland, wordt Buiteneiland aantrekkelijk voor veel gebruikers. Goede routing en duidelijke dag- en nachtroutes zorgen voor sociale veiligheid in de openbare ruimte, met name richting de sportvelden die veilig bereikbaar moeten zijn vanaf Strandeiland. De bereikbaarheid via het OV kan daaraan ook bijdragen. Sommige delen van het eiland zullen juist ook gericht zijn op rust en

Afb. 7.2: Referentiebeeld van Fogo Island Inn, Joe Batt’s Arm, Canada. Voorbeeld van architectuur die mooi aansluit bij het landschap

45

[Afbeelding. 7.3: Het ruimtelijk frame biedt een kader voor de situering van het programma] Afb. 7.3: Het ruimtelijk frame biedt een kader voor de situering van het programma

46

7.2 Sport en bewegen

7.2 Sport en bewegen

Een goede ruimtelijke inpassing van de sport, zowel van de velden als van de

Strandeiland meer woningen te bouwen, en een deel van het benodigde

zijn de dragers van het ruimtelijk frame van Buiteneiland. Dit stelt eisen aan

Bij de bestuurlijke besluitvorming over Strandeiland vastgesteld om is opvastgesteld Strandeiland meer woningen te bouwen,meer en een deel van het benodigde voor IJburg 2 op Buiteneiland te landschap realiseren. Bij de bestuurlijke besluitvorming overis Strandeiland om op informele vormen van sportprogramma bewegen, is van groot belang. Natuur en Het verzorgingsgebied van deze sportvelden is dus Strandeiland en Centrumeiland. Sport past goed bij het karakter van Buiteneiland, een eiland waar Amsterdammers heen gaan voor ontspanning en recreatie.

voor op Buiteneiland te realiseren. Hetmet de daarbij behorende gebouwde de inpassing van het Deze sportterrein enis de programmering en vraagt om een In totaalsportprogramma zal er op Buiteneiland eenIJburg formeel2sportprogramma komen van 5,5 hectare voorzieningen. 5,5 hectare bestemd voor georganiseerde, meer traditionele verenigingssporten, zoals hockey, voetbal en tennis, maar er is ook ruimte voor andere en anders georganiseerde sporten. Net als heel Buiteneiland is ook het sportpark openbaar en toegankelijk voor iedereen. verzorgingsgebied van deze sportvelden is dus Strandeiland en Centrumeiland. landschappelijke inpassing van de faciliteiten en sportvelden in de omgeving. Zo zijn de sportvelden en de gebouwde voorzieningen buiten het gebruik van verenigingen en andere sportaanbieders openbaar te gebruiken. In een volgende fase wordt hiervoor door de gemeente Sport bij het karakter van eiland waar Gebruik van kunstlicht is velden nodigzullen voor in avondgebruik van de sportvelden Amsterdam eenpast plangoed uitgewerkt in participatie metBuiteneiland, geïnteresseerdeeen verenigingen, sportaanbieders, scholen en andere betrokkenen. De eerste 2032 opgeleverd worden. Sportvelden en bieden gaan voor ontspanning en recreatie. daarmee optimale bespeling, maar ook zelf. vanuit deisveiligheid van het terrein.

kansen Amsterdammers om bij te dragen aanheen een duurzaam Buiteneiland, bijvoorbeeld in combinatie met waterberging, zonnepanelen op deeen daken en ‘solarroads’ op het sportterrein Verder het eiland uitermate geschikt voor wandelen, fietsen en hardlopen, maar ook voor nieuwe vormen van beweging en informele sporten. Naarmate het eiland in de aanlegfase meer vorm begint te krijgen, zal er in de participatie en samen Lichtinstallaties zullen zorgvuldig ingepast worden om overlast voor mens en met de directie Sport en Bos worden bepaald aan welke vormen van sport en beweging de meest behoefte is en wat daarvoor de beste plek is. In totaal zal er op Buiteneiland een formeel sportprogramma komen van

dier te voorkomen. Denk aan de standaard toepassing van LED, beperken van

Een goede inpassing van de sport, zowel van de velden als van de meer informele vormen van bewegen, van groot belang. Natuur en landschap zijn de van het ruimtelijk vanof het 5,5ruimtelijke hectare met de daarbij behorende gebouwde voorzieningen. Deze 5,5 deislichtverstrooiing, natuurlijke inpassing endragers positionering van deframe velden Buiteneiland. Dit stelt eisen aan de inpassing van het sportterrein en de programmering en vraagt om een landschappelijke inpassing van de faciliteiten en sportvelden in de omgeving. Gebruik van kunstlicht is hectare is bestemd voor georganiseerde, meer traditionele verenigingssporten, werken met tijdschakelaars. Landschaps- en openbare ruimte ontwerpers zullen nodig voor avondgebruik van de sportvelden en daarmee een optimale bespeling, maar ook vanuit de veiligheid van het terrein. Lichtinstallaties zullen zorgvuldig ingepast worden om overlast voor mens en zoals hockey, en tennis, maar ervan is ook voor andere en andersnatuurlijke inpassing dit in en een volgende van fasedenader samen met planologen, verlichtingsdier te voorkomen. Denkvoetbal aan de standaard toepassing LED, ruimte beperken van de lichtverstrooiing, positionering veldenuitwerken, of het werken met tijdschakelaars. Landschapsen openbare ruimte ontwerpers zullen dit in een volgende fase nader uitwerken, samen met planologen, verlichtingsen sporttechnische experts.