2. Concept stedenbouwkundig plan K-midden lowres.pdf
Tekst van het document
1 op de 100 woningen een collectieve ruimte 32
Doel is, om op elk te bebouwen kavel het ontmoeten en de sociale cohesie te stimuleren, te faciliteren en te bevorderen. Hiertoe is vastgelegd dat bij alle (woning)bouwprojecten de ambitie is om collectieve ruimte te realiseren; collectieve ruimte beperkt zich niet tot louter sociale woningbouw. In het kavelpaspoort zal daartoe de fysieke vormgeving van de collectieve ruimte worden opgenomen.
Houtbouw een pré In de Green Deal Convenant Houtbouw die op MRA-niveau met bouwende en ontwikkelende partijen is afgesproken dat vanaf 2025 20% van de woningproductie van hout en andere biobased materialen zal zijn. Het valt te verwachten, dat het bouwen in hout zich verder door zal zetten. Daarom wordt voor K-midden hier sterk op ingezet.
Integraal gelijkwaardige toegankelijkheid volgens NEN 9120/ Het ontwikkelen van een integraal gelijkwaardig toegankelijke buurt Voor de toegankelijkheid van buitenruimte, gebouwen en woningen is in november 2001 het normblad NEN 9120 ontwikkeld. Het Bouwbesluit verwijst helaas niet naar de NEN 9120. Deze normering wordt pas van kracht op een bouwwerk wanneer betrokken partijen zelf de norm van toepassing verklaren. Bij elke kavelontwikkeling zal het PGZO (Platform Gehandicapten Zuidoost) worden ingehuurd als expert voor de toetsing op en begeleiding van de toegankelijkheid. Dit zal in alle sociale kavelpaspoort voor K-midden worden opgenomen.
Er worden een tweetal kavels gereserveerd voor Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) Voorlichting en begeleiding in het voortraject, en bij de uitvraag opnemen van een extra selectiecriterium als buurtbinding, moeten dit mogelijk maken. Voor het CPO-bouwen krijgen groepen uit Zuidoost educatie, voorlichting en begeleiding om organisatiekracht te ontwikkelen om gelijkwaardige kans te maken bij selectie vanuit de gemeentelijke kaartenbak voor CPObouwgroepen.
De wens is, om buiten de wettelijke verplichtingen en stedelijke taakstelling voor het bouwen van rolstoelgeschikte woningen ‘een schepje erbovenop’ te doen. Niet door iedere woning 100% rolstoelgeschikt te maken (vanuit kostenoverwegingen onhaalbaar) maar door wel meer aandacht te schenken aan een logische ruimtelijke indeling van de woningen. Daartoe zal bij elke kavelontwikkeling het PGZO (Platform Gehandicapten Zuidoost) worden ingehuurd als expert voor de toetsing op en begeleiding van de toegankelijkheid.
Medezeggenschap bewoners bij beoordeling tender Bewoners krijgen zeggenschap bij het beoordelen van inzendingen via een tender c.q. prijsvraag. Dat kan, afhankelijk van de gekozen type tender, in de vorm van puntentelling/beoordeling op percentages, waarbij bijvoorbeeld de mate van aansluiting bij het DNA van K-midden kan worden beoordeeld door de buurt.
Wijk Ontwikkel Combinatie; borging afspraken Integraliteit is cruciaal voor het slagen van de gebiedsontwikkeling die hier gaande is. Er wordt gewerkt vanuit een gemeenschappelijk, buurtgedreven waardenperspectief. Voor de uitvoering van de afspraken wordt een organisatie opgezet die alle onderdelen van het plan en de belangrijkste partners bij elkaar brengt om tot een integrale ontwikkeling te komen. Deze Wijk Ontwikkel Combinatie (WOC) is, naast het Sociaal Kavelpaspoort, een belangrijk instrument om daadwerkelijk integrale wijkontwikkeling voor elkaar te krijgen.
Waarden De ontwikkeling van de K-buurt is gestoeld op een aantal kernwaarden en werkwijzen die samen de basis vormen voor een integrale en gelijkwaardige wijkontwikkeling. Deze principes sturen niet alleen op resultaat, maar ook op de manier waarop dat resultaat tot stand komt: Het subsidiariteitsprincipe, het last mile fist principe (begin met ontwikkeling van dat wat de
Processchema Wijk Ontwikkel Combinatie
meest kwetsbaren bedient, doe daarna de rest) ABCD (ontwikkelen volgens de principes van Asset Based Community Development) Behoud van DNA (effectief gaat boven efficiënt), sturen op input (voor het slagen van de samenwerking is het van belang dat mensen die in de K-buurt werken de werkwijze omarmen). Geen verdringing van hen die er altijd al waren en we werken agile/adaptief (een lerende aanpak die ruimte laat voor bijstelling, groei en feedback uit de praktijk).
SP K-midden
10% van alle woningen per segment geschikt voor rolstoelgebonden gebruikers
Hoe de WOC vorm aan zal gaan geven is aan de WOC zelf. Naast ruimtelijk uitgangspunten zoals hierboven geborgd in het sociaal kavelpaspoort is er een reeks sociaal economisch gerichte uitgangspunten, waarvan de uitwerking en uitvoering een taak van de WOC zal worden. Praktische uitwerking van deze uitgangspunten vindt in de volgende fase (na oprichting WOC) plaats. Uitwerking van de uitgangspunten is in de bijlage sociale paragraaf te lezen. 33
SP K-midden
Deel II De plekken
35
Huidige situatie openbare ruimte K-midden. Veel lege openbare ruimte, bestelbusjes geparkeerd en dominantie van auto's bron:
36
Verbinden van het openbaar gebied Huidige openbare ruimte
K-midden wordt gedomineerd door de auto en de grote hoeveelheid ruimte die aan de auto wordt geboden. Dit wordt vooral veroorzaakt door de ventwegen langs de Karspeldreef en de grote hoeveelheid parkeerplaatsen op het maaiveld. De ruimte en kwaliteit voor verblijven en ontmoeten blijft hierdoor achter. De overvloed aan parkeerplaatsen zorgt er voor dat er gemiddeld genomen een lage parkeerdruk dan elders, maar de ervaring is anders. Vooral rondom het metrostation en rondom winkelcentrum De Kameleon is het druk in de openbare ruimte, zelfs als er nog ruimte in de parkeergarage van het winkelcentrum is. Een deel van de parkeerdruk wordt veroorzaakt door veel geparkeerde bedrijfsbusjes
op deze ventwegen. De Karspeldreef wordt ervaren als een barrière tussen de oorspronkelijke Bijlmer aan de noordzijde en de Bijlmervernieuwing aan de zuidzijde. Het profiel tussen de nieuwbouw van bijvoorbeeld De Kameleon en de bestaande torens is ruim 80 meter. Door het gebrek aan bebouwing ontbreekt het aan een duidelijk straatprofiel. De ruimte loopt als het ware weg; hier ontbreekt de menselijke maat. Door de Bijlmervernieuwing is er een lappendeken aan architectonische bouwstijlen rondom K-midden ontstaan in voornamelijk laagbouw. Het resultaat voor de openbare ruimte is: weinig eenheid tussen de wijkjes. Het geeft een rommelig en ongedefinieerd karakter.
SP K-midden
3.1
3
37
Kleiburg
Hart of the K-hood Now (2024)
erg
itb
Kru
Kleiburg community garden Workout circle Athletics track Soccerfield Tennisfields Urban calisthenics Playground kids 10+ House of talent development Tennisfields Basketball DIY Skatepark Playground kids 2+ BBQ & Chill BBQ & Chill + Parking Event space (with subway roof) Community centre Bontekraai Event space Foodtruck (Yvettes kitchen)
on
le me
Ka Klieverink
Chill & Ride Market (Tuesday’s) Traffic (public transport) Snacks and bars Foodtruck (Sausage bar) Traffic (supermarket + shops) Church Bar Mosque
Kempering community garden
Church Gebruik van de openbare ruimte in K-midden
38
100 m
Kouwenoord
3.2
Plekken maken vanuit de omgeving
Metrobaan met ondergelegen atletiekbaan
SP K-midden
De Bijlmermeer en K-midden kennen een heldere structuur waardoor duidelijke plekken ontstaan. In K-midden kennen wij de grote flats in de parkachtige omgeving, de Karspeldreef en de monumentale metrolijn op poten. Op een hoger schaalniveau is de Karspeldreef onderdeel van de ringstructuur in de Bijlmer die via de Gooiseweg en de Kromwijkdreef aansluiten op de omliggende wegenstructuur. Voor de fietsers is de route aan de zuidkant een belangrijke verbinding van Diemerscheg en Bijlmerweide via K-midden naar het Nelson Mandelapark en via het Bullewijkpad richting Amstel III en Amstelscheg. De groenstructuur sluit aan op de grotere groengebieden, Bijlmerweide, Brasapark, Nelson Mandelapark en het Bijlmermuseum.
39
Groen: De Bijlmermeer is befaamd om het groene karakter. Naast het Nelson Mandelapark en de flats in het groen wordt de Bijlmermeer omringd door de Bijlmerweide, de Gaasperplas met het Gaasperplaspark en het ontluikende groen op dak van de A9-tunnel; het Brasapark. Een aantal van de groene zones om deze groengebieden met elkaar te verbinden lopen door K-midden. De belangrijkste opgave is om het groen van het Bijlmermuseum te verbinden met het Brasapark/Gaasperpark/plas en de Bijlmerweide. Hiervoor liggen kansen ter hoogte van Krombekstraat, de Kromwijkdreef en het park ter hoogte van de Koolrabistraat. Oostwest liggen groene verbindingen vooral als begeleiding van de langzaam verkeersroutes. Ook kent de Karspeldreef een groene bomenstructuur die belangrijk is om zichtbaarder te maken.
Kansen voor versterken en verbinden van groen
40
Water gaat in stedelijk gebied een steeds voornamere rol spelen. Niet alleen als verbinding maar het oppervlaktewater zorgt ervoor dat bij extreme buien het water kan worden opgevangen en afgevoerd. K-midden is laaggelegen en kent geen waterpartijen. Wel ligt de hele K-buurt als een eiland omringd door water. Het is al lang de wens van de buurt om daar meer gebruik van te maken door er drijvende eilanden in te maken die mooi en functioneel van karakter kunnen zijn als broedplaats voor vogels. Beter gebruiken van het water is een belangrijke opgave. Er ligt ambtelijk een wens om het water van het Bijlmermuseum te koppelen met dat van het park bij de Koolrabistraat.
SP K-midden
Blauw:
Kansen voor een nieuwe waterverbinding
41
Fiets- en Voetgangersverbindingen: Door K-midden loopt ter hoogte van het Kantershofpad een belangrijke oostwest fietsverbinding vanaf De Gaasp/ Bijlmerweide via het Nelson Mandelapark tot aan de Amstelscheg. Deze route is aangemerkt als Hoofdnet Fiets en is de belangrijkste route die aansluit op het fietsnetwerk van Zuidoost om naar bijvoorbeeld De Amsterdamse Poort te gaan. Binnen dit netwerk heeft het fietspad ten zuiden van de flats Kleiburg, Kruitberg, Kikkenstein en onder de Gooiseweg een belangrijke plek. De noord-zuid verbinding richting Gaasperdammertunnel bij de Kromwijkdreef wordt binnenkort aangelegd. In noordelijke richting naar Amsterdam-centrum, -oost en Diemen verdienen de huidige verbindingen een stuk verbeterd te worden. Gekoppeld aan het fietsnetwerk ligt er een kans om groenstructuren te verbinden waardoor het ecologische en recreatieve netwerk wordt versterkt. Hoofdprioriteit zijn goede routes voor fiets, voetganger en scootmobiel naar en rond het plein. Huidige routes eindigen zomaar. Deze routes moeten verbeterd en versterkt worden. Een voorbeeld van zo'n belangrijke route is die van Koornhorst naar Kraaiennest via de Oliepalmstraat. Kansen voor fietsverbindingen
42
SP K-midden
Voetgangersgebieden Zuidoost
43
Huidig gebruik (foto Karspeldreef, juli 2023)
44
De ambities voor het stedenbouwkundig plan voor K-midden kennen drie hoofdthema's: • Verdichten: het toevoegen van woningen zorgt niet alleen voor een toename van bevolking maar brengt kansen met zicht mee en zorgt voor meer draagvlak voor nieuwe en bestaande voorzieningen; • Verbinden: zowel sociaal als fysiek versterken we verbindingen in vooral de openbare ruimte. Sociaal door te zorgen dat de openbare ruimte is ingericht op ontmoeten en verblijf. Fysiek door routes te verbeteren voor zowel mensen als natuur en de bebouwing schakels met de omgeving te laten zijn; • Verrijken (zonder verdringen): Verdichten biedt niet alleen meer draagvlak maar geeft ook aanleiding om een gebied te verrijken. Niet in geld, maar in kwaliteit van de leefomgeving. Hierbij zetten we in op een verbetering van de openbare ruimte, een breder aanbod in winkels en voorzieningen, ruimte voor ontwikkeling en biodiversiteit.
4
VERDICHTEN VERDICHTEN VERBINDEN VERDICHTEN VERBINDEN VERRIJKEN VERBINDEN VERRIJKEN VERRIJKEN zonder verdringen
SP K-midden
Verdichten, verbinden, verrijken
zonder verdringen zonder verdringen
Deze worden schematisch weergegeven op de volgende pagina's en later in het plan vormgegeven.
45
46
Een plek om te wonen
Ruimte voor voorzieningen
Leefbaarheid (veilig en prettig leven)
In K-midden worden 1.250 woningen toegevoegd aan de bestaande woningvoorraad in de buurt. Door te verdichten komen er meer woningen bij en kunnen de jongeren die (veel) te lang thuis wonen eindelijk op eigen benen staan. Daar hebben ze immers hun familie, vrienden en wellicht werk. Daarbij kijken we niet naar de leeftijdsgrens zoals starterswoningen die kennen, omdat velen over die grens hen nog bij hun ouders wonen maar spreken we over starters. Daarnaast komen er nieuwe bewoners in K-midden bij die hun eigen cultuur meebrengen.
Verdichten is niet alleen het toevoegen van woningen. Verdichting betekent ook extra ruimte en draagvlak voor economische, culturele en maatschappelijke voorzieningen. Voorzieningen die bijdragen aan een levendige wijk, waar mensen zich kunnen ontplooien en ondersteuning krijgen. Met meer mensen die zijn zaak komen bezoeken heeft de plaatselijke ondernemer meer bestaansrecht, of kunnen er leuke zaakjes worden toegevoegd.
Diverse plekken in de K-buurt lijken nu groots en leeg. Dit is vaak ingegeven uit veiligheidsoverwegingen. Die drang naar overzicht zorgt voor winderige, gure, verlaten, lege ruimtes. Vooral ’s avonds en ’s nachts ervaart een deel van de bewoners dit als onveilig. Door meer afwisseling te maken in geborgenheid en overzicht, dus plekken te maken waar wat gebeurt, je prettig verblijft en meer levendigheid is, in combinatie met fijne routes waar je wordt gezien, kan dat het gevoel van onveiligheid wegnemen. Zowel in de ochtend, middag, avond en nacht.
Gebouwen als schakels
Groen/blauwe netwerk
De K-buurt is een buurt waar veel culturen en groepen door elkaar samenwonen. Door diverse plekken te maken van verschillende groottes, gebruik en inrichting kunnen mensen met elkaar afspreken of elkaar spontaan ontmoeten. K-midden (en de Bijlmer) kent een cultuur waarbij de openbare ruimte het gebied is waar mensen elkaar tegenkomen en bijpraten. Je spreekt niet thuis af voor een kopje koffie, maar ontmoet elkaar op plekken buiten. In de zomermaanden gaat dat vaak gepaard met eten en drinken. Dit wordt gefaciliteerd door de openbare ruimte op de juiste plekken daarvoor in te richten. Daarbij wordt gestreefd mensen naar het plein te bewegen om dit sociaal samenzijn te faciliteren en dit uit de woonwijken weg te halen.
Ook in de bebouwing zit verbinding. De huidige gebouwen, met name winkelcentrum Kameleon, worden ervaren als te groots en vormen een barrièrewerking. Nieuwe gebouwen worden kleiner van schaal, en vormen een verbinding tussen de Karspeldreef en de omliggende gebieden. Dit kan door de hoogte van de nieuwbouw af te stemmen op wat er tegenover staat. K-midden wordt omringd door systeemwijken uit de tijd van de Bijlmervernieuwing; veelal kleinschalige laagbouwwijken die als reactie op de grootschalige oude Bijlmerflats zijn gebouwd. De nieuwe bebouwing bestaat uit schakels die aan de kant de kleine schaal van deze wijkjes opzoekt, door daar lager te bouwen en meer aandacht aan de individuele woning te geven, en aan de andere kant richting de Karspeldreef de stedelijkheid heeft die aansluit bij de grote blokken van De Kameleon en Blok AB. Door functies op elkaar aan te sluiten en te mixen is het aantrekkelijker en ontstaan er diverse aanleidingen om ze op diverse tijden te bezoeken. Daarbij kunnen ze ook als schakel dienen in energievraagstukken, als katalysator om omliggende wijken ook te verduurzamen, door bijv. samen een WKO te slaan.
Rondom K-midden bevinden zich delen van de Amsterdamse ecologische hoofdstructuur . Het groenblauwe netwerk van K-midden is zo opgesteld dat het groen van het Bijlmermuseum via de groenstructuur van Kantershof en Karspelhof wordt verbonden met het nieuwe Brasapark. Deze verbinding versterkt de natuurwaarden (op lokaal niveau) en levert een positieve bijdrage aan versterking van de ecologie. Groenstructuren worden doorgezet om zo grotere groengebieden met elkaar te verbinden. Daarnaast wordt er een nieuwe waterverbinding gerealiseerd. Op die manier werken we aan sterke ecologische verbindingen en vergroten we de leefruimte voor dieren.
SP K-midden
Plekken om te ontmoeten
47
48
De Karspeldreef
Voetgangers, fietsers en scootmobielen
Leven (van jongeren) verrijken
De Karspeldreef is een weg die veel plekken met elkaar verbindt maar door de drukte ook moeilijk oversteekbaar is. Deze drukte maakt dat de noordelijke en zuidelijke kant twee gescheiden werelden lijken. Door prioriteit te geven aan de voetganger en de ventwegen te verwijderen wordt de Karspeldreef een straat die gezelliger wordt en die verbindt. Door de Karspeldreef een nieuw profiel te geven moet er een straat ontstaan waarvan de twee zijden bij elkaar horen. Dit doen we door de ventwegen daar waar mogelijk weg te halen en de gevels van de nieuwe bebouwing naar de dreef toe te schuiven. Brede trottoirs worden fijne routes om te wandelen. De dreef wordt zo minder voor de auto en meer voor de voetganger en fietser. Daar waar mogelijk worden bomen toegevoegd aan de rijen bestaande bomen die de dreef begeleiden. Zo ontstaat er een robuustere groenstructuur. Om de Karspeldreef tot een geheel te maken worden er ook oversteekplaatsen verbeterd om voetgangers of fietsers makkelijker van de ene naar de kant te laten komen.
In K-midden ontbreekt de lokale verbondenheid voor de voetganger en de fietser. Deze blijft duidelijk achter bij de stedelijke en regionale verbondenheid voor auto en openbaar vervoer. Dan gaat het soms letterlijk om voetpaden die ontbreken en fietsroutes die onduidelijk zijn, of als sociaal onveilig worden ervaren. Om tot een succesvolle ontwikkeling van K-midden te komen is het noodzakelijk om te investeren in de lokale verkeersroutes voor langzaam verkeer, in combinatie met snelle sociaal-veilige routes naar andere delen van de stad. Veel scootmobielers die een voetganger ontmoeten maken vaak even een praatje. Die moeten dan niet door een snelle e-bike van de weg worden geduwd.
De K-buurt is een buurt met veel jongeren. Voor deze jongeren is nog veel te weinig te doen. Ze moeten zich hier kunnen ontwikkelen en daarnaast moeten ze zich zelfstandig kunnen vestigen. Dit plan moet ze een leefstart geven. Maar jezelf ontwikkelen door opleiding of een onderneming is niet alleen voor jongeren goed. Je kennis en kunde doorgeven aan de volgende generatie is niet alleen goed voor de jongeren, maar kan ook ouderen betekenis aan hun leven geven. Verdichten biedt de kans om het gebied te verrijken door variatie te maken, nieuwe dingen toe te voegen en het bestaande te versterken. Het verrijken geldt voor de huidige bewoners en hun omgeving. Dit dient niet te worden bereikt door papieren en statistieke verrijking door ruimte te maken voor rijke nieuwe bewoners en de bestaande bewoners te verdringen, maar door het concept van een ‘’opstap buurt’’
Meer groen en biodiversiteit
De K-buurt is als buurt heel herkenbaar met veel erfgoed: de bovengrondse metro met zijn betonnen pilaren, de honingraatflats, de vier K-torenflats als mastodonten. Maar ook immaterieel erfgoed, verhalen, verwijzingen naar de (inmiddels gesloopte) dreven, bebouwing, garages, etc. Een buurt met veel bestaande kwaliteiten: de markt, het groen, de grote speeltuin, ruimte voor streetart, de buurtfunctie van de Bonte Kraai, de bomen langs de wegen, het metrostation. Deze kwaliteiten vormen het karakter van de buurt, ze worden herkend en gewaardeerd. Dit erkennen we en willen we versterken. De waarde van het erfgoed wordt herkend en erkend en verrijkt door aanvullingen daarop.
Voor de inrichting van de openbare ruimte is het principe ‘groen tenzij’. Dat houdt in dat er een grote toevoeging aan kwalitatief groen in de buurt komt wat ten goede komt aan hittestress, wateroverlast en biodiversiteit. Dat draagt bij aan de leefbaarheid en gezondheid van de bewoners. Vooral door de oostkant van het plan aan te passen ten opzichte van oorspronkelijke plannen kan een parkachtige beleving ontstaan waardoor veel extra kwalitatief groen kan worden toegevoegd. Biodiversiteit betreft zowel planten als dieren, maar in de huidige situatie wordt de diversiteit in beide gevallen als beperkt en eentonig ervaren. Voor de biodiversiteit is het van belang dat er een gezonde bodem is en een aaneenschakeling in verscheidenheid van ‘groen’ (als in plekken voor organismen) en een gefaseerd maaibeleid. In het plan is het daarom gunstig dat er meer afwisseling komt van plekken in de openbare ruimte, in voorzieningen en in het ‘groen’. Hiermee wordt de buurt diverser en aantrekkelijker, niet alleen voor de mens, maar juist ook voor de andere levende organismen in de natuur.
SP K-midden
Huidige structuur verrijken
49
Drie verschillende deelgebieden
50
Drie identiteiten in één gebied
De openbare ruimte in het hart kent twee delen: één sport- en spelgebied, dat meer de tuin van de buurt is en een vertiergebied, dat meer de Living Room is. Het oostelijk deel wordt een gebied met een landschappelijke oriëntatie en een noord-zuid groenbeleving die het Bijlmermuseum doortrekt over en door de Karspeldreef. De landschappelijke contouren zullen dit ondersteunen en de Karspeldreef als het ware laten opgaan in een parkachtige beleving. De spreiding van kleinschalige werkruimtes
in plinten door het hele gebied zorgt voor verrassende ontmoetingen en een bijzondere identiteit. Aan de westzijde komt een stedelijke woonomgeving die zich oriënteert op de Karspeldreef, Via dit gebied leidt het mensen vanuit de richting Gooiseweg naar het plein toe. Er is een onderscheid te maken tussen de toekomstige bebouwing aan de zuid- en de noordzijde van de Karspeldreef. Aan de zuidzijde vult nieuwe bebouwing de lege ruimte op tussen de vier K-torenflats die is ontstaan door sloop van de parkeergarages. Deze blokken definiëren de Karspeldreef, een gebiedsontsluitingsweg waaraan voorzieningen liggen en waar de mensen het meest in beweging zijn. Anderzijds dienen ze aansluiting te zoeken met de zuidelijker gelegen wijken van de Bijlmervernieuwing: Laag-Kralenbeek, Nieuw Kempering en LaagKouwenoord.
SP K-midden
Het projectgebied strekt zich uit langs de Karspeldreef over een lengte van ongeveer 840 meter. Ter vergelijking: dit is dezelfde lengte Amsteloever, vanaf het Amstelhotel langs de Amstel tot aan het Stadhuis/Muziektheater. Hart van de buurt is het gebied rond de metrobaan, waarbij de verhoogde metro als centrale spil fungeert. Dit gebied ligt tussen de Atletiekbaan en Fort Kraaiennest en het punt waar de Kromwijkdreef richting A9 begint. Aan beide zijden van de verhoogde metrobaan bevinden zich verschillende gebieden; aan de westzijde een stadstraat, aan de oostzijde ligt een parkachtige omgeving.
5
51
De openbare ruimte is de genius loci, ofwel de geest van de plek. Het plan voor K-midden is in die zin ook een plan waar het accent sterk op de openbare ruimte ligt. Vanuit hier beleeft men de buurt. De gebouwen hebben daar een belangrijke rol in; ze definiëren deze ruimte. Vanuit de ruimte is een onderverdeling gemaakt die uitgaat van drie plekken die het plan voor K-midden definiëren:
Hoogstedelijk, het Hart van de buurt Het hoogstedelijke gebied met het plein als centrale ruimte, het kerngebied van K-midden: het geheelde hart van de K-buurt en de verhoogde metrobaan die als spil daardoorheen ligt.
Parklandschap In de luwte aan de oostzijde is ruimte voor een parklandschap met een groen/blauwe corridor, het Parklandschap.
Stedelijk Het stedelijke gebied aan de westzijde wordt gedomineerd door het winkelcentrum De Kameleon met bouwmogelijkheden op de locatie van de voormalige parkeergarages Kralenbeek en Kempering. Door de ruimte opnieuw vorm te geven wordt dit deel een stedelijke straat.
52
Het Stedelijk Hart
In het kerngebied bevinden zich de meeste ingrediënten die sociaal en culturele waarde toevoegen aan de wijk. Rondom het metrostation Kraaiennest bevinden zich gebouwen met onderin de gebouwen plinten met programma met een aantrekkende werking voor de gehele stad en de regio. De openbare ruimte wordt zo ingericht, dat deze op meerdere manieren inzetbaar is voor de verschillende groepen die daar gebruik van willen maken. In het kerngebied komen veel functies en voorzieningen samen en zorgen daarmee voor een levendig deel stad, een stadskern. Hier gaan kinderen spelen, wordt gesport en ontmoeten mensen elkaar. Er is ruimte voor iedereen en voor verschillende behoeftes. Het Hart van de buurt wordt de huiskamer van K-midden. Het plein vorm het hart van de buurt. Een plein voor de buurt maar ook voor de stad. Het plein ligt pal in het zicht als men vanaf de A9 met de auto de Bijlmermeer in komt rijden, een van de entrees van de stad. De reuring zal zich vooral concentreren op en rond het plein. ‘The Living Room’ is een inventarisatie samengesteld door de buurt om aan te geven hoeveel er op en rond het plein gebeurt en met welke ingrediënten we het plein en het speelterrein inrichten.
SP K-midden
5.1
Deelgebied het Stedelijk Hart
53
Uitgangspunten plein In de Ontwikkelstrategie is een hoofdvorm van het plein bepaald door de bouwvolumes zo te positioneren dat er een akoestische bubbel kan ontstaan. Met de komst van de OBA Next zal deze opzet veranderen. Er zijn wel al kaders voor het plein opgesteld:
• Het plein is een plek met reuring waar geluid gemaakt mag worden.
• •
•
•
•
54
De opstelling van de gebouwen vormt een akoestische bubbel en is zo ontworpen dat geluid van het plein beperkt overlast geeft in de woningen aan het plein en in de omgeving. De aantrekking van het plein ligt in de vormgeving, de activiteiten op het plein en in de omliggende plinten; Door de autoroute voor de Kameleon weg te halen loopt het plein door tot de Kameleon. Dit biedt ruimte voor een mogelijk terras waardoor de Kameleon meer betrokken wordt bij het plein; Het metrostation wordt in het ontwerp meegenomen: van barrière in een verkeersruimte naar een verbindend element aan de verblijfsruimte dat rondom geprogrammeerd kan worden en met voldoende ruimte voor fietsparkeren. Aan elke zijde wordt aandacht besteed hoe deze in te passen; Een goed plein biedt fijne, persoonlijke plekken om te verblijven, waar men gratis of met een consumptie kan zitten. Het is belangrijk om rekening te houden met schaduw en zon, waarbij de juiste activiteiten en horecaterrassen op de juiste plekken worden geplaatst, afhankelijk van het moment van de dag. Rondom het plein wordt de inrichting volgens de Puccini-methode uitgevoerd, waarbij het ontwerp voor het voetgangersgebied gebruik maakt van elementen uit het buurtpleinen-pallet. Voor het plein zelf is een afwijking van 5% ten opzichte van de Puccinimethode afgesproken.
Inrichtingselementen, zoals bankjes en zitranden, worden op een mensvriendelijke manier toegepast, zoals in de rest van de buurt. Er worden geen elementen van hostile design of maatregelen tegen slapen geïntroduceerd, wat volledig in lijn is met de principes van de Puccini-methode.
Voorbeelduitwerking van het plein
Het concept voor de openbare ruimte in K-Midden richt zich op het creëren van een bruisend plein, deels gelegen onder de metrobaan, dat fungeert als een ontmoetingsplek voor zowel wijkbewoners als bezoekers. Het stedelijke hart, met het plein als een 'woonkamer', bestaat uit verschillende met elkaar verbonden zones die ruimte bieden voor diverse activiteiten, zoals sport, spel, tuinieren en ontspanning. Deze zones worden gezamenlijk met de gebruikers en buurtbewoners ontworpen en dragen bij aan een levendige en sociale omgeving.
Referentie plein: Pacific Plaza, Dallas USA
Referentie plein: Hertog Jonahs Torg Zweden
Referentie plein: MFO plein, Zurich
SP K-midden
Referentie plein: Israels Plads Copenhagen
55
Aanzicht toekomstig plein vanaf het metroperron
56
In de Ontwikkelstrategie K-Midden werd benadrukt dat geluid en daartoe akoestische maatregelen belangrijk onderdeel van de gebiedsontwikkeling zouden moeten zijn. Er dient een balans te ontstaan tussen de bij de K-buurt kenmerkende levendigheid maar ook de behoefte aan rust. Het plan weerspiegelt het streven naar inclusiviteit, waar bewoners zowel recht hebben op levendigheid als op een rustige leefomgeving. Centraal staat een bruisend plein, dat fungeert als ontmoetingsplek, met horeca, markt en evenementen. De omliggende bebouwing creëert een ‘akoestische bubbel’. De combinatie van stedelijke dynamiek en akoestisch comfort maakt deel uit van een bredere visie, waarin sociale cohesie en duurzaamheid centraal staan. De focus op levendigheid sluit aan bij de behoeften van lokale gemeenschappen, met ruimte voor sociale activiteiten, die vaak tot laat in de avond doorgaan. Door levendigheid en ontmoeten te concentreren op dit plein wordt de rest van de buurt gevrijwaard van (geluids)overlast. Voor de Ontwikkelstrategie is een akoestisch onderzoek gedaan hoe geluidseffecten effectief kunnen worden beheerst. Toen lag de oplossing in de compositie van de gebouwen. Met de komst van de OBA Next is die specifieke gebouwcompositie niet meer opportuun.
De nieuwe positie van de gebouwen rondom het plein is nu nog niet duidelijk maar zal moeten bijdragen aan het akoestische comfort voor zowel reuring als rust.
SP K-midden
Geluid op het plein
Verbeelding van de akoestische bubbel op het plein.
57
Ingrediënten voor het plein en de tuin van de buurt
58
SP K-midden
Verbeelding van de rust en reuring in het gebied, Reuring centreert zich hoofdzakelijk rondom het plein.
59
Profiel CC' plein oost/west
60
Profiel DD' metrobaan
SP K-midden
Profiel EE' plein noord/zuid
61
Inpassing metrostation De huidige uitgang van metrostation Kraaiennest wordt ervaren als een barrière voor het toekomstige plein. Het is de vurige wens van de buurt dat de footprint van het station wordt verkleind en het overblijvende volume transparant of open wordt gemaakt waarmee een ‘stairway to heaven’ zou ontstaan. Een dergelijke ingreep is kostbaar en zal op de korte termijn niet worden uitgevoerd. Omdat de inpassing van het metrostation zowel nu als in de toekomst een belangrijk ingrediënt is voor het functioneren van het plein wordt er een korte- en langetermijnstrategie toegepast. Op de korte termijn valt te denken aan het activeren van de zijkanten, zodat er levendigheid ontstaat aan het plein. Op die manier kan kwaliteit worden toegevoegd. Daarnaast is voldoende fietsparkeerruimte essentieel voor het goed functioneren van het metrostation. Het ontwerp van het plein voorziet dan ook in adequate faciliteiten voor fietsparkeren. Voor de lange termijn zijn er studies gemaakt hoe het station kan worden aangepast zodat deze bijdraagt aan een geheeld hart en zo beter aansluit bij het nieuwe pleinontwerp. Belangrijke bevindingen zijn het verplaatsen van de metrotoe-/uitgang naar de zijkanten, zodat reizigers het plein oplopen, in plaats van de Karspeldreef oplopen, plus het openbreken van de stalen panelen en het voorzien van een transparantere of ingekorte entree.
Daarmee zou de kans ontstaan om het volume vanaf de dreefzijde in te korten en komt de entree meer op het plein te liggen. De studies zijn nog schetsmatig en moet verder worden uitgewerkt in overleg met het GVB, eigenaar en belanghebbende van het metrostation. Op de langere termijn zal er een logisch moment voordoen om het station aan te passen en te voegen naar de functionaliteit en gebruik van het plein. Dat moment is afhankelijk van onderhoudscyclus of bij capaciteitsvraagstuk.
Huidig metrostation Kraaiennest
3D huidig metrostation Kraaiennest
Studie naar transformatie van metrostation Kraaiennest
62
Rondom het metrostation en onder de metrobaan worden geregeld evenementen georganiseerd, zoals de Bijlmerbios, een tijdelijke openluchtbioscoop. Deze plek en het toekomstige plein lenen zich bijzonder goed voor het faciliteren van evenementen. Het plein en de omgeving worden ingericht om zowel grote georganiseerde evenementen als spontane ontmoetingen een plek te geven. De openbare ruimte onder de iconische verhoogde metrobaan leent zich goed voor evenementen. Dat laten de bewoners van K-midden met regelmaat zien. De metrobaan geeft onderdak, en is als ruimte vergelijkbaar met een oude leegstaande markthal. Het nieuwe ontwerp speelt in op deze behoefte door de ruimte in te richten voor een breed gebruik. Bijvoorbeeld door een (verplaatsbare) tribune te plaatsen die tijdens evenementen kan dienen als tribune en daarbuiten een ontmoetingsplek kan zijn. De ruimte onder de tribune kan als opslagruimte dienen bij evenementen.
Uitsnede "bijplein" onder de metrobaan
SP K-midden
Ruimte voor evenementen
Jongeren talent festival onder de Metrobaan van Kraaiennest
63
Referentie urban sports: Former Freight Station Hannover
Referentie speelterrein: Neandertaalmuseum Mettman
Referentie sportterrein: Bredäng Park, Stockholm
Referentie speelterrein: Springsiedlung, Berlijn
Norm
Huidig
Toegevoegd
Speelplekken
500 m2
0 m2
630 m2
Speelvelden
1000 m2
2880 m2
Op locatie tennisveld
870 m2 uitbreiding huidige m 2
Sport OR
1000 m2
Totaal
2500 m
6660 m2
1000 m2 Baseball, Urban sports, voetbal (deels)
2
Quickscan speel- en sportnorm bestaand en toe te voegen m2 sport en spelen. De tabel laat zien dat bij herontwikkeling van K-midden de benodigde vierkante meters ruim worden behaald.
64
2500 m
2
Er is momenteel een sport- en speelterrein op een bijzondere locatie, met wijkoverstijgende potentie Dit speelterrein in de omgeving van metro Kraaiennest wordt aan het centrumdeel geclusterd en is een belangrijke plek voor iedere leeftijdsgroep in de omgeving. Er wordt opnieuw naar de behoeftes van de buurt en de wijk gekeken, waarbij de juiste sportvelden worden gerealiseerd en waar binnen de speellocatie wordt ontworpen zodat elke kind kan spelen. Vanuit de directe omgeving is behoefte om kinderen met een beperking ook een plek te geven. Inclusiviteit wordt een van de belangrijkste uitgangspunten voor de inrichting van het speelterrein. Dit gebied wordt met de directe omgeving mee geïntegreerd. Het gebied onder de metrobaan krijgt een veel zachtere overgang naar het speel- en sportterrein en gaat als één gebied aanvoelen. Kavel A is de ontwikkelkavel waar op dit moment wordt gekeken naar de mogelijkheden voor de ontwikkeling van OBA Next en het huis van de wijk. Ambitie vanuit het landschap vraagt om een alzijdig gebouw waarbij elke zijde inspeelt op het programma in de openbare ruimte aan die zijde. Zo komt er op de hoek tussen het sport- en speelterrein en de evenementenplek onder de metrobaan een openbaar toilet. Daarnaast is er gesproken om in het gebouw kleedkamers te faciliteren, zodat er ook georganiseerde sport kan plaatsvinden.
Als uitbreiding op (of vervanging van) de bestaande skatebaan is in de direct e omgeving behoefte om het omliggende gebied mee te nemen en urban sports te integreren. Dit wordt niet letterlijk genomen, maar in de vorm van meubels, die geplaatst worden onder de metrobaan of rondom het sportterrein. Het speelgebied en plein dienen wel bruikbaar en bestand te zijn voor urban sporters. Wat dit precies betekent voor het ontwerp wordt samen met deze doelgroep uitgezocht. Voor nu wordt alleen bepaald dat hier uitzondering op standaard meubels wordt toegestaan. Volgens de Amsterdamse referentienormen voor sport dienen er drie speelplekken voor de allerkleinsten worden gemaakt en één speelveld voor de oudere jeugd. De oudere jeugd kan terecht op het speelterrein. De drie speelplekken komen zo dicht mogelijk bij de woongebouwen, verdeeld over het hele plangebied, afhankelijk van de inrichting één bij De Kameleonzijde en twee bij de kreekzone. De referentienorm wordt binnen het project behaald wat betreft het aantal vierkante meters (m²). In de afbeelding is een studie gepresenteerd die inzicht geeft in het realiseren van deze m². De concrete invulling en het ontwerp zullen volgen in de volgende fase, waarin een apart participatietraject wordt opgezet.
SP K-midden
Sport- en speelnormenkaart
Bewegende stad De meest belangrijke aspecten die nu en op de lange termijn zorgen voor een stad die uitnodigt tot bewegen. • De Bewegende Stad geeft ruim baan aan de fietser en voetganger. • In de Bewegende Stad is sport om de hoek. • De Bewegende Stad is een speeltuin. • In de Bewegende Stad wordt niet stil gezeten.
65
Kans voor lichtkunst Verlichting is een belangrijk, en vaak onderschat element in het ontwerp en inrichting van de openbare ruimte. Naast de standaard straatverlichting (Puccini) is er in het stedenbouwkundig plan ruimte voor een special. Bij het plein en de ruimte rondom het metrostation Kraaiennest is plek voor lichtkunst die de attractiviteit en levendigheid van het plein en de ruimte rondom het metrostation Kraaiennest in de avonduren verrijkt. Het idee is, om samen met bewoners en een lichtkunstenaar een bijzonder project te maken. De band die de stad met het Amsterdam Light Festival heeft kan worden ingezet om op plekken buiten het toeristencentrum van Amsterdam lichtkunst als middel in te zetten tijdens de fase van placemaking. Dit kan ook gekoppeld worden aan onderwijs; het Amsterdam Light Festival zet zich actief in om Amsterdamse basisschoolleerlingen te betrekken in het educatieprogramma.
178 bottles, one message, lichtkunstwerk bij Station Sloterdijk, door collectief Tijdmakers Het werk bestaat uit 178 flessen met LED-verlichting die het aantal verschillende nationaliteiten in de stad representeren
Referentie:: lichtkunst in de openbare ruimte
66
Powwow Tundra's lightkunst.
Urban Sun: Daan Roosegaarde
Show and Ride
Trottoir
Parkeren
Rijbaan
Gras + bomen
Rijbaan
BBQ & Chill
Plein
Voorgestelde locatie voor een 'Show and Ride'
15,16m.
Doorsnede D-D’, schaal 1/200
2,30 m.
5,53 m.
2,69 m.
3,50 m.
2,50 m.
Cultureel verzamelgebouw
SP K-midden
Kruitberg
Een van de bijzonderheden in de K-buurt is de community spirit, het elkaar spontaan ontmoeten en het cultureel buiten verblijven. Dit uit zich vanuit de achterbak van een auto. Zodra de zon een beetje schijnt, verzamelen meerdere bewoners zich rondom hun auto, komt er een barbecue uit de achterbak en wordt er muziek gespeeld. Dit fenomeen vindt al tijden plaats en wordt door veel buurtbewoners omarmd én gewaardeerd: het behoort tot het DNA van Kraaiennest. In het ontwerp wordt naar een locatie gezocht hoe dit te faciliteren. Beoogd wordt een parallelweg waar kort geparkeerd kan worden (meer laad- en losstrook i.p.v. parkeerplaatsen), met aan deze strook hittebestendige meubels (zodat hier een barbecue op gezet kan worden) in speelse opstellingen zodat er tegelijkertijd verschillende groepsgroottes kunnen zitten.
37,73 m. 69,41 m.
Afbeelding van amsterdam.nl Regels voor bbq.
Buitenleven in K-midden
67
Verplaatsen markt
Sporten in de openbare ruimte
De wekelijkse markt stond oorspronkelijk op het plein tussen de metro en winkelcentrum Kraaiennest. Door sloop en andere ontwikkelingen van afgelopen jaren is deze markt verplaatst naar de andere zijde: langs het metrostation, parallel aan de Kruitbergstraat en onder de metrobaan. In de ontwikkelingsstrategie is aangegeven dat geprobeerd wordt de markt voorlangs de metroentree, parallel aan de Karspeldreef te laten lopen. Dit om het gescheurde hart te repareren en het plein als één geheel te beschouwen. De ruimte om de markt voorlangs te laten lopen ontstaat wanneer de metroentree kan worden ingekort. Deze optie moet nog op haalbaarheid worden onderzocht.
Rondom de pijlers van de iconische metrobaan wordt veel gesport op de daar voor bedoelde veldjes. Er vindt veel urban sports plaats die de elementen in de openbare ruimte gebruiken voor sport: speelplaats Fort Kraaiennest. Dit terrein ligt op een bijzondere locatie en heeft veel potentie. De diversiteit aan voorzieningen is nu al groot. Met atletiek, tennis, voetbal, speelterrein en skatebaan heeft deze plek de buurt veel te bieden. In 2022 is er een kleinschalig skatepark geopend voor beginners. Dit is een initiatief vanuit de buurt en grotendeels uitgevoerd door vrijwilligers. Dit geeft aan dat er vanuit de buurt behoefte is en een gevoel van eigenaarschap met mogelijke ambassadeurs voor deze doelgroep. Met herinrichting van de openbare ruimte zal worden geïnvesteerd in de kwaliteit, zodat deze plek een echte buurtoverstijgende functie kan krijgen en een ontmoetingsplek voor jong en oud wordt.
Openbaar toilet Een belangrijk onderdeel van het geschikt maken van deze ruimte voor meervoudig gebruik is het plaatsen van een 24 uurs genderneutraal openbaar toilet. Dit draagt bij aan een schonere en veiligere buurt. Het toilet moet plaats krijgen in één van de gebouwen die worden ontwikkeld door Gemeentelijk Vastgoed.
Tweede openbare laag op perronhoogte De binnentuin van De Kameleon en het perron van de metro liggen op eenzelfde hoogte. Geïnspireerd hierop is besloten dat de gebouwen die aan het plein komen deze bestaande laag door te voeren en een publieke of private ruimte toe te voegen op dezelfde hoogte. Hiermee ontstaat een tweede maaiveld en een bijzondere gelaagdheid en werken openbare ruimte en gebouwen samen aan een bijzondere beleving.
Voorbeeld openbaar toilet
Speel- en sport terrein Fort Kraaiennest De bestaande speeltuin en sportvelden gaan we herinrichten met hoogteverschillen en natuurlijke materialen. Het creëren van een inclusieve plek is een belangrijk uitgangspunt voor de herinrichting. Met uitdagende onderdelen en toegankelijkheid voor alle kinderen, met nadruk voor kinderen met een beperking. Sportvelden krijgen een upgrade en worden getransformeerd naar de behoefte van de bewoners. Hierin wordt gekeken naar huidig gebruik en behoefte vanuit de buurt. Dit vraagt om een transformatie. De behoeften van deze doelgroep(en) wordt meer geïntegreerd in het ontwerp openbare ruimte. Er wordt, samen met de ambassadeurs van
De markt op de oude locatie langs de Karspeldreef
Huidige markt onder en langs de metrobaan
68
SP K-midden
de betreffende sporten, gekeken naar de manier waarop dit mogelijk is. Vanuit de directe omgeving is de behoefte naar voren gekomen om bij het opnieuw inrichten van de speelplek speciale aandacht te hebben voor de toegankelijkheid van het terrein en de speelvoorzieningen zodat alle kinderen, waaronder ook kinderen met een beperking c.q. uitdaging hier de mogelijkheid hebben om buiten te spelen. Bij de herinrichting zal goed worden gekeken naar (bestaande) initiatieven en activiteiten die deze sporten speelplek meerwaarde geven. Zo worden er op dit moment vanuit het speeltuinhuisje voorleesmomenten en andere activiteiten georganiseerd. Ook zijn er verschillende sportactiviteiten, zoals skatelessen. Dit soort activiteiten brengen deze plek tot leven en versterken de ontmoetingsfunctie voor de buurt. Eerste concepten zijn speciaal ontworpen meubels waarop geskatet kan worden en hoogteverschillen in het maaiveld aanbrengen waardoor de hele omgeving gaat meewerken aan sport. Dit wordt door de doelgroep samen met omwonenden verder uitgewerkt. Verder zal de locatie meer geïntegreerd worden met de directe omgeving. Het gebied onder de metrobaan krijgt een zachtere overgang naar het sport- en speelterrein zodat het meer een geheel wordt. Onder de metrobaan komt een urban zone die is ingericht om te skaten en te gebruiken als openbare verblijfsruimte.
De ontwikkeling op kavel A krijgt een alzijdige uitstraling, waarbij elke zijde inspeelt op het programma in de openbare ruimte aan die zijde. Zo komt er op de hoek tussen het sport- en speelterrein en de evenementenplek onder de metrobaan een openbaar toilet. Daarnaast is er ook over het
Voorbeelduitwerking: uitsnede Sport en speellokatie Kraaiennest.
69
idee gesproken om kleedkamers in het gebouw te faciliteren zodat er georganiseerde sport kan plaatsvinden.
en het plein. Deze groene verbinding draagt bij aan ecologische kwaliteit, biedt verkoeling en verbetert het woonklimaat in de hoogstedelijke omgeving.
Gezonde stad
Verbinden
De openbare ruimte rondom metrostation Kraaiennest krijgt een prettige verblijfssfeer en er is ruimte om te ontmoeten, sporten en spelen. Door middel van deze ingrediënten krijgen de bewoners de mogelijkheid om gezond en fit te blijven en wordt mogelijk bijgedragen aan het verminderen van bijvoorbeeld eenzaamheid. Door een mooie en prettige openbare ruimte te ontwerpen waarin iedereen zich thuis voelt wordt een vorm van eigenaarschap gecreëerd waardoor er anders met de openbare ruimte wordt omgegaan. Door middel van sociale controle blijft de omgeving schoon en wordt mogelijk zelfs verbeterd door eigen initiatieven.
• De verschillende huiskamers verbinden als een
Groene verbindingen De Kansen- en Verbindingenkaart van Zuidoost toont een groene verbinding tussen het Bijlmermuseum en Gaasperpark, via Brasapark. Deze route loopt deels over de Kromwijkdreef, waar momenteel veel bomen worden aangeplant, en ook over de Karspeldreef
• • • • •
hart van de buurt, met het (bruisende) plein als centerpiece Noord-zuidverbinding door uitbreiding voetgangersgebied rondom metrostation Inrichten op langzame verkeerstromen Groen- en blauw-verbinding van Kromwijkdreef naar Bijlmermuseum Losse gebieden verbinden door ontwerp Ontmoetingsplekken voor de stad
Verrijken zonder verdringen
• • • • • • • •
Cultureel kapitaal Ontstaan van een nieuwe stadskern Voor iedereen een plek + toevallige ontmoetingen Metrobaan als icoon neerzetten Creëren van een akoestische bubbel Ruimte voor evenementen Ruimte voor de markt Plek voor Bbq and ride / Show & Ride
Verdichten
• De bebouwing volgt de kaders voor een plein en het definieert het plein • Stedelijke functies bundelen waardoor een stadskern ontstaat • Functies mengen zodat er ruimtes ontstaan die op meerdere manieren te gebruiken zijn en elkaar versterken 70
LEGENDA Bestaande bomen Nieuwe bomen Bomenstructuur vanaf de Kromwijkdreef via het plein naar het Bijlmermuseum.
SP K-midden
DIY Skatepark Kraaiennest, kranten artikel Een initiatief uit de buurt waarin bewoners zelf aan de slag zijn gegaan om een skatepark te realiseren. Een ingredient dat meegenomen wordt in de verdere uitwerking van het sporten speelterrein Fort Kraainenest.
DIY Skatepark Kraaiennest
71
Atlethiekbaan Kraaiennest
Referentie speelterrein: Neandertaalmuseum Mettman
Sport- en Speellocaties in de K-buurt
Referentie: fitness toestellen nabij speelterrein Kraaiennest
72
SP K-midden
Aanzicht sportvelden vanaf de Kleiburgflat richting het cultuurverzamelgebouw
Referentie: superkilen, Kopenhagen
Referentie traptredes / tribune: Harrington Grove Country Club / Hassell
73
Voorbeelduitwerking van het Parklandschap
74
Het Parklandschap
De oostelijke zijde van het projectgebied kenmerkt zich door een rustigere en natuurlijkere inrichting. Dit gebied functioneert op wijkniveau en biedt recreatiemogelijkheden aan de bewoners. Naast rust geeft deze zone een impuls aan de ecologie. Door bestaand oppervlaktewater te verbinden (Grubbezee met Avonturenpark, de speeltuin aan de Klaroenstraat) en natuurvriendelijker inrichten van de oevers ontstaat een gezondere leefomgeving met kwalitatief beter water met een flinke hoeveelheid aan kansen voor ontwikkeling van flora en fauna. In de samenwerking tussen gebouwen en landschap zullen de zichtlijnen door het gebied centraal staan. Deze zichtlijnen blijven vrij van bebouwing en bepalen de opzet van de te ontwikkelen kavels. Het landschap ondersteunt de zichtlijnen met hoogwaardig groen. Een watergang doorkruist het gebied van noord naar zuid, waarbij de vorm van de bebouwing reageert op het verloop van het water, en andersom. Deze watergang vormt een ecologische verbindingszone van hoge kwaliteit tussen het Bijlmermuseum, Karspelhof en de omliggende gebieden, zoals de Bijlmerweide en het Gaasperpark. Hiermee ontstaat een bijzondere kans om een groene bebouwde omgeving te ontwikkelen, waarbij we inzetten op een duurzame gezonde leefomgeving.
Opzet gebied Het originele ontwerp voor het maaiveld in Bijlmermeer is gebaseerd op de Engelse landsschapstijl. Met beplanting van groepen bomen en bossages werden open en gesloten plekken gemaakt waar doorheen meanderende paden lagen. Zo ontstond een afwisselend wandelgebied met steeds andere doorzichten. Deze kwaliteiten worden gewaardeerd. De buurt wil deze graag behouden, en versterken. Dit gebied maakt verbinding (visueel, wandelroutes en ecologisch)
met de bestaande buurten en het groen, van het parkachtige Bijlmermuseum, de groene laagbouw van Kantershof en de scheg tussen Karspelhof en Laag Kouwenoord. Het verloop van het landschap, de watergang en de positie van de gebouwen zijn tot stand gekomen door allereerst belangrijke zichtlijnen door het gebied in kaart te brengen. Deze zichtlijnen zijn doorzichten vanuit met name wandel- en fietsroutes naar omliggende groene gebieden. Hierdoor wordt de parkbeleving versterkt. Ook vanuit de Karspeldreef wordt het groen intensiever ervaren. Dit door het ontwikkelen van een brugconstructie, waardoor een momentum wordt gecreëerd om het park te kunnen beleven. De kreek is een belangrijke verbinding in het gebied, zowel voor het doorbreken van de barrièrewerking van de Karspeldreef als voor het versterken van de ecologische groenverbindingen. Het planten van diverse soorten bomen speelt hierin een grote rol. Door de bestaande bomenstructuur extra aan te zetten en te koppelen met het aansluitende Bijlmermuseum krijgen de bomen een nog belangrijkere rol. De herkenbaarheid van het Bijlmerlandschap wordt doorgezet op een diverse en ecologische wijze. Waarbij de ecologische verbindingen door het gebied worden versterk met eco/faunapassages om de omringende natuurgebieden te koppelen.
SP K-midden
5.2
Ecologie De waterverbinding is een belangrijke route voor dieren. Toegepaste duikers krijgen een looprichel en de bruggen krijgen een ruim talud, waardoor deze voor veel dieren begaanbaar zijn. Door de natuurvriendelijke inrichting kunnen dieren schuilen en zich ongezien verplaatsen. Door ecologisch hoogwaardige beplanting toe te voegen met een juiste opbouw van bomen, onderbegroeiing en bodembedekkers kunnen we binnen dit gebied bijdragen aan een gezondere stad voor flora en fauna. Met als resultaat: een gezondere stad voor de mensen die er wonen. In de omgeving wordt gezocht naar locaties voor voedselbossen. 75
Referentie: watergang: Weiherpark Eppingen
Referentie: inrichting groene zone i.c.m. bebouwing
Referentie: ecologische zone: Forest park, Plat studio Referentie: watergang: Het Gohards-park, Nantes
LEGENDA Bestaande bomen Nieuwe bomen Bomenstructuur vanaf Karpselhof naar Bijlmermuseum
76
Referentie: groene inrichting rondom watergang.
SP K-midden
Visualisatie van de vernieuwde Karspeldreef vanuit het deelgebied Parklandschap
77
Bunzing
Profiel GG' speelterrein parklandschap
78
Grijze grootoorvleermuis
Nachtegaal
Wilde bij
Chameleon
Plein
Fietspad
Plein
3,00 m.
3,50 m.
42,00 m.
Vaste planten + bomen
Plein
Vaste planten + bomen
Plein
Gras
28,00 m.
14,22 m.
15,97 m.
15,16 m.
1,50 m.
Kavel 1
119,03 m.
SP K-midden
Doorsnede E-E’, schaal 1/200
Kavel 2
Oever
Water
Oever
Wandelpad
Gras + bomen
Kavel 3
Voorbeeld opzet natuurvriendelijke oever
7,44 m.
Doorsnede F-F’, schaal 1/200
10,00 m.
9,67 m.
4,35 m.
12,53 m.
49,11 m.
Profiel FF' parklandschap
79
Grubbezee met de hoge metrobaan
Conceptschets principe zichtlijnen door het parklandschap.
Watersysteem K-buurt met de nieuwe watergang ingetekend.
80
Avonturenpark te Karspelhof
Verbinden oppervlaktewater
Verbinden
Door het koppelen van bestaande watergangen Grubbezee met het Avonturenpark wordt bijgedragen aan een beter waterklimaat. In deze goed ingerichte natuurlijke oeverzone bevindt zich bijzonder veel leven. Met het maken van meer oppervlaktewater dragen we bij aan het klimaatbestendig inrichten. Hierdoor vangen we meer regenwater op en gaan we hittestress tegen. Dit zorgt in de meeste gevallen voor een verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater in z’n geheel. Daarnaast heeft het toevoegen van oppervlaktewater ook een zeer positief effect op het grondwater in het omliggende gebied.
• Samenbrengen van bestaande groengebieden
Bomen dragen bij aan een gezondere leefomgeving op allerlei vlakken. In de zomer brengen ze comfort door het creëren van schaduwpassages op plekken waar veel voetgangers komen. Schaduw is, en wordt in de toekomst, een belangrijker element doordat de gemiddelde temperatuur warmer wordt en het weer in de seizoenen extremer. Op plekken waar er ruimte is wordt de Karspeldreef, die een laanstructuur heeft, met een extra rij bomen uitgebreid. Waar de kreek de Karspeldreef kruist staan de bomen losser langs de dreef om het parkgevoel te benadrukken. De groene ruimtes bij de twee bestaande K-torenflats krijgen een andere context en worden ingericht met een hoge ecologische kwaliteit. Door zitgelegenheid op redelijke loopafstand te plaatsen is er ruimte voor toevallige ontmoetingen en verbetert de toegankelijkheid voor ouderen en mindervaliden.
•
Verrijken
• • • • • • •
Ecologisch kapitaal Waterbergende capaciteit binnen het gebied Natuurlijke oevers Flora en fauna Rust en ademruimte Leuke wandelroutes en hardlooproutes voor een blokje om Vergroten biodiversiteit
SP K-midden
Schaduwpassages
• • •
(hoofdgroenstructuur en ecologische hoofdstructuur) Koppelen bestaande waterpartijen noord-zuid Verbinden gebouwclusters d.m.v. groene inrichting Versterken fietsnetwerk en wandelnetwerk (ook kleine ommetjes) gezonde stad/ walkable city Opeenvolging van ontmoetingsplekken voor de buurt
Verdichten zonder verdringen
• Bomenstructuur van de Bijlmer wordt versterkt en verdicht • Door verdichting van bebouwing, ontstaat ruimte om te verrijken • Groen t.b.v. tegengaan hittestress
81
Voorbeelduitwerking Stadsstraat
Referentie: voetgangerzone: Yannan Avenue Highwa, China
82
Referentie: voetgangerszone en functiescheiding
5.3
Stadsstraat
Het westelijk gedeelte van het plangebied wordt de Stadsstraat, met aan de noordzijde van de Karspeldreef het winkelcentrum De Kameleon en aan de zuidzijde het plein met de religieuze instellingen twee van de vier bestaande torenflats en twee te ontwikkelen kavels. Aan deze zijde wordt de Karspeldreef ingericht als een leefbare stadsstraat, met een prettige, groenstedelijke woonomgeving, waarbij de focus op actieve plinten in de gebouwen ligt, met ruimte voor winkelend publiek en groene verblijfsplekken.
Bestaande Groene ruimtes De groene ruimtes bij de vier bestaande torenflats krijgen een totaal andere context en worden ingericht als kwalitatieve groenzones. Ook bieden deze schaduwrijke rustplekken in de hete zomers. Hiermee worden oudere bewoners gestimuleerd om naar buiten te gaan.
Verbinden
• Verbeteren verbinding noord-zuid • Meer ruimte voor langzaam verkeer Verrijken zonder verdringen
• Versterken beeld van een stadstraat, met verwijzingen naar de
Aan de noordzijde staat winkelcentrum Kameleon. In deze plint ligt de meeste activiteit, bijvoorbeeld een supermarkt, winkels en horecagelegenheden. Deze programmering is goed te koppelen aan het bruisende gedeelte van het toekomstige plein. Aan de zuidzijde van de Karspeldreef komt ook programma in de plinten, minder intensief maar wel actief. Dit zorgt in zekere mate voor reuring op straat om een leefbare en veilige omgeving te creëren.
Verdichten
Toegankelijke openbare ruimte
• Versmalling profiel, vormgeven op menselijke maat • Waar het kan dubbele bomenrij voor een sterkere boomstructuur
• • • •
historie (dreef/ garages/etc) Activeren plinten aan weerszijden Groenzones bij bestaande flats parkachtig inrichten Minder verkeerruimte, meer verblijfsruimte Ingericht vanuit het “groen tenzij” principe
SP K-midden
Programma
De inrichting binnen het gebied van Stadsstraat geeft meer ruimte aan voetganger en de fietser, maar vooral aan oudere en minder mobiele doelgroepen. Door middel van heldere functiescheiding, logische routes en ruim vormgegeven oversteekplaatsen wordt de openbare ruimte comfortabeler, en worden beide zijden van de dreef beter met elkaar verbonden.
83
Chameleon
Trottoir
Parkeren
Rijbaan
Parkeren
Gras + bomen
Parkeren
Rijbaan
Gras + bomen
Rijbaan
Parkeren
Gras + bomen
9,42 m.
2,30 m.
4,40 m.
2,30 m.
2,60 m.
2,30 m.
3,10 m.
4,70 m.
3,10 m.
2,30 m.
2,35 m.
Doorsnede A-A’, schaal 1/200
Profiel AA Karspeldreef en toren Grubbehoeve
84
Fietspad
Trottoir
Gras + vaste planten + bomen
Trottoir Gras + bomen
3,50 m.
3,10 m.
33,18 m.
2,00 m. 1,60 m.
82,92 m.
Kempering
Chameleon
Trottoir
Parkeren
Rijbaan
Parkeren
Gras + bomen
Parkeren
Rijbaan
Gras + bomen
Rijbaan
Parkeren
Gras + bomen
9,42 m.
2,30 m.
4,40 m.
2,30 m.
2,60 m.
2,30 m.
3,10 m.
4,70 m.
3,10 m.
2,30 m.
2,35 m.
Fietspad
Trottoir
Gras + vaste planten + bomen
Trottoir Gras + bomen
3,50 m.
3,10 m.
33,18 m.
2,00 m. 1,60 m.
Kempering
82,92 m.
SP K-midden
Doorsnede A-A’, schaal 1/200
Chameleon
Trottoir
Parkeren
Rijbaan
Parkeren
Gras + bomen
Parkeren
Rijbaan
Gras + bomen
Rijbaan
Parkeren
Gras + bomen
Fietspad
Trottoir
9,42 m.
2,30 m.
4,40 m.
2,30 m.
2,90 m.
2,30 m.
3,10 m.
5,00 m.
3,10 m.
2,30 m.
2,50 m.
3,50 m.
3,10 m.
Doorsnede B-B’, schaal 1/200
Kavel 5
46,22 m.
Profiel BB Karspeldreef en kavel 5
85
Plankaart SP K-midden
86
Het gebied
Puccini In het grootste deel van het plan wordt de Amsterdamse ontwerpstandaard Puccini toegepast. Dit wordt gezien als een ingrediënt dat rust en herkenning brengt in de openbare ruimte. Een ingrediënt dat hard nodig is om het gebied te verbinden met de verschillende bouwtypes en bouwjaren van de gebouwen. De uitzondering binnen dit project ligt op het plein en onder de metrobaan. Met Buurtgebouw en OBA Next naast het metrostation als aantrekkende kracht heeft deze plek en het plein veel potentie om een rol te gaan spelen voor de hele stad. Op deze locatie wordt mogelijk een uitzondering van Puccini toegestaan, er wordt ook gekeken naar het buurtpleinen-pallet voor verbijzondering. Daarnaast worden de meubels op en rondom het plein bij deze uitzondering. Hier zijn in concept-ideeën over, zoals verrijdbare elementen op het plein en hittebestendige picknicktafels rondom het plein om te barbecueën.
De verkeersroutes De Karspeldreef is een belangrijke verkeersweg binnen het grotere verkeersnetwerk van Zuidoost. Naast de verkeersfunctie voor auto’s en bussen wordt de dreef beter ingericht voor fietsers, scootmobiels en voetgangers. Deze nieuwe inrichting zal zowel de grote schaal als ook lokaal oplossingen moeten bieden. De toekomstige Karspeldreef blijft zijn eenduidige dreefstructuur behouden die zorgt voor een goede wijkonsluiting. De omgeving waarin de Karspeldreef ligt veranderd geleidelijk in de verschillende gebieden. Vanuit de Gooiseweg gezien, vanaf het kruispunt Groesbeekdreef wordt de Karspeldreef tot en met de Kromwijkdreef ingericht als een stadsstraat met veel voorzieningen in de plinten. Rondom het metrostation wordt de omgeving hoogstedelijk. De hoofdvervoersstroom buigt af en gaat over naar de Kromwijkdreef voor het meeste doorgaand verkeer richting A9. De Karspeldreef zelf loopt rechtdoor en gaat over naar een lokale
ontsluitingsweg in een parklandschappelijk gebied. Er wordt gekeken naar de nieuwe verkeersroutes en doorstroming van huidig verkeer, en daarnaast met de toename van verkeer door de ontwikkelingen in dit stedenbouwkundig plan. Er zijn een aantal belangrijke fietsroutes die vooral in oost-west- richting verbinden. Binnen dit project worden beoogd om missende schakels tussen noord en zuid te leggen en zo een volwaardig fietsnetwerk te realiseren. Aan beide zijdes van de Karspeldreef komt een fietspad, zodat alle voorzieningen met de fiets goed bereikbaar zijn. Er wordt speciaal aandacht gegeven aan de scootmobiel en de ontsluiting tussen de twee seniorencomplexen bij Koornhorst en Henriette Ronald Holst. De wandelaar wordt in de nieuwe openbare ruimte veel beter bediend. Er komen meer en ruimere trottoirs, waardoor alle voorzieningen ook te voet goed bereikbaar zijn. Er worden verbeterde routes van en naar het metrostation gerealiseerd en er komen veiligere oversteekpunten in het verloop van de Karspeldreef. De openbare ruimte wordt voor iedereen toegankelijk. Daar wordt in verdere uitwerking aandacht aan besteed. Met name de routes tussen Kantershof/Koornhorst en metrostation Kraaiennest krijgt bijzondere aandacht. Hier komt een ‘rollator route’ (voor mensen die slechter ter been zijn en/of sneller toe zijn aan een wandelpauze).
Waarbij de routing makkelijk af te leggen is, met voldoende en goed ontworpen zitgelegenheid, die geschikt is voor oudere mensen. Voor het bevorderen van een soepele overstap worden de posities en routingen van de huidige bushalte geanalyseerd. Daaruit is gebleken dat de bushalte op de Krombeekdreef een nieuwe prominente positie kan krijgen tegenover het metrostation. De huidige busverbindingen laten dit toe. Met deze ingreep worden de bushaltes rondom het metrostation geclusterd, en is elke halte goed zichtbaar vanuit de metro in- uitgang. Daarnaast ligt de huidige bushalte op een onbeduidend stuk straat die geen prettige wachtomgeving biedt.