2. Concept stedenbouwkundig plan K-midden lowres.pdf
Tekst van het document
K-midden
bouwen en samen beter maken Stedenbouwkundig plan 25 juli 2025
Foto: Michiel Wijnbergh Fotografie
Colofon Gemeente Amsterdam in co-creatie met bewonerssamenwerkingsplatform Hart voor de Kbuurt met bijdragen van Temp architecture urbanism
Aan de inhoud is veel zorg besteed. Toch kan het zo zijn dat informatie onvolledig of niet helemaal correct wordt weergegeven. Aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend. Wij hebben al het mogelijke gedaan om rechthebbenden op de afbeeldingen te achterhalen. Mocht ons iets zijn ontgaan bij de vermelding van afbeeldingen of heeft u andere vragen, neem dan contact met ons op.
2
Inhoud 1.1
Planhistorie
1.2
Beschrijving plangebied
9
1.3
Leeswijzer
13
Deel I 2
De gebouwen
93
5
6 Wat wordt gebouwd?
95
6.1
De gebouwen in hun omgeving
95
6.2
Inpassen van de nieuwe gebouwen
97
6.3
Het programma van de gebouwen
113
De mensen
15
6.3.1 Plintenstrategie
115
De Wensen van de buurt
17
6.3.2 Uitgangspunten
116
2.1
De Mensen
17
6.3.3 Allure van de gebouwen
128
2.2
De Wensen
18
6.3.4 Huidige architectuur
130
2.3
De Jongerentalentenontwikkelbuurt
22
Hoogbouw in K-Midden
140
2.4
Co-creatie
24
2.5
Ontwikkelstrategie
25
2.6
Sociale paragraaf
30
Deel II 3
Deel III
Inleiding5
De plekken
35
Verbinden van het openbaar gebied
37
3.1
Huidige openbare ruimte
37
3.2
Plekken maken vanuit de omgeving
39
4
Verdichten, verbinden, verrijken
45
5
Drie identiteiten in één gebied
51
5.1
Het Stedelijk Hart
53
5.2
Het Parklandschap
75
5.3
Stadsstraat
83
5.4
Het gebied
86
6.4
7
Duurzaamheid145 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6
Algemeen Circulair bouwen Duurzame energie en warmte Natuurinclusief bouwen Klimaatadaptatie Uitstootvrije mobiliteit en schone lucht
8 Realisatie & fasering
145 145 146 146 147 147
SP K-midden
1
149
3
Voorbeelduitwerking plangebied
Rijbaan
Fietspad
Parkeren
Trottoir
Rijbaan Rijbaan
Parkeren Parkeren
Plein
Boom
Fietspad Fietspad
Plein Plein
Boom Boom
Trottior Trottoir
Halfverhard pad Halfverhard pad
Vaste planten Vaste planten
Halfverhard pad
Vaste planten
Gras
Water
Gras Gras
Water Water
Rijbaan
Fietspad
Plein
Boom
Gras
Parkeren
Trottoir
Halfverhard pad
Vaste planten
Water
4
Sport- en speelterrein
0
0
100 m.
0
100 m.
100 m.
1
Inleiding 1.1
Planhistorie
Al in 2001 werd de buurt een bruisend hart en een wijkeconomie in het vooruitzicht gesteld. De vernieuwing van de Bijlmermeer ving aan met het verlagen van de Karspeldreef en onder andere de bouw van het nieuwe winkelcentrum De Kameleon. Het merendeel van de plannen is echter nog niet uitgevoerd, onder andere door economische tegenspoed. In 2016 werd de planontwikkeling weer opgestart. Na een participatiestaking door bewoners in 2018, werkte de gemeente in cocreatie met de buurt aan een Stedenbouwkundig Plan (SP) dat breder keek dan naar puur fysieke maatregelen, maar ook naar hoe samen een leefbare buurt te bouwen. Om daartoe te komen is in het begin van 2022 door het College van B&W een gezamenlijke ontwikkelstrategie vastgesteld.
SP K-midden
De K-buurt in Amsterdam-Zuidoost, is een ontwikkelbuurt aan de rand van Amsterdam waar de stad een belangrijk participatie-experiment uitvoert. Bewoners nemen het voortouw bij het opstellen van het stedenbouwkundig plan. Dit onder de noemer ‘’Samen stad maken’’. Met als doel om niet alleen het centrum van de stad te laten bloeien, maar nu ook de randen van de stad een ontwikkelslag te laten maken.
Projectbureau Vernieuwing Bijlmermeer ism Ontwerp en productie bureau Ultro Design
5
Om in co-creatie met de buurt dit SP te laten opstellen is gewerkt volgens de vier lijnen van Inclusieve Opbouw participatie. 1. Outreachend werken: In traditionele participatietrajecten komen mensen na een oproep voor een bijeenkomst bij elkaar, of treffen elkaar op een website. De ervaring leert dat deze manier van werken te vaak een zelf geselecteerd publiek oplevert. Door actief naar groepen toe te gaan die minder op komen dagen, in gesprek te gaan met hun sleutelfiguren, naar hun bijeenkomsten te gaan in plaats van omgekeerd, kan een balans hersteld worden. Er wordt nadrukkelijk gebruik gemaakt van de verhalen, standpunten en belangen van de mensen die normaal niet aan tafel zitten of online verschijnen. Immers: zonder hun inbreng lijkt het alsof deze stem niet telt. En alsof degene die de juiste wegen weten te bewandelen steeds meer invloed hebben. Hiermee kan de inbreng kantelen met als gevolg dat verdringing plaatsvindt van meningen die je te weinig hoort of ziet. 2. Diep luisteren: Wie alleen de wensen van de mensen opschrijft, gaat voorbij aan het feit dat veel mensen niet eens weten wat ze zouden kunnen wensen, of als ze meer wisten, andere zaken zouden wensen. Het is van belang hun behoeften te begrijpen. 3.
Zelforganiserend vermogen verhogen: tegelijk met, en door, het participatietraject, wordt geïnvesteerd in capability en capacity ontwikkeling van de bewonerszelforganisatie. Op deze manier wordt een langjarige ontwikkelrelatie met een ontwikkelpartner aangegaan met een organisatie die tot in de haarvaten in de buurt vertakt is, volgens de principes van Asset Based Community Development (ABCD). Een beter georganiseerde buurt kan haar stem sterker formuleren, kan aan dossierkennis en -opbouw doen, het collectief geheugen zijn, een buurtcommunicatie- en informatiesysteem opgebouwd worden
6
4. Volledige Transparantie: Iedereen kan meekijken (ook al doet niet iedereen dat, alleen al het feit dat het zou kunnen is belangrijk en een basis voor vertrouwen). Er wordt actief naar buiten gecommuniceerd, niet alleen mondjesmaat, en/of datgene wat (wettelijk) nodig is. Er wordt meegenomen in de afwegingen, niet alleen de uitkomsten van die afwegingen gecommuniceerd. De ervaring om het SP gezamenlijk op te stellen is even waardevol als het resultaat. Het bedenken hoe de K-buurt eruit komt te zien door de bewoners leidt tot een weg die is afgelegd door de buurt en die hierdoor extra betekenis geeft en het een bouwsteen is voor een langdurig leven van de buurt. De buurt heeft het bedacht en gemaakt en gaat ervan houden en ervoor zorgen. Belangrijke elementen die in de ontwikkelstrategie naar voren zijn gekomen en onderdeel zijn van dit SP zijn de transformatie van de K-buurt van monofunctionele woonwijk, naar multifunctionele kern met wonen, werken en leven waarin de K-buurt een anchor institute heeft in een iconisch gebouw en een rol speelt in het grootstedelijk tapijt van Amsterdam. Het concept van een stad waarin elk deel compleet moet zijn (waardoor alles een beetje gemiddelder dreigt te worden) is ingeruild voor het concept van de complete stad, waar het totaal compleet is en in overeenstemming met de omgevingsvisie gegaan wordt naar wijkidentiteiten en -speerpunten.
De K-buurt legt, in overeenstemming met het masterplan, een extra focus op (betaalbare woningen voor) de jongeren van de buurt en hun talentontwikkeling. Dit noemt men: van woonstart naar leefstart: een jongerentalentenontwikkelbuurt met behoud van het DNA van Kraaiennest, dat is omgezet in een sociaal programma.
Station Amsterdam Amstel
M
M
Het plan voorziet in 1.250 woningen met bijbehorende voorzieningen; met meer ‘bruis’ en tegelijk meer veiligheid en groen. Met een plein dat niet meer in twee delen wordt gescheiden door een metrostation als muur; waar men elkaar kan ontmoeten, waar levendigheid en een divers programma is waaronder horeca, kunst- en cultuur en buurtgerichte functies. Dit alles in zowel nieuwe gebouwen als in vernieuwde openbare ruimte. Met aandacht voor bedrijvigheid, het toeleiden naar werk (scholing). Ruimte voor startende ondernemers en een goed lopend winkelcentrum. Ontwikkeling van de buurt met behoud van karakter en identiteit zonder verdringing.
Diemen Zuid M
M
M Verrijn Stuartweg M M
Venserpolder
Station Duivendrecht
M
Ganzenhoef
M M
M
Kraaiennest
Station Amsterdam Bijlmer -Arena M
Gaasperplas
Station Weesp
SP K-midden
M
K-midden M
K-buurt
M
Station Holendrecht M
M
Ligging K-midden in Zuidoost
7
Projectgebied K-midden
8
Beschrijving plangebied
De K-buurt is één van de buurten van de oude Bijlmermeer, nu Amsterdam-Zuidoost genaamd, rondom het metrostation Kraaiennest. K-midden grenst in het noorden aan het Bijlmermuseum met de flats Kikkenstein, Kruitberg en Kleiburg en nieuwbouwwijkje LaagKoningshoef. Aan de oostkant wordt K-midden begrensd door de ‘s-Gravendijkdreef, aan de westkant door de Groesbeekdreef. Aan de zuidkant ligt het Kantershofpad. Door het plangebied ligt in oost-westelijke richting de Karspeldreef. De Kromwijkdreef verbindt K-midden met autosnelweg A9. Het huidige K-midden bestaat uit de K-torenflats aan de Karspeldreef. Deze vier torens huisvesten ongeveer 600 sociale huurwoningen met in de plint kleine voorzieningen. De torens zijn in 2007 gerenoveerd. Voorheen stonden aan elk van de vier torens honingraat-galerijflats gekoppeld. Na sloop zijn deze flats vervangen door laagbouwwoningen, voornamelijk eengezinswoningen. Tussen de vier torens liggen braakliggende grasvelden waar voorheen de parkeergarages stonden. Uit de eerste plannen van de Bijlmervernieuwing zijn twee grote nieuwbouwblokken gerealiseerd. De Kameleon is het nieuwe winkelcentrum van K-midden. Op de begane grond van De Kameleon liggen dagelijkse voorzieningen zoals supermarkten en winkels. Daarboven gelegen een parkeergarage voor ca. 200 auto’s. Dit blok bevat 226 woningen, die tot het sociale- en middensegment behoren..
Een tweede blok is opgebouwd uit vier bouwvolumes die - met elkaar verbonden door poorten en tuinmuren een gesloten bouwblok vormen. In totaal zijn hier 121 woningen. In de plint aan de Karspeldreef is ruimte voor (commerciële) voorzieningen. K-midden
Verder ligt in K-midden het Medisch Centrum Kraaiennest, buurthuis de Bonte Kraai, de Taibah Moskee, de Lighthouse Chapel met religie en kinderopvang en Say Haey, een tijdelijk gebouw met 200 starterswoningen. In een overgebleven deel van de oude parkeergarage Kempering is The Church of Pentecost gehuisvest. Zij gaan een nieuw kerkgebouw naast de Taibah Moskee bouwen. K-midden ligt aan de rand van het Bijlmermuseum. Daar vond in 1992 de vliegramp plaats. Dit gebied met de kenmerkende bouw van de Bijlmermeer –galerijflats in het groen- heeft de status van beschermd stadsgezicht. De oorspronkelijke compositie van landschap en stedenbouw zijn hier nog herkenbaar. Er zijn wensen in de buurt deze status naar het zuiden door te trekken en de 4 K-torens, als zijnde de ‘wachters van de Bijlmer’, daarin op te nemen.
SP K-midden
1.2
De oppervlakte van het plangebied bedraagt ongeveer 22 hectare, waarbij de grond in eigendom is van de gemeente Amsterdam of in erfpacht is uitgegeven.
De K-buurt in aanbouw
9
Veld voormalige garage Kralenbeek
De sloop van garage Kempering
Het plein bij Kraaiennest
Veld van voormalig winkelcentrum Kraaiennest
Veld van voormalige garage Kouwenoord
10
SP K-midden
ca. 820 meter = 10 minuten lopen
Schaalvergelijking Karspeldreef (boven) met Amstel (onder)
11
Methode van Jan Gehl: eerste de mensen, dan de ruimte en als laatste de gebouwen
12
Leeswijzer
Dit stedenbouwkundig plan is samen met de buurt opgesteld. De structuur wijkt iets af van de normale inhoudsopgave van een stedenbouwkundig plan. Dit plan begint bij de wensen van de mensen. Jan Gehl – een beroemde Deense architect en stedenbouwkundige bekend geworden door zijn boek Steden voor Mensen - gaf aan dat het bij stedenbouwkundig ontwerpen eerst om de mensen gaat, dan de ruimten die ze gebruiken en dan pas om de gebouwen die die ruimten vormen. Andersom gaat nooit lukken. En dat bleek wel. In het vorige plan waren er meerdere stedenbouwkundige varianten waar de buurt uit mocht kiezen. Geen variant voldeed aan de behoefte van de buurt. Bij totstandkoming van dit stedenbouwkundig plan zijn de mensen centraal gesteld. Vanuit de buurt is gekeken en opgehaald welke wensen er leven. Deze zijn omgezet in behoeftes en ruimtelijk vertaald naar ruimtes, plekken, pleinen en groen. Pas daarna is gekeken welke gebouwde omgeving hiervoor nodig is, om zo de behoeftes en programma op te stellen. Illustratief is de buurtwens naar een ruimte waar mensen samen kunnen komen om elkaar te ontmoeten. Hiervoor wil de buurt een plein: het hart van de K-buurt. Een hart wat levendig is, waar muziek wordt gemaakt of bijeenkomsten kunnen plaatsvinden.
Om de overlast te beperken en om het plein af te schermen is onderzocht hoe de gebouwen het best om het plein konden worden gesitueerd, zodat een akoestische bubbel ontstaat, waardoor de woningen in de omgeving zo min mogelijk geluidsoverlast ondervinden.
beschreven vanuit de openbare ruimte. Bestaande elementen zoals de Karspeldreef, maar ook nieuwe elementen als het toevoegen van een plein of een BBQ-plek of meer groen en water. Vervolgens wordt beschreven hoe gebouwen hierin passen. Dit is voor sommige bouwvlakken wat duidelijker; voor andere delen wordt dit nog nader uitgewerkt.
Samenwerken met de buurt betekent ook dat de indeling van dit plan niet verloopt via de gebruikelijke opzet. Gebruikelijk is dat de gemeente bekijkt wat de opgave voor de buurt is. Deze wordt opgeschreven via de beleidswensen en kaders die door de gemeente worden meegegeven. In dit plan wordt eerst beschreven wat de mensen en de buurt willen en wat de wensen van de bewoners en gebruikers zijn. Daarna wordt ingegaan welke plekken hierbij horen,
Wij wensen u veel leesplezier en dat dit plan een voorbeeld en inspiratie mag zijn voor andere buurten en andere plannen. Eerst mensen, dan plekken en dan de gebouwen, andersom werkt nooit. Dat dit een bouwsteen mag zijn om - zoals de omgevingswet en de Omgevingsvisie Amsterdam aangeeft - samen stad te maken.
Het is tegelijk opmerkelijk hoeveel van de wensen en dromen van de buurt overeenkomen met het beleid van de gemeente. Een integrale ontwikkelslag: het focuspunt van het Masterplan Zuidoost, aandacht voor jongeren tot respect voor de Surinaamse mannen op het plein en andere culturele diversiteit, meer groen en meer verbinden. Een plan, waarbij de buurt voor méér woningen kiest, dan de gemeente had gepland. Een plan waar deze buurt kan uitgroeien tot een kern in de meerkernige stad. Waar de plannen afwijken wordt duidelijk gemaakt door het te toetsen aan het beleid.
SP K-midden
1.3
Niet alleen de indeling van dit SP is anders, ook de taal is aangepast. Dit plan is – ondanks dat het is opgeschreven door ambtenaren geschreven door en voor de buurt. Dit betekent dat er termen in voor komen als “diep luisteren” (een vorm van kwalitatief onderzoek die verder gaat dan de wensen noteren, maar de behoeften achter de wensen onderzoekt omdat velen niet eens kunnen bedenken en formuleren wat ze kunnen wensen).
13
SP K-midden
Deel I De mensen
15
Leven op straat in de K-buurt
16
De Wensen van de buurt De Mensen
De K-buurt is een buurt met veerkrachtige mensen en een smeltkroes van culturen. Nederlanders, Surinamers, Antillianen en Ghanezen maken het grootste deel uit; ook andere nationaliteiten zijn ruim vertegenwoordigd. De Bijlmermeer huisvest meer dan 130 verschillende nationaliteiten. Veelal Veel mensen in Zuidoost, zeker jong en beperkte opleidingen of met een smalle hier in Kraaiennest, leven graag beurs, maar open en hartelijk. Deze komen op buiten. Op het plein komen veel plekken samen: bij mensen thuis, binnen bewoners samen. De barbecue wordt opgestookt, de muziek gaat verenigingen of religieuze genootschappen. aan. Zo genieten van de mensen Maar ook op de markt, of op het plein. Voor van het leven, en het geeft veel groepsmannen is deze buitenplek zelfs een van de gemeenschapszin en -kracht. Het belangrijkste ontmoetingsplekken. De verbanden zijn alleen vaak niet de mensen die zijn divers en lopen door elkaar heen. Ze zijn in de beleids- en beslisbubbels niet allen even zichtbaar, maar hierdoor zeker zitten. niet minder belangrijk. Deze gemeenschappen Bewoner K-buurt vertegenwoordigen het sociaal kapitaal. Het is van groot belang om deze gemeenschappen in stand te houden. Zij geven de buurt leven. Het zijn zorggemeenschappen die zorg leveren waar instanties vaak niet komen.
Stijgende huizenprijzen, de krappe woningmarkt en het toewijzingsbeleid voor woningen plus toenemende opwaardering (gentrificatie) dreigt dit stelsel te verzwakken. Vooral voor jongeren is het moeilijk om in een betaalbare woning te vinden. Deze (zorg-)
gemeenschappen dreigen hierdoor uit elkaar te vallen. Dit heeft ook consequenties voor de veiligheid: menselijk gedrag wordt anoniemer; men kijkt niet meer naar elkaar om. Het behouden van de identiteit en gemeenschap in de buurt betekent dat je in de buurt oud kan worden. Er is nu al een grote groep ouderen. Dat aantal neemt toe. Het is de bedoeling om naast starterswoningen ook levensloopbestendige en ouderenwoningen te realiseren. Hierbij wordt samengewerkt met lokale gemeenschappen, de moskee, kerken en de woningbouwcorporaties. Deze woningen en voorzieningen bieden samen met het Henriette Roland Holsthuis en de Koornhorst een plek om oud te worden. Extra aandacht is nodig voor routes richting de winkels en voorzieningen. Deze dienen geschikt te zijn voor scootmobiels om veilig van de ouderencentra naar de belangrijkste voorzieningen te komen.
SP K-midden
2.1
2
De K-buurt kent vele culturele en zorggroepen. Zoals het DNA van de K-buurt ook aangeeft is dit een prachtig onderdeel van de K-buurt dat gekoesterd, behouden en gefaciliteerd moet worden. Velen zijn op zoek naar betaalbare ruimte, er is veel ondernemerszin.
17
Ouderen in de K-buurt
K-midden is een inclusieve buurt. Hierbij hoort speciale aandacht voor kwetsbare groepen, zoals verborgen dakloosheid, vluchtelingen, ongedocumenteerden. Vanuit het principe van de “opstapbuurt” - jezelf ontwikkelen: geen verdringing maar verbetering - wordt ingezet om locaties en voorzieningen toegankelijk te houden -of te maken- voor mensen die aan de rand van de maatschappij terecht zijn gekomen. In de K-buurt zijn ze welkom. Ook de voorzieningen die hen helpen ‘’opstappen’’. Zo wordt gewerkt aan extra ondersteuning voor de Surinaamse mannen van het plein en versterking van de meerwaarde van hun aanwezigheid en hun cultureel verblijven in de openbare ruimte. Verdringing dreigt een kanteling van het normen en waardenpatroon in de buurt te brengen. Mensen die altijd doen wat ze altijd al deden en cultureel buiten verbleven, reuring gaven aan het plein, voelen zich er niet meer thuis. Zij worden uit hun eigen habitat geweerd. Om hier aandacht aan te geven wordt gedacht aan een 24uurs- toiletvoorziening bij het buurthuis en facilitering van grassroots maatschappelijke initiatieven. Vooral initiatieven die opvang en toeleiding verzorgen voor mensen die een afstand tot de maatschappij kennen en die uitgaan van een structurele aanpak om jongeren die voor het eerst zelfstandig gaan wonen begeleiding en die hen een jumpstart in het leven geeft. 18
Als laatste punt - maar daarom niet minder belangrijk- de instandhouding van de gemeenschap staat of valt bij mensen die in hun buurt kunnen blijven wonen. Ze hebben hier familie en vrienden. Ze delen dezelfde verhalen. Vanuit het thema ‘opstappen’ -maar nog meer vanuit ‘gemeenschap-’ zijn betaalbare koop- of huurwoningen nodig. Hierdoor krijgen starters de mogelijkheid om in hun wijk te blijven, en/of komt doorstroming op gang waardoor bestaande betaalbare woningen beschikbaar komen en blijven de sociale netwerken in stand. Dat betekent dat informele netwerken hun kracht houden. Door intergenerationeel te bouwen en toe te wijzen kunnen families en vrienden op elkaar letten en zo nodig voor elkaar zorgen. Informele netwerken versterken de professionele. Jongeren krijgen kansen om te leren, te groeien en er hun werk in te vinden. Er is grote behoefte aan (nieuw) instrumentariumnieuwe methodes en procedures van toewijzen om het huidige toewijzingsbeleid te kunnen vormgeven.
2.2
De Wensen
De bewoners van de K-buurt zijn positief over de ontwikkelingen in de buurt. Omdat ze er ook wat voor terug krijgen. Over het algemeen woont men hier prettig. Men waardeert de buurt, op meerdere onderdelen die we voor het gemak het “DNA” van de buurt noemen. Deze ontwikkelen cultiveren en verbeteren spreekt mensen aan. Het gaat om voortbouwen op wat er al is door dat samen te doen met wat er al is (de buurt). De wensen zijn vaak integraal van karakter, soms gebied overstijgend. Neem het “K-buurt aardgasvrij”: een internationaal energievraagstuk dat lokaal wordt aangepakt. Waarbij integraal wordt gedacht en gewerkt door middel van nieuwe technieken in bestaande wijken en hiervoor connecties te zoeken op bestuursniveau, op wijkniveau en dus ook op sociaal en economisch niveau. Think global, act local. Ondanks dat er nog een groot gevoel van sociale onveiligheid is, neemt het gevoel van overlast en onveiligheid de afgelopen jaren
waar soms de muziek net even harder kan. Het thema ontmoeten is in heel K-midden belangrijk voor de openbare ruimte. Rondom het plein komen er plekken waarbij lekker weer de barbecue wordt neergezet en met muziek uit de auto wordt gepicknickt en feest wordt gevierd.
iets af. Recent zijn er diverse geweldsincidenten geweest, onder andere vanuit de drillrap cultuur, waarbij kwetsbare jonge mensen zich genoodzaakt voelen om wapens (in plaats van woorden) te gebruiken en de lokroep van de drugseconomie niet kunnen weerstaan. De K-buurt weer perspectief geven kan alleen door meerjarig te investeren in de oorzaken van de problemen. Problemen van een buurt, die heel lang -zowel letterlijk als figuurlijk - als achterkant van de stad heeft gefunctioneerd. Problemen die moeten worden weggenomen liggen op het gebied van opvoeding, scholing, werk en inkomen en toegankelijkheid. De buurt heeft zelf, door in 2017 samen massaal op te staan, weten te voorkomen dat het gebied achter een metropendellijntje zou worden weggestopt. Veel van deze ontwikkeling zou anders niet mogelijk zijn geweest. In het verleden zijn er veel afzonderlijke ruimtelijke ingrepen geweest. Die hebben niet tot het gewenste resultaat geleid. Nieuwe gebouwen zijn groot van omvang, leiden tot barrièrewerking en zetten het plein in de schaduw. De positie van de metro zorgt dat mensen vanuit het metrostation de Karspeldreef “op rollen” in plaats van het plein. Een bushalte is in een hoek gedrukt achter, wat in het algemeen wordt gezien als een onaangenaam gebouw. Nu is de kans deze opgaven integraal op te pakken en goed aan te pakken.
Het plein als ‘’geheeld’’ Hart voor de Buurt speelt een centrale rol. Een plein met leven, zoals de mensen hier leven. Een huiskamer voor de buurt, om te ontmoeten en
SP K-midden
Protest tegen geweld
Als tijdelijke voorziening in de aanloop naar een definitieve plek is op verzoek van de buurt, een eerste jongerenvoorziening, een jeugdcentrum geplaatst. Door in tijdelijkheid te investeren kan geleerd worden wat uiteindelijk beter aansluit bij de situatie en behoeften. Bij het jeugdcentrum vindt dit leren nog steeds plaats. Een door bewoners zelfgebouwde skateplek blijkt echt te voorzien in een behoefte, en geeft daarmee vertrouwen dat een grotere voorziening in het kader van Urban Sports gerechtvaardigd is. Extra voorzieningen voor sporten
Tijdelijk jeugdcentrum
voor alle doelgroepen en een veilige speelplek voor kinderen is een grote wens vanuit de buurt. Op geluidsgebied dient veel verbeterd te worden, zodat leven - ook in de avond - in de buurt mogelijk wordt. Het plein zal als een akoestische bubbel functioneren. Door de levendigheid vooral bij het metrostation te concentreren kunnen de omringende gebieden van K-buurt rustiger blijven. Zo kan het verhogen van de zo gewenste ‘’bruis’’ in de buurt hand in hand gaan met het verhogen van de veiligheid. Dit betekent 19
Muziek op straat bij metrostation Kraaiennest
een omslag van een denksysteem, hoe iedereen ‘te weren’ uit de openbare ruimte naar ogen en sociale controle op straat. Leven op straat hoort bij een prettige en leefbare buurt. Op dit moment wordt een aantal groepen bijna uit de openbare ruimte weggedrukt, vooral mannen van Antilliaanse en Surinaamse afkomst. Ook onzichtbare groepen, zoals LHBTI+-community en mensen die de Afrikaanse cultuur willen doorgeven en uitdragen, verdienen een plek. Door verdringing vallen (zorg)gemeenschappen uit elkaar; een van de grote issues in de buurt. Hierdoor wordt (het gevoel van) sociale veiligheid minder. Samen met het Masterplan worden er ontwikkelmogelijkheden voor de jongeren van de buurt geschapen. Ontwikkelmogelijkheden voor jongeren staat op de allerhoogste plek op de wensenlijst van de buurt, samen met wonen in betaalbare woningen. Hiertoe worden 500 betaalbare starterswoningen gecreëerd. Te veel jongeren hebben aan de start van zelfstandig wonen moeite met zelfstandig leven en simpelweg de huur betalen. Daarom bieden we ze niet alleen een woonstart maar ook een leefstart via een samenlevingsopbouw-concept van wonen samen met ondersteuning in ondernemen en loopbanen. Er is getracht tot placemaking over te gaan door middel van een containerdorp dat startende ondernemers uit de buurt mogelijkheden geeft en een wijkeconomie helpt te gaan draaien.
Het is een leertraject hoe lastig integrale ontwikkeling is en reden om de organisatie daarvan voor de komende jaren apart aandacht te geven. 20
Amsterdam heeft een verdichtingsopgave. Anders dan in veel andere delen van de stad, wordt dit in de K-buurt door velen niet als iets negatiefs gezien. De K-buurt snakt naar nieuwe voorzieningen, wil groeien en op de kaart staan. De K-buurt heeft na ArenaPoort de potentie om de tweede kern van Zuidoost te worden. Dit gekoppeld aan een bovenwijkse functie en aanloophaven van Amsterdam voor mensen uit Gooi en Almere, en voor mensen uit de stad die hier via metro en A9 snel kunnen zijn. Het verwelkomen van verdichting komt wel met een voorbehoud: het moet de buurt en de mensen die er nu wonen ten goede komen. Vandaar de nadruk op voorzieningen die horen bij de mensen die er al zijn, de nadruk op een systeem van toewijzing waar de extra starterswoningen en betaalbaar en voor de jongeren van de buurt zijn, vandaar de nadruk op zaken die de DNA van Kraaiennest versterken: een levendig plein niet doorklieft door een metrostation. Alleen zo kan It always seems impossible until de verdichting op steun rekenen. De buurt wil het it’s done . draagvlak voor deze voorzieningen vergroten door Nelson Mandela de K-buurt de tweede entree van Zuidoost maken en de kansen die dat voor de K-buurt biedt benutten.
De K-buurt niet als uithoek van Amsterdam, maar als entree, van waaruit je 24/7 met de metro naar de stad kan gaan, en waar Amsterdammers mensen van buiten de stad kunnen ontmoeten door de goede bereikbaarheid. Belangrijk blijft om een goed lopend winkelcentrum te behouden en bezoekers van buiten de buurt naar K-midden toe te trekken om zo de wijkeconomie te ontwikkelen en versterken in een tijd dat juist veel winkels sluiten omdat de online-economie steeds sterker wordt. Buurtgerichte winkels zijn gewenst, evenals horeca. Deze kunnen alleen overleven als er voldoende klandizie is. Daarom wil de K-buurt bovenlokaal relevant zijn; en met diversiteit in de branchering allure en aantrekkingskracht ontwikkelen.
De Karspeldreef wordt in de Omgevingsvisie aangemerkt als stadsstraat/stadslaan. Dit komt overeen met het buurtkader. Het buurtkader voorziet in meer leven en bruis, maar wel met een concentratie op het plein. Op die manier kan op en rond het centrum van de buurt meer leven op straat ontstaan en kunnen de gebieden eromheen rustiger blijven. Aan de oostzijde van het plein gaat de stadstraat Karspeldreef over naar een ontsluitingsstraat van het achterliggende gebied een meer parkachtige omgeving die aansluit bij Bijlmerweide en de overgang van Bijlmermuseum naar Gaasperdam. Dit groen kan worden gebruikt als ontspanningsruimte om in te sporten en te bewegen. Bij groen wordt gedacht aan voedselbossen of lokale landbouw. Dit draagt bij aan de biodiversiteit en het tegengaan van klimaatverandering. De files en verkeersopstoppingen op de Karspeldreef en de nietdoorlopende fietsverbindingen zijn aspecten die de buurt verholpen wil zien. De buurt denkt voor de aansluiting met de Groesbeekdreef
en voor de aansluiting met de Gooiseweg aan rotondes zoals die op de noordelijker gelegen Bijlmerdreef. De buurt hoopt op betere aansluitingen en kwaliteit van OV, met betere nachtbereikbaarheid, met verhoging van frequentie van de metro, met deelmobiliteitssystemen die niet, zoals destijds carsharingproject Car-2-Go, de randen van Amsterdam links lieten liggen. Hoewel de buurt er op diverse plekken er fysiek prachtig uit ziet -denk aan de iconische metrobaan- zijn de problemen hoog en vaak ‘’gestapeld’’. De K-buurt wil niet verder achteruitglijden. Men wil samen vooruit en werken aan inhoudelijke oplossingen die verder gaan dan een likje verf. Dus is extra investering noodzakelijk om de problemen op te lossen. De buurt is zelf hard bezig om de opgave nog iets op te plussen. De buurt steekt de handen uit de mouwen en werkt hard om de integrale aanpak permanent te borgen. Bij deze ambities horen vaak investeringen en ruimteclaims die de buurt niet zelf kan dragen en waar extra (stedelijke) investeringen voor nodig zijn. In aansluiting op de omgevingsvisie wordt ingezet op een eigen identiteit voor K-midden. Een identiteit die een rol speelt in het grootstedelijk tapijt met een cluster van woningen en programma en een wijkeconomie die elkaar synergie geven, waardoor het een jongerentalentontwikkelbuurt kan worden.
SP K-midden
De K-buurt moet een wijk worden waarnaast gewoond ook gewerkt wordt, en waar reuring/bruis is. Maar wel op zodanige manier dat het DNA van de buurt kan blijven bestaan. De ambitie is om voor de huidige bewoners kansen te vergroten en de wijk als geheel op te waarderen. Er moeten plekken zijn waarin mensen elkaar kunnen ontmoeten in zowel de binnen- als de buitenruimte. Nu de Karspeldreef verlaagd is en de barrièrewerking is weggenomen, mogen nieuwe gebouwen niet zorgen voor een hernieuwde barrièrewerking. Niet door vorm maar ook niet door verschillende leefomgevingen van elkaar te scheiden. Dit vraagt om een groot aandeel sociale woningen in de nieuwbouw, zodat ook hier bestaande netwerken zich kunnen vormen en uitbreiden. Er is eveneens behoefte aan betaalbare werkruimtes. Er zijn veel startende bedrijven in de sectoren food, zorg, onderwijs, transport, mode, media, kleding, detailhandel en bouw, veelal in de vorm van zzp'er. In alle sectoren is tegelijk een enorme behoefte aan netwerk en aan capacity building.
De opgave voor deze buurt past binnen de belangrijkste beleidskaders, zoals de Omgevingsvisie Amsterdam 2050, het Masterplan Zuidoost 2021 – 2040 en de Stadsdonut voor Amsterdam. De inhoud van deze opgave is niet pas achteraf opgehaald door participatie. Hier is juist aan de voorkant bepaald binnen welke voorwaarden de buurt meewerkt aan de ontwikkeling van de buurt. Door de vele discussiebijeenkomsten in de afgelopen jaren is het hierboven geschetste gezamenlijk buurtverhaal opgesteld en is een buurtopgave geformuleerd met daarin datgene wat de buurt wil realiseren. Dit in aansluiting op het Masterplan Zuidoost.
21
2.3
De Jongerentalentenontwikkelbuurt
In het voorafgaande ontwikkelvisietraject vielen een paar zaken op om van de K-buurt een ‘’jongerentalentontwikkelbuurt’’ te maken, zoals een bovenmatig gehalte aan jongeren in de populatie. Het belangrijkste aandachtpunt in K-midden is de inzet voor de jeugd (overeenkomstig het Masterplan Zuidoost). Jongeren hebben de toekomst! Maar in de K-buurt lijkt dit niet voor alle jongeren te gelden. Dat ligt niet aan de ouders, maar aan de omstandigheden. Er zijn veel jongeren waar het gewoon prima mee gaat. Maar er zijn ook heel veel huishoudens waar jongeren opgroeien in armoede en waar geen geld is voor de basiszaken. Dat leidt tot schulden, stress en gezondheidsproblemen. Overleven in plaats van leven maakt het opvoeden zwaarder. Voor de jongeren is veel te weinig te doen. Daarbij is voor diegene die moeite hebben om zelfredzaam deel te nemen aan de samenleving weinig steun en begeleiding. Goede rolmodellen en voorbeelden zijn er, maar voor jongeren niet of nauwelijks zichtbaar. Ontwikkeling - niet alleen door educatie - maar ook doordat er mogelijkheden zijn om je in je vrije tijd of bij ontspanning te ontwikkelen en (sociale) vaardigheden op te doen, zijn er nauwelijks. Dit geldt voor alle momenten van de dag. En ook met een veilig en sociaal nachtleven.
Voor een jongvolwassene en starter op de woningmarkt zonder opleiding en goed betaalde baan is een eigen kamer, plek of woning waar je kan groeien, ontwikkelen en volwassen kan worden, inmiddels een utopie. Dit alleen al leidt tot (leer)achterstanden. Om dit te doorbreken is er talentontwikkeling nodig. Plus een flink aantal betaalbare starterswoningen. Deze starterswoningen maken in combinatie met voorzieningen het voor jongeren mogelijk om een goede start van hun zelfstandige leven in de buurt te maken.. Dit biedt ook de mogelijkheid om tijdens de overgang naar volwassenheid en daarna te kunnen blijven wonen in de buurt. Eventueel waar nodig met ondersteuning. Het ontwikkelen van talent bij jongeren begint al op vroege leeftijd. Iedereen hoort erbij; niemand wordt buitengesloten. Hierbij is belangrijk dat kinderen/jongeren respect hebben voor elkaar en dat zij optimale 22
Jongeren maken muziek
ontwikkelingsmogelijkheden krijgen in een veilige en warme omgeving. Extra aandacht dient er te zijn voor eenoudergezinnen. It takes a village to raise a child: een ‘jongerentalentenontwikkelbuurt’ wordt vormgegeven door meer dan alleen voorzieningen. Het gaat ook om ontstressen, doordat er in deze buurt voor starterswoningen geen 5-jarige contracten worden gebruikt, zoals elders in Amsterdam gebruikelijk is. Het betreft ook het beschikbaar stellen van een deel van de extra woningen woningen voor bijvoorbeeld onderwijzers. Talenten die Zuidoost hebben verlaten kunnen op die manier terugkeren en als rolmodel fungeren. Het gaat ook om het beschikbaar stellen van een deel van de extra woningen, net als voor beroepen als onderwijzer voor talenten die weg hebben moeten gaan naar elders, maar zo terug kunnen komen en rolmodel kunnen zijn en kruisbestuiving leveren.
Co-creatie
Het zelforganiserend vermogen en de buurtorganisatie in de buurt is groot. Tegenslagen hebben de buurt eerder sterker gemaakt dan verzwakt. De K-buurt is een buurt met veerkracht. Na de participatiestaking uit 2018 is door intensieve samenspraak het cocreatieproces weer vlot getrokken. De K-buurtbewoners zagen in het voorgaande participatietraject onder hun ogen gebeuren dat het mechanisme van zelfselectie duidelijk waarneembaar was. Daarom zijn zij in actie gekomen. In dit traject zijn twee belangrijke elementen anders gedaan. Zo hebben bewoners zelf de participatie uitgevoerd, waarbij is gewerkt volgens het model van inclusieve opbouwparticipatie. Bewoners weten de stille stem te vinden. Als tweede is een werkmethode van co-creatie met de gemeente opgezet. Dat heeft veel leerervaring voor Samen Stad Maken opgeleverd. Een van de belangrijkste lessen is dat het werkt om als stad langdurig te investeren in een ontwikkelpartner die goed vertakt is in de buurt, in plaats van in losse ophaaltrajecten te denken. Vernieuwend aan dit participatietraject is dat hierdoor integraler naar de ontwikkeling van
de K-buurt wordt gekeken en hierop wordt ingezet. De leefbaarheid, sociale en economische doelen staan voorop, wat verder gaat dan alleen de stedenbouwkundige plannen. Aan de bewonerskant kan door goede zelforganisatie aan dossierkennis en -opbouw worden gedaan. Hierdoor zijn zij een zinvolle ontwikkelpartner voor de gemeente. Om zoveel mogelijk mensen te betrekken - zonder dat het mensen extra inspanning of tijd kost - is Hart voor de K-buurt (HvdK) via diverse kanalen, bijeenkomsten en locaties actief op zoek gegaan naar de uiteenlopende verhalen en standpunten van buurtbewoners. Niet alleen via papier, maar met filmpjes, markten, zelf georganiseerde bijeenkomsten binnen en buiten, of bijeenkomsten die andere groepen organiseerden en waarbij aangesloten kon worden. Ook zijn partijen samen aan tafel gebracht om ‘belangencoalities’ te kunnen smeden waar eerst vooral tegenstellingen waren. De bewoners hebben daarnaast vele experts op vele gebieden geraadpleegd. Van parkeren tot onderwijs, van winkeliers tot groendeskundigen. Dit alles is online gedeeld via de buurtwebsite www.1104enzo.nl om ook weer reacties op die input te kunnen horen en om zo transparant mogelijk te werken. Ook is op zoek gegaan naar de sleutelfiguren in groepen die nog niet vertegenwoordigd waren, zoals jongeren. Dit resulteerde in een Buurtvisie door en voor jongeren.
Er zijn smaakmakende groepen gehoord, zoals de kunstenaars uit Kruitberg en de mensen van het Kleiklooster. Ook is gebruik gemaakt van diverse krachten zoals Women make the City volgens het principe van de ‘Just City Index’ (JCI) en de Black Lives Matter beweging en het daaruit voorgekomen Zwart Manifest, waaruit een inspirerend kader is meegenomen voor het creëren van een rechtvaardige K-buurt. ‘’Heeft iedereen wel een plekje, en zijn die plekjes wel gelijkwaardig’’. Zie de Ontwikkelstrategie (2022) voor meer informatie: www.bit.ly/ ontwikkelstrategiekmidden
SP K-midden
2.4
23
Om een aantal onderwerpen verder uit te diepen en om zo tot een stedenbouwkundig plan te komen zijn ontwerpateliers gehouden. In deze ateliers waren de gemeente en de buurt op basis van gelijkwaardigheid vertegenwoordigd. Er is door buurt en gemeente gebruik gemaakt van stagiaires, die naast hun professionaliteit binding met de buurt hadden en met frisse ideeën en vanuit een jongerengeneratie hebben bijgedragen aan het stedenbouwkundig plan. Na elke workshop is een vlog gemaakt die breed is gedeeld via de kanalen van HvdK en zijn er diverse updates en bijeenkomsten geweest van HvdK, zoals ‘het wekelijkse k-buurt uurtje’ (binnenloopspreekuur), ‘het buurtberaad’ (grotere buurtbijeenkomst met diverse onderwerpen), ‘kernenraad’ (halfjaarlijkse bijeenkomst van kernen/wooncomplexen). Dit proces kent waarborgen en checks of de buurtorganisatie wel goed vertakt en genetwerkt is. Zo loopt er een procesbeleider mee, ook voor het leren van de stad, zo spreken ook de betrokken ambtenaren natuurlijk nog steeds veel bewoners en stakeholders en zo is er ook de stadsdeelcommissie. Deze commissieleden worden door veel bewoners aangesproken en kunnen daarmee het functioneren van de buurtorganisatie duiden.
Met dit document is dat gesprek niet beëindigd, maar eigenlijk juist begonnen: een blijvende dialoog op buurtniveau, waarin bewoners met elkaar het gesprek blijven aangaan over wat op welke plek kan, en gewenst is. Een proces zoals dit in de K-buurt plaatsvindt - gezamenlijk een buurtvisie maken - kan bijdragen aan de sociale cohesie van een buurt. Voorwaarde is dat er resultaten worden geboekt. Liefst zichtbare, opeenvolgende resultaten, die op korte termijn bewoners, hun leven en omgeving beter maken. Het experimentele proces van gebiedsontwikkeling dat hier is toegepast heeft geresulteerd in een plan dat recht doet aan het DNA van de buurt. Het integrale karakter van de buurt komt terug in de werkwijze: “het komt samen” (sociaal en fysiek, maar ook diverse en relevante stakeholders). De ingezette wijze van participatie met HvdK 24
Iconische metrobaan met atletiekbaan
is essentieel voor het slagen van de samenwerking. Een dergelijke samenwerking vergt veel van een buurtorganisatie. Niet iedere buurt in Amsterdam heeft meteen trekkers, zoals deze zich bij Hart voor de K-buurt aandienden. De organisatorische ondersteuning vanuit de gemeente maakt een wezenlijk verschil en is absoluut een voorwaarde. Men moet als gemeente niet alleen in de inhoud geïnteresseerd zijn, maar ook in de organisatorische ontwikkeling van de ontwikkelpartner willen investeren. Tijd/geld investering van ambtelijk zijnde dient aanzienlijk kan zijn. Na vaststellen van het SP wordt een evaluatie met aanbevelingen opgesteld. HvdK heeft vanuit haar rol de wil om volgens de principes van de Asset Based Community Development de opgedane kennis, coalities en organisatiekracht in te zetten bij de uitvoering van het stedenbouwkundig plan, om niet alleen tot een prachtig plan te komen maar ook tot een prachtige gerealiseerde buurt. Hiervoor is het nodig om de ontwikkelkracht te blijven waarborgen.
Ontwikkelstrategie
In de ontwikkelstrategie die aan dit SP voorafging is een aantal zaken vastgelegd die doorwerken in dit SP. Een lijst van onderwerpen is door het college van B&W vastgesteld. Deze is in 2022 door het college van B&W vastgesteld. De belangrijkste onderwerpen die hierin zijn vastgelegd zijn de volgende:
Openbare ruimte Het plein is het hart van de K-buurt. Het is de plek waar de buurtbewoners bij elkaar komen om samen te verblijven. Het verblijven in de buitenruimte past bij de culturele waarden van de verschillende bevolkingsgroepen. De buurt zet in op een plein met bruis. Er is een ontwerp gemaakt dat door de buurt en de ontwerpers wordt omarmd. Er wordt een plek ingericht waar men vanuit de auto op een mooie dag een klein feestje kan houden. We noemen dit een Show and Ride en informele BBQ plek. Om overlast voor omliggende woningen te minimaliseren zal bij bebouwing hier rekening mee worden gehouden.
www.bit.ly/ontwikkelstrategiekmidden
Ontwikkelstrategie K-midden december 2021
Eén plein, zes kavels en de toekomst van een buurt
Wonen Aan de voorkant van het traject is in de Afsprakenbrief een bouwopgave voor 600-900 woningen meegegeven. Uiteindelijk zijn in de plannen ca 1.250 woningen opgenomen, waaronder een viertal zelfbouwkavels voor Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) en Wooncoöperatieven. Er worden de nodige maatregelen genomen om lokale gemeenschappen meer dan nu kans te laten maken om in aanmerking te komen voor het bouwen van deze woningen. Voorlichting en begeleiding in het voortraject, en bij de uitvraag opnemen van een extra selectiecriterium als buurtbinding, moeten dit mogelijk maken. Vanuit de buurt kwam het voorstel, om 750 woningen te bouwen, verdeeld volgens de 40-40-20-regeling (40% dure woningen, 40% middeninkomenswoningen en 20% sociale woningen). Daarnaast stelde de buurt voor om 500 extra woningen voor jongeren toe te voegen. Deze woningen kunnen gerealiseerd worden onder bepaalde voorwaarden, zoals dat ze bijdragen aan een goede woon- en leefstart. Dit betreft onder andere de toewijzing van de woningen, het beheer en de aanvullende voorzieningen die nodig zijn. De starterswoningen moeten het mogelijk maken dat sociale netwerken intact blijven. Hiervoor is nodig dat jongeren uit Zuidoost in Zuidoost kunnen blijven.
In samenwerking met het Rijk zal een experiment worden opgestart om te verkennen hoe een hoger percentage dan 25% van de starterswoningen lokaal toegewezen kan worden aan inwoners uit Zuidoost, en meer specifiek de bewoners van de K-buurt.
SP K-midden
2.5
Ontwikkelstrategie K-midden
25
Werken en voorzieningen In het plan is plek voor twee medische centra, een basisschool, horeca aan het plein, betaalbare bedrijfsruimten, een jongerenvoorziening en een oefenruimte voor brass bands. Er is een plek gereserveerd voor een functie die branding die de buurt voor staat, kan versterken. Een functie die bijdraagt aan de ontwikkeling van jongeren. Te denken valt aan een onderwijsinstelling, of een culturele instelling in combinatie met economische ontwikkeling. Nu Zuidoost in 2040 bijna zo groot zal zijn als een stad als Amersfoort is het niet gek als er naast het schaarse aanbod aan culturele instellingen juist in de K-buurt ruimte komt voor meer cultuur (zie het door de Amsterdamse Kunstraad uitgebrachte advies, maart 2022). De opgave om een school in te passen is inmiddels komen te vervallen.
Buurthuis Bonte Kraai
Buurthuis Bij sloop-nieuwbouw van het bestaande buurthuis de Bonte Kraai zou de buurt volgens de huidige normering een buurthuis met een kleinere omvang terugkrijgen (binnen de huidige normen is slechts recht op een buurthuis van 400 m2 in plaats van de huidige 1.250 m2). Dit terwijl de buurt aangeeft dat de omvang van het huidige buurthuis van 1.250 m2 al te klein is, en niet de behoefte voldoet. De buurt begrijpt niet dat als er 1.250 nieuwe woningen worden gebouwd het buurthuis niet kan meegroeien. Er is onder andere behoefte aan extra ruimten voor specifieke groepen. Gezien deze behoefte en het toekomstig woonprogramma wordt onderzocht wat de omvang van een nieuw passend buurthuis moet zijn. Uitgangspunt zijn de wensen van de bewoners. Het realiseren van een groter dan volgens de normen geldend oppervlak aan buurthuis vraagt om een extra financiering voor de investering en de jaarlijkse lasten. In navolging van de vaststelling van de Ontwikkelstrategie (8 maart 2022) heeft het toenmalige bestuur opdracht gegeven de haalbaarheid van een nieuw en groter buurthuis te onderzoeken. Een dekkingsvoorstel zal in de GREX worden gepresenteerd.
26
Metrostation Kraaiennest
Openbaar vervoer en parkeren Het huidige metrostation Kraaiennest ligt midden tussen het Kraaiennestplein en het winkelcentrum Kameleon en heeft een gesloten architectuur. De locatie van het metrostation is een belangrijk onderwerp voor de buurt. Verplaatsing van het station is door hoge kosten niet aan de orde. In samenwerking met HvdK en alle stakeholders (zoals Vervoersregio, Verkeer & Openbare Ruimte e.d.)
Ontwikkelkavels Omdat de fysieke ontwikkeling van K-midden al tijden geen vooruitgang toont, worden de drie kavels aan de zuidzijde van de Karspeldreef zo spoedig mogelijk ontwikkeld. Er komt een sociaal programma met jongeren- en ouderenwoningen, aangevuld met medische centra en een te tenderen woonprogramma met middeldure en vrijesectorwoningen. In afwijking van de wens van HvdK heeft het College ingestemd om een verpleeghuis en ouderenwoningen samen met Woonzorg Nederland in het Strategisch Plan op te nemen. De gemeente heeft als ambitie het realiseren van een complete stad waar ruimte is voor zowel jongeren als ouderen. De broodnodige doorstroming in de woningmarkt maakt dat het nodig is om woningen te maken voor de ouderen in de samenleving. SP K-midden
zal voor een betere inpassing van metrostation Kraaiennest op het plein worden onderzocht. Er wordt niet alleen naar het station gekeken, maar ook naar de omgeving, nieuwe ontwikkelingen in de stad en de vervoersbehoefte. Hiervoor zal in de GREX behorend bij het SP een bedrag worden opgenomen. Bewoners pleiten voor het realiseren van een mobiliteitshub. Deze kan dienstdoen als P&R en bijdragen aan een autoluwe binnenstad. Het biedt een mogelijkheid om de parkeervraag van de bestaande en nieuwe voorzieningen op te vangen en biedt een plek voor deelconcepten. Het College heeft aangegeven dat een mobiliteitshub na het invoeren van betaald parkeren mogelijk wordt. Betaald parkeren is oktober 2024 ingevoerd. Een samenwerking met een marktpartij kan mogelijkheden bieden voor extra dekking van exploitatie- en beheerskosten. Een mobilteitshub past binnen de Hubvisie Amsterdam.
Overzicht K-midden met ontwikkelkavels
27
Integrale benadering Het plan voor de K-buurt is een integrale benadering waarin de ruimtelijke ontwikkeling samengaat met het verbeteren van de sociaaleconomische positie van de huidige bewoners. Met stadsdeel Zuidoost i.s.m. de organisatie rond het Masterplan Zuidoost en de organisatie Zuidoost City wordt een aanpak opgesteld voor maatregelen op het vlak van onderwijs, coaching en netwerken. Ook wordt extra financiering aangevraagd bij het Rijk en Europa voor extra investeringen en programmering.
Leefbaarheid (veilig en prettig leven) Tijdens de ontwikkelstrategie is het DNA K-buurt opgesteld: een meervoudig perspectief op wat de K-buurt bijzonder maakt en het waard is te behouden. En is er een deep dive gedaan naar wat de visie van de jongeren op de ontwikkeling van de K-buurt is. Deze is hier terug te lezen. Diverse plekken in de K-buurt lijken nu groots en leeg, uit veiligheid. De drang naar overzicht zorgt voor winderige, gure, verlaten, lege ruimte, vooral als het donker is ervaart een deel van de bewoners het als
onveilig. Door meer afwisseling te maken in geborgenheid en overzicht, dus plekken te maken waar wat gebeurt, je prettig verblijft en meer levendigheid is, in combinatie met fijne routes waar je wordt gezien, kan dat het gevoel van onveiligheid wegnemen. Zowel in de ochtend, middag, avond en nacht.
Plekken om te ontmoeten De K-buurt is een buurt waar veel culturen en groepen mensen door elkaar samenwonen. Door diverse plekken te maken van verschillende groottes, gebruik en inrichting kunnen mensen met elkaar afspreken of elkaar spontaan ontmoeten. K-midden (en de Bijlmer) kent een cultuur waarbij de openbare ruimte het gebied is waar mensen elkaar tegenkomen en bijpraten. Je spreekt niet thuis af voor een kopje koffie maar ontmoet elkaar op plekken buiten. In de zomermaanden gaat dat gepaard met eten en drinken. Dit wordt gefaciliteerd door de openbare ruimte op de juiste plekken op de juiste daarvoor in te richten. Daarbij wordt gestreefd dat mensen naar het plein te bewegen om dit sociaal samenzijn te faciliteren en dit uit de woonwijken weg te halen.
Gebouwen als schakels
Uitleg meervoudig perspectief DNA K-buurt www.bit.ly/dnakbuurtuitleg
28
Buurtvisie van de jongeren www.bit.ly/kmiddenbuurtvisiejongeren
Ook in de bebouwing zit verbinding. De huidige gebouwen, met name De Kameleon, worden ervaren als te groots en vormen een barrièrewerking. Nieuwe gebouwen worden kleiner van schaal en zijn een verbinding tussen de Karspeldreef en de omliggende gebieden. Zo moeten ze aansluiten op de omgeving. Dit kan bijvoorbeeld door een goede plint, overgang van openbaar naar prive en door de hoogte van het gebouw af te stemmen op wat er al tegenover staat. K-midden wordt omringd door systeemwijken uit de tijd van de Bijlmervernieuwing. Veelal laagbouwwijkjes die als reactie op de oude Bijlmer zijn gebouwd. De nieuwe bebouwing bestaat uit schakels die aan de kant de kleine schaal van deze wijkjes opzoekt, door daar lager te bouwen en meer aandacht aan de individuele woning te geven, en aan de andere kant richting de Karspeldreef de stedelijkheid heeft die aansluit bij de grote blokken van De Kameleon en Blok AB. Door
De Karspeldreef De Karspeldreef is een weg die veel plekken met elkaar verbindt maar door de drukte ook moeilijk oversteekbaar is en waardoor de noordelijke en zuidelijke kant twee gescheiden werelden lijken. Door prioriteit te geven aan de voetganger en ventwegen te verwijderen wordt de Karspeldreef een straat die gezelliger wordt en die verbindt. Door de Karspeldreef een nieuw profiel te geven moet er een straat ontstaan waarvan de twee zijden bij elkaar horen. Dit doen we door de ventwegen daar waar mogelijk weg te halen en de gevels van
de nieuwe bebouwing naar de dreef toe te schuiven. Brede trottoirs worden fijne routes om te wandelen. De dreef wordt zo minder voor de auto en meer voor de voetganger en fietser. Daar waar mogelijk worden bomen toegevoegd aan de bestaande bomen die de dreef begeleiden. Zo ontstaat er een robuustere groenstructuur. Om de Karspeldreef tot een geheel te maken worden er ook oversteekplaatsen verbeterd om zoals voetgangers of fietsers makkelijker van de ene naar de kant te komen.
Groen/blauwe netwerk Rondom K-Midden bevinden zich delen van de ecologische hoofdstructuur van de Gemeente Amsterdam. Het groenblauwe netwerk van K-Midden is zo opgesteld dat het groen van het Bijlmermuseum zich verbindt mede door of via de groenstructuur van Kantershof en Karspelhof - ook qua natuurwaarden (op lokaal niveau) - met het nieuwe Brasapark. Hierdoor worden de natuurwaarden versterkt en levert het een positieve bijdrage aan de ecologie. Groenstructuren die worden doorgezet om zo grotere groengebieden met elkaar te verbinden. Op die manier vergroten we de leefruimte voor dieren en vogels. Ook wordt er onderzocht of een nieuwe waterverbinding mogelijk is.
SP K-midden
functies op elkaar aan te sluiten en te mixen is het aantrekkelijker en ontstaan er diverse aanleidingen om ze op diverse tijden te bezoeken. Daarbij kunnen ze ook als schakel dienen in energievraagstukken, als katalysator om omliggende wijken ook te verduurzamen, door bijv. samen een WKO te slaan.
Voetgangers, fietsers en scootmobielen
Ontwikkelkavel bij toren Kralenbeek waar voorheen veel leven was www.bit.ly/memoriesgaragekralenbeek
In K-Midden ontbreekt veelal de lokale verbondenheid voor de voetganger en de fietser. Deze blijft duidelijk achter bij de stedelijke en regionale verbondenheid voor auto en openbaar vervoer. Het gaat letterlijk om voetpaden die ontbreken en fietsroutes die onduidelijk zijn of als sociaal onveilig worden ervaren. Om tot een succesvolle ontwikkeling van K-Midden te komen is het noodzakelijk om te investeren in de lokale verkeersroutes voor langzaam verkeer in combinatie met snelle sociaal-veilige routes naar andere delen van de stad. Veel scootmobielers die een voetganger ontmoeten maken vaak even een praatje. Die moeten dan niet door een e-bike van de weg worden geduwd. 29
2.6 Sociale paragraaf Inleiding De ontwikkeling van K-midden wordt benaderd als een integrale opgave, waarin fysieke vernieuwing hand in hand gaat met sociale versterking. De fysieke ingrepen zijn een motor voor gemeenschapsontwikkeling. Ze vormen het fundament voor een leefbare, inclusieve en toekomstbestendige wijk. Het uitgangspunt is dat een sterke buurt begint bij sterke mensen. Daarom staat de mens centraal in deze ontwikkeling: bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere lokale actoren worden actief betrokken. De transformatie van K-midden biedt ruimte om ontmoeting, eigenaarschap en samenwerking te stimuleren. Door sociale netwerken te versterken en kansen te creëren voor participatie, wordt de fysieke omgeving vernieuwd en het sociale weefsel versterkt. Deze sociale paragraaf maakt daarmee de ambitie van integrale gebiedsontwikkeling concreet. Ze voegt de noodzakelijke voorwaarden toe om niet alleen stenen te stapelen, maar ook bruggen te bouwen – tussen mensen, generaties en perspectieven.
het gelijkwaardig meedoen centraal. Bewoners en betrokkenen zijn niet enkel ontvangers van verandering, maar mede-uitvoerders en vormgevers ervan. Door hen actief te betrekken in het ontwerpproces en uitvoering, wordt er gebouwd aan een gemeenschap die duurzaam is in zowel stenen als in relaties. Het toevoegen van een sociale paragraaf aan een stedenbouwkundig plan is uniek en waarborgt de integraliteit die nodig is om de gestelde wijkontwikkeldoelen te bereiken. Normaal gesproken richt een stedenbouwkundig plan zich op de fysieke randvoorwaarden voor sociale ontwikkeling, zonder uitspraken te doen over partijen of programmaonderdelen buiten het fysieke bereik. Dit stedenbouwkundig plan gaat een stap verder, door sociale voorwaarden en instrumenten op te nemen die nodig zijn om bepaalde doelen te realiseren. Het legt de basis voor een werkwijze waarin fysieke en sociale ontwikkeling elkaar versterken. Een van de belangrijke instrumenten om dit te bereiken is het vastleggen van het Sociaal Kavelpaspoort.
Doelen
• Het langdurig borgen van de bijzondere samenwerkingsvorm die is ontstaan.
• Het maken van heldere afspraken over het borgen van de sociale Door deze sociale paragraaf te integreren in het stedenbouwkundig plan, streven we naar een inclusieve en veerkrachtige gemeenschap waarin iedereen de kans krijgt om te gedijen en bij te dragen aan een bloeiende samenleving. De focus ligt eerst op de mensen, en daarna op de gebouwen, met de buurt in de lead. De sociale paragraaf helpt de ambitie van integrale ontwikkeling helder te maken op twee dimensies: fysiek en sociaal-economisch vlak. Deze benadering wordt doorvertaald tot op het niveau van de kavel en voegt de benodigde elementen toe om deze ontwikkeling daadwerkelijk te realiseren. Het draagt bij aan brede welvaart in de wijk: een omgeving waarin mensen gezond, veilig en betekenisvol kunnen leven. Daarbij staat 30
doelen, die afwijken van de gebruikelijke werkwijze.
• Vastleggen van de co-creatie werkwijze in de komende fase(n). DNA K-buurt en verrijken zonder verdringen De K-buurt kent sociale uitdagingen. Dit stedenbouwkundig plan wil verrijken zonder te verdringen. Het doel is niet om nieuwe, kapitaalkrachtige doelgroepen aan te trekken ten koste van de bestaande bewoners, maar om het sociale weefsel van de wijk te behouden en versterken. Veel huidige bewoners zijn stille krachten die hun belangen moeilijker kunnen verdedigen, waardoor zij zich moeten aanpassen aan nieuwkomers – in plaats van andersom. Dit illustreert de
Innovatie in participatie en initiatief is key De K-buurt heeft laten zien dat inzet op een community-driven ontwikkeling, waarbij bewoners actief deelnemen in cocreatieprocessen, een enorme impact kan hebben. Het versterken van zelforganisatie en het zichtbaar maken van die impact van bewonersinbreng is hierbij essentieel. In 2018 kreeg de buurt de status om te experimenteren met participatie, waarbij bewoners het voortouw namen, ondersteund door de gemeente. Inmiddels wordt participatie
en initiatie georganiseerd door de buurt zelf, wat door het gebruik van het model van inclusieve opbouw participatie de zelforganisatie verder versterkt. Door samenwerking en wederzijds luisteren creëren we een leefomgeving die aansluit bij de behoeften van de gemeenschap, met ruimte voor de vaak over het hoofd geziene stemmen. Dit sluit aan bij het Masterplan Zuidoost en de Omgevingsvisie van Amsterdam. De lessen en praktijkvoorbeelden uit de K-buurt leveren een waardevolle bijdrage aan het bredere streven naar ‘Samen Stadmaken’ in heel Amsterdam.
Hoe is dit tot stand gekomen? Uitgangspunten De buurt hecht veel waarde aan het behoud van zorggemeenschappen en streeft ernaar om bij toewijzing van woningen bovenmatig voorrang te geven aan mensen met binding met de buurt en Zuidoost, om zo communities in stand te houden in plaats van te verdringen. Het doel is een ‘opstapbuurt‘ te zijn, waar huidige bewoners die hier al jaren wonen kunnen groeien en zichzelf kunnen blijven, in plaats van verdrongen te worden. De Just City index (een ontwerp- en planningsmethode die het mogelijk maakt om in co-creatie met bewoners te bouwen aan een rechtvaardige stad) is als handvat gebruikt om te beoordelen of iedereen een gelijkwaardige plek heeft. Hierbij gaat het niet om het verbeteren van de statistieken door meer mensen met betere statistische kenmerken te importeren, maar door de leefomstandigheden te verbeteren voor de mensen die hier altijd al hebben gewoond.
SP K-midden
keerzijde van gentrificatie: sociale én economische verdringing. Met dit stedenbouwkundige plan wordt dit fenomeen actief tegengegaan. De ontwikkeling van de wijk moet juist ten goede komen aan de huidige gemeenschap, en de kansen die ontstaan, moeten in de eerste plaats bij hen landen.
Voor het goede en integrale functioneren van de buurt zijn uitgangspunten geformuleerd. Een deel van deze uitgangspunten, zoals fysieke onderdelen (bijvoorbeeld vierkante meters), is vastgelegd in het SP. Echter, veel sociale uitgangspunten vragen om verdere uitwerking en toepassing in een volgende fase. Ze worden hieronder Collage van bewonersproces
31
opgesomd. Een uitgebreide beschrijving is in de bijlage Sociale Paragraaf te vinden. Daar is per uitgangspunt omschreven wat tot nu toe bereikt is, wat nog niet geborgd is, maar doel blijft en welke partij(en) met het uitgangspunt aan de slag moeten.
• • • • • • • • • • •
DNA K-buurt en verrijken zonder verdringen. Diversiteit en Inclusiviteit. Sociale huur en Gemeenschapsvoorzieningen. Naast de hardware, ook de socialware. Community (Wealth) Building en Jongeren Talent Ontwikkelbuurt. Sociale Cohesie en Veiligheid. Geluid, nachtleven en sociaal contract in de buurt door de buurt. OBA Next: vliegwiel voor wijkontwikkeling. ABCD: Asset Based Community Development Co-creatie Inclusieve opbouw participatie
Sociaal kavelpaspoort Net zoals een traditioneel kavelpaspoort fysieke randvoorwaarden stelt, legt het Sociaal Kavelpaspoort sociale randvoorwaarden vast. Hieronder worden de uitgangspunten toegelicht. De werkwijze is als volgt: alle uitgangspunten gelden voor alle kavels, maar er wordt in de volgende ontwikkelfase bij kaveluitgifte per kavel gekeken naar maatwerk vanuit de uitgangspunten. Dit om zo per kavel de beste integraliteit te bewerkstelligen. Participatie rondom de kaveluitgifte vindt plaats volgens principes beschreven in de Amsterdamse Participatieverordening (september 2024). Uitwerking van de sociaaleconomische aspecten die betrekking hebben op de ontwikkeling van kavels wordt door de Wijk Ontwikkel Combinatie (WOC) uitgewerkt en uitgevoerd. Uitgebreide toelichting op de aspecten is in de bijlage te lezen.