Bijlage 1 - Projectnota Buiteneiland.pdf
Tekst van het document
[Logo Gemeente Amsterdam]
Projectnota Buiteneiland Juli 2021
Projectnota Buiteneiland Juli 2021
Inhoud
Ecologische inrichting van zonneweides 42
Inhoudsopgave
Projectnota Buiteneiland
1
1. Samenvatting
5
Regionale Energie Strategie (RES)
Uitgangspunten voor IJburg
5
7. Programma
45
Het plan voor Buiteneiland
6
1.
Samenvatting
Geleidelijk, duurzaam en circulair 2. Inleiding
7.1 Uitgangspunten voor de programmering en sociale veiligheid
7.2 Sport en bewegen
47 DEEL 1 Algemeen
15
2.
Inleiding
9
3.
Strandeiland en Buiteneiland
11
4.
Het DNA van Buiteneiland
15
7.3 Kunst en cultuur De regio 15
DNA landschap en water
7.4 Watersport
15
DNA stad 15
7.5 Natuureducatie
DNA bewoners
17
5. Ruimtelijk frame
19
5 45
7
9
3. Strandeiland en Buiteneiland 11 4. Het DNA van Buiteneiland
43
48
49
50
7.6 Woningbouw
51
DEEL 2 Hardware
5.1 Onderdelen ruimtelijk frame
19
Assen 19 Contouren en zichtlijnen 20 Volume en deelgebieden 20 Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering Groenstructuur 22 Zonering programma, brug en focuspunten 22 Samenvatting ruimtelijk frame 23 5.2 Dijkprofielen
5. 21
Ruimtelijk frame
19
5.1
Onderdelen ruimtelijk frame
19
5.2
Dijkprofielen
30
30
6. Ambities biodiversiteit en duurzaamheid
DEEL 3 Software
37
6. 6.1 Biodiversiteit IJmeer-Markermeer
6.2 Duurzaamheid
38
Vier uitgangspunten
38
37
Uitgangspunt 1: Duurzaam natuurlandschap
7. 39
Uitgangspunt 2: Zelfvoorzienend en energieleverend eiland Uitgangspunt 3: Circulair en adaptief eiland
41
Uitgangspunt 4: Duurzame verbondenheid
41
Tijdelijk zonneveld op water tijdens de aanlegfase
42
40
Ambities biodiversiteit en duurzaamheid
37
6.1
Biodiversiteit IJmeer-Markermeer
37
6.2
Duurzaamheid
38
Programma 7.1
45
Uitgangspunten programmering en sociale veiligheid
45
7.2
Sport en bewegen
47
7.3
Kunst en cultuur
48
7.4
Watersport
49
Flexibiliteit
42
7.5
Natuureducatie
50
Aansluiting
42
7.6
Woningbouw
51
2
8. Bereikbaarheid en ontsluiting
53
10.2 Ontwerp gronddepot
63
11. Juridisch planologische strategie 8.1 Over land
Inhoud 65
53
8. 8.2. Over water
Vormgeving
Bereikbaarheid en ontsluiting 55
9. Ontwikkelstrategie en fasering
8.1
Over land
8.2 57
Over water
11.1 Wettelijk kader
5365 53
Maatwerkvoorschrift: gebiedsgericht bodembeleid
55 Buiteneiland in Omgevingsvisie 2050 12. Participatie
69
DEEL 4 Tijdlijn
12.1 Participatievisie
69
9.
Werkwijze 69
9.1. Geleidelijke groei en tijdelijk programma
9.2. Fasering in zes stappen
57
Ontwikkelstrategie en fasering
65
14.
Planning op hoofdlijnen Van Principenota naar Projectnota
15.
Samenvatting financiën
Colofon
84
85
75 77
Geleidelijke groei en tijdelijkEen programma 57 eiland voor leren en ontwikkelen
9.2
Fasering in zes stappen
Aanleg ringdijk, werkterrein en toegangsdam
Circulair landmaken 58
Participatiestrategie
10.1
Aanvoer grond en techniek
Participatieteam
10.2
Ontwerp gronddepot
Participatieprogramma’s
Loswal, vaargeul, moerasbos, grondbank inrichting
FASE 3: Openstellen voor bezoekers (2025-2031)
58
Participatieplannen Participatieagenda’s
59
70
57 12.2 Organisatieontwerp
58
Bijlagen
70
Vaste puntenkaart
79
Grenzenkaart IJburg
80
Montage Buiteneiland in de omgeving
81
70
Aanbevelingen voor het Landschapsplan
82
70
Van principenota naar projectnota
84
63
63
70
63
71 71
Colofon
13. Proces 73 Herprofilering van zuidelijke dijk en start aanleg groene oevers
78
57
9.1
FASE 2: Start circulair land maken (2023-2026)
65
83
57
FASE 1: Start uitvoeringswerkzaamheden (2022-2023) 58
10.
83
85
59
DEEL 5 Proces en organisatie 11.
Juridisch-planologische strategie 60
FASE 4: Oplevering eerste definitieve programma (2032-2037)
11.1
65
13.1 Besluitvorming projectnota en investeringsnota 73
Wettelijk kader
Land maken westzijde gereed, eerste sportvelden klaar
65
60
13.2 Voorbereiding uitvoering 73
12.
Participatie
FASE 5: Afronden land maken oostzijde (2038-2045)
69
60
12.1
Visie en werkwijze
12.2
Organisatieontwerp
Het groene karakter wint aan kracht. Gebied steeds beter bruikbaar voor tijdelijk en definitief programma 60
FASE 6: Afronding inrichting eiland (2045-2050)
13.
Proces
10. Circulair land maken
63
10.1 Aanvoer grond en techniek Aanvoer en toepassen grond
63
Technieken land maken
63
13.1
73
70 13.4 Doorlooptijd gebiedsontwikkeling 73
61
Buiteneiland is afgerond, de gebiedsontwikkeling is klaar
69
13.3 Investeringsbesluiten per fase
61
14. Planning
Besluitvorming projectnota en 15. Samenvatting financiën investeringsnota
Bijlagen
13.2 63
Voorbereiding uitvoering
13.3
Investeringsbesluiten per fase
13.4
Doorlooptijd gebiedsontwikkeling
78
7375 77
73 73
Aanbevelingen voor het Landschapsplan
Proces:
73
82
73 82
3
[Afbeelding 1.1: Ligging van Buiteneiland in het IJmeer. Tussen Waterland en Vuurtoreneiland (boven) en Strandeiland (onder)] Afb. 1.1: Ligging van Buiteneiland in het IJmeer. Tussen Waterland en Vuurtoreneiland (boven) en Strandeiland (onder)
4
1. Samenvatting 1. Samenvatting Amsterdam gaat een parkeiland maken in het IJmeer: Buiteneiland. Een eiland op de grens van land en water; een ‘groen anker’ in het IJ ter afronding van IJburg, bestemd voor groen, natuur, recreatie en cultuur. Het is een eiland voor iedereen; openbaar en toegankelijk. zal langzaam groeienEen op circulaire wijze. Daarom presenteert Projectnota Buiteneiland geen maar een groeiproces. Deze nota Amsterdam gaat een parkeiland maken inBuiteneiland het IJmeer: Buiteneiland. Met Buiteneiland wordt IJburg voltooid en eindplaatje, krijgt de IJburgbaai zijn definitieve verbeeldt en beschrijft het ruimtelijk frame met daarin de contouren, de ligging en de dijken van en op het eiland, ofwel ‘de hardware’. Ook is er een doorkijk met een beschrijving op hoofdlijnen van de ambities opbereikbaarheid, de grens vanhet land en water; ‘groen‘de anker’ in. het IJ ter IJburgbaai plaats met zijn waterrecreatie, boulevards en strand voor deeiland inrichting, basisontwerp en een programma: software’ Nadere uitwerking hiervan vindtvorm. samenDe metstadse de Amsterdammers in de volgende fase van de ontwikkeling met hetvormt Landschapsplan (vaststelling verwacht in 2027). afronding van IJburg, bestemd voor groen, natuur, recreatie en cultuur. enerzijds een contrast met het weidse IJmeer ten oosten van IJburg, maar staat
Het is een eiland voor iedereen; openbaar en toegankelijk. Buiteneiland
hier anderzijds via het water en via een aantal lange zichtlijnen ook blijvend
de dijken van en op het eiland, ofwel ‘de hardware’. Ook is er een doorkijk
bepalen ook de indeling van het eiland in vier deelgebieden, die verschillen in
Buiteneiland zal tijdelijk ook een grondbank zijn: de aanleg bestaat uit grond die vrijkomt bij projecten in Amsterdam. Duurzaamheid is in alle opzichten een kernbegrip voor Buitenland: behalve circulair groeien circulaire wijze. Projectnota mee in contact. De ligging en de ruwe contouren van het Buiteneiland al in is gebeurtzal hetlangzaam landmaken ook zoveelop mogelijk emissievrij. HetDaarom eiland zelfpresenteert zal energieneutraal en bij voorkeur energieleverend functioneren. En misschien nog wel het belangrijkste: ecologische zijn Buiteneiland een belangrijke groene stepping stone tussen Waterland en de Diemervijfhoek, verbonden in de Boog om de Oost met Strandeiland en Centrumeiland. Ook is het een stepping stone voor de Amsterdammers, Buiteneiland geen eindplaatje, maar een groeiproces. Deze nota verbeeldt 1995 vastgelegd. De definitieve contouren zijn bepaald met zichtlijnen vanaf in de verbinding tussen de stad en de grote open ruimte van het IJmeer. Voor recreanten zal Buiteneiland een aangename bestemming zijn voor een dagje uit. Met Buiteneiland wint Amsterdam een gebied dat er en beschrijft het ruimtelijk frame met daarin de contouren, de ligging en het water, Durgerdam en verschillende punten vanaf IJburg.
Deze zichtlijnen nog niet is: een baken van natuur, cultuur en sport voor ruimte en rustzoekende Amsterdammers, een voorbeeld van duurzame gebiedsontwikkeling in de metropoolregio. Met Buiteneiland IJburg voltooid en krijgt de IJburgbaai zijn definitieve vorm. stadse IJburgbaai met zijnhoogte. waterrecreatie, boulevards strand vormt enerzijds een contrast het weidse met eenwordt beschrijving op hoofdlijnen van de ambities voor de De inrichting, Buiteneiland zaleneen grootte krijgen van ruim 40met hectare waarIJmeer groenten en oosten van IJburg, maar staat hier anderzijds via het water en via een aantal lange zichtlijnen ook blijvend mee in contact. De ligging en de ruwe contouren van Buiteneiland zijn al in 1995 vastgelegd. De bereikbaarheid, het basisontwerp en programma: ‘de software’. Nadere natuur het decor vormen voor een programma met sport, recreatie en cultuur. definitieve contouren zijn bepaald met zichtlijnen vanaf het water, Durgerdam en verschillende punten vanaf IJburg. Deze zichtlijnen bepalen ook de indeling van het eiland in vier deelgebieden, die verschillen uitwerking hiervan vindt samen met de40 Amsterdammers in het de decor vormen voor een Ter programma versterkingmet van de biodiversiteit en de vanvan hetdeIJmeer wordtende in hoogte. Buiteneiland zal een grootte krijgen van ruim hectare waar groenplaats en natuur sport, recreatie en cultuur.
Ter natuur versterking biodiversiteit de natuur van het volgende IJmeer wordtfase de oostzijde een nat rietlandschap. Verder is aan de oostzijde buitendijks ruimte voor onderwaternatuur. van de ontwikkeling met het Landschapsplan (vaststelling oostzijde een nat rietlandschap. Verder is aan de oostzijde buitendijks ruimte
verwacht in 2027).
Uitgangspunten voor IJburg
voor onderwaternatuur.
Buiteneiland zal tijdelijk ook een grondbank zijn: de aanleg bestaat uit grond
Uitgangspunten voor IJburg
ecologische Buiteneiland is een belangrijke groene stepping stone tussen
Centrumeiland, Strandeiland en Buiteneiland. De uitgangspunten voor IJburg
Waterland en de Diemervijfhoek, verbonden in de Boog om de Oost met
zijn nog altijd dezelfde als in de jaren negentig: IJburg is één eilandenrijk
Strandeiland en Centrumeiland. Ook is het een stepping stone voor de
waarvan de eilanden elk op eigen wijze een bijdrage leveren aan de stad
Amsterdammers, in de verbinding tussen de stad en de grote open ruimte van
Amsterdam. IJburg is ‘te gast’ in het IJmeer en IJburg wordt als groenblauwe
het IJmeer. Voor recreanten zal Buiteneiland een aangename bestemming zijn
woon- en werklocatie in het IJmeer ontwikkeld. Zowel de aanleg als de
voor een dagje uit.
bebouwing van de eilanden en toekomstige recreatie dient in afstemming te
Met Buiteneiland wint Amsterdam een gebied dat er nog niet is: een baken
zijn met de bijzondere ecologische waarde van het IJmeer-Markermeer, dat is
van natuur, cultuur en sport voor ruimte en rustzoekende Amsterdammers, een
aangewezen als een Natura 2000-gebied. Dit betekent dat het onder Europese
voorbeeld van duurzame gebiedsontwikkeling in de metropoolregio.
richtlijnen en de Nederlandse Natuurbeschermingswet valt. De ontwerpprincipes
Het eiland maakt deel uit van de IJburgarchipel in Amsterdam Oost, grenzend aan het IJmeer-Markermeer. Medio jaren negentig besloot de gemeente Amsterdam om de uitbreidingslocatie IJburg aan te leggen, die vrijkomt bij projecten in Amsterdam. Duurzaamheid is in alle opzichten Het eiland maakt deel uit van de IJburgarchipel in Amsterdam Oost, grenzend in 2 fasen. IJburg 1 bestaat uit Steigereiland, Haveneiland en de Rieteilanden. IJburg 2 omvat Centrumeiland, Strandeiland en Buiteneiland. De uitgangspunten voor IJburg zijn nog altijd dezelfde als in de jaren een kernbegrip voor Buitenland: circulair gebeurt het landmaken aan hetIJburg IJmeer-Markermeer. Medio jarenwordt negentig besloot de gemeente negentig: IJburg is één eilandenrijk waarvan debehalve eilanden elk op eigen wijze een bijdrage leverenook aan de stad Amsterdam. is ‘te gast’ in het IJmeer en IJburg als groenblauwe woonen werklocatie in het IJmeer ontwikkeld. Zowel de aanleg als de bebouwing van de eilanden en toekomstige recreatie dient in afstemming te zijn met de bijzondere ecologische waarde van het IJmeer-Markermeer, datIJburg is zoveel mogelijk emissievrij. Het eiland zelf zal energieneutraal en bij voorkeur Amsterdam om de uitbreidingslocatie IJburg aan te leggen, in 2 fasen. 1 aangewezen als een Natura 2000-gebied. Dit betekent dat het onder Europese richtlijnen en de Nederlandse Natuurbeschermingswet valt.
De ontwerpprincipes uit de jaren negentig over hoe de eilanden zich energieleverend functioneren. En misschien nog wel het belangrijkste: het bestaat uit Steigereiland, Haveneiland en de Rieteilanden. IJburg 2 omvat tot het bestaande land en het water verhouden, zijn nog altijd van kracht. Rondom IJburg liggen
uit de jaren negentig over hoe de eilanden zich tot het bestaande land en het water verhouden, zijn nog altijd van kracht. Rondom IJburg liggen 5
Pampuseiland, Vuurtoreneiland, het Muiderslot en Fort Diemerdam; onderdelen van de Stelling van Amsterdam die op de werelderfgoedlijst van Unesco staat. De schootsvelden rondom de onderdelen blijven vrij van bebouwingVuurtoreneiland, en de zichtlijn tussen enFort Pampus, open. Pampuseiland, hetVuurtoreneiland Muiderslot en Diemerdam; onderdelen De vier landschappelijke bouwstenen voor Buiteneiland zijn:
van de Stelling van Amsterdam die op de werelderfgoedlijst van Unesco staat.
Op hoofdlijnen is het plan voor IJburg weliswaar hetzelfde gebleven, het ontwerp is in de loop der jaren verder ontwikkeld. Zo is de groeiende vraag naar woningen, de daarbij behorende voorzieningen en de
De schootsvelden rondom de onderdelen blijven bebouwing en de • Het voor ‘fort’, waarmee (2018) wordtisbedoeld het hogerevastgesteld markanteom volume op het noodzakelijke aandacht voor duurzaamheid van invloed opvrij het van ontwerp van vandaag. In de uitgangspuntennotitie Strandeiland door het stadsbestuur Buiteneiland te positioneren als ‘een groen anker aan het IJ’. Op dit grotendeels onbewoonde eiland is ruimte is voor een bijzondere inrichting die betekenis heeft voorrondom de hele stad. het bestemmingsplan van 2009 waren zichtlijn tussen Vuurtoreneiland en Pampus, open. eiland. Het fort krijgt een In lage, natte voet, gevormd door natvoor Buiteneiland 1.500 woningen gereserveerd en 6.200 woningen voor Strandeiland. Met de uitgangspuntennotitie is bestuurlijk de keuze gemaakt op Strandeiland een groter aantal woningen te bouwen: 8.000, zodat er op rietland en een moerasbos. Buiten het eiland is het mogelijk om onder Buiteneiland meer ruimte is voor groen en recreatie. Met één voorwaarde: een deel van de sportvelden voor IJburg 2 komen op Buiteneiland. Het gaat hierbij concreet om 5,5 hectare aan sportvoorzieningen.
Op hoofdlijnen is het plan voor IJburg weliswaar hetzelfde gebleven, het
de waterspiegel een onderwaternatuurlandschap aan te leggen. Al deze
ontwerp is in de loop der jaren verder ontwikkeld. Zo is de groeiende vraag
elementen zijn onderdeel van de ‘Boog om de Oost’.
Het plan voorde Buiteneiland naar woningen, daarbij behorende voorzieningen en de noodzakelijke
•
Midden op het eiland komt een hoger gelegen, droog bos met een
aandacht duurzaamheid invloed op bouwstenen, het ontwerp van In ontwerpopgaves: debeschutte sport, spelen en bewegen. Buiteneilandvoor wordt een collage van van landschappelijke met eenvandaag. aantal majeure brug tussenbinnenruimte Strandeiland envoor Buiteneiland, een bijzonder publiek programma voor Amsterdam en de regio en een zeer afwisselende, natuurlijke openbare ruimte landschappelijk ‘fort’ en taluds. Het frame’ voor de groei ontwikkeling van Buiteneiland debos, uitgangspunten en ambities de uitgangspuntennotitie voor Strandeiland (2018) is met dooreen het stadsbestuur • ‘ruimtelijk De westkop wordt een en glooiende helling, omgeven legt door met voor het laatste eiland van de IJburg ruimtelijk vast. Dit frame is het casco van het eiland: het wordt laag voor laag opgebouwd en vormt de onderlegger, de ‘hardware’ voor verdere uitwerking en inpassing. De doorzichten en een gebouw dat in de heuvel is ingebed. Vanaf hier is een onderdelen zijn: Assen, Contouren en zichtlijnen; Volume en deelgebieden; Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering; Groenstructuur; Zonering programma, brug en focuspunten.
vastgesteld om Buiteneiland te positioneren als ‘een groen anker aan het IJ’. Op dit grotendeels onbewoonde eiland is ruimte is voor een bijzondere inrichting
De vier landschappelijke bouwstenen Buiteneiland zijn: die betekenis heeft voor de helevoor stad. In het bestemmingsplan van 2009 waren
voor Buiteneiland 1.500 woningen gereserveerd en 6.200 woningen voor
ruim en spectaculair uitzicht op het silhouet van Amsterdam.
•
De noordoever wordt stevig, hier ligt de loswal (een laad- en loskade voor de beunschepen met grond). De zuidwestoever ligt beschut en biedt
• Het ‘fort’, waarmee wordt bedoeld het hogere markante volume op het eiland. Het fort krijgt rondom een lage, natte voet, gevormd door nat rietland en een moerasbos. Buiten het eiland is het mogelijk om Strandeiland. Met de uitgangspuntennotitie is bestuurlijk de keuze gemaakt oevers, steigers en rietkragen; het water is hier direct ruimte voor onder de waterspiegel een onderwaternatuurlandschap aan te leggen. Al deze elementen zijn onderdeel van de ‘Boog omglooiende de Oost’. •opMidden op het eiland komt een hoger gelegen, droog bos met een beschutte binnenruimte voor sport, spelen en bewegen. Strandeiland een groter aantal woningen te bouwen: 8.000, zodat er op toegankelijk. • De westkop wordt een glooiende helling, omgeven door bos, met doorzichten en een gebouw dat in de heuvel is ingebed. Vanaf hier is een ruim en spectaculair uitzicht op het silhouet van Amsterdam. Buiteneiland meer ruimte is voor groen en recreatie. Met één voorwaarde: een • De noordoever wordt stevig, hier ligt de loswal (een laad- en loskade voor de beunschepen met grond). De zuidwestoever ligt beschut en biedt ruimte voor glooiende oevers, steigers en rietkragen; het water deel vandirect de sportvelden Buiteneiland is voor alle IJburgers, maar ook voor bezoekers uit heel Amsterdam is hier toegankelijk. voor IJburg 2 komen op Buiteneiland. Het gaat hierbij
concreet om 5,5 hectare aan sportvoorzieningen.
en elders. Het natuurlijke, publieke en openbare karakter van het eiland is
aantal majeure ontwerpopgaves: de brug tussen Strandeiland en Buiteneiland,
helft van het eiland houdt lang het karakter van binnenwater, waardoor hier
een bijzonder publiek programma voor Amsterdam en de regio en een zeer
mogelijk plaats is voor tijdelijke zonnepanelen. De eerste sportvelden in het
afwisselende, natuurlijke openbare ruimte met een landschappelijk ‘fort’ en
westelijke deel worden eind 2032 opgeleverd. Naast de formele sportvelden,
taluds. Het ‘ruimtelijk frame’ voor de groei en ontwikkeling van Buiteneiland legt
gaat Buiteneiland ook ruimte bieden aan wandelen, fietsen, cultuur en
de uitgangspunten en ambities voor het laatste eiland van de IJburg ruimtelijk
andere informele vormen van sport. Aansluitend bij de kernwaarden voor
vast. Dit frame is het casco van het eiland: het wordt laag voor laag opgebouwd
Buiteneiland zijn alle sportvelden openbaar toegankelijk voor iedereen. Een klein
en vormt de onderlegger, de ‘hardware’ voor verdere uitwerking en inpassing.
woningbouwprogramma van maximaal 500 woningen is mogelijk. Ook hiervoor
De onderdelen zijn: Assen, Contouren en zichtlijnen; Volume en deelgebieden;
geldt dat dit het natuurlijke, publieke en openbare karakter van Buiteneiland
Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering; Groenstructuur;
moet versterken.
Buiteneiland is voor alle IJburgers, maar ook voor bezoekers uit heel Amsterdam en elders. Het natuurlijke, publieke en openbare karakter van het eiland is maatgevend voor het toekomstige gebruik. In het maatgevend voornaar hetoost toekomstige gebruik. In basisontwerp vaneiland het houdt lang het basisontwerp van het ruimtelijk frame krijgt het nieuwe parkeiland een geleidelijke zonering van west (drukte, voorzieningen) (rust, natuurbeleving). Dehet oostelijke helft van het Het plan Buiteneiland ruimtelijk frame krijgt nieuwe een Naast geleidelijke zonering van gaat karakter vanvoor binnenwater, waardoor hier mogelijk plaats is voor tijdelijke zonnepanelen. De eerste sportvelden in het westelijke deelhet worden eind parkeiland 2032 opgeleverd. de formele sportvelden, Buiteneiland ook ruimte bieden aan wandelen, fietsen, cultuur en andere informele vormen van sport. Aansluitend bij de kernwaarden voor Buiteneiland zijn alle sportvelden openbaar toegankelijk Buiteneiland wordt een collage van landschappelijke bouwstenen, met een west (drukte, voorzieningen) naar oost (rust, natuurbeleving). De oostelijke voor iedereen. Een klein woningbouwprogramma van maximaal 500 woningen is mogelijk. Ook hiervoor geldt dat dit het natuurlijke, publieke en openbare karakter van Buiteneiland moet versterken.
Zonering programma, brug en focuspunten. 6
Het eiland is zeer geschikt voor buitenkunst, kunstmanifestaties, als ruimte voor experimenteren en innoveren, natuurontwikkeling, natuureducatie en energiewinning.
Het eiland is zeer geschikt voor buitenkunst, kunstmanifestaties, als ruimte
Geleidelijk, duurzaam en circulair
Participatie vormt een belangrijk onderdeel van de ontwikkelstrategie van
langer duren dan die van andere kunstmatige eilanden. Allereerst komt er
Buiteneiland. Het eiland krijgt een grootstedelijke betekenis; Amsterdammers
een ringdijk en een toegangsdam van Strandeiland naar Buiteneiland. Daarna
zullen dan ook nadrukkelijk in de toekomst op verschillende momenten worden
aan de noordoever een loswal voor de boten die de grond aanvoeren en een
Participatie vormt een belangrijk onderdeel van de ontwikkelstrategie van Buiteneiland. Het eiland krijgt een grootstedelijke betekenis; Amsterdammers zullen dan ook nadrukkelijk in de toekomst op voor experimenteren en innoveren, natuurontwikkeling, natuureducatie en Het eiland wordt geleidelijk, duurzaam en circulair ontwikkeld door gebruik verschillende momenten worden uitgenodigd om mee te denken over het programma. Gedurende de lange ontwikkeling en daarna, zal er steeds ruimte blijven in het programma zodat ook Amsterdammers energiewinning. te makenontsloten. van grond dieeiland vrijkomt andere projecten in Amsterdam waarbij van de toekomst steeds hun eigen kleur kunnen geven aan Buiteneiland. Het eiland wordt met een brug naar Strandeiland Op het komtbij een halte van een HOV-buslijn naar Weesp en BijlmerArena. Op Buiteneiland wordt emissievrije mobiliteit vanaf de start gestimuleerd. Het eiland is autoluw en wandelen, fietsen en elektrisch open¬baar vervoer krijgen prioriteit. de Grondbank van Amsterdam een centrale rol speelt. Hierdoor zal de aanleg [Afbeelding 1.2: Het ruimtelijk frame is het casco van het eiland en vormt het stramien waarbinnen Buiteneiland gaat groeien]
Geleidelijk, duurzaam en circulair uitgenodigd om mee te denken over het programma. Gedurende de lange
gronddepot. Vanaf 2026 kunnen de Amsterdammers kennis komen maken met
ontwikkeling en daarna, zalenercirculair steedsontwikkeld ruimte blijven in hetteprogramma zodat Buiteneiland. 2032 volgen de sportvelden zodra dit een financieel – ook Het eiland wordt geleidelijk, duurzaam door gebruik maken van grond dieook vrijkomt bij andere projecten In in Amsterdam waarbij de Grondbank en van–Amsterdam centrale kan rol speelt. Hierdoor zal de aanleg langer duren dan die van andere kunstmatige eilanden. Allereerst komt er een ringdijk en een toegangsdam van Strandeiland naar Buiteneiland. Daarna aan de noordoever een loswal Amsterdammers van de toekomst steeds hun eigen kleur kunnen geven aan zo snel mogelijk de brug. Daarna wint het groen op dit eiland snel aan kracht en voor de boten die de grond aanvoeren en een gronddepot. Vanaf 2026 kunnen de Amsterdammers kennis komen maken met Buiteneiland. In 2032 volgen de sportvelden en – zodra dit financieel kan – ook zo Buiteneiland. Het eiland wordt met een brug naar Strandeiland ontsloten. Op is het voor een steeds groter deel bruikbaar voor programma. Vanaf circa 2045snel mogelijk de brug. Daarna wint het groen op dit eiland snel aan kracht en is het voor een steeds groter deel bruikbaar voor programma. Vanaf circa 2045-50 is Buiteneiland een feit. De ontwikkeling van het eiland een halte nemen. van een HOV-buslijn en er Bijlmer-Arena.
is Buiteneiland Buiteneiland zal ruimkomt 25 jaar in beslag Met Buiteneiland naar krijgt Weesp Amsterdam een heel nieuw groengebied50 bij wat in niets lijkt opeen wat feit. er nu te vinden is binnen de gemeentegrenzen; een overal openbaar en toegankelijk parkeiland dat in alle fasen van de ontwikkeling interessant is voor Amsterdammers van alle leeftijden. Op Buiteneiland wordt emissievrije mobiliteit vanaf de start gestimuleerd. Het De ontwikkeling van Buiteneiland zal ruim 25 jaar in beslag nemen. Met eiland is autoluw en wandelen, fietsen en elektrisch open¬baar vervoer krijgen
Buiteneiland krijgt Amsterdam er een heel nieuw groengebied bij wat in niets
prioriteit.
lijkt op wat er nu te vinden is binnen de gemeentegrenzen; een overal openbaar en toegankelijk parkeiland dat in alle fasen van de ontwikkeling interessant is voor Amsterdammers van alle leeftijden.
Afb. 1.2: Het ruimtelijk frame is het casco van het eiland en vormt het stramien waarbinnen Buiteneiland gaat groeien
7
[Afbeelding. 2.1: Ontwerp voor IJburg (1995). Bron: Ontwerpteam IJburg (Gemeente Amsterdam, Palmboom & Van den Bout, HNS Landschapsarchitecten] Afb. 2.1: Ontwerp voor IJburg (1995). Bron: Ontwerpteam IJburg (Gemeente Amsterdam, Palmboom & Van den Bout, HNS Landschapsarchitecten
8
2. Inleiding 2. Inleiding Buiteneiland maakt deel uit van de IJburgarchipel, een groep van kunstmatige eilanden in het IJmeer. De woonwijk IJburg is een uitbreidingslocatie aan de oostkant van Amsterdam. Medio jaren negentig beslootBuiteneiland de gemeente Amsterdam omuit IJburg twee fases aan te leggen. de 1e fase 1) zijn Steigereiland, opdracht Haveneilandgegeven en de Rieteilanden aangelegd.van In Structuurvisie Amsterdam 2040; Economisch maakt deel vaninde IJburgarchipel, eenIngroep van(IJburg kunstmatige tot het opstellen deze Projectnota Buiteneiland en eensterk en duurzaam (2011) is de 2e fase van IJburg (IJburg 2) als uitleglocatie voor woningbouw opgenomen. IJburg 2 bestaat uit Centrumeiland, Strandeiland en Buiteneiland. De economische crisis deed in 2008 zijn in het De woonwijk IJburg is van eenveel uitbreidingslocatie aanstilgezet, waaronderinvesteringsnota intrede eilanden in Amsterdam. Dit IJmeer. had tot gevolg dat de planvorming ontwikkellocaties werd die voor IJburg 2. voor het circulair landmaken.
de oostkant van Amsterdam. Medio jaren negentig besloot de gemeente
Ondanks de crisis bleef de vraag naar woningen in Amsterdam groeien. In antwoord daarop werd in 2016 de nota Koers 2025 vastgesteld waarin ontwikkellocaties zijn aangewezen voor de groeiende stad, Amsterdam om IJburg in twee fases aan te leggen. In de 1e fase (IJburg 1) zijn Deze projectnota verbeeldt en beschrijft het ruimtelijk frame, met daarin de waaronder IJburg 2. De planvorming ging opnieuw van start. In 2016 werd het investeringsbesluit en stedenbouwkundig plan voor Centrumeiland vastgesteld, in 2019 die voor Strandeiland. Deze twee Steigereiland, Haveneiland debieden Rieteilanden In en Structuurvisie contouren, de ligging envan deBenW dijken van op het eiland, ofwel ‘devast: hardware’. groenblauwe woon- en werkwijken gaanen plek aan 1.500 aangelegd. (Centrumeiland) 8.000 woningen. Op 24 september 2019 stelde het college ook de en Principenota voor Buiteneiland een groen eiland met een grootstedelijke betekenis, een nieuw park voor de stad, een ‘groen anker’ in het IJ. Amsterdam 2040; Economisch sterk en duurzaam (2011) is de 2e fase van IJburg Ook is er een doorkijk met een beschrijving op hoofdlijnen van de ambities
(IJburg 2) als uitleglocatie voor woningbouw opgenomen. IJburg 2 bestaat uit
voor de inrichting, bereikbaarheid en het basisontwerp en programma: ‘de
ontwikkellocaties werd stilgezet, waaronder die voor IJburg 2.
de volgende fase van de ontwikkeling met het Landschapsplan (vaststelling
Aanvankelijk waren in het vigerende bestemmingsplan van 2009 voor Buiteneiland 1.500 woningen gereserveerd en 6.200 woningen voor Strandeiland. Met de uitgangspuntennotitie voor Strandeiland (2018) Centrumeiland, Strandeiland en aantal Buiteneiland. economische crisis deed in zodat er opsoftware’. deislange doorlooptijd van aanleg van Buiteneiland, heeft het stadsbestuur de keuze gemaakt het woningen De op Strandeiland te verhogen tot 8.000, BuiteneilandVanwege meer ruimte voor groen en recreatie. Opde Buiteneiland komt dus een deel van de benodigde sportvelden voor IJburg 2. Het gaat hierbij concreet om 5,5 hectare aan sportvoorzieningen. Bij de vaststelling van de Principenota Buiteneiland heeft het college van BenW opdracht 2008 zijn intrede in Amsterdam. Dit had tot gevolg dat de planvorming van veel vindt de nadere uitwerking hiervan samen met de Amsterdammers gegeven plaats intot het opstellen van deze Projectnota Buiteneiland en een investeringsnota voor het circulair landmaken.
verwacht eenzelfde soort. plan eendoorkijk stedenbouwkundig plan,op maar dan Deze projectnota verbeeldt en beschrijft het ruimtelijk frame, met daarin de contouren, de ligging en de dijken van en op het2027): eiland, ofwel ‘de hardware’ Ook isals er een met een beschrijving hoofdlijnen van de ambities voor de inrichting, bereikbaarheid en het basisontwerp en programma: ‘de software’ . Vanwege de lange doorlooptijd van de aanleg van Buiteneiland, vindt de nadere uitwerking Ondanks de crisis bleef de vraag naar woningen in Amsterdam groeien. voor een landschappelijk gebied. Ook bevat deze projectnota een beschrijving hiervan samen met de Amsterdammers plaats in de volgende fase van de ontwikkeling met het Landschapsplan (vaststelling verwacht 2027): eenzelfde soort plan als een stedenbouwkundig plan, maar dan In antwoord daarop werd in 2016 de nota Koers 2025 vastgesteld waarin van de ambities op hoofdlijnen voor duurzaamheid, de participatievisie en de voor een landschappelijk gebied. Ook bevat deze projectnota een beschrijving van de ambities op hoofdlijnen voor duurzaamheid, de participatievisie en de manier waarop het eiland circulair wordt aangelegd; ontwikkellocaties zijn aangewezen dede groeiende waaronder IJburg waarop het eiland –circulair wordt vrijgekomen grond met vrijgekomen grond uit projecten elders in devoor stad via Grondbankstad, van Amsterdam.
Uitgangspunt tijdens demanier gehele ontwikkelingsperiode ruim 25 jaar – is aangelegd; een openbaar met en toegankelijk eiland dat inuit elke fase van2.deDe ontwikkeling iets interessants te bieden heeft voor bezoekers. planvorming ging opnieuw van start. In 2016 werd het investeringsbesluit projecten elders in de stad via de Grondbank van Amsterdam. en stedenbouwkundig plan voor Centrumeiland vastgesteld, in 2019 die voor
Uitgangspunt tijdens de gehele ontwikkelingsperiode – ruim 25 jaar – is een
aan 1.500 (Centrumeiland) en 8.000 woningen. Op 24 september 2019 stelde
interessants te bieden heeft voor bezoekers.
Projectnota Buiteneiland wordt gelijktijdig met de Investeringsnota voorbereiding circulair landmaken aangeboden aan BenW. Vervolgens wordt de gemeenteraad gevraagd een investeringsbesluit te nemen, Deze tweevan groenblauwe woonen2021 werkwijken gaan plek bieden openbaar en toegankelijk eiland dat in elke fase van de ontwikkeling iets wat naarStrandeiland. verwachting aan het einde het derde kwartaal van plaats vindt.
het college van BenW ook de Principenota voor Buiteneiland vast: een groen eiland met een grootstedelijke betekenis, een nieuw park voor de stad, een
Projectnota Buiteneiland wordt gelijktijdig met de Investeringsnota
‘groen anker’ in het IJ.
voorbereiding circulair landmaken aangeboden aan BenW. Vervolgens wordt de gemeenteraad gevraagd een investeringsbesluit te nemen, wat naar verwachting
Aanvankelijk waren in het vigerende bestemmingsplan van 2009 voor
aan het einde van het derde kwartaal van 2021 plaats vindt.
Buiteneiland 1.500 woningen gereserveerd en 6.200 woningen voor Strandeiland. Met de uitgangspuntennotitie voor Strandeiland (2018) heeft het stadsbestuur de keuze gemaakt het aantal woningen op Strandeiland te verhogen tot 8.000, zodat er op Buiteneiland meer ruimte is voor groen en recreatie. Op Buiteneiland komt dus een deel van de benodigde sportvelden voor IJburg 2. Het gaat hierbij concreet om 5,5 hectare aan sportvoorzieningen. Bij de vaststelling van de Principenota Buiteneiland heeft het college van BenW 9
[Afbeelding 3.1: Luchtfoto land maken voor IJburg 2 , augustus 2020. Zichtbaar is het westelijke deel van Strandeiland] Afb. 3.1: Luchtfoto land maken voor IJburg 2 , augustus 2020. Zichtbaar is het westelijke deel van Strandeiland
10
3. Strandeiland en Buiteneiland 3. Strandeiland en Buiteneiland De ontwikkelingen op Strandeiland en Buiteneiland hebben veel met elkaar te maken. De eilanden worden verbonden door een brug en ontwikkelingen vinden gelijktijdig plaats. Daarom is het belangrijk dat de projectteams regelmatig afstemmen over de verschillende raakvlakken tussen de projecten. Dit te betreft in ieder2. geval: De ontwikkelingen op Strandeiland en Buiteneiland hebben veel met elkaar Participatie – De ervaringen zoals opgedaan bij het Strandeiland worden
maken. De eilanden worden verbonden door een brug en ontwikkelingen vinden 1. Juridisch-planologisch gelijktijdig plaats. Daarom is het belangrijk dat de projectteams regelmatig
meegenomen voor Buiteneiland. Ook vindt er afstemming plaats over de verschillende participatietrajecten zodat wordt voorkomen dat deze door elkaar
Tussen beide eilanden zit een sterke ruimtelijke relatie. Dit vraagt stedenbouwkundig om een integrale aanpak. De uitwerkingen daarvan zullen uiteindelijk haar weerslag krijgen in de juridisch-planologische afstemmen over de verschillende raakvlakken tussen de projecten. Dit betreft in heen gaan lopen. vormgeving van de plannen voor Buiteneiland.
ieder geval:
[Afbeelding 3.2: Groen en wonen wordt uitgewisseld: meer groen op Buiteneiland, meer woningen op Strandeiland. Bron: Uitgangspuntennotitie 3.Programma – Zowel ten Strandeiland aanzien van2018] tijdelijk als definitief programma vindt
1. Juridisch-planologisch – Tussen beide eilanden zit een sterke ruimtelijke
er afstemming plaats tussen de twee ontwikkelgebieden. Voor het uitvoeren
relatie. Dit vraagt stedenbouwkundig om een integrale aanpak. De uitwerkingen
van het in 2019 vastgestelde Stedenbouwkundig plan Strandeiland is het
2. Participatie
De ervaringen zoals opgedaan bij het Strandeiland worden meegenomen voor Buiteneiland. Ook vindt er afstemming plaats overom de verschillende zodat wordt deze door daarvan zullen uiteindelijk haar weerslag krijgen in de juridisch-planologische noodzakelijk 5,5 hectareparticipatietrajecten aan formele sportvelden envoorkomen maximaaldat 500 elkaar heen gaan lopen.
vormgeving van de plannen voor Buiteneiland.
3. Programma
woningen op Buiteneiland te realiseren. Buiteneiland en Strandeiland zijn ook qua woningbouw met elkaar verbonden. Mogelijke reductie van woningen op Buiteneiland kan wellicht gecompenseerd worden met extra woningen op
Zowel ten aanzien van tijdelijk als definitief programma vindt er afstemming plaats tussen de twee ontwikkelgebieden. Voor het uitvoeren van het in 2019 vastgestelde Stedenbouwkundig plan Strandeiland is Strandeiland. Hiervoor is nader onderzoek nodig.met Maar ook zal er afstemming het noodzakelijk om 5,5 hectare aan formele sportvelden en maximaal 500 woningen op Buiteneiland te realiseren. Buiteneiland en Strandeiland zijn ook qua woningbouw elkaar verbonden. Mogelijke reductie van woningen op Buiteneiland kan wellicht gecompenseerd worden met extra woningen op Strandeiland. Hiervoor is nader onderzoek nodig. Maar ook zal er afstemming plaatsvinden over hetop plaatsvinden over het definitieve programma – en dan met name gericht definitieve programma – en dan met name gericht op (maatschappelijke) voorzieningen, horeca, educatie, kunst, cultuur en sport – met als doel de twee gebieden goed op elkaar aan te laten sluiten en elkaar te (maatschappelijke) voorzieningen, horeca, educatie, kunst, cultuur en sport – met laten versterken en zo te komen tot een divers aanbod.
als doel de twee gebieden goed op elkaar aan te laten sluiten en elkaar te laten
4. Uitvoering/bouwlogistiek
versterken en zo te komen tot een divers aanbod.
De afronding van de gebiedsontwikkeling van Strandeiland en Buiteneiland brengt veel verkeersbewegingen over de weg en het water met zich mee. De logistiek zal erop gericht zijn om bij de aanleg van 4. Uitvoering/bouwlogistiek – De dient afronding de gebiedsontwikkeling Buiteneiland overlast op het dan al deels bewoonde Strandeiland zoveel mogelijk te voorkomen. Ook de overlast voor de beroeps- en recreatiescheepvaart zoveel van mogelijk te worden beperkt. De loswal op Buiteneiland kan mogelijk ook dienstdoen om bouwmaterialen voor Strandeiland aan- en af te voeren. Ook zal hetvan BLVC-kader van Stranden Centrumeiland op het Buiteneiland van toepassing zijn. Strandeiland en Buiteneiland brengt veel verkeersbewegingen over de
weg en het water met zich mee. De logistiek zal erop gericht zijn om bij de aanleg van Buiteneiland overlast op het dan al deels bewoonde Strandeiland zoveel mogelijk te voorkomen. Ook de overlast voor de beroeps- en recreatiescheepvaart dient zoveel mogelijk te worden beperkt. De loswal op Buiteneiland kan mogelijk ook dienstdoen om bouwmaterialen voor Strandeiland aan- en af te voeren. Ook zal het BLVC-kader van Strand- en Centrumeiland op het Buiteneiland van toepassing zijn.
Afb. 3.2: Groen en wonen wordt uitgewisseld: meer groen op Buiteneiland, meer woningen op Strandeiland. Bron: Uitgangspuntennotitie Strandeiland 2018
11
[Afbeelding 3.3: Buiteneiland als groen baken tussen de ontwikkelingen in de regio] Afb. 3.3: Buiteneiland als groen baken tussen de ontwikkelingen in de regio
12
5. Openbaar Vervoer
5. Openbaar Vervoer – De afstemming van openbaar vervoer richt zich met
7. Duurzaamheid – Zowel voor Strandeiland als Buiteneiland zijn de kansen
name op het bepalen van de meest optimale locatie voor de (eind)halte van de
voor duurzaam bouwen groot en daarmee de duurzaamheidsambities hoog.
De afstemming van openbaar vervoer richt zich met name op het bepalen van de meest optimale locatie voor de (eind)halte van de HOV-bussen, inclusief een elektrisch oplaadpunt.
HOV-bussen, inclusief een elektrisch oplaadpunt. 6. Waterrecreatie
Er zijn veel mogelijkheden om hier gezamenlijk in op te trekken, waaronder het onderzoeken van aansluiten van Buiteneiland op het lokale warmte- en
De behoefte aan waterrecreatie is in dit waterrijke gebied logischerwijs groot. Tussen Strandeiland, Buiteneiland, de overige eilanden van IJburg en Zeeburgereiland vindt afstemming plaats om de verschillende 6. Waterrecreatie – De behoefte aan waterrecreatie is in dit waterrijke gebied koudesysteem (WKO) van Strandeiland en samenwerking rondom realisatie van vormen van watersport optimaal, evenredig en veilig te verdelen over het gebied in samenhang met bestaande en nieuw te creëren natuur. Dit gebeurt in het kader van het Programma Waterrecreatie en groot. Tussen Strandeiland, Buiteneiland, de overige eilanden van velden met zonnepanelen. Ecologielogischerwijs IJburg en Zeeburgereiland.
IJburg en Zeeburgereiland vindt afstemming plaats om de verschillende vormen
[Afbeelding 3.4: Amsterdam Oost, uitzicht over Zeeburgereiland en IJburg naar het IJmeer. Land winnen in het water voor stadsuitbreiding staat in een Amsterdamse traditie. Luchtfoto: Jurian Mudde]
van watersport optimaal, evenredig en veilig te verdelen over het gebied in
7. Duurzaamheid samenhang met bestaande en nieuw te creëren natuur. Dit gebeurt in het kader
van het Programma Waterrecreatie en Ecologie IJburg en Zeeburgereiland.
Zowel voor Strandeiland als Buiteneiland zijn de kansen voor duurzaam bouwen groot en daarmee de duurzaamheidsambities hoog. Er zijn veel mogelijkheden om hier gezamenlijk in op te trekken, waaronder het onderzoeken van aansluiten van Buiteneiland op het lokale warmte- en koudesysteem (WKO) van Strandeiland en samenwerking rondom realisatie van velden met zonnepanelen. [Afbeelding 3.5: Voorbeeld van natuur bij de stad, Hunters Point, Southpark New York. Ontwerp: SWA/Balsley/Weiss/Manfredi]
Afb. 3.4: Amsterdam Oost, uitzicht over Zeeburgereiland en IJburg naar het IJmeer. Land winnen in het water voor
Afb. 3.5: Voorbeeld van natuur bij de stad, Hunters Point, Southpark New York.
stadsuitbreiding staat in een Amsterdamse traditie. Luchtfoto: Jurian Mudde
Ontwerp: SWA/Balsley/Weiss/Manfredi
13
[Afbeelding 4.1: Door de eeuwen heen hebben de wind, het water en het belang voor de omliggende steden dit gebied gevormd; aanvankelijk tot de Zuiderzee, later na de aanleg van de Afsluitdijk (1932) tot het IJmeer-Markermeer] Afb. 4.1: Door de eeuwen heen hebben de wind, het water en het belang voor de omliggende steden dit gebied gevormd; aanvankelijk tot de Zuiderzee, later na de aanleg van de Afsluitdijk (1932) tot het IJmeer-Markermeer
14
4. Het Buiteneiland 4.DNA Hetvan DNA van Buiteneiland Buiteneiland wordt het laatste eiland van IJburg. IJburg ligt in het zuidwestelijke deel van het IJmeer, op de grens van stad en waterlandschap. De kenmerken van de plek – het DNA – worden bepaald door het landschap, de ontwikkeling vanhet de stad en door de mensen die hetIJburg eiland komen Buiteneiland wordt laatste eiland van IJburg. ligt in bezoeken. het zuidwestelijke – zoveel mogelijk – belangrijke zichtlijnen open. De natuurlijke potenties van
deel van het IJmeer, op de grens van stad en waterlandschap. De kenmerken
deze zuidwesthoek van het IJmeer zijn groot. Net als de andere eilanden van
van de plek – het DNA – worden bepaald door het landschap, de ontwikkeling De regio
IJburg heeft Buiteneiland een ruwe en een luwe zijde. De opstuwing van het
van de stad en door de mensen die het eiland komen bezoeken.
water bij harde wind zorgt hier voor gunstige omstandigheden voor de groei van
bij de hoofdvaarweg Amsterdam- Lemmer. Rond Buiteneiland worden in de
aangevuld met onderwaternatuur.
Buiteneiland ligt in de oostflank van de Metropoolregio Amsterdam, dicht bij de hoofdvaarweg Amsterdam- Lemmer. Rond Buiteneiland worden in de komende 10 jaar tienduizenden woningen gebouwd: in waterriet. Daarnaast groeien hier vanouds veel waterplanten. Aandede oostzijde Almere, Almere-Pampus, Almere-poort, bij Muiden (de Krijgsman), in de Bloemendalerpolder en op het Zeeburgereiland. In het ontwerp van Strandeiland is een reservering opgenomen voor IJmeerlijn, een snelle (metro) verbinding tussen Amsterdam en Almere. Als die lijn er komt, dan liggen Strandeiland en Buiteneiland niet meer perifeer, maar juist in het hart van de oostflank van de metropoolregio. IJburg De regio van Buiteneiland komt een nat rietlandschap ter versterking van Boog om de grenst aan het Natura 2000-gebieden en de het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Voor Buiteneiland betekent dit dat heten eiland onderdeel gaatbiodiversiteit. uitmaken van deBuitendijks Boog om dekan Oost,dit een ecologische Buiteneiland ligt in de oostflank van de Metropoolregio Amsterdam, dicht Oost als een impuls voor de mogelijk worden verbinding tussen de oude zeedijken van Diemen en Waterland.
komende 10 jaar tienduizenden woningen gebouwd: in Almere, Almere-Pampus,
DNA landschap enbijwater Almere-poort, Muiden (de Krijgsman), in de Bloemendalerpolder en op het
DNA stad
Zeeburgereiland. het ontwerp van water Strandeiland is een reservering Amsterdam groeit eeuwenlang hetHet waterlandschap te Het landschap van het IJmeerInwordt gevormd door en wind. Het kenmerkt zich dooropgenomen de lange zichtlijnen over het water. De randenalworden gevormddoor door stapsgewijs dijken en forten. Binnen-IJ, het Buiten-IJ, de baai bij voor Durgerdam, de IJburgbaai en het IJmeer vormen een prachtige ruimtelijke reeks waterpartijen. In dit waterlandschap liggen op markante plekken forten van de Stelling van Amsterdam: Pampus, de IJmeerlijn, een snelle (metro) verbinding tussen Amsterdam en Almere. benutten door dijken, havens, eilanden en burgen aan te leggen en steeds Vuurtoreneiland, het Muiderslot en Fort Diemerdam. Buiteneiland kenmerkt zich door de sublieme ligging aan deze ruimtelijke reeks op waterpartijen, opIn dede rand van stadEeuw en water. heeft een Als die lijn er komt, dan liggen Strandeiland en Buiteneiland niet meer perifeer, nieuwe grenzen te zoeken. Gouden lagDit dewater haven bijniet hetalleen huidige bijzondere ruimtelijke kwaliteit, maar is ook van groot belang voor de biodiversiteit. Het eiland creëert beschutting voor de IJburgbaai, maar laat ook – zoveel mogelijk – belangrijke zichtlijnen open. De maar juist invan hetdeze hartzuidwesthoek van de oostflank dezijn metropoolregio.
IJburgeilanden grenst van aanIJburg heeftOostenburg en lagen schepen ‘voor Pampus’van in de dewind levensader natuurlijke potenties van het van IJmeer groot. Net als de andere Buiteneiland een ruwe ende een luwe zijde. De opstuwing het Zuiderzee, water bij harde zorgt hier voor gunstige omstandigheden voor de groei van waterriet. Daarnaast groeien hier vanouds veel waterplanten. Aan de oostzijde van Buiteneiland komt een nat rietlandschap ter versterking van Boog om het Natura 2000-gebieden en de het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Voor van de stad. In het begin van de 20e eeuw verschoven de havenactiviteiten de naar Oost enBuiteneiland als impuls voorbetekent de biodiversiteit. Buitendijks kan dit mogelijk worden aangevuld met onderwaternatuur. dit dat het eiland een onderdeel gaat uitmaken van de het westen en werd de oostelijke toegang via de Zuiderzee en het IJ aan de Boog om de Oost, een ecologische verbinding tussen de oude zeedijken van Diemen en Waterland. DNA stad
achterkant van de stad. Sinds de transitie van havengebieden tot aantrekkelijke stedelijke woonlocaties zijn het Oostelijk havengebied, IJburg, Zeeburg en beide zijden van het IJ in opkomst als nieuw woongebied. Opnieuw kreeg Amsterdam
Amsterdam groeit al eeuwenlang door stapsgewijs het waterlandschap te benutten door dijken, havens, eilanden en burgen aan te leggen en steeds nieuwe grenzen op te zoeken. In de Gouden Eeuw lag de DNA landschap en water venster opvan hetdewater vanverschoven IJmeer endeMarkermeer, ooitnaar de het Zuiderzee. hetde DNA haven bij het huidige Oostenburg en lagen de schepen ‘voor Pampus’ in de Zuiderzee, de levensader van de stad. In het begin 20e eeuw havenactiviteiten westen enIn werd oostelijke toegang via de Zuiderzee en het IJ aan de achterkant van de stad. Sinds de transitie van havengebieden tot aantrekkelijke stedelijke woonlocaties zijn het Oostelijk havengebied, IJburg, Zeeburg Het landschap van het IJmeer wordt gevormd door water en wind. Het kenmerkt van Amsterdam zit ook het experimenteren en innoveren op het gebied vanen beide zijden van het IJ in opkomst als nieuw woongebied. Opnieuw kreeg Amsterdam venster op het water van IJmeer en Markermeer, ooit de Zuiderzee. In het DNA van en Amsterdam zit ook het zich door de lange zichtlijnen over het water. De randen worden gevormd bijvoorbeeld technologie, kunst, woningbouw het verfraaien vanexperimenteren de eigen en innoveren op het gebied van bijvoorbeeld technologie, kunst, woningbouw en het verfraaien van de eigen leefomgeving. De Amsterdammers hebben hiervoor altijd de ruimte gezocht en genomen. In de en forten.
Hetvoor Binnen-IJ, het Buiten-IJ, de baai snel bij Durgerdam, de leefomgeving. Deniet Amsterdammers hiervoor ruimte vorm. gezocht stad zelfdoor wordtdijken de rafelrand als ruimte experimenten door de verdichting minder. Buiteneiland kan hiervoor een plek bieden, alleen tijdens de hebben aanlegfase, maar ookaltijd in zijnde definitieve
IJburgbaai en het IJmeer vormen een prachtige ruimtelijke reeks waterpartijen.
en genomen. In de stad zelf wordt de rafelrand als ruimte voor experimenten
In dit waterlandschap liggen op markante plekken forten van de Stelling van
door de verdichting snel minder. Buiteneiland kan hiervoor een plek bieden, niet
Amsterdam: Pampus, Vuurtoreneiland, het Muiderslot en Fort Diemerdam.
alleen tijdens de aanlegfase, maar ook in zijn definitieve vorm.
Buiteneiland kenmerkt zich door de sublieme ligging aan deze ruimtelijke reeks waterpartijen, op de rand van stad en water. Dit water heeft niet alleen een bijzondere ruimtelijke kwaliteit, maar is ook van groot belang voor de biodiversiteit. Het eiland creëert beschutting voor de IJburgbaai, maar laat ook 15
[Afbeelding 4.3 Vuurtoreneiland markeert nu de overgang van stad naar waterlandschap. De fortificatie is samen met Pampus onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Vuurtoreneiland is inspiratie voor de vormgeving van Buiteneiland, door de contrasten tussen open en besloten ruimtes. Bron:markeert VISTA] nu de overgang van stad naar waterlandschap. De fortificatie is samen met Pampus onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Afb 4.3 Vuurtoreneiland Vuurtoreneiland is inspiratie voor de vormgeving van Buiteneiland, door de contrasten tussen open en besloten ruimtes. Bron: VISTA
16
DNA bewoners
DNA bewoners
Nu maken we in het noordoosten opnieuw een monumentaal groengebied voor
die in de verdichtende stad minder plek krijgen. Buiteneiland is dan ook voor
omgeving en tegelijk het gevoel dat de stad aan je voeten ligt. De oostkant van
De nieuwe werken, wil wonen, bewegen en cultuur in de directe woonomgeving en vindt groen in de stad Buiteneiland voegtstaat op één van de aan laatste plekken binnen de De stedeling nieuwe wil stedeling werken, wonen, bewegen en cultuur in de directe de uiterst stad. belangrijk. Wie straks op het eiland ervaart demogelijke westkant een fantastisch stadsgrenzen een compleet parklandschap aan de stad toe en biedt daarin ruimte voor ontwikkelingen die in de verdichtende stad minder plek krijgen. Buiteneiland is dan ook voor alle Amsterdammers woonomgeving en vindt groen in de stad uiterst belangrijk. Buiteneiland voegt uitzicht over de IJburgbaai, de eilanden van IJburg, Zeeburgereiland met de bedoeld en die zullen het parkeiland ook vorm gaan geven in de toekomst. In de bestuurlijke besluitvorming voor Strandeiland is ervoor gekozen de bebouwingsdichtheid van Strandeiland te vergroten en op één laatste mogelijke binnen de stadsgrenzen compleet torens de alleen Sluisbuurt de stadvan enIJburg, een doorkijk hetstedeling binnen-IJ. Geen Buiteneiland eenvan veelde sterker groen karakter enplekken programma te geven. Daarmee wordt een Buiteneiland ‘een groen anker in hetvan IJ’. Niet voor deen bewoners maar ooknaar voor de die op grotere afstand parklandschap woont.
In de jarenaan 30 van de vorige eeuw werd in het zuidwestelijk deel van Amsterdam het Amsterdamse Bos ontwikkeld; de noodzakelijke groene tegenhanger van de nieuwe stadswijken gebouwd na de stad toe en biedt daarin ruimte voor ontwikkelingen andere plek in Amsterdam biedt de combinatie van een prachtige groene vaststelling van het Algemeen Uitbreidingsplan (1935).
alle 4.2: Amsterdammers en die zullen het parkeiland ook vorm een gaan Buiteneiland is de uitgelezen plek object. om deIJburg weidsheid van hetdoor IJmeer te beleven. [Afbeelding Urban campsite, bedoeld IJburg. Tijdelijk project op IJburg, waar Amsterdammers nachtje konden kamperen in een door kunstenaars gemaakt is aantrekkelijk de combinatie van wonen, geven water, groen en recreatie dicht bij de stad] in de toekomst. In de bestuurlijke besluitvorming voor Strandeiland is Hier zijn wolkenluchten tot aan de horizon. Daarnaast is hier de stilte en het ervoor de bebouwingsdichtheid van Strandeiland te de vergroten rietlandschap met de beleving flora endefauna. Nu maken we ingekozen het noordoosten opnieuw een monumentaal groengebied voor stad. Wie en straks op het eiland spectaculaire staat ervaart aannatte de westkant een fantastisch uitzicht over devan IJburgbaai, eilanden van IJburg, Zeeburgereiland met de torens van de Sluisbuurt en de stad en een doorkijk naar het binnen-IJ. Geen andere plek in Amsterdam biedt de combinatie van een prachtige groene omgeving en tegelijk het gevoel Buiteneiland een veel sterker groen karakter en programma te geven. Daarmee dat de stad aan je voeten ligt. De oostkant van Buiteneiland is de uitgelezen plek om de weidsheid van het IJmeer te beleven. Hier zijn wolkenluchten tot aan de horizon.
Daarnaast is hier de stilte en het wordt Buiteneiland ‘een groen anker in het IJ’. Niet alleen voor de bewoners spectaculaire natte rietlandschap met de beleving van flora en fauna. van IJburg, maar ook voor de stedeling die op grotere afstand woont. In de
jaren 30 van de vorige eeuw werd in het zuidwestelijk deel van Amsterdam het Amsterdamse Bos ontwikkeld; de noodzakelijke groene tegenhanger van de nieuwe stadswijken gebouwd na vaststelling van het Algemeen Uitbreidingsplan (1935).
Afb. 4.2: Urban campsite, IJburg. Tijdelijk project op IJburg, waar Amsterdammers een nachtje konden kamperen in een door kunstenaars gemaakt object. IJburg is aantrekkelijk door de combinatie van wonen, water, groen en recreatie dicht bij de stad
17
[Afbeelding 5.1: Buiteneiland in de omgeving: montage van het ruimtelijke frame geprojecteerd op een luchtfoto] Afb. 5.1: Buiteneiland in de omgeving: montage van het ruimtelijke frame geprojecteerd op een luchtfoto
18
5. Ruimtelijk frame frame 5. Ruimtelijk 5.1 Onderdelen ruimtelijk frame 5.1 Onderdelen ruimtelijk frame
Assen
Buiteneiland straks van hetIJburg. sluitstuk van IJburg. eiland,het de‘einde kop van vanhet einde’. De Buiteneiland wordt opgebouwd assen die het de omgeving Buiteneiland is straks hetissluitstuk Het laatste eiland, deHet koplaatste van Amsterdam, westpunt vormt de IJburgbaai en delangs oostpunt begrenst heteiland uitzichtin vanuit Durgerdam op het Amsterdam, van het einde’. westpunt vormt de IJburgbaai verankeren. De as vanuit Strandeiland legt Buiteneiland vast aan IJburg. De IJmeer. Het eiland wordthet een‘einde nieuwe schakel tussen stad De en waterlandschap. en de oostpunt begrenst het uitzicht vanuit Durgerdam op het IJmeer. Het
zichtassen naar Vuurtoreneiland en naar Pampus vormen de uitzichten op het
Het ruimtelijk frame vormt het stramien waarbinnen Buiteneiland gaat groeien; het casco waarop programma en inrichting in de toekomst kunnen landen. Het ruimtelijk frame bestaat uit 6 onderdelen. Door het wordt nieuwe schakeltussen tussen stad wordt en waterlandschap. landschap. De as naar de westpunt leidt naar het uitzicht terug naar de stad. in beeldeiland brengen van deeen onderlinge verbanden de lagen de opbouw duidelijk. De onderdelen van het ruimtelijk frame zijn:
Het ruimtelijk frame vormt het stramien waarbinnen Buiteneiland gaat
• • • • • •
De assen komen samen in het hart van het eiland, van waaruit het hele eiland ontsloten wordt.
groeien; het casco waarop programma en inrichting in de toekomst kunnen Assen Contouren en zichtlijnen landen. Het ruimtelijk frame bestaat uit 6 onderdelen. Door het in beeld Volume en deelgebieden brengen van de onderlinge verbanden tussen de lagen wordt de opbouw Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering duidelijk. Groenstructuur Zonering programma, brug en focuspunten
Assen
De onderdelen van het ruimtelijk frame zijn:
Buiteneiland wordt opgebouwd langs assen die het eiland in de omgeving verankeren. De as vanuit Strandeiland legt Buiteneiland vast aan IJburg. De zichtassen naar Vuurtoreneiland en naar Pampus vormen de uitzichten op het landschap. De as naar de westpunt leidt naar het uitzicht terug naar de stad. De assen komen samen in het hart van het eiland, van waaruit het hele eiland ontsloten wordt.
•
Assen
[Afbeelding 5.2: De assen verankeren Buiteneiland in de omgeving]
•
Contouren en zichtlijnen
•
Volume en deelgebieden
•
Interne structuur, landschappelijke bouwstenen, enscenering
•
Groenstructuur
•
Zonering programma, brug en focuspunten
Afb. 5.2: De assen verankeren Buiteneiland in de omgeving
19
Contouren en zichtlijnen
Contouren en zichtlijnen Volume en deelgebieden De contouren en de ligging van Buiteneiland als afronding van de IJburgarchipel zijn al geschetst in het masterplan voor IJburg uit 1995 en vastgelegd in het vigerende bestemmingsplan (2009). De contouren
De contouren en ligging Buiteneiland als om afronding van IJburgarchipel In de traditie vanwordt IJburg zijn de eilanden relatief ‘plat’ enHaveneiland vormt de in van Buiteneiland zijnde nu met dezevan projectnota aangepast, het eiland nogde beter in te passen in het landschap. De westkop teruggeschoven om het doorzicht vanaf op hoogte het open water meer ruimte geven. Dein kop krijgt een draai, om deze meer op IJburgbaai te richten. De oostpunt is teruggetrokken en sterkbebouwing verlaagd, omeen het doorzicht vanuit Durgerdam het water naar het IJmeer te zijn al te geschetst het masterplan voor IJburg uit de 1995 en vastgelegd in het afwisselende herkenbaar silhouet perover eiland. Op Buiteneiland verruimen. Durgerdam is een beschermd dorpsgezicht. De relatie van de kleinschalige dorpslint gelegen aan het grote water is beeldbepalend. Het doorzicht vanaf de Durgerdammerdijk, over het water van de vigerende bestemmingsplan (2009). De contouren van Buiteneiland zijn nu vormt het landschap het kenmerkende silhouet en is hier juist het maaiveld in baai naar het IJmeer, wordt daarom vrijgehouden. Vuurtoreneiland is onderdeel van de door UNESCO beschermde Stelling van Amsterdam. De geïsoleerde ligging en de historische zichtrelatie met Pampus (ook met dezevan projectnota om eiland nog beter in te passen in hoogte afwisselend.
Dit reliëf creëert beschut¬ting voor de sportfaciliteiten onderdeel de Stelling)aangepast, is kenmerkend en het wordt in stand gehouden.Tussen Buiteneiland en de markante bomendijk van Strandeiland ligt straks breed water waardoor er vanuit Haveneiland uitzicht is op Pampus. het landschap. De westkop wordt teruggeschoven om het doorzicht vanaf en lighellingen en uitzichtpunten op de stad en het IJmeer. Het eiland wordt
Haveneiland het open ruimte te geven. De kopvan krijgt eenendraai, [Afbeelding 5.3:op Zichtlijnen: hetwater uitzichtmeer bepaalt de contour en de hoogte de west de oostkop]
gemaakt met herbruikbare grond binnen een dijk op +2,80 NAP (noordzijde)
om deze meer op de IJburgbaai te richten.
of +2,30 NAP (zuidzijde). Op basis van de huidige berekeningen kan minimaal
Volume en deelgebieden De oostpunt is teruggetrokken en sterk verlaagd, om het doorzicht vanuit
2,8 miljoen kubieke meter aan herbruikbare grond worden verwerkt. Dit is
In de traditie van IJburg de eilanden relatief ‘plat’teenverruimen. vormt de in hoogte afwisselende herkenbaar silhouet eiland. Op vormtishet het kenmerkende en is Durgerdam over hetzijn water naar het IJmeer Durgerdam is eenbebouwing een afhankelijk van deper zetting. HetBuiteneiland uitgangspunt datlandschap de hellingshoogten uit silhouet het hier juist het maaiveld in hoogte afwisselend. Dit reliëf creëert beschut¬ting voor de sportfaciliteiten en lighellingen en uitzichtpunten op de stad en het IJmeer. Het eiland wordt gemaakt met herbruikbare beschermd dorpsgezicht. De relatie van de kleinschalige dorpslint gelegen aan ruimtelijke frame gerealiseerd worden. De westkop (13,5 meter hoog) wordt grond binnen een dijk op +2,80 NAP (noordzijde) of +2,30 NAP (zuidzijde). Op basis van de huidige berekeningen kan minimaal 2,8 miljoen kubieke meter aan herbruikbare grond worden verwerkt. Dit is het grote van water is beeldbepalend. Hetisdoorzicht vanaf de Durgerdammerdijk, een uitzichtheuvel IJburgbaai, waarachter de stadaan verrijst. De oostkop afhankelijk de zetting. Het uitgangspunt dat de hellingshoogten uit het ruimtelijke frame gerealiseerd worden. De westkopaan (13,5de meter hoog) wordt een uitzichtheuvel de IJburgbaai, waarachter de stad verrijst. De oostkop wordt een 11,5 meter hoog fort, dat uitzicht biedt over het grote water van IJmeer-Markermeer.
Het midden krijgt een hoogte van circa 5 meter, met grondwallen die beschutting geven. over het water van de baai naar het IJmeer, wordt daarom vrijgehouden. wordt een 11,5 meter hoog fort, dat uitzicht biedt over het grote water van Het fort krijgt aan de oostkant een lage natte voet (terrein gemiddeld +0,50). De ringdijk bij de lage oostpunt wordt zo laag mogelijk (maximaal + 1,20 NAP). Hier wordt grond gebruikt die uit het IJmeer komt, Vuurtoreneiland is onderdeel van de door UNESCO beschermde Stelling van IJmeer-Markermeer. Het midden krijgt een hoogte van circa 5 meter, met omdat dit deel bij een eventuele overstroming in contact staat met oppervlaktewater van het IJmeer.