A - 37 Grondzaken (31) 03. Nota van Beantwoording Investeringsnota deel A en
Tekst van het document
Het ontwikkelkader is een generiek kader waar afwijking mogelijk is, mits ontwerpoplossing eenzelfde of betere invulling geven aan de doelstellingen en ambities die zijn geformuleerd in de investeringsnota. Het ruimtelijk en programmatisch kader is een uitwerking van het Projectbesluit en borduurt voort op onder meer de Structuurvisie en recent de Omgevingsvisie Amsterdam. Een optimale balans tussen volumemaximalisatie en kwaliteit is het resultaat. Het gekozen stedenbouwkundig concept doet recht aan mogelijkheden en kansen. Een veelheid aan factoren is bepalend geweest voor het positioneren van ontwikkelvolumes over het gebied. Variatie, aansluiting op omliggende buurten, inpassing van te handhaven vastgoed, borgen van voldoende doorzicht en uitzicht alsmede dag- en zonlichtoetreding en milieukaders zijn hiervan voorbeelden. Daarbij is het logisch dat op plekken direct aan het IJ en insteekhavens bouwhoogtes, volumeopbouw, programmadichtheid en dien ten gevolge FSI’s hoger zijn dan in bv de noordstrook van Hamerkwartier. Daarbij is inderdaad getracht de uitwerking van het plan zoveel als mogelijk met eigenaren samen te doen. Waar er meerdere eigenaren in een
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 39 van 224
ontwikkelveld (blok) aanwezig zijn, is het uitgangspunt (en een noodzaak) dat eigenaren gezamenlijk de planontwikkeling oppakken en hierover met gemeente in gesprek gaan. In overleggen met de inspreker als ook in meerdere openbare participatiebijeenkomsten en de investeringsnota is de opzet van het stedenbouwkundig plan uitgebreid toegelicht. Dat plan is na de nodige onderzoek en uitwerking tot stand gekomen, waarbij is voorgebouwd op het in oktober 2018 vastgestelde Projectbesluit. Om de haalbaarheid van het plan te toetsen zijn ook studies gedaan door architecten en is daar waar eigenaren binnen een ontwikkelveld samenwerking konden vinden en de ambities en kaders uit het Projectbesluit onderschreven gezamenlijk naar de nadere stedenbouwkundige invulling gezocht. Deze samenwerking is helaas niet met de eigenaren van de ontwikkelvelden waar uw cliënt positie heeft van de grond gekomen, wat ook de gemeente betreurt. Voor de volledigheid nog een toelichting op het stedenbouwkundige plan voor Hamerkwartier. Het klopt dat het programma, bouwvolume en bouwhoogtes niet evenredig over alle individuele kavels van het Hamerkwartier zijn verdeeld, dat zou namelijk geen goed stedenbouwkundig plan hebben opgeleverd. Het bouwt immers voort op bestaande structuren, waarbij als stedenbouwkundige typologie is gekozen voor het Hamerblok.
Er is een duidelijke tweedeling in het plan tussen de grotere kavels ten zuiden van en de kleinere kavels ten noorden van het Gedempt Hamerkanaal. De hoogbouw ligt in de tweede lijn vanaf het IJ en de bestaande buurten. De hoogste hoogbouw is te vinden aan de zuidoost zijde van het plan, in lijn met de Structuurvisie en Omgevingsvisie van Amsterdam, waar het IJ een hoekverdraaiing maakt en deze hoogbouw een relatie vormt met de hoogbouw van Overhoeks, NDSM en Sluisbuurt. Op sommige plekken zijn (cultuurhistorisch) waardevolle gebouwen aangewezen die gehandhaafd dienen te blijven. Vorenstaande bepaalt daarmee ook de tot stand gekomen FSI’s. De gemeente deelt uw mening dat er sprake is van een voorkeursbehandeling dan ook niet. Noch herkennen wij ons in uw mening dat er onvoldoende toelichting is gegeven op het plan en de verdeling van programma en een goede ruimtelijk ordening. De gemeente ziet geen aanleiding tot een grondige bezinning van de kavelpaspoorten. Naast dat de gemeente van mening is dat zij daarvoor de nodige studie reeds heeft gedaan, missen wij in uw inspraakreactie de motivatie die hiertoe aanleiding geeft.
AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota deel B. De blokpaspoorten A1 tot en met A3 en C5 tot en met C10 zijn beperkt aangepast naar aanleiding van de inspraakreacties en de gesprekken die we daarover hebben gevoerd. Het blokpaspoort I3 is aangepast en opgeknipt in vier afzonderlijke blokpaspoorten.
3.2.5 Toegankelijkheid/ inclusief REACTIE: We vinden het belangrijk dat het Hamerkwartier een All Inclusieve wijk wordt die zowel fysiek, als sociaal toegankelijk is voor iedereen. Uitgaande van de Inclusie-agenda van de Gemeente Amsterdam, omdat de Gemeente Amsterdam zelf toegankelijkheid adviseert en onderschrijft. Inclusief ontwikkelen komt de diversiteit van de stad te goed en daarmee iedereen. Inclusie en
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 40 van 224
toegankelijkheid wordt in de investeringsnota niet expliciet genoemd, daar zou meer aandacht voor moeten zijn en informatie. Toegankelijkheid is nog lang niet van zelfsprekend (60). Toegankelijkheid woonomgeving vanuit de investeringsnota. Er wordt alleen over vrije vloer/ straten zoveel mogelijk vrij van objecten gesproken, blz. 29. En pag. 30/ 33. Hier wordt gesproken over plinten op straatniveau transparant en toegankelijk vormgeven. Plint 8 cm? De gevels boven de plinten variëren in hoogte van 17 cm tot 21 cm? Vraag: Wat wordt er precies bedoeld met de plint hoogte, houdt dit in dat de toegang van een woning niet op straatniveau dan is? De boulevard aan het water ligt denken we lager dan de woonwijk zelf. Hoe wordt dit hoogteverschil opgelost? Worden alle openbare gebouwen volledig toegankelijk? En winkels/ bedrijven? Over toegankelijkheid wordt iets geschreven op pagina 62: hier wordt gesproken over “Gelijkvloerse oversteekplaatsen” Wij zouden graag meer informatie zien over toegankelijkheid woonomgeving. Denk b.v. aan het soort straatstenen die er gebruikt worden (60).
ANTWOORDEN: Hamerkwartier moet een inclusieve wijk worden. Dit staat al in de Investeringsnota, maar dat kan explicieter. Dit geldt voor zowel de openbare ruimte als de gebouwen. Beide moeten vanzelfsprekend voldoen aan geldende daarop gerichte wet- en regelgeving. Zo moeten alle openbare ruimte ontwerpen voldoen aan de toegankelijkheidseisen van kennisplatform CROW. We moeten de ontwerpen ook voorleggen aan de Centrale Verkeerscommissie. Die geeft advies over de toegankelijkheid. Wij nodigen de werkgroep All Inclusief Hamerkwartier en Cliëntenbelang graag uit om met ons in gesprek te gaan over de inrichting van de openbare ruimte. Wij bespreken ook graag hoe wij dit onderwerp ook nog meer bij ontwikkelaars en corporaties onder de aandacht kunnen brengen. Met plinten bedoelen we de begane grond van een gebouw. De begane grond van alle gebouwen in Hamerkwartier moet 8 tot 9 meter hoog zijn. En de gebouwen zelf kunnen dus 9 tot 21 meter hoog zijn. Dit heeft niet iets met toegankelijkheid te maken. Alle openbare gebouwen dienen voor iedereen toegankelijk te zijn. Het IJ-Oeverpark (de boulevard) ligt op dezelfde hoogte als de omgeving. Straten krijgen stoepen van gebakken klinkers, met duidelijke betonband als scheidslijn tussen rijbaan en trottoir.
De bandhoogte varieert tussen 4 tot 10 cm, net als in andere straten in Amsterdam, met gelijkvloerse oversteekplaatsen bij de kruisingen. Bruggen krijgen maximaal 4% hellingpercentage. AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota. Dat Hamerkwartier een inclusieve wijk moet worden zullen we explicieter in de nota formuleren.
3.2.6 Straten REACTIES:
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 41 van 224
Uit hoofdstuk 7 van de Investeringsnota Hamerkwartier blijkt dat de gemeente voornemens is om in het kader van de herinrichting van de Meeuwenlaan en het Hamerkwartier een tussenstraat aan te leggen tussen de Meeuwenlaan en het Gedempt Hamerkanaal. Dit blijkt eveneens uit de Plankaart voorbeeldverkaveling Hamerkwartier (pagina 12-13 van het beeldkwaliteitsplan bij de Investeringsnota). Deze tussenstraat loopt dwars door de percelen Meeuwenweg 120 en 122: de percelen die cliënt huurt respectievelijk in eigendom (erfpacht) heeft. Dit is een ingrijpende wijziging, met voor cliënt zeer grote negatieve gevolgen. De aanleg van deze straat zou immers betekenen dat de gebouwen op deze percelen, waaronder het hotel dat cliënt exploiteert, gesloopt zou moeten worden. Op die omstandigheid en de gevolgen daarvan is de investeringsnota in het geheel niet ingegaan. Tevens is in de investeringsnota ten onrechte niet toegelicht waarom het noodzakelijk zou zijn op deze plek een straat aan te leggen (met als gevolg dat de bebouwing op deze percelen gesloopt moeten worden). Uit de investeringsnota blijkt dat het bovendien om een autoluwe of zelfs autovrije weg gaat: een weg voor fietsers en voetgangers dus. Nu er in de nabije omgeving voldoende alternatieve routes zijn voor fietsers en voetgangers, is voor cliënt onbegrijpelijk om die reden zijn hotel verloren zou moeten gaan.
Ik verzoek u, gezien het bovenstaande, om de investeringsnota Hamerkwartier zo aan te passen dat de bestaande bebouwing aan de Meeuwenlaan 118/120 en 122 behouden blijft en dat de bestaande bestemming van die locatie (met name de mogelijkheid om de locatie te gebruiken voor horeca V) geconserveerd blijft (78). Cliënten merken op dat in de overzichtskaart van de blokpaspoorten een weg is geprojecteerd ter plaatse van de percelen die zij in erfpacht hebben. De panden worden door cliënten verhuurd, waardoor de huurders zich op dit moment ernstige zorgen maken. Een deel wordt verhuurd als woning en een deel als bedrijf. Meeuwenlaan 120 wordt gehuurd door een hotelexploitant die recent fors geïnvesteerd heeft in zijn hotel. Het is daarom absoluut niet wenselijk dat deze panden afgebroken worden. De extra toegangsweg wordt niet nader gemotiveerd in het besluit. Uit hoofdstuk 7 van de investeringsnota deel a blijkt dat het een autoluwe straat is met weinig verkeer. Uit hoofdstuk 2 van het ruimtelijk en programmatisch kader van de investeringsnota (deel B) blijkt dat de doorgang zelfs autovrij moet worden en dus bedoeld is voor voetgangers en fietsers. Cliënten begrijpen — gelet op het feit dat er genoeg alternatieve wegen in de directe nabijheid aanwezig zijn - niet dat een verkeersroute voor voetgangers en fietsers ten koste kan gaan van waardevolle bebouwing.
Nu een motivering van de nut en noodzaak van een langzame verkeersroute op deze locatie ontbreekt en de waarde hiervan niet opweegt tegen de waarde van de huidige bebouwing, verzoeken cliënten u om deze doorgang niet op te nemen in de plannen (79). Uit hoofdstuk 3 en hoofdstuk 7 van de Investeringsnota Hamerkwartier blijkt dat de gemeente voornemens is om in het kader van de herinrichting van de Meeuwenlaan en het Hamerkwartier een tussenstraat aan te leggen tussen de Meeuwenlaan en het Gedempt Hamerkanaal. Dit blijkt eveneens uit de Plankaart voorbeeldverkaveling Hamerkwartier (pagina 12-13 van het beeldkwaliteitsplan bij de Investeringsnota). Deze tussenstraat loopt dwars door de percelen Meeuwenlaan 120 en 122: dit betreft onze woning alsmede de gebouwen en percelen die wij in eigendom (erfpacht) hebben behorend aan onze VvE. Dit is een ingrijpende wijziging, met voor ons zeer grote negatieve gevolgen. De aanleg van deze straat zou immers betekenen dat de genoemde gebouwen op deze percelen gesloopt zouden moeten worden. Op die omstandigheid en de gevolgen daarvan is in de Investeringsnota in
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 42 van 224
het geheel niet ingegaan. Tevens is in de Investeringsnota ten onrechte niet toegelicht waarom het noodzakelijk zou zijn op deze plek een straat aan te leggen (met als gevolg dat de bebouwing op deze percelen gesloopt moeten worden). Uit de Investeringsnota blijkt dat het bovendien om een autoluwe of zelfs autovrije weg gaat: kortom, een weg voor fietsers en voetgangers. Nu er in de nabije omgeving voldoende alternatieve routes zijn voor fietsers en voetgangers, is het vooralsnog voor ons onbegrijpelijk dat om deze reden onze woning verloren zou moeten gaan (49). In hoofdstuk 4 van de Investeringsnota Hamerkwartier wordt aangegeven dat de gemeente het complex waartoe onze woning op Meeuwenlaan 122-1 behoort . In het desbetreffende hoofdstuk wordt geenszins uitgeweid wat hiermee bedoeld wordt of wat de (bouwkundige) consequenties zijn van een dergelijke aanmerking. Wel wordt het volgende in hoofdstuk 3 van de Investeringsnota Hamergebied gesteld: ‘Een flink aantal van deze gebouwen heeft cultuurhistorische waarde. De gemeente en de ontwikkelende partijen zijn het eens over het in stand houden van deze gebouwen bij herontwikkeling.
Per geval bekijken we samen met het gemeentelijk Bureau Monumenten en Archeologie op welke manier het gebouw of de karakteristieke gebouwelementen ingepast kunnen worden.’ Bovenstaande maakt het voor ons des te meer onbegrijpelijk dat de gemeente voornemens is om de eerder genoemde sloop te ambiëren voor het maken van een autoluwe tussenweg. Ook geven wij middels dit schrijven nadrukkelijk aan dat wij de aanmerking Karakteristieke Cultuurhistorische Kwaliteitsdrager NIET steunen indien dit inhoudelijk zal komen te betekenen dat er vanuit het hypothetische argument van ‘cultuurbehoud’ beperkingen zouden komen te liggen op de aanvraag en uitgifte van omgevingsvergunningen op onze woning. Nog anders gezegd, wij steunen de aanmerking Karakteristieke Cultuurhistorische Kwaliteitsdrager NIET als deze aanmerking de facto zou betekenen dat onze woning hiermee binnen de regelgeving van ‘beschermd stadsgezicht’ komt te vallen; heden is dit niet het geval, Meeuwenlaan 122-1 valt NIET binnen het beschermd stadsgezicht. Ik verzoek u, gezien het bovenstaande, om de Investeringsnota Hamerkwartier zo aan te passen dat de bestaande bebouwing aan de Meeuwenlaan 122-1 behouden blijft en dat de bestaande bestemming en regelgeving die heden van betrekking is op die locatie geconserveerd blijft (49).
Bij de oriëntatie van het gebouw op de kavel dient rekening te worden gehouden met de plaats van de hoofdentree van de school en de kinderopvang. Er dient vanuit de aanrijlooproutes naar het gebouw een éénduidige en overzichtelijke route te worden ontworpen, waarbij er vanuit deze aanrij-looproutes vrije zichtlijnen zijn naar de hoofdentree. Transparantie om daarnaast naar binnen of zelfs door het gebouw te kijken naar de achterliggende belendingen is esthetisch aan te bevelen, echter de doorgang door de school is specifiek bestemd voor de gebruikers. Ook doorgangen naar achtergelegen gebieden dienen zo ontworpen te worden dat de veiligheid te allen tijde gewaarborgd is (67). Cliënten verzoeken u de binnenstraat tussen JvH51 en G&M te projecteren op het perceel van G&M. Die binnenstraat is immers pas nodig, realistisch en wenselijk op het moment dat de percelen van G&M worden herontwikkeld (77). In de concept investeringsnota is opgenomen dat het gebouw C4 gehandhaafd blijft. De toekomstige ontsluiting voor het gebied zal deels over het perceel lopen hetgeen mogelijk een groot effect zal hebben op de functie van het huidige gebruik. Voor de stedenbouwkundige uitwerking van het gebied alsmede met oog op de geluidsbelasting aan de oostzijde is het
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 43 van 224
gewenst locatie C4 integraal mee te ontwerpen met de rest van de locatie Hamerkop. Wij verzoeken de gemeente om de mogelijkheden voor nieuwbouw en/of aanpassing open te laten, de kavel te programmeren overeenkomstig belendende kavels en dit op te nemen in de investeringsnota (52).
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 44 van 224
ANTWOORDEN: Voor de goede verbindingen naar de omliggende wijken en het creëren van een autoluwe wijk, is een fijnmazige netwerk van de straten nodig. Zonder deze nieuwe dwarsstraat ontstaat een bijna 200 meter lange ondoordringbare wand van de bebouwing langs de Meeuwenlaan. Dan is er onvoldoende openbare ruimte om nieuwe adressen aan te situeren. In Hamerkwartier worden alle pleinen en kleine parkjes verbonden met elkaar door voetgangersvriendelijke straten. De genoemde dwarsstraat ligt in het verlengde van de Koekoekstraat en vormt de zichtlijn en verbinding naar het Koekoeksplein. Het is onderdeel van het verblijfsplekken netwerk in de beide wijken. De nieuwe straat is gerelateerd aan de ontwikkeling van ontwikkelvelden I1 en I2. Op het moment dat de eigenaren van deze ontwikkelvelden een gedragen plan hebben vormgegeven, zal de gemeente contact met hen opnemen. We bespreken dan de verwerving van de betreffende panden ten behoeve van nieuwe openbare ruimte. Als eigenaren al eerder met de gemeente hierover in overleg willen, staat de gemeente hier open voor. Het pand Meeuwenlaan 122-I wordt in de Investeringsnota niet aangemerkt als een “te handhaven karakteristiek gebouw”. De gebouw en met de nummers 108A, 110, 110A, 112, 112A, 114, 114A en 116-118 wel. Wij pakken de inpassing van de alles in één school op de Exclusivakavel graag samen met inspreker op.
Zo kunnen we ervoor zorgen dat de genoemde aspecten een plek krijgen in het ontwerp van het gebouw. In overleg met de eigenaar en ontwikkelaar van Johan van Hasseltweg 51 is deze tussenstraat gesitueerd in ontwikkelveld I3 en aldus opgenomen in de Investeringsnota. Ontwikkelveld C4 aan de Johan van Hasseltweg maakt deel uit van de ruimtelijke reservering voor de inpassing van de Oostbrug. Over de Oostbrug is nog geen definitief besluit genomen. Ook is nog niet bekend wat inpassing van de brug in Hamerkwartier betekent. De gemeente verwacht de komende jaren meer duidelijkheid te krijgen over de wijze waarop de brug kan worden ingepast in Hamerkwartier. Dan worden ook de consequenties duidelijk voor het ontwikkelveld C4. De gemeente blijft hierover graag in gesprek met Amvest en de naastgelegen eigenaar. Als de achtergelegen ontwikkelvelden C5-C10 eerder tot ontwikkeling komen, moeten we mogelijk een tijdelijke ontsluiting creëren. We gaan vooralsnog uit van handhaving van de huidige situatie. AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota deel B. Opnemen van een tussenstraat, zodat Gunters en Meuser ook tijdens de ontwikkeling bereikbaar kan blijven.
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 45 van 224
3.3 Duurzaamheid 3.3.1 Ambities/ algemeen REACTIES: Naar aanleiding van de gestelde duurzaamheidseisen in de investeringsnota hebben wij als Eigen Haard een QuickScan laten uitvoeren. Het adviesbureau heeft de duurzaamheidseisen in zijn geheel en daarbij ook relatie tot het beeldkwaliteitsplan getoetst. Zij concluderen dat de ambities die gemeente stelt niet of nauwelijks te combineren zijn met de eisen die zijn gesteld in het beeldkwaliteitsplan, het karakter van het industrieel erfgoed, de ambities met betrekking tot de daktuinen, en substantieel kostenverhogend zijn, waardoor ook de eerder aangegeven haalbaarheid van de ontwikkeling en het programma onder druk staat (het document “Quick scan duurzaamheid”, 6 juli 2021 is bijgevoegd en onderdeel van onze inspraaknotitie) (69). De gemeente heeft in verschillende beleidsdocumenten zijn ambities geformuleerd om duurzame ontwikkelingen te realiseren. Amvest onderschrijft het belang om een duurzame gebiedsontwikkeling tot stand te brengen. De ambities opgenomen in de investeringsnota, in combinatie met de intensieve bebouwing op een geluid belaste locatie, leidt tot een stapeling van ambities. Meer concreet, de BENG eis, de energetische ambities, de MPG score en de circulaire ambities zijn niet of niet goed verenigbaar met de planaspecten: a.
Hoogbouw (+70 meter) en groendaken op de Hamerkwartier laag, waardoor zeer weinig dak en geveloppervlakte beschikbaar en geschikt is voor PV in relatie tot het woonoppervlakte, icm hoge bouwkosten. b. Hoge geluidbelasting (Albe Marle, scheepvaart) waardoor hoge bouwkosten en daaraan verwante noodzaak tot realiseren kwalitatief hoogwaardige buitenruimtes elders (daken, straten, kades én Oeverpark). Maatwerk op deze punten is gewenst en noodzakelijk (52). Kwaliteitseisen te hoog - Wat ons opvalt, en wat ook eerder is aangegeven in de gezamenlijke reactie op de ambitiedocumenten Duurzaamheid en Wonen’ (d.d. 10 juli 2020) is dat de kwaliteitseisen die gesteld worden hoog zijn. Dat ambitieniveau in combinatie met het bouwen van grotere woningen en stijgende bouwkosten maakt het in onze ogen lastig om haalbare projecten te realiseren. Kern is dat er een verzwaarde BENG eis wordt gehanteerd. Dit is misschien technisch haalbaar, maar financieel niet. De stap van gewone BENG naar ‘Amsterdamse’ BENG levert minimale milieuwinst op en kost wel veel extra. Voor corporaties is deze extra investering veel beter te besteden aan verduurzaming van bestaande bouw dan in de nieuwbouw. Daar zijn immers nog flinke stappen te maken.
Daarnaast wordt er ook gesproken over WKO, is er een verzwaarde norm voor circulair bouwen, zijn de 8 meter hoge plinten een gegeven en is er een hoge rainproof ambitie opgenomen. Voor ons zijn de afwegingen hierachter niet altijd helder - Waarom is er bijvoorbeeld niet voor een HWA riool richting het IJ gekozen? - of lijken ze lastig te combineren met andere ambities die in de ontwikkeling gerealiseerd moeten worden. Wij zijn bezorgd dat de stapeling van ambities uiteindelijk ten laste komt van de huurder, en dat het maken van afspraken met marktpartijen verder wordt gecompliceerd. In de sociale huur kunnen al deze ambities immers niet uit de grondkosten worden gefinancierd, er zijn geen subsidies beschikbaar, de huren stijgen niet. En
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 46 van 224
we willen niet alleen kleine woningen realiseren in het Hamerkwartier. We willen de woningen bouwen waar behoefte aan is. Het alternatief dat overblijft is verevenen op een project door de ontwikkelaar. Door het verlies op de sociale huur te compenseren met commerciële producten (53). Natuurinclusief bouwen: op pagina 70 van deel A is als voorwaarde beschreven dat minimaal 3 natuur inclusieve maatregelen per gebouw moeten worden gerealiseerd. Kan worden verduidelijkt wat onder 'per gebouw' wordt verstaan? (77).
ANTWOORDEN: Energie De BENG uitgangspunten van Hamerkwartier sluiten aan bij het stedelijke beleid om (bijna) energieneutraal te bouwen. Deze uitgangspunten zijn noodzakelijk om de klimaatdoelstellingen te realiseren. We voorkomen zo ook dat we de nieuwbouw in het gebied op termijn nog verder moeten verduurzamen. Voor Hamerkwartier heeft de gemeente op basis van het beoogde programma (m2 wonen en werken) berekend of de gestelde energiedoelstellingen haalbaar zijn. Daaruit is gebleken dat de BENG ambities uit het investeringsbesluit haalbaar zijn, in combinatie met de kavel georiënteerde WKO-installaties met centrale warmtepompen met collectieve regeneratie via het oppervlaktewater. Ook de daarbij horende noodzakelijke duurzame energie opwekking middels zonnepanelen is meegenomen in die berekening. De collectieve regeneratieleiding helpt u om een beter rendement van de WKO-installatie te behalen. U kunt daarmee het aantal benodigde PV-panelen verkleinen. Per kavel varieert de hoeveelheid dakoppervlakte die nodig is om de noodzakelijke duurzame energie op te wekken. Dit varieert van minder dan 50% van de oppervlakte tot bijna 100%. Dat hangt af van het aantal m2 programma op de kavel. Het is kavel specifiek en zal op basis van een concrete ontwikkeling nader uitgewerkt moeten worden. Dat is ook wat we vragen aan de ontwikkelaars in het gebied.
Neem de energieopgave van begin af aan mee in een ontwerp BENG-berekening en maak het onderdeel van de ontwerpopgave. Kortom: de algemene uitgangspunten zijn haalbaar indien we op gebiedsniveau kijken naar het programma in combinatie met de energieambities. Maatwerk per kavel zal nodig zijn om de ambitie waar te maken. De eis uit het beeldkwaliteitsplan dat er op daken van 15 meter of lager geen zonnepanelen gelegd mogen worden, is niet zo stringent geformuleerd als de inspraakreactie doet vermoeden. In het onderdeel beeldkwaliteit van de investeringsnota staat de volgende passage: “Lokale duurzame energieopwekking Zonnepanelen op gebouwen zijn nodig om voldoende duurzame energie lokaal op te wekken in de wijk. De opgave is om de zonnepanelen op (hoge) daken en eventueel in gevels architectonisch te integreren. Voor de lagergelegen daken (onder 17 m) geldt dat de voorkeur uitgaat naar kwalitatief hoogwaardige groene daken die een mooi zicht bieden, een bijdrage leveren aan biodiversiteit en eventueel dienst kunnen doen als daktuin. In sommige gevallen is ook bij die lagere daken een combinatie met zonne-energieopwekking mogelijk. Denk aan de integratie van zonnepanelen in daklijsten of andere onderdelen. Er komen steeds meer innovaties met BIPVpanelen op de markt die de opwek van duurzame energie combineren met een mooie esthetische
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 47 van 224
uitstraling. Aandachtspunt hierbij is het voorkomen van hinderlijke reflectie of inzet van esthetisch minder fraaie (blauwe) zonnepanelen.” Er is kortom een streven om de lager gelegen daken in te zetten voor daktuinen. Per kavel zal een en ander uitgewerkt worden. Denk aan de invulling van groen, de noodzakelijke duurzame energieopwekking, materiaalgebruik etc. Dan wordt bekeken hoe een en ander gecombineerd kan worden en of er voldoende PV-panelen geplaatst kunnen worden. Daarnaast telt groen in de gevel ook mee in het te behalen % groenopgave. Verder meldt u in uw inspraakreactie: “Om te voldoen aan de benodigde energieopwekking voor de nieuwbouw met de gestelde BENG eisen moeten alle daken en alle nieuwbouwgevels voorzien worden van PV panelen. 2780 MWh (2760 MWh benodigd). Hiermee wordt niet voldaan aan de eis dat alle daken een combinatie van PV panelen en groen krijgen, tevens wordt niet voldaan aan de beeldkwaliteit”. Om hierop goed antwoord te kunnen geven, zijn er meer gegevens nodig. Op basis van uw samenvatting/ haalbaarheidsstudie is het onvoldoende duidelijk welke maatregelen in de Beng berekeningen worden toegepast en welke niet. Daarbij hangt het aantal benodigde m2 PV sterk af van de gekozen maatregelen. Bijvoorbeeld met welke isolatie, kierdichtheid en type glas wordt gebouwd en welke warmteterugwininstallaties worden toegepast.
Hierover treden wij graag met u in overleg bij het uitwerken van uw plannen. Het voorstel om booster warmtepompen in te zetten om daarmee de noodzakelijke duurzame energie op te wekken, omarmen wij op dit moment niet. Dit zal nader onderzocht moeten worden op basis van de Beng berekening en ingevoerde eenheden. Ook hierover treden wij graag met u in overleg. WKO met regeneratie d.m.v. TEO - oppervlaktewater heeft als basis onze voorkeur. Groen: De ambitie van 40% groen op de ontwikkeleenheid komt voort uit de stedelijke groennorm en de biodiversiteit die we willen verbeteren. Daarnaast tellen mee wat nodig is voor klimaatadaptatie en de wens van bewoners om in een groene omgeving te wonen. De combinatie van groene daken (sedum daken) met PV is een goede mogelijkheid. Daarnaast kan groen ook op gevels komen, op de lagere daken met echte daktuinen en indien mogelijk op het maaiveld van de kavel. In een voorlopig ontwerp kunt u uitwerken hoe het groen ook goed blijft groeien en beheerd kan worden. De combinatie met PV is goed mogelijk maar niet overal verplicht. Op de hogere daken is het niet de verwachting dat groen daar goed zal kunnen groeien. Dus deze oppervlaktes kan efficiënter voor PV benut worden. MPG: Goed om te lezen dat de MPG-ambitie 0,7 haalbaar is en de MPG-ambitie 0,5 ambitieus.
Dit is ook onze inschatting en we zijn dan ook benieuwd welke MPG waarde ontwikkelaars in Hamerkwartier gerealiseerd krijgen. Daarbij dagen we partijen ook graag uit om met houtbouw en CLT-bouw aan de slag te gaan. De gemeente is van mening dat de ambities haalbaar gemaakt kunnen worden. We gaan daarover graag met Amvest op zoek naar de wijze waarop deze gerealiseerd kunnen worden. De Investeringsnota sluit het door inspreker gewenste maatwerk daarbij niet uit. Per kavel varieert de hoeveelheid dakoppervlakte die nodig is om de noodzakelijke duurzame energie op te wekken; van minder dan 50% van het oppervlak tot bijna 100%. Dat hangt af van het totaal aantal m2 programma op de kavel. Het is kavel specifiek en zal op basis van een concrete ontwikkeling nader uitgewerkt moeten worden. Dat is ook wat we vragen aan de ontwikkelaars in het gebied. Neem de energieopgave van begin af aan mee in een ontwerp BENG berekening en maak het onderdeel van de ontwerpopgave. Kortom: de algemene
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 48 van 224
uitgangspunten zijn haalbaar indien we op gebiedsniveau kijken naar het programma in combinatie met de energieambities. Maatwerk per kavel zal nodig zijn om de ambitie waar te maken. Het uitgangspunt is om de lager gelegen daken in te zetten voor daktuinen. Per kavel zal een en ander uitgewerkt worden. Denk aan de invulling van groen, de noodzakelijke duurzame energieopwekking, de materialisering etc. Dan wordt bekeken hoe een en ander gecombineerd kan worden en of er voldoende PV-panelen geplaatst kunnen worden. Daarnaast telt groen in de gevel ook mee in het te behalen % groen. In Amsterdam zien we dat een MPG-ambitie van 0,7 in diverse voorbeelden haalbaar is. Onze inschatting is dat dit ook in combinatie met intensieve bebouwing, geluidseisen en andere duurzaamheidseisen, te behalen is. Circulair materiaalgebruik is noodzakelijk in de transitie naar de circulaire bouw. Tijdens de planvorming denken we graag mee hoe alle ambities tezamen tot realisatie gebracht kunnen worden. Eisen beeldkwaliteitsplan en betaalbaarheid woningen: In haar reactie stelt Eigen Haard dat een aantal uit het beeldkwaliteitsplan voortkomende eisen leiden tot kostenverzwaring en daarmee een onhaalbaar plan. En ook benoemt u dat de investering beter in bestaande bouw gedaan kan worden. Renovatie van bestaande bouw is uiteraard belangrijk en een enorme opgave.
Echter alle nieuwbouw die we nu neerzetten, willen we van voldoende kwaliteit maken. We willen voorkomen dat we ook deze bouw straks nog moeten renoveren om de klimaatambities van Parijs te kunnen behalen. Daarom is het essentieel om nu al te kiezen voor een goed geïsoleerd casco en voldoende duurzame energie opwek. Maatwerk is mogelijk. Zeker als de specifieke omstandigheden, zoals bijvoorbeeld de handhaving van de Storkhallen, daarom vragen. De gestelde ambities in het project zijn hoog omdat er zowel op regenbestendigheid, energie, natuurinclusiviteit, mobiliteit en circulair materiaalgebruik, kwaliteit nodig is. De ambities zijn overeenkomstig vastgestelde Amsterdamse beleidsnota’s en de hemelwaterverordening die sinds 2021 van kracht is. Deze doelen worden daarom geïmplementeerd in nieuwbouw- en transformatieprojecten en zijn daarmee ook onderdeel van de ontwikkeling van Hamerkwartier. Met een gebouw bedoelen we een losstaand bouwwerk. Voor de minimaal drie natuurinclusieve maatregelen per gebouw, bedoelen we ten minste 3 typen maatregelen. Bijvoorbeeld een nestkast, groene gevel, groen/bloembakken, lokaal composteren etc. Deze maatregelen moeten afdoende terugkomen en in verhouding staan tot de grootte van het gebouw. Tijdens de planvorming denken we hierin mee en kijken we samen met de ontwikkelaar wat er mogelijk is en past bij het betreffende gebouw of kavel.
AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven geen aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota.
3.3.2 Circulariteit REACTIE: Zo is het slopen van de bestaande bebouwing niet te rijmen met het in de concept Investeringsnota beschreven belang van circulariteit in de bouwketen. Het voornemen van de gemeente Amsterdam komt er immers op neer dat relatief jonge panden - waar grondstoffen en materialen voor zijn gebruikt - worden gesloopt om elders met nieuwe
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 49 van 224
grondstoffen en materialen weer andere bouwwerken op te richten. Dat is niet bepaald duurzaam (56) (57). ANTWOORD: Hamerkwartier wordt dicht bebouwd om voldoende woningen te kunnen realiseren. Het kan daarom zo zijn dat het voor relatief nieuwe gebouwen op termijn wenselijk is deze te vervangen door bebouwing met hogere dichtheid. Tijdens de transformatie van Hamerkwartier werkt de gemeente actief aan het hergebruiken van materialen in de openbare ruimte. Maar ook in samenwerking met ontwikkelaars streven we naar het hergebruiken van constructies en materialen uit bestaande particuliere gebouwen. Materialen kunnen op locatie of elders circulair gebruikt worden. Op dit moment richt de gemeente een opslagplek in voor hergebruikte materialen uit Hamerkwartier. AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerking geeft geen aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota.
3.3.3 Afval REACTIES: Pag. 78: Gaat over afvalinzameling: Doel is perscontainers plaatsen voor het restafval. Deze perscontainers worden juist uit de omliggende buurten en heel Noord verwijderd omdat ze continu stuk zijn. Vraag: Dit klopt dus denk ik niet? Plaats geen perscontainers (60). Net als de fietsenstallingsplaatsen is de vuilafvoer een onderwerp van aandacht, hierbij dient vooraf nagedacht te worden op welke wijze het ondergrondse afvalcontainersysteem gebruikt gaat worden. Met andere woorden; welke doelgroepen mogen er op dit kavel gebruikmaken van dit systeem en welke organisaties worden hiervan buitengesloten. De voorkeur bij AMOS en UniKidz gaat uit van het gebruik van de (bestaande) voorzieningen welke zijn aangebracht voor de bewoners. (Ondergronds vuilcontainersysteem.) Is dit niet het geval dan dient de buitenopslag voor vuilcontainers een locatie op het perceel te krijgen, welke zo dicht mogelijk aan de openbare weg is gelegen. Dit in verband met het verplaatsen van de rolcontainers. Een combinatie met de afsluitbare fietsenstalling voor medewerkers kan hier een mogelijke oplossing zijn (67). Afvalinzameling: op pagina 82 van deel A wordt aan de marktpartij de rol gegeven om het scheiden van afval op eigen kavel te faciliteren. Vervolgens blijkt dat de gemeente voornemens is om het afval in te zamelen via ondergrondse containers.
Beide zaken zijn niet met elkaar verenigbaar, immers, afval inzamelen via ondergrondse containers betekent per definitie dat bewoners zélf hun afval moeten scheiden. Verzocht wordt te verduidelijken welke rol van de gemeente op dit punt voor ontwikkelaar in gedachten heeft (77). Pagina 58/59 Investeringsnota deel B. De afvalbakken voor ontwikkelkavel I4B zijn op deze plankaart gepositioneerd aan de noordoostzuidzijde van het plot, waar nu enkele in-/uitritten van de parkeergarage zijn gesitueerd. Vriendelijk verzoeken wij u de positie van de afvalbakken te verplaatsen naar de noordzijde van de weg (i.p.v. de zuidzijde) (75).
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 50 van 224
ANTWOORDEN: Het aantal benodigde containers wordt per woning berekend. Het plaatsen van reguliere containers voor restafval zou resulteren in twee keer meer containers in de openbare ruimte. Zo blijft minder ruimte over, ook voor groen, bomen etc. Onze afdeling Afval en Grondstoffen, heeft alle kennis over de dagelijkse praktijk. Zij adviseren over het aantal en type containers. In de vervolgfase, als de concrete openbare-ruimte-plannen worden gemaakt, gaan wij per locatie kijken wat de optimale oplossing is. Uiteraard moeten problemen met perscontainers voorkomen worden. Bij de voorbereiding van de plaatsing en in overleg met de afdeling afval en grondstoffen, nemen we de ervaring die u noemt als aandachtspunt mee. Het afval van bewoners in Hamerkwartier wordt ingezameld in ondergrondse afvalbakken in de openbare ruimte. Daarvoor komen containers voor glas, papier, restafval, groente-, fruiten tuinafval en textiel. De containers worden in clusters van drie à zes containers verspreid door de wijk aangeboden. Afval van ondernemers en bedrijven wordt veelal door particuliere afvalverwerkers ingezameld. Bedrijven met weinig afval (4-9 vuilniszakken per week) betalen via de gemeentelijke belasting (reinigingsrecht) voor hun afvalinzameling. Zij kunnen hun afval gescheiden kwijt in de bakken in de openbare ruimte.
Ondernemers met meer afval moeten een contract afsluiten met een erkend afvalbedrijf. Afval wordt op hun eigen kavel gesorteerd en opgeslagen. De benodigde ruimte moet gereserveerd worden in de gebouwen of op de eigen kavel. In Hamerkwartier wordt collectief organiseren van bedrijfsafval gestimuleerd. Dit doen we om onnodige vervoersbewegingen en overlast te voorkomen. Maar de bedrijven zijn hier zelf voor verantwoordelijk. Het is niet zomaar mogelijk deze afvalbakken te verplaatsen. De zoekruimte in de openbare ruimte is schaars en daarbij moet ook het vastgoed van ontwikkelveld I4B bediend worden. De locatie van de afvalbakken is indicatief. De exacte locaties worden in een later stadium bepaald. Als de plattegronden van de gebouwen bekend zijn, kijkt de gemeente naar de meest passende locatie, samen met de Afval en Grondstoffen. In de uitwerking van de openbare ruimteplannen nodigen wij inspreker graag uit om in gesprek te gaan over de wijze waarop de afvalbakken worden ingepast. AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven geen aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota.
3.3.4 Warmte koude opslag REACTIES: Het warmte-energiesysteem als WKO veronderstelt een hoge graad van samenwerking bij de Hamerblok ontwikkeling. De gemeente zou hier een langdurig ondersteuning en gegevens over de ondergrond kunnen bieden, of een eerste periode leiding kunnen geven aan deze transitie. Ook het kaartbeeld en capaciteit van het supply-systeem heeft onze belangstelling (54). Pagina 74 Investeringsnota deel A. De gemeente wil in het Hamerkwartier voor verwarming, warm tapwater en koeling inzetten op een lagetemperatuurwarmtesysteem, in combinatie met lokale duurzame bronnen (regeneratie met oppervlaktewater uit het IJ). Zolang niet
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 51 van 224
duidelijk is of dit TEO systeem er komt, en zo ja wanneer, brengt dit voor alle betrokkenen onzekerheid mee. In dat kader zouden wij graag vernemen wanneer naar verwachting van de gemeente de ontwikkelingen kunnen worden aangesloten op het door de gemeente aan te leggen collectieve regeneratienetwerk (75). WKO: Op pagina 74 van deel A wordt benoemd dat samenwerking tussen alle partijen nodig is om een WKO voor elkaar te krijgen. Kan worden verduidelijkt hoe dit in de praktijk vorm dient te krijgen? En hoe wordt ervoor gezorgd dat er genoeg capaciteit beschikbaar blijft voor alle velden? In het OBP voor Exclusiva hebben cliënten geen voorwaarden aangetroffen die ervoor dat een eventueel te realiseren WKO in dat veld niet zal conflicteren met eventuele toekomstige WKO's in omliggende velden. De in bijlage 21 bij het ontwerpbestemmingsplan opgenomen voorwaarden voor het realiseren van een WKO zijn niet 1 op 1 terug te vinden in deel B van de Investeringsnota. Is dit bewust? En wat is de verhouding tot /doel van de regerenatieleiding m.b.t. WKO's? En in hoeverre zijn de dimensies van de beoogde regeneratieleiding afgestemd op de benodigde capaciteit voor het hele gebied? (77).
ANTWOORDEN: Sommige ontwikkelvelden zijn te klein om een eigenstandige WKO te realiseren en zullen met aanpalende ontwikkelvelden moeten zoeken naar een gezamenlijk systeem. Eigenaren dienen hiertoe zelf onderzoek te verrichten. Als kader en basis geldt het bodemenergieplan dat onderdeel in van de Investeringsnota. Een collectieve regeneratieleiding zorgt voor een optimaler rendement van individuele WKO-systemen en is een alternatief voor het gebruik van dry coolers. Voor dit collectieve systeem (TEO-systeem) heeft de gemeente reeds het nodige onderzoek verricht. Dit kunnen wij met uw cliënten delen. De gemeente heeft door IF technology een bodemenergieplan laten opstellen met spelregels die leidend zijn bij het realiseren van de bodemenergiesystemen. Ook blijkt uit het bodemenergieplan dat er voldoende capaciteit is om het programma van warmte en koude te voorzien. Afstemming over het bodemenergieplan, inpassen WKO en ordening van de ondergrond, nemen we mee in de gesprekken tussen de gemeente en ontwikkelaars. De gemeente zal hiervoor expertise leveren. Tevens wordt met de uitwerking van de regeneratieleiding het rendement van de WKO verhoogd door op een duurzame wijze de onbalans in de bodem te regenereren. Het TEO-systeem is ondertussen verder uitgewerkt in een ontwerp leidingtracé en onderbouwd met een businesscase en exploitatiemodel.
Tevens vinden er gesprekken plaats met de grootste kaveleigenaren. Op dit moment bereidt de gemeente de aanbesteding voor om het TEO-systeem aan te leggen. Besluitvorming is gepland in Q1 van 2022. De aanleg van de collectieve regeneratieleiding wordt verwacht in Q4 2022 / Q1 2023. Deze planning is onder voorbehoud. Voor de samenwerking tussen de partijen voor de WKO op de kavel wordt bedoeld: indien meerdere eigenaren op één perceel een WKO willen aanleggen zal dit moeten passen in de spelregels van het bodemenergieplan Hamerkwartier. Hieruit blijkt dat voor het vastgestelde programma voldoende capaciteit beschikbaar is in de ondergrond mits de warmte– en koudezones verticaal gescheiden worden. Hiervoor dienen de locaties van de bronnen te worden afgestemd met de gemeente en de vergunningverlener. De dimensie van de regeneratieleiding is door Qirion berekend en ontworpen op basis van het programma en de verwachte onbalans tussen de warmte- en koudevraag van het programma. Voor het
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 52 van 224
regenereren van de bodembronnen wordt het regeneratienet (TEO-systeem) gebruikt. Hiermee kan tevens een klein deel van de capaciteit worden geleverd. AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven geen aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota.
3.4 Openbare ruimte REACTIES: Ik vind het stedenbouwkundig ontwerp goed met veel doorzichten naar het IJ. Dit in tegenstelling tot Zuidoever IJ waar de bebouwing als barriere dient (Javaeiland, oosterdoks en westerdoks) en Oeverhoeks waar de eerste blokken aan het water de maximale hoogte hebben. 3) Maak van het motorplein een echt verbindend plein. Parkeergarage eronder die vanaf beide kanten meeuwenlaan te bereiken is. Jumbo en Dirk op -1. Die kunnen prima naast elkaar i.t.t. Jumbo en AH. En een mooie levendige plint op de kavel van Wondr. Met een mooie connectie naar het water (aflopend via trappen). De bomen moeten dan tijdelijk wijken, maar verplaats die in het gebied en plant VEEL groen terug (7). Behoud zoveel mogelijk karakteristieke elementen, dus ook de Exclusiva trommel! Maak daar iets moois en moderns van met een link naar het verleden. Er komt zoveel nieuwbouw dat je die schaarse bestaande elementen moet behouden (7). Het hergebruik van de spanten van de drakafabriek op het makersplein is gaaf! (7). ANTWOORDEN: De uitgangspunten voor het toekomstige ontwerp Motorplein, zoals opgenomen in het Plan Openbare Ruimte (p.110) zijn als volgt: a. Motorplein zal een plek worden voor alle omliggende buurten, een schakel tussen verschillende mensen; b. Het wordt een plek waar verblijf, ontspanning en ontmoeting centraal staan, iedereen moet zich welkom voelen; c.
Relatie met water en beleving van water staat centraal; d. Er komen diverse voorzieningen voor spelen en sport en er komen zitplekken. Tijdens het ontwerpproces zal samen met de buurt het karakter en het programma van het Motorplein bepaald worden. Het aantal m2 groen dat gerealiseerd wordt aan het Motorplein hangt af van het gewenste programma, looproutes en de verwachte drukte op het plein. In Hamerkwartier zijn er tal van elementen en objecten te vinden die de gemeente graag wil behouden en integreren in het toekomstige beeld van het gebied. In het Plan Openbare Ruimte (p.89) is een inventarisatie opgenomen van deze elementen en objecten. Aandachtpunt is dat het grootste gedeelte van die objecten privé-eigendom is en de staat ervan onbekend is bij de gemeente. Vaak is er sprake van verontreiniging of slechte kwaliteit. In de vervolgfase worden onderzoeken uitgevoerd over de staat en vervuiling van deze objecten. In de samenwerking met ontwikkelaars zullen we een keuze maken over behoud of sloop van de elementen.
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 53 van 224
AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven geen aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota.
3.4.1 Havenkom REACTIES: Wij willen net zoals de gemeente Amsterdam onze haven behouden. In allerlei artist impressie tekeningen zien wij dat de haven voor de helft weg getekend. Daar worden wij niet blij van en dat geeft veel onrust bij onze leden. Ook ons clubhuis is weg getekend. Wij kunnen echt niet zonder clubhuis en zoeken graag naar een oplossing hier voor (3). Wij willen onze haven behouden met het aantal ligplaatsen wat wij hebben. Op foto’s van het besluit Hamerkwartier zien wij dat de halve haven is weg getekend. Dit geeft veel onrust bij onze leden. Ook ons clubhuis willen wij behouden want die is onmisbaar voor ons. (3). ANTWOORD: De drie havens in Hamerkwartier blijven behouden. De kades worden deels aangepast en openbaar toegankelijk gemaakt. Zo kan iedereen van het water genieten. Motorplein zal een verblijfsplek worden met een verbinding met het water in het Motorkanaal. Het exacte ontwerp zal met de buurt en bedrijven bepaald worden. De gemeente is voorstander van de Jachthaven in het Motorkanaal, maar onder condities. Het clubhuis van Aeolus wordt verplaatst, niet verwijderd. Het clubhuis zou in de plint van een van de gebouwen in de omgeving terugkomen, of in een passend schip in de jachthaven. Dit gaan wij in de vervolgfase onderzoeken, samen met Aeolus en andere betrokkenen.
AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota. We brengen een indicatieve aanduiding op de tekeningen aan voor het clubhuis van Aeolus.
3.4.2 Water REACTIES: Noch komen de wateropslag, de bergbezinkbassins of bekende obstakels en de samenstelling van het huidige rioolnet in kaartbeeld aan de orde. Wel een Wadi-reservering op de huidige ventweg langs Meeuwenlaan, die nog zal moeten wachten en nogal onhandig oversteekt als er water in staat. Is de regenwater afloop op het IJ over de 50m brede vrije oeverstrook mogelijk en een nieuwe wallekant, aan het oppervlak als mini-beekjes met speelkansen? Moet ieder Hamerblok-plan éen of meerdere regenwaterkelders en een hydrofoor-installatie ter besproeiing van het groen op het boven-plein gaan krijgen? Dit punt duidelijker regelen aub, inclusief de verharding van looppaden op boven-pleinen (54). De 15 cm lagere hoogteligging van tuinen of straten voor 'rainproof' hindert de mensen met een beperking in of uit hun huis te komen. Beschouw dit overnieuw in overleg met ANT. Of staat dit nog steeds in de bouwverordening? (54).
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 54 van 224
AMOS en UniKidz vragen speciale aandacht voor de aan te leggen wadi's en waterpartijen in het gebied rondom de school. Het verzoek is deze op een dusdanige locatie aan te brengen dat de veiligheid voor kinderen is gewaarborgd. Bij het ontwerpen van de ruimten voor de verschillende gebruikers (AMOS en UniKidz) zijn de uitgangspunten/documenten vanuit de gemeente Amsterdam en AMOS gezamenlijk met UniKidz met betrekking tot het IKC van toepassing. We gaan er derhalve vanuit dat de ontwerptechnische en installatietechnische uitgangspunten — welke hierin staan omschreven — volledig tot zijn recht kunnen komen in het gebouw. AMOS en UniKidz blijven graag betrokken bij de verdere ontwikkelplannen en kijken uit naar een optimale samenwerking met betrokken partijen. Mocht u naar aanleiding van deze reactie nog aanvullende informatie wensen, dan kunt u contact opnemen met AMOS (67).
ANTWOORDEN: De regenwateropvang moet per kavel minimaal 60 mm bedragen. Meestal wordt dit op de kavel uitgewerkt in een opvang van een aantal mm op het dak, toepassing van sedumdaken en een waterbuffer / kratten op een lager gelegen dak of in de kelder. Deze laatste optie regelt dan ook gebruik van regenwater voor de besproeiing van het groen. Daarnaast organiseert de gemeente de wateropvang van de openbare ruimte. Hiervoor is het uitgangspunt dat er verschillende hemelwaterafvoer (HWA) opvangtechnieken worden toegepast, waaronder : Aanleg verdiepte weg en afvoer richting wadi’s; Ondergrondse extra capaciteit dimensioneren in de HWA; Aanleg van wadi’s in de groenstrook van de Meeuwenlaan en het Oeverpark; Toepassing van molgoten (afvoergoten) in de rijweg; Toepassen van grondverbetering; Waterberging en wadi in het oeverpark waarbij bij extreme buien het water wordt afgevoerd d.m.v. een noodoverloop door de kade; De kade goed doorlatend maken; De wadi voorzien van een slokop en het overtollige hemelwater afvoeren via meerdere ondergrondse leidingen of bovengrondse goten; De slokop (overloopvoorziening) van de wadi en eventuele andere doorsteken door de kade voldoende groot en robuust (veel doorsteken) maken; Waar mogelijk worden de plekken voor waterberging gekoppeld met speelelementen t.b.v.
bewustwording / anders omgaan met water en dubbel ruimtegebruik. Volgens het geldende Bouwbesluit (2012) kan het hoogteverschil tussen woning en buitenruimte overbrugd worden door hellingbanen. Bij de entree wordt een drempel van 20mm gebruikt om de wateroverlast te voorkomen. In Hamerkwartier worden nieuwe vloerpeilen beoordeeld in het projectteam en ingangen op de straatniveau moeten voldoen aan de hoogte-eis ‘20mm detail’. De veiligheid voor de kinderen heeft onze aandacht. Graag gaan wij in gesprek met AMOS ten behoeve van de uitwerking van het openbare ruimteplan. AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerking geeft geen aanleiding tot het aanpassen van de Investeringsnota.
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 55 van 224
3.4.3 Sport en spelen REACTIES: Is bij de vervangende lagere school op de Exclusiva driehoek wel voldoende autovrije toch openbare straatspeelruimte aanwezig of gaat dat ook op het dak van de school en is het boven-plein dan openbaar toegankelijk? (54) Bovendien is er weinig ruimte voor jeugd op straat voorzien. (Slechts 3000m2) (68). Ontwikkeling sport- en recreatievelden op daken van woontorens en maak hierover afspraken met de investeerders en eigenaren. Puur omdat we het ons als stad, met het oog op de leefbaarheid en klimaatadaptie en fijnstoffiltering gewoonweg niet meer kunnen permitteren nog meer happen uit stadsbossen en parken te nemen t.b.v. nog meer sport en evenemententerreinen. Creëer dit soort juist faciliteiten op de daken van woontorens (50). Nog een opmerking over het structuurontwerp van Studioninedots in het stedenbouwkundig VO Exclusiva kavel. Hierin is de gymzaal ontworpen op een locatie welke door AMOS en UniKidz is afgewezen. Om te voorkomen dat deze tekeningen een "eigen leven" gaan leiden, verzoekt Amos en UniKidz een notitie aan dit structuurontwerp toe te voegen waarin deze afwijzing is verwoord (67). ANTWOORDEN: Er komt 3 m2 speelruimte per leerling. De Beitelkade is autovrij. Het speelterrein voor de school bestaat uit een schoolplein op de kavel van de school (voor onderbouw) en uit een klein park aan de Beitelkade.
Het parkje aan de Beitelkade is na schooltijd openbaar toegankelijk. Amsterdam kent een referentienorm voor sport en spelen per aantal woningen. Volgens deze norm is 3,25 m2 speelruimte nodig voor jongere kinderen, 6,5 m2 aan de speelvelden voor oudere kinderen en 6,5 m2 sport in openbare ruimte. In Hamerkwartier is dubbelgebruik het uitgangspunt. Dat betekent dat kinderen niet alleen in ‘traditionele’ speeltuinen kunnen spelen, maar ook in groen of op de pleinen. De stad als een speeltuin. Voor kinderen geven de straten, parken, pleinen en het water in de stad aanleiding tot spelen en bewegen. Een speelse inrichting van de openbare ruimte geeft aanleiding om naar buiten te gaan, om een potje voetbal te spelen, een rondje te lopen of verstoppertje te spelen. Voor de jongste kinderen zijn er kleinere plekken vanaf ca. 150 m2, die vanuit huis veilig te voet te bereiken zijn. Hier zijn speelaanleidingen en is zitgelegenheid voor buurtbewoners. Wat verder weg zijn de grotere speelvelden (vanaf ca. 1.000 m2). Hier vinden kinderen en volwassenen van alle leeftijden uitdaging om te spelen en sporten, of om bij elkaar te zitten en de actievelingen te bekijken. De inrichting van parken en pleinen laat eigen invulling en het zelf verzinnen van een spel toe. Bijvoorbeeld door flexibele gebruiksmogelijkheden.
Groene plekjes fungeren als openbare schoolpleinen en speelplekken voor de jongste kinderen. Ze zijn vanuit huis veilig te voet te bereiken. Hier zijn speelaanleidingen en is zitgelegenheid voor buurtbewoners. De grotere speelvelden (vanaf ca. 1.000 m2) komen op het Motorplein en in het Oeverpark. Hier zullen kinderen en volwassenen van alle leeftijden uitdaging vinden om te spelen en sporten. De optimale oplossing is de combinatie van sport in de openbare ruimte en op de gebouwen. Aandachtspunt op de daken is de toegankelijkheid, sociale veiligheid, beheer en wind- en
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 56 van 224
geluidhinder. De ruimte op de daken is ook nodig voor groen en PV-panelen. Dus de ruimte hier is ook schaars. Het structuurontwerp is geen echt ontwerp voor de school, maar een ruimtelijke studie van Studioninedots om aan te tonen dat het ruimtelijk past. Voor het echte ontwerp wordt een aparte uitvraag gedaan door Lingotto. In het blok van Exclusiva wordt een klein parkje/ plein gemaakt. Dit zou als schoolplein en als openbaar toegankelijk park moeten werken. AMOS wordt betrokken bij de uitwerking van het ontwerp.
AANPASSING IN INVESTERINGSNOTA: De opmerkingen geven geen aanleiding tot het aanpassen van de investeringsnota.
3.5 Groen 3.5.1 Groen in openbare ruimte REACTIES: Mooi dat er naar veel daktuinen wordt gestreefd, maar maak die ook publiek toegankelijk. Hier zijn enkele mooie voorbeelden van, denk aan Rhapsody in Kolenkitbuurt (hoewel niet op een dak) en nieuwe ontwikkelingen op de Zuid-as. Openbare tuinen voegen ook echt wat toe voor de omliggende buurten (7). Het oeverpark vind ik nog te weinig een park op de artist impressions van Provast. Durf ook hier nog meer te vergroenen. De architectuur van de exclusiva kavel vind ik mooi. Die van de Draka kavel nog wat eentonig. Dat mag spannender met meer afwisseling in materiaalgebruik en groene gevels. Dat is ook de aanbeveling van het Klimaatadvies (Stadsklimaatadvies van Climatelier op p. 642 in de bijlagen van het MER) (7). Ik mis grotere aaneengesloten groenstroken op de begane grond (59). Het groen in de omgeving, wat sociale cohesie verbetert in de wijk, is summier, net als de kunst en culturele mogelijkheden die in het hele plan niet een onderdeel zijn van de leefomgeving (65). Volgens de investeringsnota zal er in het Hamerkwartier voldoende groen komen. Met de extreme verdichting die wordt voorgesteld zal dat heel lastig worden. In de nota zitten geen controleerbare rekensommen. Wij hebben er zelf wat laten maken. En die leiden tot grote twijfels of de normen wel echt gehaald kunnen worden.
Zonder groen buiten het plangebied mee te tellen. Oproep 6. Kom alsnog met controleerbare rekensommen voor het OPENBARE GROEN.. Dus niet het groen voor binnentuinen, balkonplanten etc. (40). Wij maken ons zorgen over de dichte, zeer hoge bebouwing in die zin dat het de vraag is of bomen goed kunnen groeien tussen de gebouwen door valwind en schaduw. Wij denken dat de wijk last zal krijgen van hittestress en verzoeken u met klem de groene inrichting van de wijk in de openbare ruimte en infrastructuur nog verder de intensiveren. Ook vragen wij ons af of de suggestie zoveel mogelijk groene gevels te ontwikkelen zal overeenkomen met de realiteit. Het is tamelijk lastig succesvolle groene gevels te ontwikkelen. De vraag is of ondernemers en investeerders en bewoners deze taak op zich zullen nemen. Maak hierover al nu vaste afspraken met investeerders en eigenaren. Daarbij zijn groene gevels niet van
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 57 van 224
dezelfde kwalitatieve ecologische waarde voor de biodiversiteit als goed ontwikkelde natuur in de stad op en onder de grond en kan het niet daarom niet meetellen voor de groennorm (50). Neem de traditionele groennorm en bezonningsnormen die zich in Noord reeds bewezen hebben bij te dragen aan een gezond leefklimaat en een positieve woonervaring over in het plan (50). Door de groen uit te rusten boven-pleintjes op de plinten met een gezamenlijke toegang (trap-lift, brievenbussen, hal) tussen bedrijvenpuien, treedt een verschraling van het straatleven op. Kinderen tot 6 jaar en misschien oudere kinderen zullen op het boven-plein blijven en de BBQ's ook. Een geïsoleerd leven ligt op de loer; ik voorzie de komst van 'gated communities' van deze bovenwoningen, wel met hun (bak)fietsen op straat (54). Introductie van meer structurele openbare ruimte, in de vorm van water en groen (55). Bovendien creëren de daktuinen nog meer isolatie en zal het de samenhang in de wijk en integratie met de andere wijken niet bevorderen. De kans is erg levensgroot dat er eilandjes ontstaan (68). Ik mis openbare ruimte boek en notatie m2 groen (37). Ger groen in de wijken, bouw ruim met brede straten. Laat kenmerkende architectuur staan (en knap het op). Maak alle kades publiek toegankelijk, zodat er een mooie noordelijke boulevard ontstaat. Veel autovrije ruimte voor urban sports. (63). Zachte grond.
Op de plankaart openbare ruimte zie je beter wat de impact van grote bouwvolumes is die dicht op elkaar een geslotenheid geven. Waar is er open ruimte, en zachte grond als natuur om te ontspannen? Groen is geen kleur, het is een diepe verbinding met de aarde als ecosysteem. Dit gevoel bekruipt ons ook bij het bestuderen van de overzichtskaart van de blokpaspoorten. Daar wordt nogmaals duidelijk dat er helemaal geen zachte grond is in het gebied tussen alle gebouwen. Alleen het Oeverpark is een goede toevoeging als zachtegrond, naar voorbeeld van Oeverpark bij Overhoeks. Maar in de rest van de wijk? In het Hamerkwartier zal 40% van het uitgeefbare kaveloppervlak in groen gerealiseerd worden op daken van gebouwen. Deze vorm van 'systeem-groen' duidt Angsaw als 'schaamgroen'. Dat gaat over de kleur groen, niet over groen als vitaal onderdeel van een ecosysteem en in verbinding met het bodemleven. Het is goed om te beseffen waarom groen als ecosysteem in een nieuwe stad nodig is. De referentienorm 'groen' is nodig om van Amsterdam een economisch sterke én een gezonde, leefbare en klimaatadaptieve stad te maken. En ook kindvriendelijk. Daar struikelt dit plan over. Deze getallen zijn namelijk de daktuinen inclusief de groenstrook aan de noordoostzijde van de Johan van Hasseltweg.
Die 'annexatie' van de groenstrook vinden we ronduit problematisch, want nu wordt het groen zelfs rekengroen of boekhoudkundig groen 'geleend' bij een naburige wijk. Waar is die specifieke, zichtbare en in het plan verankerde groene kwaliteit die nodig is voor een gezonde, sociale en kindvriendelijke stad? Waarom alles verstenen? Dat is een recept voor een hitte eiland En super onvriendelijk en onherbergzaam voor mens en dier. Kunt u dit duiden? (38).
ANTWOORDEN: Wij nemen deze voorbeelden ter harte, dank voor de suggestie. Er is nog geen architectonische uitwerking van het Oeverpark of de Draka-kavel. De ontwikkeling van Draka moet voldoen aan het beeldkwaliteitsplan wat onderdeel is van het
Gemeente Amsterdam
Datum 7 december 2021 Pagina 58 van 224
Investeringsnota. Tijdens de planuitwerking worden de plannen ook langs het supervisieteam gebracht waar supervisor sturing kan geven op de architectuur. De druk op de openbare ruimte in Amsterdam is groot. Er moet ruimte zijn voor bereikbaarheid, leefbaarheid, bedrijfsvoering, afvalinzameling, klimaatadaptatie, recreatie, sport, spelen. In Hamerkwartier zullen bomen zorgen voor de groene beeld, en waar mogelijk worden groenstroken van minimaal 9 m2 toegevoegd. Groene verblijfsplekken worden op de strategische plekken in de plannen opgenomen. Groene plekken scheppen ruimte in de dichte blokkenstructuur. De randen van Hamerkwartier zullen allemaal vergroend worden. Speciale aandacht is er voor het IJ-oeverpark. Dit wordt een groen en autovrij park aan het water voor de hele stad en voor de buurt, vol recreatie, sport en spelen. De groene ruimtes worden contrastrijk en gevarieerd ingericht, zodat deze verschillende gebruikers bedienen. Door de komst van de bewoners ontstaat er behoefte aan groene, diverse, veilige plekken voor ontspanning en ontmoeting. Voor de openbare ruimte van Hamerkwartier is het groenontwerp voor de begane grond gericht op: het creëren van grootschalige verbindingen met de omliggende wijken van Noord. We doen dat door inheemse soorten te selecteren en door fysieke groene verbindingen te maken met de bredere groenstructuur van Noord.