- 31 Zorg (35) Bijlage 1 Voortgangsrapportage toegankelijkheid 2020

37 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Amsterdam kent vele activiteiten op het gebied van Jeugd. Met de inwerkingtreding van de Jeugdwet per 1 januari 2015 is de gemeente - naast het preventieve jeugdbeleid – ook verantwoordelijk geworden voor de specialistische jeugdhulp en de jeugdbescherming en jeugdreclassering. De missie van Amsterdam is dat kinderen en jongeren veilig en gezond opgroeien, hun talenten ontwikkelen en volwaardig en verantwoordelijk participeren. Amsterdam biedt

passende zorg voor jeugd (zo veel mogelijk) in de vertrouwde omgeving van gezin, school en buurt. Via bestuursrapportages rapporteert het college aan de gemeenteraad uitgebreid over de voortgang in het jeugdstelsel. In de stadsdelen worden laagdrempeli­ ge activiteiten uitgevoerd zodat jeugdigen zich kunnen ontwikkelen en gezond en kansrijk opgroeien. In de gebiedsplannen21 kunt u lezen welke specifieke acties er in de gebieden zijn voor kinderen en jongeren. In deze voortgangsrapportage wordt daarom alleen ingegaan op een paar specifieke onderwerpen.

2.7.1 Specialistische jeugdhulp in het onderwijs Vanaf schooljaar 2018-2019 is een groot deel van de specialistische hulp op het (voortgezet) speciaal onderwijs beschikbaar als algemene voorziening. Voor het praktijkonderwijs en het speciaal basis onderwijs is vanaf schooljaar 2019-2020 is deze manier van inzet ook beschikbaar in het praktijkonderwijs en het speciaal basis onderwijs. De evaluatie van de formatie in het Specialistische Jeugdhulp op het Speciaal Onderwijs (SJSO) maakt duidelijk dat professionals uit het speciaal onderwijs en specialistische jeugdhulp opvallend positief zijn over het eerste jaar specialistische jeugdhulp in het speciaal onderwijs. Het inkoopmodel maakt directe inzet zonder administratieve belasting, doorverwijzing, indicatieprocedures, wachttijden en vaste personen op het onderwijs mogelijk. Aankomend schooljaar (2020- 2021) gaat Amsterdam verder met het Specialistische Jeugdhulp op het Speciaal Onderwijs (SJSO). Er wordt daarbij ingezet om nog effectiever het aanbod in te zetten en dubbeling met ander specialistische jeugdhulp te voorkomen. Daarnaast wordt aankomend schooljaar gewerkt aan nog betere verbinding met het buurtgericht werken inzetten van de voorzieningen in de buurt. Vanaf schooljaar 2021-2022 wordt het SJSO geborgd in de inkoop (hoog) specialistische jeugdhulp en niet apart ingekocht.

2.7.2 Passend Onderwijs In Amsterdam streven we ernaar om iedere leerling een onderwijsplek te bieden die zo passend mogelijk is. Kinderen gaan, als het kan, naar het regulier onderwijs. Sommige kinderen hebben hiervoor extra ondersteuning nodig. Scholen bieden binnen hun mogelijkheden extra ondersteuning aan kinderen die dat nodig hebben. Wanneer dit niet mogelijk is, komt het speciaal onderwijs in beeld. Passend onderwijs is de verantwoordelijkheid van het onderwijs. De gemeente komt in beeld vanuit haar verantwoordelijkheid voor de inkoop van jeugdhulp als er naast onderwijsondersteuning ook jeugdhulp nodig. Jeugdhulp is daarbij ondersteunend aan de schoolloopbaan en richt zich op het veilig en gezond opvoeden en opgroeien van kinderen. Het college heeft ambities over het passend onderwijs opgenomen in de Werkagenda passend onderwijs en de relatie met jeugdhulp 2019-2022,22 die het college heeft opgesteld samen met de Samenwerkingsverbanden primair en voorgezet onderwijs Amsterdam - Diemen. De drie ambities in de werkagenda zijn: 1. Maatwerk voor ieder kind: Versterken van de samenwerking tussen OKT en Onderwijs en Leerplicht, waardoor kinderen zich zo optimaal mogelijk ontwikkelen en verzuim en ziekteverzuim wordt teruggedrongen 2.  Thuisnabij onderwijs is een belangrijk uitgangspunt, in het PO, speciaal onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs.

Voor deze leerlingen kun je zeggen: geen kind de wijk uit. In het voortgezet onderwijs zijn de scholen zelf als ‘wijk’ te beschouwen, en is het belangrijk de hulp naar de scholen te brengen 3.  Doorgaande lijnen: Zorgen dat schooloverstappen voor zorgleerlingen vloeiend verlopen, zodat de nodige onderwijs ondersteuning of jeugdhulp beschikbaar blijft of komt.

22 Zie https://amsterdam.raadsinformatie.nl/ vergadering/558578#ai_4568304 23 Zie https://amsterdam.raadsinformatie.nl/ vergadering/748391#ai_5375374

38 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Amsterdam heeft al jaren een van de laagste deelnamepercentages in het (voortgezet) speciaal onderwijs en binnen het speciaal basis­ onderwijs, ook in vergelijking met de andere drie grote steden. Veel Amsterdamse kinderen gaan dus al dicht bij huis naar een reguliere school. Dit lage deelnamepercentage laat ook zien dat alleen de

meest kwetsbare leerlingen nog naar het speciaal onderwijs gaan. Dit zijn leerlingen met ernstige, gecompliceerde problemen, vaak een combinatie van lichamelijk handicap, ziekte, verstandelijke beperking en emotionele problemen en internaliserende problemen als angsten en somberheid. Zij hebben niet alleen een kleine klas nodig, maar ook een kleine school met een hecht team waar naast deskundige onderwijzers, andere specialisten duurzaam en continue onderdeel van uitmaken, zoals gerealiseerd is met de inkoop van specialistische jeugdhulp in het speciaal onderwijs (SJSO) en speciaal basisonderwijs en tussenvoorzieningen.

2.7.3 Inclusief onderwijs Dit college wil naast de inzet op passend onderwijs meer inclusief onderwijs stimuleren. In 2019 is het initiatiefvoorstel van raadslid Simons (Bij1) getiteld Samen naar school in de hele stad23 ingediend. Het voorstel roept op om in elk stadsdeel ten minste één Samen naar Schoolklas met maximaal 12 leerlingen per leeftijdscategorie aan te bieden. Het college vindt dat voor inclusief onderwijs eerst een nadere analyse en gesprekken nodig zijn. Dit is nodig om te bepalen welke vorm in welke situatie inclusief onderwijs het meest passend en levensvatbaar is. Het college organiseert daarom in de tweede helft van 2020 samen met de Samenwerkingsverbanden primair en voortgezet onderwijs een expertmeeting over inclusief onderwijs. Het streven van het college is te komen tot een aanpak die op draagvlak bij ouders, Samenwerkingsverbanden, schoolbesturen en scholen kan rekenen. Wij houden u graag op de hoogte van de ontwikkelingen in dit dossier.

2.8 Vrije tijd: Sport, Kunst en Cultuur In het laatste speerpunt van de inclusie agenda staat dat het belangrijk is dat iedereen in Amsterdam van vrijetijdsbesteding kan genieten. Hiervoor is het belangrijk dat gebouwen, accommodaties en openbare plekken zo toegankelijk mogelijk zijn. In deze paragraaf gaan we in op de inzet van de gemeente om sport, kunst en cultuur toegankelijker te maken.

2.8.1 Sport Sportvoorzieningen moeten zowel letterlijk als figuurlijk laagdrempelig zijn voor mensen met diverse beperkingen. In de afgelopen periode zijn hierop veel acties ondernomen en zijn er resultaten geboekt voor het toegankelijk maken van accommodaties zoals sporthallen en zwembaden. Veel is eerder vermeld in de voortgangsrapportage toegankelijkheid van 2018. In deze rapportage wordt vooral ingegaan op de subsidieregeling gehandicaptensport en het sportstimuleringsprogramma in het Speciaal Onderwijs. Subsidieregeling gehandicaptensport Het doel van deze subsidieregeling is de sportdeelname van gehandicapten enerzijds te verhogen door sportverenigingen en organisaties te stimuleren om (structureel) sportaanbod voor gehandicapten te realiseren. Anderzijds door het organiseren van eenmalige sportactiviteiten en -evenementen die gericht zijn op gehandicapten. Met deze regeling zijn onder meer de volgende resultaten behaald: • Circa 10 verenigingen hebben subsidie ontvangen voor de extra kosten voor het vervoer naar uitwedstrijden • READE met een groot aantal professionele partners en vertegenwoordigers vanuit de doelgroep (in samenwerking met Cliëntenbelang Amsterdam) de jaarlijkse verkiezing voor de Amsterdamse Pluim heeft georganiseerd.

Welke in 2019 werd overhandigd tijdens het Sportgala020 aan winnaar: Beter Judo, een judoschool die zich met hart en ziel inzet voor aangepast judo.

39 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

• InHolland via het samenwerkingsverband AISS (Amsterdam Institute of Sports Science) heeft een 2-jarige subsidie ontvangen voor het opzetten van CASA (centrum aangepast sporten Amsterdam) met als doelstellingen dat: • Er een duurzaam en zichtbaar netwerk van partijen is die zich met sport en bewegen voor mensen met een handicap of chronische ziekte bezighouden in de gemeente Amsterdam. Dit netwerk richt zich op het ontwikkelen (onderzoek), delen (educatie) en verzilveren (valorisatie) van kennis en innovaties op het gebied van een actieve leefstijl, sportdeelname en sportprestaties in relatie tot handicaps en chronische ziektes • Er een duidelijke infrastructuur is waardoor CASA AISS in staat is om een partij met een praktijkvraag binnen een maand een palet aan mogelijke dienstverlening aan te kunnen bieden; bestaande uit een combinatie van wetenschappelijke ondersteuning, praktijkgericht onderzoek en scholing. • CASA AISS en het Amsterdamse netwerk dat zich met sporten en bewegen voor mensen met een handicap of chronische ziekte bezig houdt zichtbaar en bekend is. Met als initiële doelstelling dat deze onderdelen bijdragen aan een verhoging van de sport en beweegdeelname van mensen met een handicap of chronische ziekte in Amsterdam.

Sportstimuleringsprogramma Speciaal Onderwijs Op alle scholen in het speciaal basis en voortgezet speciaal onderwijs wordt het sportstimuleringsprogramma speciaal onderwijs georganiseerd als onderdeel van Amsterdamse Gezonde School Aanpak i.s.m. de GGD. Hiermee komen alle leerlingen van het speciaal onderwijs in aanraking met sport- en beweegaanbod zowel tijdens schooltijd, na schooltijd en waar mogelijk bij een sportaanbieder in de eigen buurt. Dit programma komt tot stand in nauwe samenwerking met het onderwijs, Prisma, Reade en Sports & Behaviour en er wordt gebruikgemaakt van partners zoals de Esther Vergeer Foundation en Team Sportservice Amsterdam voor de inzet van Buurtsportcoaches

Ambities voor toegankelijk sporten In 2019 is de Agenda Sport en Bewegen op- en vastgesteld welke ook de ambities en doelen voor gehandicaptensport weergeven. In het kort: In Amsterdam streven we naar zowel voldoende en gevarieerd als goed toegankelijk sport- en beweegaanbod voor mensen met een beperking. In het creëren van sport- en beweegaanbod voor mensen met een beperking is er een grote overlap met zorg, revalidatie en participatie. Toeleiding van mensen met een beperking naar sport gebeurt daarom in directe afstemming met partners in onderwijs, zorg, revalidatie, wijkteams en maatschappelijke buurtorganisaties en steeds vaker vanuit initiatieven vanuit de Sociale Basis.

Cliëntenbelang Amsterdam (CBA) en ervaringsdeskundigen is er een toegankelijkheidsbeoordeling gemaakt van alle 26 locaties panden van de Openbare Bibliotheek Amsterdam. De toegankelijkheid van de panden is in kaart gebracht. De informatie wordt gebruikt voor publieksinformatie en is gepubliceerd op de website van de OBA. Daarnaast geven de rapportages verbeterpunten aan. Er is ook een inventarisatie van de toegankelijkheid van 16 panden in Amsterdam waar culturele instellingen gevestigd zijn. Het gaat om gebouwen die een relatie hebben met de Gemeente Amsterdam en een openbare functie hebben. De gegevens zullen ook gebruikt worden t.b.v. publieksinformatie. De uitvoering is ook hier gedaan door Cliënten­belang Amsterdam in samenwerking met getrainde ervaringsdes­kundigen.

Om het sport- en beweegaanbod voor mensen met een beperking te verbeteren, creëren we een hechtere netwerkorganisatie met de belangrijkste ketenpartners. Dit zijn zowel partners op het gebied van de “vindplaats en toeleiding” als partners met aanbod, of met kennis en expertise. Nauwere samenwerking moet het aangepast aanbod beter vindbaar en de vraag beter zichtbaar maken voor de doelgroep. We werken met onze partners binnen het sociaal domein aan de randvoorwaarden om deze groep in staat te stellen te gaan bewegen. Het gaat daarbij om bereikbaarheid en toegankelijkheid van sportaccommodaties en om het gebruik kunnen maken van specifieke voorzieningen zoals hulpmiddelen en extra begeleiding. Daarbij blijven we reguliere sportaanbieders stimuleren om ruimte te bieden aan mensen met een beperking door middel van voorlichting en stimuleringsregelingen, zodat sporters met een beperking waar mogelijk samen met sporters zonder beperking kunnen sporten.

Fysieke toegankelijkheid De directie Gemeentelijk Vastgoed van de gemeente maakt het beleid over het toegankelijk maken van de gemeentelijke panden. In 2020 wordt een plan opgesteld voor een bredere inventarisatie van alle panden, waaronder ook de kunstinstellingen die in gemeentelijke panden gehuisvest zijn.

2.8.2 Kunst en Cultuur Op het gebied van Kunst en Cultuur worden een aantal acties ondernomen. Inclusieve evenementen en culturele instellingen De toegankelijkheid van veel culturele instellingen en bibliotheken is in opdracht van de gemeente in kaart gebracht. In samenwerking met

40 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Opvolging resultaten rapportages van de inventarisatie toegankelijkheid. De rapportages zijn gedeeld met de deelnemende organisaties. Verdere acties zijn: • De resultaten van de rapportages worden meegenomen in de jaarlijkse monitorgesprekken door Kunst en Cultuur met de culturele instellingen en de OBA (ambtelijk). Hierbij worden eventuele knelpunten en verbeteringen besproken. Het advies aan de organisaties zal zijn de kleine eenvoudige aanpassingen zo snel mogelijk te realiseren. • Aan de deelnemende organisaties wordt gevraagd om informatie over toegankelijkheid duidelijk te communiceren, bijvoorbeeld op de eigen websites. Denk daarbij aan de aanwezigheid van gehandicaptenparkeerplaatsen, invalidetoiletten, (plateau)liften, ringleidingen, verlaagde balies, speciale zitplaatsen e.d.

• CBA heeft de verzamelde gegevens over toegankelijkheid op de website van de gemeente gepubliceerd. Zie https://kaart. amsterdam.nl/. Andere publicatievormen voor deze open data worden in afstemming met datalab verder uitgezocht in 2020. • Uit sommige inventarisaties blijkt de wenselijkheid van grotere aanpassingen zoals het vervangen van een lift bij de Tolhuistuin en Podium Mozaïek of het toegankelijk maken van de ingang bij FOAM en de Toneelmakerij. Vanuit Kunst en Cultuur zijn er op dit moment echter geen mogelijkheden om kapitaalintensieve verbeteringen te (co)financieren. Met de betreffende instellingen kan wel gekeken worden waar mogelijkheden binnen bestaande subsidies en andere bronnen van inkomsten. Instellingen worden actief gewezen op de mogelijkheid om een subsidie aan te vragen onder de regeling vergoten sociale en fysieke toegankelijkheid in Amsterdam. Disclaimer: De gevolgen van de coronacrisis voor de kunst- en cultuursector in Amsterdam zijn ongekend groot en hebben zeer ingrijpende maatschappelijke en economische gevolgen voor de stad. Vanwege de verstrekkende gevolgen voor de culturele instellingen ligt in 2020 de eerste prioriteit in het extra ondersteunen van instellingen, zodat zij niet verdwijnen.

Het is moeilijk in te schatten wat de gevolgen van de Coronacrisis zijn voor de eerder dit jaar geformuleerde ambities op het gebied van inclusie en toegankelijkheid. Kunstenplan 2021-2024 Op 18 december 2019 heeft de gemeenteraad de Hoofdlijnen Kunst en Cultuur 2021-2024 vastgesteld. Dit is een opmaat naar het definitieve Kunstenplan 2021-2024. In deze hoofdlijnen vraagt de gemeente aan alle instellingen die in aanmerking willen komen voor een vierjarige Kunstenplan een actieplan op te stellen over diversiteit en inclusie. De gemeente volgt hierbij de nieuwe Code Diversiteit en Inclusie en het uitgangspunt van de vier p’s (programma, publiek, personeel en partners). Momenteel zijn wij bezig met de uitwerking van het Kunstenplan 2021-2024, dat naar verwachting in het najaar van 2020 door de raad wordt vastgesteld.

41 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Inclusieve arbeidsmarktagenda Een ander belangrijk thema in de Hoofdlijnen en het Kunstenplan 2021-204 is werkgeverschap. In samenspraak met Economische Zaken (EZ) wordt er vormgegeven aan de inclusieve arbeidsmarktagenda. De afdeling Kunst en Cultuur kijkt hierbij samen met EZ naar mogelijke samenwerkingen met organisaties die een inclusievere kijk en focus hebben als het gaat om werving van personeel. Daarnaast loopt er een samenwerking met Binoq Atana waarin de afdeling Kunst en Cultuur samen met Broedplaatsen 17 instellingen de mogelijkheid geeft om tegen een bijdrage van 700 euro een jong lid in vorm van een traineeship toe te voegen aan hun raad van toezicht die begeleid worden door Binoq Atana en waarbij ook de Raad van Toezicht een training krijgt. Dit start naar alle waarschijnlijkheid in september.

2.9 Amsterdam als toegankelijke gemeente In speerpunt 9 stelt men dat diverse manieren van informatie-en meldvoorzieningen nodig zijn, zodat deze voorzieningen voor mensen met diverse beperkingen en behoeftes toegankelijk zijn. Het college sluit zich hierbij aan en wil drempels wegnemen en mensen ondersteunen zodat zij zelf vorm aan hun leefomgeving kunnen geven. Hierbij merken we in Amsterdam dat de wereld steeds meer digitaal wordt. Het is belangrijk dat digitale informatie begrijpelijk is en toegankelijk is voor iedereen. Ook als je een licht verstandelijke beperking hebt of problemen hebt met zien, horen of het bedienen van een computer.

2.9.1 Dienstverlening De gemeente levert veel verschillende diensten aan haar burgers. Denk aan het verstrekken van paspoorten en identiteitskaarten, het ophalen van afval, het verlenen van vergunningen, het beheer en onderhoud van openbare ruimte en groen en het innen van belastingen. Het uitgangspunt bij Dienstverlening is dat álle Amsterdammers zoveel mogelijk zelfstandig deze digitale dienstverlening kunnen gebruiken. In de speerpunten van de inclusie agenda wordt gewezen op het belang van een divers aanbod en waar nodig extra ondersteuning Amsterdammers bij de gemeente.

Onderzoek naar vormen van digitale dienstverlening De gemeente heeft onderzoek laten doen naar de toegankelijkheid van de dienstverlening voor diverse doelgroepen: mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb), ouderen (75+) en mensen met een niet-westerse achtergrond. Er zijn hiervoor gesprekken gevoerd aan de keukentafel met 57 Amsterdammers. Hieronder volgt een korte samenvatting van de resultaten van het onderzoek: • De lbv-ers in het onderzoek ervaren geen grote problemen in de digitale dienstverlening. Duidelijke taal en goed overzicht geven blijft voor hen wel belangrijk. Iedere lvb-er heeft zijn eigen voorkeur afhankelijk van de behoefte en vaardigheden. Er is een breed aanbod nodig in dienstverlening om op al deze behoeften in te spelen. Een test met Videochat werd als positief ervaren. Op basis van de resultaten van deze test is besloten om de videochat optie in 2021 breder uit te rollen. Door de coronacrisis in 2020 wordt dit nu verder versneld. • Mensen met een niet Westerse achtgrond geven in het onderzoek aan dat er voor hen geen uitzonderingen gemaakt hoeven te worden. De keuzes die door hen op de manier van contact wordt gemaakt op basis van urgentie, gemak en verschilt per situatie. Mensen met een niet Westerse achtergrond willen zich vooral gerespecteerd en welkom voelen als zij contact hebben met de gemeente.

• De ouderen (75-plussers) geven in het onderzoek aan dat zij graag persoonlijk contact hebben met de gemeente. Ook willen zij graag een bevestiging ontvangen van wat er in het gesprek gezegd is. De bereidheid om mee te gaan met de (digitale) ontwikkelingen verschilt erg van persoon tot persoon. Sommige ouderen haken af als zij het niet begrijpen of zoeken elders hulp. De afgelopen periode zijn er verschillende acties uitgevoerd rond verbetering van de dienstverlening die aansluiten op de uitkomsten van bovenstaand onderzoek. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste acties:

42 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Begrijpelijke dienstverlening Om goed toegankelijk te zijn, moet de dienstverlening van de gemeente ook zo begrijpelijk mogelijk zijn. Er is daarom onderzoek uitgevoerd naar begrijpelijk beeld, teksten en ontwerp (design). De bevindingen van het onderzoek zijn verwerkt in de huisstijl en de designrichtlijnen. Er is een multidisciplinaire methodiek ontwikkeld, en getoetst en beschreven die waarborgt dat dienstverlening inclusief is: de Taal voor Allemaal methode. Klantreizen en het betrekken van alle Amsterdam­ mers staan hierin centraal. Samenwerken met Amsterdammers aan de dienstverlening Het vormgeven van de (online) dienstverlening van de gemeente gebeurt zoveel mogelijk samen met Amsterdammers. In 2019 is een netwerk (platform) aangelegd van organisaties die werken met groepen met beperkingen. Ook is er een werkwijze ontwikkeld om deze groepen op de juiste manier te betrekken bij dienstverlening. Partners, waaronder Cordaan, helpen mee om een diverse groep Amsterdammers hierbij te betrekken. Trainingen Ambtenaren die veel contact hebben met Amsterdammers worden getraind in het bieden van inclusieve dienstverlening. Denk hierbij aan de bewustwording van problemen met contact als gevolg van niet-zichtbare beperkingen. Onder niet-zichtbare beperkingen valt bijvoorbeeld vormen van licht verstandelijke beperking of autisme.

De afgelopen jaren zijn klantmanagers van WPI en Handhavers getraind. Daarnaast zijn ook de medewerkers van de Stadsloketten die veel Amsterdammers aan de balie te woord staan getraind. Tot slot zijn de medewerkers van het callcenter (CCA). Het CCA voert ongeveer de helft van alle klantcontacten uit. Er is voor medewerkers een handleiding ontwikkeld over inclusieve dienstverlening. Een team van ervaringsdeskundigen met een licht verstandelijke beperking (lvb) geeft trainingen die inzicht geven in het leven van mensen met een lvb en hoe je met deze groep en andere kwetsbare Amsterdammers om kunt gaan.

Extra ondersteuning De gemeente is zich ervan bewust, dat zelfs als de dienstverlening toegankelijker is, er altijd een groep Amsterdammers blijft voor wie toegang moeilijk blijft. Deze mensen wil de dienstverlening van de gemeente zo goed mogelijk blijven ondersteunen. • Er is een test uitgevoerd waarbij medewerkers aan de telefoon mee konden kijken met de Amsterdammer die belt. Uiteindelijk bleek de behoefte hieraan te klein om dit structureel aan te bieden. • Voor het digitaal machtigen wordt in 2020 een prototype gemaakt. Dit prototype zal richtinggevend zijn voor de manier≈waarop de gemeente straks het digitaal machtigen zal uitvoeren. • Tot slot worden oplossingen voor de dienstverlening voor doven en slechthorenden in 2020 verder uitgewerkt. Voor doven en slechthorenden zorgen we op het Stadsloket voor hulpmiddelen zoals een online gebarentolk en koptelefoons. Meetinstrument ontwikkelen Er is een meetinstrument ontwikkeld dat een beter beeld geeft in hoeverre de dienstverlening van de gemeente inclusief is. Dit is in samenwerking opgezet met de VNG en Gebruiker Centraal om het instrument breder toe te kunnen passen in Nederland.

2.9.2 Amsterdams Taalakkoord

24 Zie https://www.amsterdam.nl/werk-inkomen/werkgevers/amsterdams-taalakkoord/ convenant-amsterdams-taalakkoord/

43 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

In 2018 heeft de gemeente samen met werkgevers het convenant Amsterdams Taalakkoord24 opgesteld. Het Amsterdamse Taalakkoord bestaat uit een netwerk van 58 organisaties die activiteiten wil ontplooien tegen laaggeletterdheid in de eigen organisatie. Medewerkers worden getraind in het herkennen van laaggeletterdheid of krijgen taalscholing. Medewerkers worden daarnaast gestimuleerd de gratis e-learning te volgen van de Aanpak van laaggeletterdheid. Ook wordt er gekeken of communicatie-uitingen binnen het bedrijf en naar klanten helder zijn. Doelen van het Taalakkoord die aansluiten het zorgen voor begrijpelijke communicatie zijn:

• Meer werknemers en klanten/patiënten bereiken die onvoldoende taalvaardig zijn. • Bewustzijn van laaggeletterdheid vergroten onder zowel de doelgroep als verantwoordelijke professionals. • Communicatie naar klanten of patiënten is helder en begrijpelijk (niveau B1), die gecheckt is bij de doelgroep. • Een gezamenlijke beeldtaal ontwikkelen, te beginnen in de zorg. • Trainen van alle werknemers met klantcontact en patiëntencontact in vier jaar tijd op het herkennen van laaggeletterdheid en daarbij doorverwijzen.

2.9.3 Digitale toegankelijkheid van de website De gemeente wil dat haar website toegankelijk is voor iedereen. Stichting Accessibility onderzoekt jaarlijks of Amsterdam.nl aan de toegankelijkheidseisen voor Toegankelijkheid van webcontent (WCAG) voldoet. Deze richtlijnen bevat een groot aantal aanbevelingen om webcontent toegankelijker te maken. Het volgen van deze richtlijnen zal webcontent voor meer mensen met functiebeperkingen toegankelijker maken, waaronder blindheid en slechtziendheid, doofheid en gehoorverlies, leerproblemen, cognitieve beperkingen, motorische beperkingen, spraakproblemen, overgevoeligheid voor licht en combinaties daarvan. Het volgen van deze richtlijnen maakt webcontent doorgaans ook beter bruikbaar voor gebruikers in het algemeen. De gemeente voldeed in 2019 aan de eisen die werden gesteld aan formulieren en amsterdam.nl. Er zijn acties uitgezet om ook in 2020 te voldoen aan WCAG en om binnen de organisatie structureel te voldoen aan de richtlijnen. Daarnaast wil de gemeente ook in haar subsidies en aanbestedingen zorgen voor WCAG-toegankelijkheid.

2.9.4 Data over de toegankelijkheid Als je in een rolstoel zit, met een stok of rollator loopt, blind of slechtziend bent, helpt het enorm als je van tevoren weet waar je naar binnen kunt, hoe je je weg kunt vinden of naar het toilet kunt: goede informatie over toegankelijkheid is van groot belang voor mensen met een beperking. Sinds 2008 is er door Cliëntenbelang Amsterdam (CBA) informatie verzameld met behulp van vele vrijwilligers, ervaringsdeskundigen en lokale belangenbehartigers. Eind 2018 en begin 2019 heeft CBA samen met ervaringsdeskundigen de sociale en fysieke toegankelijk­ heid van 16 culturele instellingen en van alle 26 vestigingen van de openbare bibliotheek (OBA) in beeld gebracht. In 2020 onderzoekt CBA samen met de gemeente naar een open data website of ­applicatie die gebruiksvriendelijk is. Op de website van de gemeente staat ook informatie over ­(toegankelijke) openbare toiletten, gehandicaptenparkeerplaatsen en aangepaste speelvoorzieningen. Zie https://kaart.amsterdam.nl/ en https://maps.amsterdam.nl/.

2.9.5 De Digitale Stad

25 |Zoals bij meer aanbod in de stad geldt kan de ondersteuning (tijdelijk) aangepast zijn in verband met de Corona maatregelen en de RIVM-richtlijnen.

44 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Internet en digitale communicatie wordt steeds belangrijker in het dagelijks leven van Amsterdammers. Digitalisering draagt bij aan een leefbare stad. Natuurlijk zijn er ook uitdagingen zoals privacy en ervoor zorgen dat iedereen meedoet. Om grip te houden op de digitalisering is een Agenda Digitale Stad opgesteld. We zetten ons in voor een vrije, inclusieve digitale stad waarin elke Amsterdammer kan profiteren van de mogelijkheden en waarin onze (digitale) rechten zijn beschermd. Daarvoor werken we samen met andere partners en steden in binnen- en buitenland. En we geven creativiteit en talent de ruimte. De focus ligt hierbij op: • het verantwoord inzetten van data en technologie • het tegengaan van digitale ongelijkheid • het toegankelijk maken van de dienstverlening

Over het tegengaan van digitale ongelijkheid Vormen van ongelijkheid kunnen vergroot worden door het internet en nieuwe technologieën. Digitale ongelijkheid hangt nauw samen met ongelijkheid in het offline leven. Want hoe meer inkomen of kennis, hoe meer je van het internet kunt profiteren. Amsterdam heeft een relatief hoog aantal kwetsbare huishoudens. Zo is 18% laaggeletterd en leeft 21% in armoede. Het zijn juist deze kwetsbare Amsterdammers waar de gemeente zich extra voor inzet. Daarom vindt de gemeente het belangrijk dat kennis, informatie en educatie (digitaal) voor iedereen toegankelijk moet zijn. Een paar voorbeelden van de inzet in Amsterdam om digitale toegankelijkheid te vergroten zijn: • Via de armoederegelingen was het al langer mogelijk voor basisschoolleerlingen en middelbare scholieren een gratis laptop voor thuis aan te vragen. De gemeente Amsterdam deelt daarnaast tijdens de Corona crisis opgeknapte laptops en WiFi uit aan ouderen en minima. • Verschillende projecten werken aan de digitale vaardigheden van bewoners zodat zij kunnen meedoen in de digitale samenleving. Een voorbeeld is Cybersoek in Oost waar Amsterdammers heen kunnen gaan als zij zelf geen computer hebben, digitale vaardigheden willen leren of buurtgenoten willen ontmoeten.

Een ander voorbeeld is dat tijdens inloopspreekuren in Huis van de Wijk ’t Blommetje en Osdorperhof (dagbesteding voor ouderen) bewoners praktische ondersteuning krijgen bij het gebruik van digitale middelen. Een derde voorbeeld: In het project Digicoaches maakt een team van studenten bewoners van Amsterdam-West wegwijs in de digitale wereld. De deelnemers zijn veelal vrouwen met een migrantenachtergrond en ouderen.25 • Het actieprogramma TechConnect introduceert meerdere initiatieven die de kansengelijkheid op de arbeidsmarkt vergroot door technische opleidingen- en banen toegankelijk te maken voor iedereen. Het gebrek aan diversiteit in dit vakgebied is enorm met alle gevolgen van dien. Daarom gaat TechConnect, een initiatief van de Amsterdam

Economic Board, de komende drie jaar 50.000 extra mensen uit ondervertegenwoordigde groepen activeren naar de tech-arbeidsmarkt. In de praktijk betekent dit dat duizenden vrouwen, mensen uit sociaal kansarmere wijken en MKB’ers tot programmeur, data-analist, ‘growth hacker’, UX-ontwerper of tot tech-beheerder worden opgeleid. • Om effectiever te ondersteunen met online dienstverlening, wordt voor iedere Amsterdammer een persoonlijke digitale omgeving ontwikkeld: Mijn Amsterdam. Het uitgangspunt is dat Mijn Amsterdam toegankelijk en transparant is: Amsterdammers begrijpen hoe het werkt, welke data wordt gebruikt en welke kaders en spelregels daarbij horen. Want data mag niet discrimineren of gelijke kansen in de weg staan. Daarnaast is het veilig en wordt zorgvuldig rekening gehouden met de privacy van de Amsterdammer: men kan alleen de eigen gegevens inzien door in te loggen met DigiD. Mijn Amsterdam wordt stapsgewijs ontwikkeld, voor en met de Amsterdammers, met en zonder beperkingen. De komende maanden en jaren worden steeds meer nieuwe producten, diensten en informatie toegevoegd.

26 In Nederland is er wel steeds meer

Voor meer informatie over de digitale stad zie: https://magazinedigitalestad.nl/index.html#issue/1

aandacht voor Nederlandse gebarentaal (NGT) en voor de juridische erkenning van

2.9.6 Gebarentaal

NGT. Op 13 oktober is een wetsvoorstel

Speerpunt 3 van de inclusie agenda gaat over dat veel meer mensen gebarentaal leren. Begrijpelijke communicatie voor slechthorenden en doven vindt de gemeente belangrijk. De gemeente ondertiltelt de videos die op de eigen website staan en raadsvergaderingen worden via software automatisch ondertitelt. Voor doven en slechthorenden zorgen we op het Stadsloket voor hulpmiddelen zoals een online gebarentolk en koptelefoons. Dit draagt bij aan betere communicatie met doven en slechthorenden.26 Het op grotere schaal aanbieden en aanleren van nederlandse gebarentaal (NGT) is, net als bij andere talen, niet primair de verantwoordelijkheid van de gemeente. Om gebarentaal te leren zijn er

voor erkenning van de NGT aangenomen door de Eerste Kamer. In dit wetsvoorstel krijgt het ministerie van BZK de taak om een beleid om te bevorderen dat er vaker gebruik gemaakt wordt van de NGT bij openbare toespraken van het kabinet, in het bestuurlijk verkeer en in het rechtsverkeer. Het is op dit moment nog niet bekent wat dit exact betekent voor de gemeente­ lijke communicatie en dienstverlening.

45 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

online diverse (e-learning) cursussen gebarentaal te vinden. Mensen die een cursus gebarentaal willen volgen omdat ze zelf slechthorend of doof zijn of omdat hun kind of een familielid slechthorend of doof is, kunnen in aanmerking komen voor een vergoeding door de zorgverzekeraar. De gemeente heeft uiteraard wel aandacht voor de positie en het welzijn van doven en slechthorenden in de stad. Zo steunt de gemeente Stichting Welzijn Doven Amsterdam (SWDA) met een subsidie voor haar activeiten, zoals bijeenkomsten, creatieve workshops en het verstrekken van informatie (visueel nieuws). Bij SWDA kunnen mensen die hierin geïnteresseerd zijn gebarencursussen volgen. Er zijn daarnaast diverse (zorg)organisaties in de stad die ondersteuning bieden aan diverse groepen dove en slechthorende Amsterdammers.

2.10 Meepraten meedoen We willen als college dat iedereen in Amsterdam mee kan doen en mee kan praten. Bewustwording over de drempels en knelpunten die mensen hierbij ervaren is een belangrijk eerste stap. Zo ontstaat er meer begrip onder Amsterdammer en wordt er meer rekening gehouden met de grote diversiteit onder de inwoners, met en zonder beperking. De speerpunten van de inclusie agenda benadrukken het belang van het betrekken van ervaringsdeskundigen bij plannen. Het is een belangrijk onderdeel van de werkwijze van de gemeente.

2.10.1 Toegankelijke kieslokalen Iedere Amsterdammer moet het democratisch recht net als anderen kunnen uitoefenen, en iedere kiezer die dat wil, met of zonder beperking, moet zoveel mogelijk in staat worden gesteld om zelfstandig zijn of haar stem uit te brengen. In 2019 zijn verkiezingen georganiseerd voor de Provinciale Staten en waterschappen (maart) en Europees Parlement (mei). Hierbij is extra inzet gepleegd om de toegankelijkheid van stemlocaties te vergroten. Hierbij valt te denken aan het aanbrengen van tijdelijke voorzieningen zoals vlonders en drempelhulpen en het creëren van tijdelijke gehandicaptenparkeer-

plaatsen. Ook is er geëxperimenteerd met een stemlocatie waar visueel beperkten met behulp van een ‘stemmal’ met audio ondersteuning zelfstandig hun stem konden uitbrengen. Bij de verkiezingen van maart 2019 heeft de rekenkamer Amsterdam onderzoek27 gedaan naar de toegankelijkheid van stemlocaties. Uit het onderzoeksrapport volgen een aantal aanbevelingen om de toegankelijkheid in de toekomst te verbeteren. Ter opvolging hiervan zijn 360 Amsterdamse stemlocaties eind 2019 door een externe partij (Ongehinderd) geschouwd op de vastgelegde toegankelijkheidscriteria. Op basis van de schouwrapporten zal een plan van aanpak worden opgesteld om de toegankelijkheid verder te vergroten bij de eerstvolgende verkiezingen in maart 2021. Op de stempas kan een burger zien of een locatie (rolstoel)toegankelijk is. Daarnaast wordt er voor Amsterdammers een overzicht van de locaties en toegankelijkheid gepubliceerd via verschillende kanalen. In de lokale media via een lijst van locaties in de stadsdeelkranten en op de site van de gemeente staat ook een lijst van locaties en toegankelijkheid. Dit jaar wordt verder uitgewerkt hoe de informatie verder beschikbaar gemaakt kan worden.

onderzoek/toegankelijkheid-van-stemlocaties/ 28 Zie https://www.rekenkamer.amsterdam.nl/ onderzoek/toegankelijkheid-van-stemlocaties/ 29 file:///C Users/LT/Downloads/initiatiefvoorstel_lid_grooten_gl_zeggenschap_in_de_ zorg.pdf

46 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

2.10.3 Amsterdams Netwerk Ervaringskennis

In Amsterdam wordt op zeer diverse manieren de participatie door mensen met een beperking uitgevoerd. Sommige manieren zijn structureel, zoals via de formele advisering aan het college. Denk aan de structurele adviesraden van het college zoals bijvoorbeeld de Wmo-adviesraad, de Participatieraad en het Jeugdplatform.

Door de gemeente worden regelmatig ervaringsdeskundigen gevraagd bij het opstellen van criteria of het meedenken over een project, de uitvoering of de communicatie van de gemeente. Begin 2019 is het initiatiefvoorstel Zeggenschap in de zorg - HUP Ervaringsdeskundigen!29 van raadslid Grooten (GL) unaniem door de gemeenteraad aangenomen. De essentie van het voorstel is: een grotere inbreng van ervaringsdeskundigen in beleid en uitvoering. Er is een kwartiermaker aangesteld die van de gemeente de opdracht kreeg om met ervaringsdeskundigen een netwerk te vormen. Een netwerk dat vrij was voor iedereen en los staat van bestaande structuren. Tegelijk werd dit netwerk verzocht advies uit te brengen aan de het stadsbestuur op een aantal actuele thema’s.

In 2019 is de beleidsbrief democratisering28 door de gemeenteraad vastgesteld. Er zijn raakvlakken van democratisering met het dossier toegankelijkheid en inclusie. De gemeente wil goede participatie, inspraak en zeggenschap over wat de gemeente doet en laat in de buurten. Daarom nodigt de gemeente álle Amsterdammers uit om samen aan buurt en stad te werken, mee te denken, mee te ontwerpen en mee te doen. In de werkwijze rond participatie moet bij de start duidelijk worden hoe bewoners en welke bewoners bij het project betrokken moeten worden. Het gaat dan vooral om die

Op 4 juni 2019 vond de kick-off plaats van het Amsterdams Netwerk Ervaringskennis (ANE). Het is een netwerk van ervaringsdeskundigen, ambtenaren én andere professionals samen. Het kennisnetwerk is niet ‘nieuw’ maar bouwt voort op en verbindt de ervaring en kennis die er al is in de stad. Binnen het Netwerk zijn werkgroepen aan de slag gegaan met verschillende thema’s. Daarbij is er één gezamenlijk doel, namelijk een gelijkwaardige positie voor ervaringskennis en ervarings­ deskundigen. Het netwerk geeft bijvoorbeeld inzicht hoe het écht is om gebukt gaan onder schulden, te moeten leven in armoede, met

2.10.2 Democratisering

27 https://www.rekenkamer.amsterdam.nl/

bewoners waar het project voor bedoeld is, omdat het gaat over voor hen vitale kwesties. Bewoners vanaf het begin betrekken kan leiden tot een verrassend aanpak, het doet recht aan hun eigen kracht, zelf-oplossend vermogen én vergroot het draagvlak van een project. Deze vorm van participatie is geheel in lijn met het VN-verdrag handicap dat benadrukt dat mensen met een beperking betrokken worden bij de onderwerpen die hen aangaan. Het is daarom belangrijk om bij het begin van het project na te denken of de informatie, de communicatie en de bijeenkomsten rond een participatietraject wel voldoende toegankelijk en voldoende begrijpelijk zijn voor alle Amsterdammers.

een fysieke of psychische beperking, of verslaafd te zijn. In maart 2020 hebben zich al 284 mensen zich voor deelname aan het netwerk aangemeld. In maart is ook de website online gegaan: www.amsterdamsnetwerkervaringskennis.nl. Daarnaast wil ANE door het organiseren van colleges en andere bijeenkomsten, zorgen voor het delen van kennis tussen ervaringsdeskundigen, ambtenaren en andere professionals. De colleges staan voor alle geïnteresseerden open. In 2020 worden er virtuele bijeenkomsten gehouden vanwege de Corona-crisis.

2.10.4 Checklist ideale bijeenkomsten is opgesteld De ideale Amsterdamse bijeenkomst

De gouden 5

CONCEPT

47 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Er worden veel bijeenkomsten en vergaderingen georganiseerd door de gemeente Amsterdam. Het is belangrijk dat deze bijeenkomsten zo toegankelijk mogelijk worden georganiseerd, zodat de deelnemers en werknemers die mee willen doen, maar wellicht extra aanpassingen nodig hebben ook gelijkwaardig mee kunnen doen. Om collega’s hier bewust van te maken is een overzicht gemaakt van eenvoudige zaken waar rekening mee kan worden gehouden bij alle bijeenkomsten en vergaderingen. Er is ook een video gemaakt voor ambtenaren met een toelichting over hoe je de ideale bijeenkomst organiseert. Zie https://vimeo.com/375670390 Het beleid van de gemeente Amsterdam is om bijeenkomsten en evenementen maatschappelijk verantwoord te organiseren. De ideale Amsterdamse bijeenkomst voldoet daarom aan vijf criteria, de zogeheten “gouden vijf:” Duurzaam, Toegankelijk, Inclusief, Sociaal en Gezond. Het college realiseert zich dat nog veel locaties voor bijeenkomsten in de stad niet volledig toegankelijk zijn. Zoveel mogelijk wordt hier bij de bijeenkomsten georganiseerd door de gemeente rekening mee gehouden. Daarnaast is er door het college een subsidieregeling vergroten toegankelijkheid vastgesteld die het voor eigenaren van locaties in de stad mogelijk maakt de toegankelijkheid te verbeteren.

2.10.5 Campagne ‘Iedereen doet mee in Amsterdam’ Elk jaar wordt er in oktober een landelijke week van toegankelijkheid georganiseerd door Ieder(in), het landelijk netwerk van mensen met een beperking of chronische ziekte. Ondanks de verschillende nieuwsbrieven van de gemeente, de stedelijke bijeenkomst in 2018 en een landelijke campagne van het Rijk is de lokale bekendheid met het VN-verdrag handicap en het bewustzijn over de positie van mensen met een beperking nog niet overal even groot. De gemeente heeft daarom in 2018 en 2019 een bewustwordingscampagne uitgevoerd. Onderdeel van de campagne zijn onder andere een informatieve website, artikelen in verschillende kranten, video’s op At5 en sociale media en zogenaamde green graffiti in de openbare ruimte. Een van de doelen van deze campagne was dat mensen met een beperking in Amsterdam niet vergeten worden als medebewoners en medegebruikers van de stad. De bewustwordingscampagne is door de gemeente in samenwerking met Cliëntenbelang Amsterdam en ervaringsdeskundigen opgesteld.

De campagne is in 2019 gefinancierd uit de coalitiemiddelen. Ook in stadsdelen zijn er lokale acties geweest in de week van toegankelijkheid. Een voorbeeld is een route die is gelopen op 9 oktober door portefeuillehouders Oost door Oostpoort samen met de vrijwilligersorganisatie Onbeperkt Oost. De route is geregistreerd door AT5. De campagne is positief ontvangen door zowel de doelgroep als de gewone Amsterdammer. Zie voor meer informatie en de video’s: https://www.amsterdam.nl/iedereen-doet-mee/. In 2020 is door de Coronacrisis het plannen van grotere bijeenkomsten moeilijk, zeker omdat er onder de deelnemers een aantal een kwetsbare gezondheid hebben. De landelijk week van toegankelijkheid wordt alleen digitaal gehouden. In de week van de toegankelijkheid in 2020 zijn meerdere filmpjes gepubliceerd, waarin mensen met een beperking vertellen hoe het is om te leven in corona-tijd. Het betreffen specifieke boodschappen waarin de Amsterdammer wordt opgeroepen rekening te houden met elkaar in deze tijd, in dit geval specifiek rekening te houden met mensen met een beperking. Het zijn boodschappen van de Amsterdammer voor de Amsterdammer. Een compilatie van deze video’s is op de sociale kanalen gedeeld. Bekijk de compilatie: https://vimeo.com/465301504. De komende periode is het de bedoeling meer filmpjes te ontwikkelen waarin we een breder spectrum weergeven.

Bijvoorbeeld van mensen die een beperking hebben, maar waar je dat in eerste instantie ook niet snel aan ziet.

30 Infographic Uitkomsten Inclusievragenlijst 2019 door de Universiteit Utrecht (Bron: Nederlandse Inclusiviteits Monitor (NIM) 31 Uit de bewustwordingsactie ‘Uit de kast’, van zowel 2017 als 2018 32 Dashboard Diversiteit Personeel Gemeente Amsterdam 2020 door OIS

48 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Naast het organiseren van specifieke campagnes wil de gemeente een meer representatieve en diverser beeld- en taalgebruik bij de diverse campagnes en programma´s. Hiervoor is de fotobank uitgebreid met onder andere meer foto’s van zeer diverse Amsterdammers waaronder ook mensen met een beperking.

2.11 De gemeente als werkgever Amsterdam is zich bewust van het feit dat ook de gemeentelijke organisatie zelf nog veel werk te verrichten heeft op het gebied van inclusie en toegankelijkheid. Amsterdam heeft een superdiverse bevolking. Dat wil zeggen dat geen enkele bevolkingsgroep nog een meerderheid vormt. Die diversiteit zien we onvoldoende terug in het personeelsbestand van de gemeente. Het college zet daarom de komende drie jaar een sprint in. Het personeelsbestand moet een betere afspiegeling worden van de Amsterdamse beroepsbevolking. Hoewel de diversiteit van de gemeente Amsterdam toeneemt, blijft vooral het aandeel medewerkers met een niet-westerse migratieachtergrond in managementfuncties en medewerkers onder de 35 jaar achter.

Medewerkers met een (niet) zichtbare handicap en/of chronische ziekte of met mantelzorgtaken voelen zich vaak ondergewaardeerd in de organisatie.30 Ook blijkt dat LHBTIQ+-personen voorwerp zijn van ongewenste grappen en pesterijen en zich soms onveilig voelen.31 We zien ook dat medewerkers uit minderheidsgroepen vaker snel weer vertrekken.32 Het college wil daarom bouwen aan een cultuur waarin iedereen zich gekend en gewaardeerd voelt, een cultuur waarin alle medewerkers volop mogelijkheden krijgen om zich te ontwikkelen en door te groeien, waarin verschillen worden gehoord en gewaardeerd, en waarin niemand op basis van zijn of haar “onderscheid” impliciet of expliciet wordt buitengesloten. Door de Corona-periode blijkt weer hoe belangrijk het is om in nauwe verbinding te staan met de stad, om snel te schakelen en een inschatting te maken van wat er nodig is. Hoe meer verscheidenheid in de organisatie, hoe beter het contact met de bewoners van de stad en hoe scherper het oog voor wat er nodig is. Alleen met een inclusieve cultuur kan de gemeente Amsterdam haar werk goed uitvoeren én een betere werkgever worden.

Het programma Inclusie en Diversiteit De cijfers van OIS, de bevindingen uit de NIM,28 de evaluatie van het programma Amsterdam Inclusieve Organisatie, maar ook diverse gesprekken met medewerkers in de organisatie vormen de basis van het programma Inclusie en Diversiteit. In de bestuursopdracht Inclusie en Diversiteit 2020-2023 van 23 juni 2020 stelt het college twee ambities vast: 1. Het vergroten van representativiteit en herkenning; De gemeente wil een voorbeeld zijn voor de stad én voor de medewerkers van de gemeente. 2. Betere resultaten door het werken in inclusieve en diverse teams; Een inclusieve en diverse organisatie leidt tot beter en uitvoerbaar beleid, beter contact met de netwerken in de stad en met Amsterdammers en tot meer waardering voor verschil voor een grotere groep medewerkers. Om deze ambities te bereiken bouwen we op twee pijlers: 1) Het vergroten van de inclusieve werkcultuur 2) Het vergroten van de diversiteit van het medewerkersbestand De twee pijlers worden gelijktijdig ingericht, want het creëren van een inclusieve werkcultuur is een absolute voorwaarde voor de duurzame werving en selectie en doorstroom van minderheidsgroepen.

Als de organisatie er niet voor zorgt dat nieuwe of bestaande medewerkers zich opgenomen, gewaardeerd en gestimuleerd voelen, dan zal een deel van hen spoedig weer uitstromen en zal er onvoldoende doorstroming zijn naar hogere functies.

33 Bron: Vragenlijst inclusie 2019. De vragenlijst is door 53% van de medewerkers van de gemeente Amsterdam ingevuld.

49 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Collega’s met een (niet) zichtbare beperking In Amsterdam wordt in 2019 2,35% van de functies ingevuld door werknemers met een (niet) zichtbare handicap33. Misschien nog belangrijker dan de cijfers zijn de bevindingen uit de Nederlandse Inclusiviteits-monitor (NIM). Hieruit blijkt dat onder andere met een (niet) zichtbare beperking zich niet gewaardeerd voelen op het werk. Ze missen (h)erkenning en waardering en hebben niet het gevoel dat ze gelijke kansen hebben.

Een van de uit te voeren interventies bij het vergroten van de inclusieve werkcultuur (pijler 1) is het ontwikkelen en uitvoeren van een toegankelijkheidsagenda. Deze toegankelijkheidsagenda is specifiek gericht op de fysieke toegankelijkheid en op de werkomstandigheden voor medewerkers met een zichtbare en onzichtbare beperking. Uitvoeringsplan toegankelijke organisatie Tussen 2020-2025 streeft de gemeente ernaar de organisatie meer toegankelijk te maken voor de collega’s met een (on)zichtbare lichamelijke of (licht) verstandelijke beperking, psychiatrische stoornis, audiovisuele beperking, vormen van autisme, of chronische ziekte. Het uitgangspunt hierbij is dat toegankelijkheid niet iets bijzonders is, maar gewoon onderdeel uitmaakt van de normale bedrijfsvoering. Eind 2020 zal hiervoor een uitvoeringsplan vastgesteld worden, waarbij aandacht is voor de fysieke en digitale toegankelijkheid, maar ook aandacht is voor een inclusieve werkcultuur. Bij de uitvoering wordt het interne netwerk van ambtenaren ervaringsdeskundigen (SNAB) nauw betrokken. Stedelijk Netwerk voor ambtenaren met een Beperking (SNAB) Het Stedelijk Netwerk voor ambtenaren met een Beperking SNAB is een netwerk voor en door werknemers met een beperking of chronische ziekte.

Het doel van het netwerk is om de zichtbaarheid van werknemers met een beperking te vergroten en om kennis en ervaring te delen om zo de positie van werknemers met een arbeidsbeperking binnen de organisatie te verbeteren. Binnen het SNAB komen werknemers met een arbeidsbeperking vanuit de hele organisatie met elkaar in contact. Werknemers kunnen tips en ervaringen uitwisselen. Daarnaast kan het netwerk signalen opvangen en door­ geven aan het management. Ook heeft het netwerk contact met P&O, ICT en het Facilitair Bureau.

2.11.1 Extra banen voor mensen met een arbeidsbeperking; de banenafspraak

2.11.2 Verbeteren fysieke toegankelijkheid van het gemeentelijk vastgoed

lijkheid van deze 14 grote panden vergroot. Deze werkzaamheden zijn in 2020 afgerond. Naast de 14 onderzochte panden die in de afgelopen jaren zijn aangepast ofwel verbouwd, zijn er nog een paar concrete voorbeelden van behaalde resultaten: • Jodenbreestraat 25: Naast de aanpassingen op toegankelijkheid is ook een allergie arme ruimte gerealiseerd. • Stadhuis Amstel 1: Het stadhuis heeft een grondige verbouwing ondergaan. Tijdens de verbouwing zijn de ITS-richtlijnen gevolgd. Het pand voldoet aan alle eisen en heeft ook een ITS-keurmerk dat 5 jaar geldig is. Op het stadhuis zijn daarnaast 3 genderneutrale toiletten, naast de dames- en heren­toiletten gerealiseerd. 2 genderneutrale toiletten in het publieke gedeelte en 1 genderneutraal toilet in de bestuursvleugel. • Amsterdamse School: het pand aan de Prinshendrikkade 142 is verbouwd voor het huisvesten van de Amsterdamse School. In dit monumentale pand worden jaarlijks veel collega’s ontvangen voor het volgen van cursussen en workshops. Om het obstakel van de trap voor de ingang toegankelijk te maken, is er een plateaulift geplaatst. Deze trap is verzonken in de stoep en komt ongeveer 1 meter omhoog om mensen boven aan de trap te zetten. Bij de verbouwing zijn de ITS-richtlijnen in acht genomen. Gezien de complexiteit van het monumentale pand kunnen we spreken van een maximaal haalbare toegankelijkheid.

Zoals in de vorige paragraaf beschreven is werkt de gemeente aan het toegankelijk maken van het gemeentelijk vastgoed. De afgelopen jaren zijn de volgende acties uitgevoerd: In 2016 heeft Cliëntenbelang Amsterdam op verzoek van het Facilitair Bureau een inventarisatie gemaakt van de staat van toegankelijkheid van 14 grote gemeentelijke kantoorpanden volgens de Integrale toegankelijkheid standaard (ITS)-richtlijnen. Uit het onderzoek kwam naar voren dat de onderzochte panden niet voldoende toegankelijk werden bevonden. Op basis van incidenteel beschikbaar budget van€ 800.000, hebben het Facilitair Bureau en Gemeentelijk Vastgoed de fysieke toeganke-

Verder werken aan toegankelijk vastgoed Momenteel zijn er nog geen specifieke doelen omschreven door gemeentelijk vastgoed. In 2020 wordt gewerkt aan het uitvoeren van een motie die in 201934 is aangenomen. In de motie verzoekt de raad de toegankelijkheid van alle gemeentelijke panden met een maat­ schappelijke taak te evalueren. Hierbij is gevraagd prioriteit te geven aan panden met een publieke functie en/of voor huisvesting van Ambtenaren. Vanuit de verschillende vastgoedportefeuilles maakt Vastgoed een selectie van panden die onderzocht worden volgens de ITS-richtlijnen.

In het landelijk Sociaal Akkoord (april 2013) is door middel van de wet banenafspraak afgesproken dat werkgevers extra banen gaan creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. In 2018 is voor de overheden de quotumregeling ingegaan. Dit betekent voor Amsterdam dat er jaarlijks ongeveer 50 extra (deeltijd)banen gecreëerd worden voor mensen met een arbeidsbeperking, oplopend tot in totaal 635 banen in 2023. Het quotum van de banenafspraak voor medewerkers met een arbeidsbeperking is jaarlijks ruimschoots behaald. Er zijn naar aanleiding van de banenafspraak medewerkers met een arbeidsbeperking die een vaste aanstelling hebben gekregen. Hierdoor is deze groep gegroeid binnen de organisatie. Het stedelijk programma ‘Sterk in Werk, adviesteam banenafspraak’ brengt hiervoor vraag en aanbod bij elkaar. Uit de evaluatie is gebleken dat in de praktijk blijkt dat voor de groep medewerkers met een arbeidsbeperking die onder de Wet Banenafspraak vallen meer begeleiding en tools beschikbaar zijn. De collega’s met een arbeidsbeperking die niet onder die wet vallen ervaren dat als ongewenst verschil. Zij ervaren problemen in de faciliteiten en het verkrijgen ervan.

34 Motie 2019/946 van het lid El Ksaihi inzake toegankelijkheid gemeentelijke panden voor mensen met een fysieke beperking.

50 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Een gebouw volledig toegankelijk maken volgens de ITS-richtlijn is niet altijd mogelijk. Vastgoed streeft daarom de panden tot het maximaal haalbare niveau aan te passen. Daarnaast wil Vastgoed informatie van gebruikers van de gemeentelijke panden middels een enquête verzamelen. Door het samenstellen van een klankbordgroep van ervaringsdeskundigen van binnen en van buiten de organisatie, expertiseteams en gebruikers met en zonder fysieke beperking, ontvangen we gerichte informatie, denkt de doelgroep met ons mee en zetten we een participatie-traject in. Aan de hand van de onderzoeksmethoden wordt in 2020 een plan van aanpak opgesteld. Het onderzoek en de aanpassingen zullen gefaseerd uitgevoerd worden. Mensen met een auditieve beperking (slechthorend tot doof) hebben vaak speciaal apparatuur nodig en een wat geluid en akoestiek betreft een goed ingerichte ruimte om gelwijkwaardig te kunnen deelnemen aan vergaderingen. Er wordt vanuit de gemeentelijke werkgroep Maat & Daad35 en de directie Gemeentelijk Vastgoed gewerkt aan een Programma van Eisen voor het inrichten van vergaderruimten met audiomiddelen voor de collega’s en externen met een auditieve beperking. Naast collega’s die een auditieve beperking hebben, werken ambtenaren ook langer door en zijn steeds vaker aangewezen op een gehoorapparaat.

35 Medewerkers van Bureau P&O, Facilitair Bureau, ICT, IV-Interne Dienstverlening en Vastgoed werken samen in de werkgroep Maat en Daad om aanpassingen op de werkplek te regelen voor mensen met een arbeidsbeperking en medewerkers met een chronische ziekte.

51 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Amsterdam werkt aan toegankelijkheid

3

3

Overzicht afspraken, acties en doelen Over de planning Veel inzet en activiteiten binnen de gemeente Amsterdam worden doorlopend uitgevoerd. Een voorbeeld is de advisering in de Centrale verkeerscommissie. Een ander voorbeeld is de toegankelijkheid van website www.amsterdam.nl. Sommige ambities en doelen komen uit het coalitieakkoord ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’, of uit eerder vastgestelde meerjaren beleidsplannen of uitvoeringsagenda’s van de gemeente. In een aantal gevallen is de exacte planning hiervan nog niet uitwerkt. Waar bekend wordt specifieke jaartal of tijds­periode benoemd voor de ambities en doelen. In de laatste kolom staat het aangegeven als een actie een bijdrage levert aan een van de speerpunten uit de lokale inclusie agenda.

53 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

Onderwerp

Acties en doelen

Uitvoering door:

Stand van zaken 2020

Nieuwe acties/ambities vanaf 2020

Diverse voorrangsregelingen in WoningNet voor en mensen met een beperking voor geschikte woningen

Wonen, Zorg, Corporaties en WoningNet

Voorrang met Wmo-indicatie verhuizen ingevoerd in 2018;

Continue inzet

Speerpunt

Fysiek Domein Wonen

In 2019 172 verhuizingen via VHNL en 82 via VGNB. Verhuisregelingen VHNL en VGNB voor ouderen zijn verbeterd in 2019. Wonen

Afspraak met corporaties dat 90% van de nieuwe sociale huurwoningen aanpasbaar gebouwd wordt.

Wonen/ AFWC

Afspraak is gehaald in 2015-2019 met 98%

Afspraak geldt ook in periode 2020-2023

Wonen

Voorlichting, informatievoorziening voor ouderen

Wonen, stadsdelen

Informatiemarkten gehouden in 2020;

Informatiemarkten in 2020 en 2021; Pilot woonconsulent loopt t/m begin 2021

Pilot Woonconsulent ouderen in Centrum gestart. Wonen

Subsidies verlenen voor verbeteringen ouderenhuisvesting

Wonen

Subsidieregeling vastgesteld in 2018

Volledige besteding middelen in 2020

Wonen

Ontwikkelen van nieuwe woonzorgconcepten die passen bij de woonvraag van diverse groepen ouderen

Programma Ouderenhuisvesting

Intentieverklaring getekend in 2020

Bouw 250 geclusterde ouderenwoningen per jaar van 2020-2023

Wonen

Opzet van een pilot voor de verbouw van reguliere woningen voor rolstoelgebruikers vanaf 2018

Wonen, Corporaties, Zorg, Adviesbureau Reade

Pilot is gestart in 2019. Resultaat is dat 5 extra huishoudens naar nieuwe huurwoningen zijn verhuisd.

Pilot loopt door in 2020 met als doel 15 extra verhuizingen.

Wonen

Vrijmaken rostoelwoningen

Wonen, Corporaties,

Regeling verleiden tot verhuizen uit rolstoelwoningen is uitgewerkt in 2019

Continue inzet

Wonen

Verdeling van rolstoelwoningen op basis van urgentiestatus (acuut, dringend, noodzakelijk)

Wonen i.s.m. Corporaties, Adviesbureau Reade, IAB, AMC afdeling kinderspierziektes, Zorg

Aanpassing huisvestingverordening voorbereid in 2019 en 2020

Start nieuw verdeling 2021 begint na vaststelling huisvestingsverordening eind 2020.

Wonen

Afspraken met Corporaties over aantal nieuw te bouwen rolstoelwoningen

Wonen, Corporaties

Afspraken worden nader uitgewerkt in 2020

Nieuwe afspraken gelden van 2020-2023

54 | Amsterdam werkt aan toegankelijkheid | versie van 29-10-20

1

1

Onderwerp

Acties en doelen

Uitvoering door:

Stand van zaken 2020

Nieuwe acties/ambities vanaf 2020

Openbare Ruimte

Advisering van Cliëntenbelang Amsterdam in de Centrale Verkeerscommissie en van de Stadsergonoom bij planvorming

Centrale Verkeerscommissie (CVC), Cliëntenbelang, Stadsergonoom

Continue inzet; wekelijks worden vele plannen in de openbare ruimte beoordeeld op de toegankelijkheid

Continue inzet

Openbare Ruimte

Eind 2018 is er een digitaal platform met de verzamelde kennis en het beleid over toegankelijkheid in de Openbare Ruimte

Verkeer & Openbare Ruimte

HIOR staat online; Zie Hior.amsterdam.nl

Openbare Ruimte

In 2018 wordt een aantal relatief eenvoudige verbeteringen in de openbare ruimte uitgevoerd

Stadsergonoom, Meerdere projecten zijn uitgevoerd in 2018 Verkeer & Openbare en 2019 en gefinancierd met de extra Ruimte en stadsdelen middelen toegankelijkheid 2017-2018

1

Openbare Ruimte

Meer openbare (toegankelijke) toiletten

Verkeer & Openbare Ruimte

Openstelling gemeente toiletten; Vermeldingen in app Hoge Nood; Bewegwijzering is verbeterd.

7

Openbare Ruimte

Toegankelijkheid speelvoorzieningen

Verkeer & Openbare Ruimte

Informatiekaart over toegankelijke speelvoorzieningen is opgesteld. Informatiekaart toegankelijke speelvoorzieningen is opgenomen in de HIOR.

Speerpunt 4

Aandacht voor toegankelijkheid in het strategisch plan sporten en spelen in de openbare ruimte samen met de stadsdelen.

1 en 10

Openbare Ruimte

Er wordt in 2018 twee extra toegankelijke toiletvoorzieningen geplaatst in het Centrum