1. CIDI Monitor antisemitische incidenten-2021.pdf

Best practices Naast zaken die beter kunnen, wordt er ook veel ondernomen om antisemitisme blijvend tegen te gaan. Hier volgt een aantal ideeën waaruit inspiratie kan worden geput voor het versterken van beleid: 1. Doe (herhalend) onderzoek Meten is weten. Goede kennis van feiten helpt om in te zetten op interventies daar waar ze het meest nodig zijn of het beste kunnen helpen. Zo heeft de gemeente Rotterdam onderzoek laten doen naar ervaren antisemitisme.12 Een aantal diepte-interviews met Joodse Rotterdammers laat zien dat leden van die groep het vaak als risico zien om als openlijk Joods op straat te lopen. Tegelijk bieden de interviews ook aanknopingspunten voor beter beleid. Ook de gemeente Amsterdam liet onderzoek doen op basis van interviews met Joodse stadsbewoners.13 Hierin wordt tevens aangeraden om inclusief te communiceren vanuit de gemeente, bijvoorbeeld door een prettige Pesach toe te wensen met reclameborden op straat, of door openbare vieringen van bijvoorbeeld Chanoeka aan te moedigen. Door onderzoeken te herhalen kunnen bevindingen nog beter in hun context worden gezien kan de effectiviteit van interventies worden geduid. 2. Bevorder ontmoeting Ontmoeting met de ander is het meest effectieve middel tegen vooroordelen.

Een van de uitdagingen bij het bevorderen van ontmoetingen is dat de Joodse gemeenschap erg klein is – hoogstens zo’n 0,3% van de totale Nederlandse bevolking. Dat staat in schril contrast met het aantal antisemitische delicten behandeld door het OM, die in 2020 19% van alle behandelde discriminatiedelicten uitmaakten. Goede voorbeelden van maatschappelijke initiatieven zijn het project ‘Leer je buren kennen’ van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam, de Joods-islamitische dialooggroep ‘Yalla!’ en projecten voor scholieren zoals ‘Gelijk=Gelijk’ van Diversion. Hun werk moet zo veel mogelijk gefaciliteerd worden. 3. Vier de Joodse cultuur Antisemitisme is een maatschappelijk probleem en vergt helaas de nodige aandacht. Maar daarnaast mag niet vergeten worden dat antisemitisme eigenlijk op zichzelf niets met het Jodendom te maken heeft, en dat het Joden of de Joodse ervaring hoogstens gedeeltelijk definieert. Door simpelweg de Joodse cultuur te vieren kan worden voorkomen dat het Jodendom bij het grote publiek in de eerste plaats met antisemitisme wordt geassocieerd. Bovendien is het leuk voor iedereen en hoort het simpelweg bij onze samenleving, waar Joden al eeuwen deel van uitmaken. Voorbeelden zijn vieringen van Chanoeka op een centraal plein, zoals vaak gebeurt op de Dam in Amsterdam.

Een postercampagne van de gemeente Amsterdam om voorbijgangers op straat een fijne Pesach te wensen werd sterk gewaardeerd. Bewindspersonen, of andere mensen met een voorbeeldfunctie, zouden een boodschap kunnen maken voor een gelukkig Joods Nieuwjaar, zoals in de VS en Canada al lange tijd gebruikelijk is, en zoals in Nederland vaak wordt gedaan met christelijke of islamitische feestdagen.

12

De Wit, N. en Fiere, B. ‘Openlijk Joods, maar niet altijd’. IDEM Rotterdam, mei 2021. Geraadpleegd via https://idemrotterdam.nl/wp-content/uploads/2021/06/Openlijk-joods-maar-niet-altijd-IDEM-onderzoek-naarantisemitisme.pdf 13 ‘Tegengaan van discriminatie en uitsluiting: Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers’. Dander, juni 2021. Geraadpleegd via https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10410436/1/Bijlage_5_Antisemitisme_Gemeente_Amsterdam_DANDER

24

Monitor antisemitische incidenten 2021

H. 5 Overzicht antisemitische incidenten In dit hoofdstuk zijn alle door CIDI geregistreerde antisemitische incidenten van 2021 omschreven. De incidenten zijn ingedeeld in zes hoofdcategorieën, die allen zijn onderverdeeld in subcategorieën. CIDI hanteert al jarenlang dezelfde indeling. Dankzij die consistentie kunnen opvallende toe- of afnames van het aantal incidenten binnen bepaalde categorieën duiden op trends in de aard en ontwikkeling van antisemitisme in Nederland. Worden hier alsnog wijzigingen in gebracht, dan worden die expliciet vermeld in de Monitor van het betreffende jaar. Zo is CIDI in 2017 begonnen met het tellen van online antisemitische incidenten (die niet al in de categorieën ‘schriftelijk’ of ‘real life’ vallen). Al snel bleek dat echter weinig inzicht te geven in de aard van online antisemitisme, gezien de gigantische hoeveelheid individuele uitingen. In 2020 is CIDI gestopt met het apart bijhouden van deze categorie.

De indeling van de categorieën is als volgt: ‘Real life’-incidenten: gevallen waarbij een directe confrontatie tussen dader en slachtoffer plaatsvindt; Vandalisme: bekladding met antisemitische boodschap en bekladdingen of vernielingen van doelen met een Joods karakter; Incidenten in de directe omgeving: confrontaties met buren of buurtgenoten, collega’s of medeleerlingen; Schriftelijke uitingen: scheldpartijen op afstand, meestal anoniem, via flyers, brieven of e-mails. Persoonlijke directe privéberichten via andere sociale media-kanalen zoals Facebook en Twitter zijn meegenomen in dit domein; Het maatschappelijk domein: incidenten die niet gericht zijn jegens één individu maar jegens meerdere personen. Sport en politiek zijn voorbeelden van categorieën binnen dit domein; Overzicht aantallen incidenten naar categorie sinds 2010

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 ‘Real Life’ uitingen

17

33

21

28

54

33

36

29

27

61

26

51

Vandalisme

17

22

14

10

22

20

21

28

21

14

15

21

Incidenten in de directe omgeving

23

24

16

27

30

36

21

24

40

32

29

33

Schriftelijke uitingen

54

21

26

13

38

21

11

14

21

25

25

52

Maatschappelijk domein

13

13

19

22

27

16

20

18

26

50

40

26

Totaal meldingen

124

113

96

100

171

126

109

113

135

182

135

183

Incidenten die in meerdere domeinen kunnen worden geplaatst, worden slechts eenmaal gerubriceerd en slechts eenmaal geteld. Rubricering vindt dan plaats binnen het domein en de categorie waar het incident de voornaamste kenmerken van heeft. Details over de uitgangspunten van incidentregistratie zijn te vinden in Bijlage I van deze Monitor. Bijlage II staat het overzicht van alle incidentaantallen naar categorie en subcategorie vanaf 2010. 25

Monitor antisemitische incidenten 2021

5.1

‘Real life’-incidenten

‘Real Life’-incidenten zijn gevallen waarbij een directe confrontatie tussen dader en slachtoffer plaatsvindt. Onder dit domein vallen geweld, bedreigingen met geweld, scheldpartijen en telefonische bedreigingen. In 2021 zijn 51 incidenten geteld in het samengesteld domein ‘Real Life’-incidenten. In 2020 waren dit er 27.

5.1.1 Geweld Onder ‘geweld’ zijn enkel incidenten geteld met gericht geweld tegen personen of instellingen, die lichamelijk letsel tot gevolg hadden of konden hebben. In 2021 werden 3 geweldsincidenten geteld. In 2020 waren dat er 0.

7 juli Een vrouw (melder) loopt met haar broer over straat in Amsterdam-West. De vrouw is als Joods herkenbaar aan een ketting met een davidsster en een hanger met Hebreeuwse letters. Ook draagt ze een mondkapje met een Israelisch vlaggetje erop, dat ze toevallig heeft gekregen bij haar vrijwilligerswerk voor een Joods ouderentehuis. De twee worden midden op straat aangevallen door een groep van drie jonge mannen. Eerst wordt de broer neergeslagen, daarna vangt de vrouw, die tussenbeide probeert te komen, een paar klappen op. Ze houdt er een blauw oog aan over. Een getuige die de aanval ziet vanuit het raam roept dat hij de politie belt, waarop de belagers weggaan. Een van hen roept nog: "Joden horen hier niet". De vrouw doet aangifte van mishandeling bij de politie, maar de daders worden niet gevonden. Opvallend genoeg laat de politie weten het incident niet als 'antisemitisch' te registreren. Volgens de politie werd het woord "Jood" niet op beledigende wijze toegeroepen, en zou er ook geen antisemitisme blijken uit de context van het voorval.

26

Monitor antisemitische incidenten 2021

21 juli Een vrouw (73) (melder) doet boodschappen bij een drogisterij in haar buurt in Amsterdam-West. Ze draagt een halsketting met een davidster, waaraan ze als Joods herkend zou kunnen worden. In de rij voor de kassa staat de vrouw voor een moeder met haar tienerdochter. Wanneer de melder haar spullen inpakt, komt de dochter heel dicht bij haar staan. Ze vraagt de dochter vriendelijk om voldoende afstand te houden. Hierop wordt de moeder kwaad, en zegt tegen de melder “je valt mijn dochter aan”. Ze uit haar boosheid deels in het Arabisch, waarvan de melder het woord “jahoed” verstaat, wat “Jood” betekent. De melder probeert zich er niks van aan te trekken en loopt naar haar invalidewagen buiten de winkel. Wanneer ze op het punt staat om weg te rijden, komt de moeder opnieuw op haar af. Ze blijft op boze toon tegen de melder praten en klopt op de auto. De melder denkt dat de vrouw iets wil zeggen en begint de deur open te doen om het te kunnen horen. Hierop slaat de vrouw echter de deur meteen weer dicht, wat bij de melder veel pijn en (blijkt later) een gebroken pols oplevert. De moeder loopt vervolgens snel weg. De melder krijgt hulp van haar zoon om naar een ziekenhuis te gaan. De volgende dag belt ze ’s ochtends direct naar de politie. Ze krijgt een telefonist aan de lijn die ze maar moeilijk kan uitleggen wat haar is overkomen.

Waar ze eerst te horen krijgt dat haar melding met ‘spoed’ behandeld zou worden, krijgt ze uiteindelijk aangeboden om bijna een week na het incident aangifte te komen doen op het bureau. De vrouw wordt moedeloos, ze is bang dat camerabeelden (als ze er al waren) tegen die tijd niet meer beschikbaar zijn, en wellicht kan ze vanwege de pijn in haar pols de nodige energie niet opbrengen. Wel lukt het de vrouw om zorghulp in te schakelen van Joods Maatschappelijk Werk. Ook doet ze melding bij CIDI en MDRA (Meldpunt Discriminatie Regio Amsterdam). Beide bieden de vrouw hulp aan om van de belaging alsnog aangifte te doen bij de politie.

30 november Een man (28) loopt over straat in Amsterdam. Een onbekende vrouw (41) vraagt hem of hij Joods is. De man antwoordt bevestigend. Daarop wordt hij vanuit het niets door de vrouw geslagen met een stok. De man weet de vrouw staande te houden en alarmeert de politie. De vrouw zou tevens "discriminerende teksten" schreeuwen naar de man en hem in het gezicht spugen. De politie weet de vrouw aan te houden. De man doet aangifte van mishandeling en discriminatie. Bron: ‘Man doet aangifte om mishandeling in De Pijp wegens Joodse afkomst’. Het Parool, 30 november 2021

5.1.2 Bedreigingen Onder ‘bedreiging’ worden uitingen of berichten verstaan die door hun inhoud en gerichtheid door de ontvanger redelijkerwijs als bedreiging kunnen worden opgevat. In 2021 zijn 7 incidenten van bedreiging gemeld. In 2020 waren dat er 6.

25 januari Een vader (melder) ontvangt voor de derde keer in korte tijd een anonieme, handgeschreven dreigbrief gericht aan één van zijn kinderen, met teksten als "you are a very bad jew" en "we will make sure that [naam] will not reach 21. He will never be safe, anywhere". De melder heeft geen idee van de dader of diens motief. Hij besluit de politie in te schakelen.

27

Monitor antisemitische incidenten 2021

1 februari Een man (melder) raakt gebrouilleerd met zijn vrouw en diens familie. Kort daarop ontvangt hij een aantal dreigberichten van een onbekend nummer, waaronder:

11 mei Een jongen (melder) plaatst een bericht op Instagram waarmee hij steun betuigt aan Israel in het oplaaiende gewapend conflict tussen Israel en Hamas. Naar aanleiding daarvan wordt hij in het commentaarveld door meerdere Instagrammers uitgemaakt voor "kkjood". Ook ontvangt hij als privébericht van minstens vier verschillende accounts bedreigende teksten, waaronder: "Hey kankerjood, wollah, als jij nog een keer zoiets op je verhaal zet, wollah, ik kom je opzoeken en geloof me, het gaat niet goed komen". "Hey kankerjood, jullie gaan allemaal branden, kankerjoden, jullie gaan nog je verdiende loon krijgen" en "Waar is je adres? Op mijn moeder, je oor gaat eraf". Eén gebruiker biedt zelfs kopgeld aan in commentaar (zichtbaar voor andere gebruikers): "Wie hem [de melder] onthoofd krijgt €1000 gelijk".

28

Monitor antisemitische incidenten 2021

21 mei Een man (melder), als Joods herkenbaar aan zijn kleding, loopt over straat in Amsterdam-Zuid. Een fietser begint vlak naast hem te rijden en van dichtbij te achtervolgen. De fietser blijft de melder boos en intimiderend aankijken gedurende meerdere minuten. De melder loopt op een agent af, die doorziet wat er gaande is. De agent besluit de melder kort te escorteren, waarop de fietser wegrijdt. 21 mei Een student (melder), wiens Joodse afkomst in haar omgeving bekend is, wordt via sociale media in privéberichten bedreigd door een onbekende. De dreiger schrijft onder andere "Vieze kk jood ik hoop dat ze de gaskamers weer vol open zetten", "jouw stinkvolk zal vernietigd worden", "vieze aidsjood". Verder schrijft hij "deze zigeuner gaat jou neuken in die vieze jodenkont van je, daarna maak ik een jodenhoer van je en je vriendje verkoop ik aan negers". De bedreigingen kwamen nadat een Joodse studentengroep (waarvan de melder lid is) zich heeft uitgesproken tegen extremistische uitingen bij een anti-Israeldemonstratie in Maastricht. Daar werd een Arabischtalige leus geroepen met onder andere de tekst "Qassam, we zijn met jou tot de dood", "wij offeren ons bloed en onze ziel voor Gaza" en "Qassam, ga voort, wij zullen hen antwoorden met geweren".

27 augustus Een student aan de Universiteit Leiden (melder) wordt door een onbekende medestudent online via Instagram aangevallen op zijn Joodse afkomst. De melder vraagt via een contactpersoon het telefoonnummer van de medestudent op om te vragen wat er aan de hand is. Zodra de medestudent opneemt, krijgt de melder een scheldtirade over zich heen in het Engels: “You motherfucking bitch (…) when I see you on campus I’m going to cut your head off, you fucking Jew you fucking bitch. I am coming back in a week”. De melder doet aangifte bij de politie. Ook schakelt hij de Universiteit Leiden in. Een studieadviseur laat hem weten dat de dader zich sinds kort heeft uitgeschreven bij de universiteit, en dat de instelling daarom geen verdere actie zou kunnen ondernemen. 4 november Het koosjere restaurant HaCarmel in Amsterdam, dat meermaals mikpunt is geweest van een aanslag, wordt regelmatig telefonisch bedreigd door een onbekende anonieme beller. Deze roept onder andere "Kankerjoden, Hitler heeft jullie niet verbrand of doodgemaakt" en "Ik brand jouw zaak af". De eigenaar van het restaurant doet aangifte. Later wordt een 18-jarige man uit Arnhem aangehouden. Bron: ’Joods restaurant Hacarmel in Amsterdam opnieuw mikpunt van bedreigingen’. De Telegraaf, 4 november 2021

5.1.3 Schelden Onder ‘schelden’ wordt mondeling schelden verstaan gedaan door onbekenden in directe confrontaties. Vaak gebeurt dit op straat of vanuit een auto, waarmee de schelders weg kunnen komen zonder herkend te worden. Schelden door buren, buurtbewoners, collega’s of op school valt onder het domein ‘Incidenten in de directe omgeving’. In 2021 werden 32 scheldincidenten geteld. Dat is een verdubbeling ten aanzien van 2020, toen er 16 werden geteld.

29

Monitor antisemitische incidenten 2021

25 januari (vier incidenten) Tijdens rellen, naar aanleiding van het invoeren van de avondklok, in onder meer Amsterdam en Rotterdam wordt massaal op antisemitische wijze gescholden door relschoppers. Zo worden ME'ers uitgescholden voor 'Jood' in Amsterdam. In zowel Amsterdam als Rotterdam wordt luidkeels en herhaaldelijk gescholden met 'kankerjoden'. Tenminste vier dergelijke incidenten zijn op beeld gevat en geregistreerd op (sociale) media. Het vermoeden is dat die vier incidenten slechts het puntje van de ijsberg zijn.14 8 maart Melding bij ADV Vizier gericht op discriminatie en diversiteit: Bij een burenruzie in de gemeente Ede wordt er o.a. gescholden met "vuile Jood". De melder wordt door het ADV geadviseerd dat de uiting mogelijk aangiftewaardig is en in contact gebracht met wijkagent. 2 mei Een jongen (melder) zit in de trein tussen Amsterdam en Woerden. Hij was in Amsterdam voor een vrijwilligersproject waarbij struikelstenen op straat worden opgepoetst. De jongen draagt, bij uitzondering, een keppel die hij is vergeten om af te doen. Even later stapt een man op de trein. Hij gedraagt zich agressief en probeert een wc-deur in de trein in te trappen. Zodra hij de jongen met de keppel ziet, begint hij hem luidruchtig toe te schreeuwen met onder andere “kankerjood” en “Hamas, Joden aan het gas”. Opmerkelijk genoeg draagt hij een Ajax-shirt.

Hij zou op dat moment sterk naar alcohol ruiken. De belager filmt de jongen ondertussen en loopt hem in de trein achterna zodra de jongen ergens anders wil gaan zitten om aan de man te ontkomen. Hij blijft gedurende een lange tijd antisemitische leuzen schreeuwen naar de jongen toe. De jongen raakt in paniek; uiteindelijk zien twee vrouwen wat er aan de hand is, en ze gebaren de jongen om bij hen te komen zitten terwijl ze de belager op een afstand proberen te houden. Zodra de jongen kan uitstappen, doet hij dat. Op het perron van Woerden stapt hij meteen op een conducteur af om melding te maken van het incident. De conducteur probeert hem te sussen, maar als de jongen aandringt op actie zegt hij: “Het is ook jouw risico om in het openbaar met een keppel rond te lopen”. Eenmaal thuis belt de jongen met het callcenter van NS. Hij vraagt of hij camerabeelden van de NS kan gebruiken voor een aangifte. Dat zou volgens een medewerker niet kunnen in verband met de privacy van de belager. De medewerker vraagt de jongen waarom hij zelf niet beelden van hem heeft gemaakt. Pas wanneer vrienden van de melder in zijn Joodse gemeente zijn verhaal optekenen en delen op sociale media, komt NS in actie. Een woordvoerder laat weten dat NS “heel onhandig heeft gereageerd”.

Naar aanleiding van het incident hebben CIDI en CJO met een formele brief bij NS navraag gedaan over scholing van personeel in omgang met discriminerende intimidatie. NS heeft niet gereageerd. Na zijn melding bij CIDI deed de melder ook verhaal bij een journalist. Bron: ‘Belaagde Shevan: “De conducteur zei dat ik geen keppeltje had moeten dragen”. NRC, 11 mei 2021

14

Zie, onder andere: https://www.npostart.nl/goedemorgen-nederland/27-01-2021/POW_04918092 https://www.parool.nl/amsterdam/negen-aanhoudingen-na-hevige-onrust-molukkenstraat~bf9865e3/ https://twitter.com/GaIatasarayli/status/1353794323721179136 https://twitter.com/sonnyspek/status/1353777660808355841

30

Monitor antisemitische incidenten 2021

5 mei Een man (melder) zit overdag in zijn appartement in Dordrecht. Uit het niets hoort hij een voorbijganger op straat "kankerjoden" roepen. Melder loopt naar het raam om te zien wat er gaande is, maar hij kan geen dader herkennen. 16 mei Tijdens de sjabbatdienst van een synagoge in Amsterdam-Buitenveldert merken bezoekers dat een taxichauffeur rondjes blijft rijden om het blok waar de synagoge staat. De chauffeur kijkt intimiderend uit zijn raam naar de bezoekers en roept “hey Jood!”. De synagogebezoekers lichten bewakers van de Marechaussee in. 21 mei Een man (melder) loopt met zijn vader en broer over straat in Amstelveen. Ze dragen die bewuste vrijdagavond, in verband met sjabbat, een keppeltje en zijn dus als Joods herkenbaar. Een jongen op de fiets blijft naast ze stiltstaan, roept "Free Palestina!" en fietst weer door. 21 mei Een man (melder) loopt met zijn vrouw en dochter door de binnenstad van Amersfoort. De man hoort twee jonge mannen achter hem iets mopperen in het Arabisch, duidelijk tegen hem gericht. Hij draait zich om om te vragen of de jongens het inderdaad tegen hem hebben. De twee lopen daarop snel voorbij, terwijl één van hen twee keer "kankerjood" roept naar het gezin en scheldt in het Arabisch. 22 mei Een vrouw (melder) bezoekt het Eurovisie Sonfestival in Rotterdam Ahoy.

Ze is fan van Eden Alene, de Israelische inzending, en poseert voor de ingang voor een selfie met de Israelische vlag (volgens gebruik onder veel Songfestival-fans). Daarop wordt ze door voorbijgangers in een menigte door verschillende mensen uitgescholden voor onder meer "rotjood" en wordt er "Free Palestina" naar haar geschreeuwd. 30 mei Een man (melder) loopt met zijn familie over de boulevard in Scheveningen. Hij is door zijn keppel als Joods herkenbaar. Op een gegeven moment wordt hij achtervolgd door een groep jongeren. Hij hoort ze onder andere "Jahoed" en "Filistin" naar hem roepen ("Jood" en "Palestina" in Arabisch). Dit gebeurt volgens de melder tot twee keer toe, pas daarna raakt de familie het groepje jongeren uit het oog. 1 juni Een vrouw (melder) loopt in de buurt van NS station Den Haag Centraal. Een voorbijganger maakt haar uit voor "kankerjood", zonder duidelijke reden. 9 juni Een man (melder) loopt over een drukke weg in Arnhem. Hij is Joods herkenbaar door het dragen van een keppel. Bij een oversteekplaats wordt hij vanuit een voorbijrijdende auto toegeschreeuwd met "Jood, je moet dood!". De man draait zich nog om, om de dader te kunnen herkennen, maar de rijdende auto verdwijnt snel een tunnel in.

31

Monitor antisemitische incidenten 2021

9 juni Een man (melder) gaat op bezoek bij een Joodse familie in Amsterdam-Oost. Die heeft besloten te verhuizen, naar eigen zeggen mede vanwege antisemitische straatintimidatie die ze in de buurt hebben meegemaakt. De melder zelf is ook als Joods herkenbaar aan zijn keppel. Hij is benieuwd naar hun ervaring. Bij zijn bezoek is het inderdaad raak, en wordt hij door een aantal jongens op straat uitgescholden voor "kankerjood". 15 juni Twee jonge vrouwen (waarvan één melder is) lopen over straat door een rustige buurt in Amsterdam. Ze worden gezien door een groep jongens (ca. 20 jaar) aan de andere kant van de straat. Een van hen roept iets naar de vrouwen, komt op ze af, en zegt op geagiteerde toon dat ze "alleen maar willen praten". De vrouwen antwoorden dat ze daar geen zin in hebben, omdat ze met elkaar in gesprek zijn. Vervolgens worden ze uitgescholden voor "racisten" en "zionisten". Terwijl ze verderlopen wordt hen nog een paar keer "zionisten" achterna geroepen. De melder kijkt in een reflex "welke ketting wij droegen". Toevallig zijn beide vrouwen Joods, maar die dag droegen ze niet iets waardoor ze bewust als Joods herkenbaar zijn. Ze zeggen normaal gesproken dergelijke voorvallen wel te verwachten als ze bijvoorbeeld een ketting met een davidster dragen. In dit geval zijn ze, naar eigen zeggen, onaangenaam verrast.

19 juni Een man (melder) loopt over straat in Voorburg. Hij komt terug van een synagogedienst en draagt een keppel, en is daarmee als Joods herkenbaar. Onderweg bij een rustige fiets- en voetgangerstunnel komen twee jongens hem tegemoet op een brommer. In eerste instantie groeten de voorbijgangers elkaar vriendelijk. Bij het langsgaan is de brommerrijders echter de keppel van de melder opgevallen. Ze maken een u-bocht om nog een keer langs de melder te rijden. In het langsrijden spugen ze naar de melder en roepen "Free Filistin" ("Free Palestina") naar hem. De melder weet dat er 'gewoonlijk' bij dergelijke incidenten weinig opsporingsindicaties zijn voor aangifte. In dit geval doet hij toch een poging met een signalement. 20 juni Een man (melder) loopt over straat in het centrum van Amsterdam. Vanuit langsrijdend bestelbusje krijgt hij door de bestuurder toegeschreeuwd: "Palestina!". De enige mogelijke aanleiding is het t-shirt dat de man draagt, met het logo van de Duits-Joodse LHBTIbeweging 'Yachad':

32

Monitor antisemitische incidenten 2021

22 juli Een man (melder) maakt ’s nachts een ommetje bij zijn woning in Amsterdam. Hij ziet op straat een man een vrouw die langsloopt, op onaangename manier bejegenen. De man lijkt onder invloed van drugs of alcohol. De vrouw probeert het te negeren en loopt door, maar ondertussen besluit de melder er rustig op af te lopen voor het geval hij het nodig acht om in te grijpen. De man laat vervolgens de vrouw met rust en begint achter de melder aan te lopen. Daarbij roept hij: "Jij met je kankerbril. Jij zal vast wel een jood zijn. Iedereen met een bril is altijd een jood. Gadverdamme man. Was je oma maar niet geboren. Als je me nu niet snel 2 euro geeft dan ...", en verder in die trant. De melder loopt door en negeert de man, totdat hij afdruipt. 13 augustus Een oudere, als Joods herkenbare man (melder) is in een supermarkt. Bij de rij voor de kassa loopt hij een groepje jonge mannen tegen het lijf. Aan hun accent vermoedt hij dat ze onderling een Oost-Europese taal spreken. Een van hen kijkt de man indringend aan, en zegt dan besloten: "Heil Hitler". De mannen lachen om de actie, en lopen verder. 6 september Een man (melder), als Joods herkenbaar door zijn keppel, loopt over straat in Amersfoort.

Hij wordt toegeroepen door een jonge man op een fiets in het voorbijgaan (maaltijdbezorger): "Fuck Israel, Fuck Joden!" 6 september Twee mannen (waarvan een melder), als Joods herkenbaar door een keppel, lopen na een synagogedienst door het centrum van Amersfoort. Een onbekende voorbijganger, een jonge man, scheldt hen uit voor 'kankerjoden'. Eerder die avond werd een van dezelfde mannen ook uitgescholden door een fietser (zie de vorige melding). 7 september Een man (melder) loopt over een voetpad in Amsterdam Buitenveldert. Hij is als Joods herkenbaar door zijn keppel. Achter hem komt een man aangefietst. In het voorbijrijden roept hij luid "kankerjood" naar de melder. 2 oktober Een man (melder) loopt over straat in Den Haag. Als hij oversteekt bij een oversteekplaats met zebra en groen licht, rijdt een motorrijder rakelings langs hem heen (dus door rood licht). De motorrijder reageert agressief op het bijna-ongeluk dat hij zelf veroorzaakte, en scheldt de melder uit voor "kutjood". De melder wil hem negeren en loopt door, maar de motorrijder blijft nog ca. 100 meter stapvoets naast hem rijden. Daarbij roept hij ook een bedreiging in de trant van "ik zal je thuis nog wel treffen". 3 oktober Een vrouw probeert een restaurant in Amsterdam binnen te komen met een vervalsde QR-code.

Wanneer de manager van het restaurant haar weigert, wordt hij in naar eigen zeggen 'antisemitische bewoording' uitgescholden, laat hij weten tegenover Het Parool. Bron: ‘Amsterdams restaurant gaat aangifte doen tegen QR-weigerende demonstrant’. Het Parool, 3 oktober 2021

33

Monitor antisemitische incidenten 2021

11 oktober Een man (melder) loopt in Den Haag langs de Joodse begraafplaats. De ingang van begraafplaats is gesloten en het terrein ommuurd. Bij de muur van de begraafplaats staan twee mannen van een jaar of twintig. Zij spreken de man, die aan slechts voorbijganger is: “Meneer, meneer, weet u wat hierachter is”. De man zegt “Het is een begraafplaats”. De jongens gaan verder “Maar wat voor begraafplaats?” Waarop de man antwoordt “Volgens mij is het een Joodse begraafplaats”. De jongens antwoorden lachend: “Denkt u dat er nog meer Joden bij kunnen?”. De man loopt wat verbaasd en bedroefd weer verder. 14 oktober Een man (melder), als Joods herkenbaar door zijn keppel, loopt over straat in de buurt van Utrecht CS. Achter hem komt een groepje jongeren aangefietst. Hij hoort ze tegen elkaar zeggen "zie die meneer, kankerjood". In het voorbijfietsen roepen meerdere van de jongeren tegelijkertijd: "kankerjood, je gaat dood!". De melder besluit het te negeren en het erbij te laten. 23 oktober Een man (melder) komt bij een bakker in Amsterdam. Hij vraagt aan degene achter de toonbank om een zakdoekje. Deze krijgt hij aangereikt met de woorden: "hier, voor je Jodenneus". De melder, zelf Joods en al jaren klant bij de bakker, reageert kwaad. Als hij de bediende achter de toonbank, een man in de twintig, aanspreekt, zegt hij schouderophalend: "Het floepte er zomaar uit".

1 november Een man (melder) fietst door een drukke straat in het centrum van Amsterdam. Hij hoort achter hem iemand schreeuwen, tegen een andere fietser: "Hé wat duw je me ouwe jood, raak me nog een keer aan en ik trap je van je fiets, kankerjood!" 3 november In het gebied rondom Alkmaar en Hoorn is een gewelddadige groep jongeren actief. Een reeks overvallen wordt naar dezelfde groep herleid, stellen media. Een buurtbewoner die getuige is van zo'n overval laat weten dat hij door de groep werd aangesproken met "Rustig, rustig. We willen geld" en "Kankerhoer, vuile Jood."

Bron: ‘Bende misogyne antisemieten actief in WestFriesland. Meerdere woningovervallen, waarvan 1 met dodelijke afloop’. GeenStijl, 3 november 2021 5 december Een man (melder) in een dorp in Friesland hoort 's nachts een bus met megafoon door zijn straat rijden. Door de megafoon hoort hij leuzen, waaronder "alle Juden am Gas". Iets later merkt de man overdag dat er een hakenkruis is gekerfd langs een weg in het dorp. De melder vermoedt een verband tussen zijn twee waarnemingen. 13 december Een man (melder), woonachtig in Den Haag, is als Joods herkenbaar aan zijn kleding. Sinds een aantal weken wordt hij in zijn buurt weleens aangesproken of uitgescholden voor "kankerjood". Op genoemde datum wil hij hier melding van maken bij de politie. Daar wordt hem gevraagd of hij bang is door de bejegeningen. De melder geeft aan dat dat niet het geval is. Tot zijn verbazing laat een agent daarop weten in dat geval geen melding te kunnen opnemen. CIDI adviseert de melder om toch terug te gaan om een aangifte te laten opnemen.

34

Monitor antisemitische incidenten 2021

5.1.4 Telefoon Scheldpartijen over de telefoon, per sms en in WhatsApp vormen een aparte categorie. De dader is in deze categorie veelal een bekende van het slachtoffer omdat hij of zij beschikt over het telefoonnummer van degene tegen wie de uitingen zijn gericht. In 2021 kwamen hier 9 meldingen over binnen, in 2020 waren dat er 4.

7 april Een vrouw (melder) wordt sinds een tijdje gestalkt door een onbekende die haar telefoonnummer heeft weten te bemachtigen. Na enig moment richt hij zich in zijn spraakberichten op de Joodse identiteit van de vrouw, met opmerkingen als "Jij, vies, vuil Joods tyfus kutwijf, ik ben zo klaar met je, ik ga er wat aan doen". De vrouw wil aangifte doen tegen de stalker. 23 april Een vrouw (melder) krijgt onenigheid met een aannemer die ze had ingehuurd voor een klus aan haar huis in Delft. In haar SMS-contact ontvangt ze het volgende bericht van de aannemer - die schijnbaar op de hoogte is gekomen van de Joodse identiteit van de melder:

10 mei Op genoemde datum wordt in verschillende media bericht dat een IKEA-filiaal in Nederland gebruik heeft gemaakt van gele stickers voor bezoekers die om medische redenen geen mondkapje dragen. De actie veroorzaakt al snel ophef en IKEA biedt excuses aan. Iemand belt CIDI met het verzoek om de actie te veroordelen als antisemitisme. Nadat een medewerker uitlegt waarom CIDI dat niet doet, krijgt hij toegeschreeuwd: "Hoe halen jullie het in je fucking hoofd? Dit keer komen ze voor ons, niet voor jullie! Dit is precies hetzelfde fascisme als 80 jaar geleden! Jullie spuiten in Israel iedereen in met een experimenteel vaccin, dat is gewoon Zyklon B!"

35

Monitor antisemitische incidenten 2021

17 mei Een man uit Rotterdam, publiekelijk bekend als lid van de Joodse gemeenschap, krijgt een voicemailbericht van een onbekende die het volgende inspreekt: “Hallo, ik ben […] en, tjsa, ik ben een nazaat van een nazi. Ik weet dus waar ik het over heb als ik het over nazisme heb. Daarom wil ik jullie een gewetensvraag stellen. Sinds 1917, hoeveel Palestijnen zijn er door Joden vermoord? Sinds 1917? Dus niet sinds 1948, en niet alleen in Palestina of in Israel. Sinds 1917 – hoeveel mensen zijn er dóór Joden vermoord? Zijn dat er ook een miljoen? Dat is een gewetensvraag! Waarom mag jij wel vermoorden, en waarom mag je niet vermoord wórden? O en trouwens, jullie hebben de bijbel verkeerd uitgelegd. Het is niet aan jullie gegeven, Israel. Nee, je mag er gebrúik van maken. Dat betekent niet dat het van jou is en dat je alles kapot mag maken. Als een kleuter ben je dan, als je dat denkt! Ja, echt, er zijn 7.000 jaar oude … [onverstaanbaar] Trouwens, Mozes was ook al een moordenaar. Weet je nog? Grappig he? Waarom mogen jullie wél moorden?” 7 juni CIDI wordt gebeld vanaf een onbekend nummer. Een man van vermoedelijk middelbare leeftijd vraagt wat de positie van CIDI is “ten aanzien van Rothschild en Rockefeller”.

Als snel blijkt dat de man heilig gelooft in complottheorieën over de ‘Rothschilds’ (“ze hebben alle centrale banken in handen, en alle media”) en de Rockefellers (“ze hebben Zyklon B aan de nazi’s verkocht”) en over Hitler (die “Joods bloed” zou hebben). Na enig doorvragen laat hij weten dat hij zich in die onderwerpen heeft verdiept met boeken van Robin de Ruiter en “bronnen op internet". 6 september Een Joodse man (melder) wordt uitgedaagd via whatsapp met enkele foto's van Auschwitz, met daarbij de tekst: "Kijk, plaatjes van je oude huis. Ik heb veel vette foto's. Veel vierkante meters, rijke guy!" 13 september Een vereniging voor senioren in Enschede meldt op haar website te verwachten dat geïnteresseerden in fysieke evenementen gevaccineerd zijn. Een beller neemt contact op om uitleg te vragen, en zegt tegen een bestuurder dat dit "discriminatie" is. De beller gaat verder door te zeggen dat dit "hetzelfde is als wat er met de Joden in de Tweede Wereldoorlog werd gedaan". De bestuurder aan de telefoon werd hierop kwaad en beëindigde het gesprek. De beller bestookte nadien de e-mailadressen van de stichting met antisemitische memes. 14 oktober Een man (melder) wordt gebeld vanaf een anoniem nummer.

De beller beschuldigt de melder ervan zijn brommer te hebben gestolen en roept onder andere "je bent een Jood", "je bent homo", "ik kom je in je kont neuken", "zeg dan waar je woont" en "alle Joden zijn oplichters". De melder herkent de beller niet, en hij vermoedt dat zijn nummer via-via bij de beller terecht is gekomen. De melder is zelf Joods, onbekend is of hij daarom doelwit is van de belager. 12 december Een melder krijgt een telefoontje vanaf een onbekend nummer. De anonieme beller (volgens de melder met een Twents accent) vraagt naar "je dochter Anne". (De melder in kwestie heet Frank van achternaam). Wanneer de melder aangeeft geen dochter te hebben met die naam, begint de beller een verhaal af te steken over "Het Achterhuis". De melder verbreekt de verbinding.

36

Monitor antisemitische incidenten 2021

5.2

Vandalisme

Onder ‘vandalisme’ registreert CIDI vernielingen en bekladdingen van Joodse doelen, maar ook bekladdingen die beledigend zijn ten aanzien van Joden op plekken in de openbare ruimte. Het gaat om fysieke maar nietvernietigende aanvallen op gebouwen, monumenten en begraafplaatsen met een Joods karakter. In 2021 kwamen vernielingen van specifiek Joodse doelen 4 keer voor tegenover 5 keer in 2020. In 2021 zijn er 4 bekladdingen van Joodse doelen geregistreerd, terwijl het er in 2020 4 waren. Het totale aantal aan vernielingen en bekladdingen was 21 in 2021. In 2020 waren dit er 15.

5.2.1 Vernieling van Joodse doelen 18 februari Van een voordeur van een studentenwoning in Maastricht wordt een mezoeza, een traditionele koker aan de deurpost, vernield. Naast de plek waar deze eerst hing, is nu een hakenkruis gekerfd. De student die in de studio woont (melder) treft de gebroken mezoeza op de grond aan wanneer hij thuiskomt. De student is open over zijn Joodse identiteit en zet zich binnen studentenkringen in tegen antisemitisme. Het gaat duidelijk om een gerichte aanval op hem, maar zelf laat hij weten dit te zien als een aanval op de Joodse studentengemeenschap in het algemeen (die in Maastricht klein is, maar wel actief). 23 augustus Een vrouw (melder) woont in een rustige straat in Utrecht, waar bewoners sinds een tijdje klachten hebben over een groep jongeren die voor overlast zorgt. Zo worden er regelmatig kliko's omver gegooid. Op genoemde datum wordt het raam van de woning van de melder bekogeld met grind. Meerdere buren zien hoe de groep jongens uit één tuin kiezels oprapen en die vervolgens verderop tegen de ruit gooien. Achter die ruit staat tijdelijk (bij uitzondering) een chanoekia, een traditioneel Joodse kandelaar. Precies op die plek wordt er een barst in de ruit gegooid. De chanoekia is vanaf de straatkant goed zichtbaar. In de straat wordt alleen de voorruit van de melder bekogeld.

Met behulp van camerabeelden van een buurman kunnen de daders worden geïdentificeerd door de politie. Het blijkt te gaan om heel jonge jongens. 17 oktober Bij het Monument Kamp Molengoot worden bloemen vernield die eerder zijn gelegd bij een herdenkingsceremonie. Het monument herinnert aan de meer dan 190 Joodse mannen die er tijdens de Tweede Wereldoorlog te werk werden gesteld om een kanaal te graven. Ze werden daarna in 1942 allemaal weggevoerd naar Kamp Westerbork. Bron: ‘Woede over vernielingen bij Joods monument in Hardenberg: ‘Puur antisemitisme’’. De Stentor, 19 oktober 2021 11 november Een man (melder) woont in een woning in Rotterdam. Zijn mezoeza (een traditionele koker aan de buitenkant van de deurpost) wordt vernield en weggehaald. Dat kan in dit geval alleen met gereedschap - de mezoeza zat stevig vast in de muur. De melder vermoedt daarom een gerichte actie. Een mezoeza heeft nagenoeg geen materiële waarde.

37

Monitor antisemitische incidenten 2021

5.2.2 Bekladdingen van Joodse doelen 15 mei Rondom een anti-Israeldemonstratie in Maastricht wordt de synagoge in de binnenstad beplakt met stickers. De conciërge van het gebouw (melder) treft ze na de demonstratie aan op een aantal ramen en op de gevel, waaronder stickers met hakenkruizen erop. Hij verwijdert ze meteen zonder er eerst foto’s van te maken. 16 mei Het Joods monument in Cuijk wordt beklad met witte verf en de tekst "Free Palestina". De witte verf is geklad op het deel van het monument waar deze tekst te lezen is: "tussen 1940 en 1945 werden zij uit ons midden weggehaald omdat zij Jood waren". Bron: ‘Joods monument in Cuijk beklad met verf en tekst 'free Palestina'. NOS, 16 mei 2021 19 mei Op de muur van de Joodse begraafplaats in Winterswijk worden posters geplakt met de tekst "Palestinian Lives Matter", met daaronder een anti-Israel hashtag die op sociale media wordt gebruikt. Een buurtbewoner die zelf de posters wil weghalen meldt dat ze met hardnekkige contactlijm zijn vastgeplakt, wat de klus erg moeilijk maakt. 25 mei Het Joods oorlogsmonument in Vlissingen wordt beklad met eieren. Uit foto's blijkt dat er een ei tegen de davidster op de steen is gegooid, van waaruit eigeel en eiwit over de onderstaande namen is gevloeid. De namen zijn van Joodse Vlissingers die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord.

38

Monitor antisemitische incidenten 2021

5.2.3 Overige vernielingen en bekladdingen 26 januari In Joure (Friesland) wordt een muur beklad met de tekst "COVID = fake" met daarbij een davidster met de tekst "Jood" in het midden geschreven. Bewoners uit de buurt doen al snel aangifte en laten de bekladding verwijderen.

18 april In Otterloo wordt een muur beklad met een hakenkruis en de tekst "Joden kanker". De melder heeft geen foto kunnen nemen. CIDI raadt hem aan de melding ook naar de gemeente te sturen, die er snel in slaagt de bekladding te verwijderen.

39

Monitor antisemitische incidenten 2021

21 mei Op tenminste zes locaties in verschillende steden, waaronder pal naast een synagoge in Amsterdam, worden posters geplakt met de tekst: "Israel's killing children again - Enjoy your weekend". Alle posters zijn ongeoorloofd geplakt, bijvoorbeeld op prullenbakken of over abriposters heen. Het statement "Israel's killing children" is bijzonder cynisch ten tijde van het oplaaiende conflict met Hamas, dat evengoed ervan beticht kan worden dat het kinderen probeert te vermoorden. Het is niet feitelijk onjuist. Met het woordje "again" erbij wordt echter gesuggereerd dat het moorden van kinderen inherent is aan Israels bestaan, waarmee de boodschap moeilijk los gezien kan worden van het bloedsprookje. In veel gevallen is de poster bovendien opzettelijk rondom 'Joodse' locaties geplakt.

19 juni In een klein dorp nabij Arnhem wordt een Instagram-gebruikersnaam opgespoten met graffiti onder een viaduct langs een veelgebruikt fietspad. De gebruikersnaam is van een jongen die in de buurt woont. Naast de referentie naar hem, is ook de tekst "joden aan het gas" en "neger" geklad, samen met een hakenkruis en een davidster. Ondanks verschillende meldingen bij politie en gemeente blijft de bekladding staan. Een ouder van de betroffen jongen (melder) vraagt CIDI om contact te zoeken met de gemeente, waarna de graffiti wordt verwijderd.

40

Monitor antisemitische incidenten 2021

24 juli In het Rotterdamse Crooswijk wordt een muurschildering gespoten van ex-Feyenoordvoetballer Steven Berghuis. De speler wordt met een karikaturaal grote neus afgebeeld, schijnbaar gekleed in concentratiekamptenue, met een keppel op zijn hoofd en met een gele Jodenster op de borst. Naast hem wordt met grote letters de tekst "Joden lopen altijd weg" geklad. De muurschildering bevat zo vijf antisemitische symbolen. De gemeente reageert snel door de muurschildering te verwijderen. CIDI en Berghuis zelf doen aangifte van de bekladding. De politie pakt de zaak hoog op en maakt een opsporingsbericht. In oktober en december worden meerdere verdachten in de zaak aangehouden. 2 augustus Een vrouw (melder) stopt tijdens een fietstocht langs het IJmeer bij een uitkijkpost. Op een ijzeren stang ziet ze de volgende teksten geklad in blokletters: “Kkmoslims rot op”, “dood aan de Joden” en “help ons”. CIDI adviseert de melder om de gemeente te verzoeken de bekladding te verwijderen.

5 augustus Een vrouw (melder) loopt door een park in Diemen. Ze ziet een afvalcontainer met de volgende bekladding op de deksel: "JODEN NEGERS + MOSLIMS ZIJN WERELDVERZIEKERS BLOEDVERZUIGERS, WIJ SLAVEN DANKZIJ KERK" 8 augustus Een man (melder) in Dieren woont dichtbij een straathoek waar sinds kort een groep hangjongeren vaak samenkomt. De man merkt dat er drugs worden gebruikt en hij heeft last van geluidsoverlast. Ook stoort hij zich aan graffiti die is aangebracht op de muur met leuzen als "kk Israel", "kk Joden" en "kk homo". Hij meldt dit bij de politie. Een agent koppelt echter terug daar geen 'discriminatie' in te zien, en het dus te gaan behandelen als algemene graffiti. De melder maakt zich kwaad om die reactie.

41

Monitor antisemitische incidenten 2021

9 september Een reiziger op een tram in Amsterdam (melder) ziet in de tram een grote sticker van een Amerikaanse vlag, waarop de sterren linksboven zijn vervangen door een grote davidster. In iedere rood-witte lijnen staat een antisemitische leus, zoals "New Jew World Order", "Lying Jewish Media", "Homosexuality and Feminism" en "Destruction of the Nuclear Family". CIDI neemt contact op met vervoersbedrijf GVB, dat de sticker direct opzoekt om te verwijderen.

13 september Op de stoep voor een nagelstudio in Den Haag wordt een groot hakenkruis gespoten met graffiti. Daarnaast staat de tekst "Hamas" en "KKJood". De eigenaar van de zaak reageert verbaasd, aangezien hij of zijn familie helemaal niet Joods zijn. Bron: ‘Hakenkruizen op stoep gekalkt voor nagelstudio’. Omroep West, 13 september 2021 15 september Een man loopt over straat langs de synagoge van Tilburg. Terwijl hij het gebouw passeert, spuugt hij richting een beveiligingscamera van de synagoge, en loopt weer door. Het Joods-religieuze karakter van het gebouw is vanaf de buitenkant duidelijk zichtbaar. Het incident wordt waargenomen door omstanders, die naar het gebouw gaan in verband met Jom Kippoer, een heilige dag op de Joodse kalender. Uiteraard was het voorval ook terug te zien op de cameraopnames. 14 november In de Rotterdamse buurt Blijdorp wordt tot twee keer toe een muur van een flatgebouw beklad met de tekst "Joden gaan eraan", eenmaal eind oktober en opnieuw op genoemde datum. Een oplettende voorbijganger maakt beide keren melding bij de gemeente, die de bekladding laat weghalen.

42

Monitor antisemitische incidenten 2021

29 november In het centrum van Amsterdam worden posters geplakt van een extreemrechtse antisemitische groepering genaamd 'Yongebroeren'. De posters hebben onder andere afbeeldingen van de 'happy merchant'-meme en een portret van Adolf Hitler, met verwijzing naar hun kanaal op Telegram. Ook wordt de documentaire 'Europa: The Last Battle' aangeprezen, die antisemitische complottheorieën propageert.

5.3

Incidenten in de directe omgeving

Incidenten in de directe woon-, werk- of schoolomgeving zijn vaak onderdeel van een bredere sociale interactie. In 2021 zijn er 33 incidenten geregistreerd. In 2020 waren dit er 29.

5.3.1 Buren, kennissen en familie In 2020 werden 15 meldingen geregistreerd in deze categorie. In 2020 waren dat er 16.

16 januari Op een motorkap van een geparkeerde auto in Amsterdam-Zuid wordt het woord ‘JUDE’ in blokletters getekend in de sneeuw. De eigenaar van de auto is een oudere man die aan de straat woont. Zijn familie (waaronder de melder) vermoedt dat zijn Joodse identiteit bekend is, bijvoorbeeld door post van een Joods magazine dat hij al jaren ontvangt. Zo laat de melder weten dat hij vroeger een mezoeza had, een traditionele koker aan de buitenkant van zijn deurpost, maar dat hij deze heeft weggehaald uit angst voor intimidatie. 19 februari Een vrouw (melder) is bij haar dochter op bezoek voor een sjabbatmaaltijd. Er zijn meerdere gasten uitgenodigd. Een van hen, een man, begint tijdens het gesprek de melder uit te schelden en zegt dat zij haar ‘Joodse gif voor zich moet houden’. Hij herhaalde de tirade meermaals, en richtte zich ook tegen de dochter, bij wie dit thuis afspeelt. De gast werd verzocht te stoppen, maar ging daarop juist verder met zijn uitingen, totdat hij gesommeerd werd het huis te verlaten. De moeder en dochter zijn onaangenaam verrast en erg ontdaan. De man die de uitingen deed blijkt lid te zijn van een messiaanse gemeente. Ze besluiten het incident hierbij te laten en alleen melding te maken. 43

Monitor antisemitische incidenten 2021

12 maart Een man (80, melder) heeft een schoonzoon die heilig gelooft in 'zionistische' complotten. In gesprekken met de familie heeft hij het over ‘zionisten die de wereld willen overnemen’, waarvan hij onder meer de melder wil overtuigen. De melder en zijn vrouw voelen zich radeloos en bedroefd. 7 mei Een moeder (melder) merkt dat haar zoon (13) in de appgroep van een aantal jongens steeds vaker wordt uitgescholden met woorden als “kkjood” of “gasjood”. Het was tot voor kort een vriendengroep van de zoon, wiens Joodse afkomst bij de jongens bekend is. Hij kent ze uit de buurt en van school. De moeder trekt aan de bel bij de andere ouders. Eén van hen reageert afkeurend, maar de overige ouders blijven ondanks inspanningen van de melder onverschillig. De zoon van de melder besluit uiteindelijk het contact met zijn vroegere vrienden te verbreken en hun antisemitische uitingen te negeren. Wanneer hij hen tegenkomt roepen ze weleens "kankerjood" tegen hem, of iets in die trant. De melder vindt het moedig van haar kind dat hij dit weet te negeren, maar constateert bedroefd dat antisemitisme “diep geworteld is in de Nederlandse samenleving”. 25 mei Een man (melder) staat in een McDonald’s te wachten om een bestelling te doen. Omstreeks deze datum hebben de coronamaatregelen grote gevolgen voor de openingstijden van winkels en restaurants.

De melder hoort naast hem in de rij een vader praten met zijn kinderen. Zijn jonge dochter vraagt waarom McDonald’s "wel open mag zijn" (in tegenstelling tot veel andere winkels en restaurants). De vader antwoordt, op agressieve toon (aldus melder): “Omdat McDonald’s van de Joden is”. De melder herkent de opvallende uitspraak als antisemitisch. Hij voelt zich machteloos en wil het voorval bij CIDI gemeld hebben.

44

Monitor antisemitische incidenten 2021

27 juni Een vrouw (melder) zoekt een studentenkamer en schrijft de auteur van een online advertentie aan. Ze voldoet aan de criteria die gesteld worden aan een nieuwe huisgenoot, dus vraagt ze of ze kan komen voor een bezichtiging. Daarop krijgt ze de volgende tegenvraag:

De melder vindt de vraag oneerlijk, en legt dat duidelijk en netjes uit aan ‘Emma’ (niet de gebruikersnaam van de persoon). Ze legt uit dat haar (onterecht veronderstelde) politieke standpunten niet van belang zouden moeten zijn. Ze ziet dat ‘Emma’ haar indruk moet hebben gekregen uit een post van de melder in (maar liefst) 2014. Ze deelde toen een video die de bombardementen van Hamas destijds veroordeelde, maar niets met propaganda te maken had. De melder wordt vermoedelijk (ook online) herkend als Israelische. Het afkeuren van terreurcampagnes van Hamas is wat haar betreft nauwelijks politiek te noemen. Op de reactie reageert ‘Emma’ als volgt:

De melder is niet meer geïnteresseerd in een kamer met ‘Emma’ als huisgenoot. Toch is ze ontdaan door de behandeling die ze kreeg. Na een melding wint CIDI informatie voor haar in over haar situatie, op basis waarvan ze wordt aangemoedigd om aangifte te doen. 19 juli Een vrouw (melder) wordt - net als veel anderen in haar straat - geconfronteerd met een buurman die regelmatig voor overlast zorgt. De aanleiding is niet bekend, maar duidelijk is dat de buurman mentale problemen heeft. Op genoemde datum stormt hij de tuin van de melder in, schijnbaar om haar katten te verjagen. Vervolgens bonkt hij op de voordeur van de melder, en roept daarbij onder andere "Daar heb je die vuile kankerhoer weer" en "kankerjood".

45

Monitor antisemitische incidenten 2021

2 augustus Een vrouw (melder) en haar dochter (10) huren samen met een bevriend stel en hun dochter (10) een vakantiehuis. Op een van de vakantiedagen wordt pizza met salami besteld. De dochter van de melder geeft aan geen salami te eten, vanwege haar wens om koosjer te houden. Hierop begint de vader van het andere stel een reeks opmerkingen tegen haar te maken in de trant van "eet dit even op en over twee weken ben je niet meer Joods". Hij heeft het over "Jodenstreken" en "Jodenfooien", en zegt dat een bat mitswa kindermishandeling zou zijn. De sfeer wordt grimmig, maar de meldster besluit om conflicten uit de weg te gaan totdat ze met haar dochter vroegtijdig vertrekt. Nadat ze dat aankondigt, wordt de door het stel ervan beschuldigd geld te hebben gestolen. Ze dreigen met aangifte van diefstal tegen de melder. 7 augustus Een vrouw (melder) woonachtig in de buurt van Haarlem wordt door een van haar buren onterecht beschuldigd van het niet opruimen van hondenpoep van haar hond. In een app laat de betreffende buurvrouw weten dat de straat, met deze melder, een "NSB-laantje" zou zijn. "De geschiedenis gaat zich herhalen op nr. 22" (het adres van de melder), voegt ze eraan toe. De buren hebben weet van de Joodse afkomst van de melder en haar gezin. 24 augustus Een man (melder) heeft op de voetbalclub een gesprek met een teamgenoot.

Het komt ter sprake dat de melder een begripvolle houding heeft over Israels regeringsbeleid. De teamgenoot laat weten dit zeer "fout" te vinden. Hierop vraagt de melder waarom. De teamgenoot verduidelijkt: "Nou ja, de Joden dan". De melder vraagt hoe een volk in algemene zin "fout" kan zijn. De teamgenoot antwoordt: "Laat ik het zo zeggen, alle volkeren hebben wel eens wat meegemaakt. Maar de Joden leren er wel te weinig van". De stelling dat ‘Joden beter zouden moeten weten vanwege hun geschiedenis’ maakt gebruik van de logica van ‘victim blaming’, door moreel superieur gedrag te verlangen van slachtoffers. Het is antisemitisch te noemen omdat het een groep wegzet als kwaadaardig en hen daarbij reduceert tot hun Joodse afkomst. 1 september Een man en vrouw (melders) komen met hun kind wonen in een nieuwe buurt in Rotterdam. Ze stellen zich netjes voor aan de buren, een echtpaar op leeftijd, en onderhouden goede banden met hen. Na een incident waarvan de auto van de melders door de buren wordt beschadigd, raakt de band echter bekoeld. De buurman maakt regelmatig vijandige opmerkingen waarin hij nazi's en de Tweede Wereldoorlog aanhaalt. Hij en zijn vrouw hebben weet van de Joodse afkomst van de melders. Ook gebeurt het regelmatig dat de man opzichtig zijn nieuwe buren filmt wanneer ze in de achtertuin zijn.

Wanneer de melders merken dat hij hun kind filmt terwijl deze in de achtertuin aan het spelen is, besluiten ze de politie daarvan in te lichten. Op genoemde datum komen er politieagenten om de melding te onderzoeken. Het oudere paar weigert mee te werken aan een verhoor en valt de agenten lastig, totdat ze herhaaldelijk gesommeerd worden om binnen hun woning te blijven. De vrouw van het paar verklaart haar aversie tegen haar buren, en roept: "Ik sla z'n harsens in, zijn vuile vuile smerige Joodse kop!". Als ze wordt aangesproken op het discriminatoire karakter daarvan, roept ze "Ik houd van Jezus!". De man en vrouw krijgen uiteindelijk een straf opgelegd van het OM. 9 september Een vrouw (melder) woont in een studentenhuis. Een van haar huisgenoten is werkzaam bij een universiteit. Ondanks zijn vele kwalificaties geeft hij uiting aan zijn geloof in antisemitische complottheorieën rondom 9/11. Hij zegt onder meer dat "de Joden achter 9/11 zaten", want "viel je niet op dat die dag geen Joden op kantoor waren?". "De Joden" zouden dat volgens hem doen om moslims in een kwaad daglicht te stellen. De vrouw probeert kritische vragen te stellen, maar daarop reageert de man agressief. De vrouw benadrukt in haar melding dat ze altijd zeer op haar hoede is geweest om in haar omgeving kenbaar te maken dat zij Joods is, en dat deze ervaring voor haar bewijst dat dat "helaas wijs is". 46

Monitor antisemitische incidenten 2021

11 september Een vrouw (melder) wordt door een kennis in een gesprek beschuldigd voor "vuile Jodenstreken". Vanwege haar Joodse afkomst zou bij haar "alleen geld belangrijk zijn". De melder schrikt er erg van, ze is nog niet eerder zo direct op antisemitische wijze uitgemaakt. 15 september Een vrouw (melder) heeft last van haar buurman, die stalkergedrag vertoont richting haar. De man is van hogere leeftijd, de melder is van middelbare leeftijd. De man installeert camera’s die schijnbaar op het huis van de melder zijn gericht, de melder ziet hem vaak in zijn tuin langere tijd naar haar woning kijken. Op genoemde datum passeert de buurman de melder voor hun woningen, en zegt “Joden horen niet in zo’n groot huis te wonen”. De melder lukt het niet hem hierover aan te spreken, om te begrijpen wat hem motiveert zo’n opmerking te maken. Eerder ze de man horen zeggen “kijk die Joden eens branden”, naar aanleiding van een woningbrand bij andere buren die van Joodse afkomst zijn. De man heeft weet van de Joodse afkomst van de melder en haar familie. De vrouw vindt de stalking vervelend en moeilijk om mee om te gaan, maar het raakt haar vooral dat de buurman haar daarbij aanvalt op haar Joodse afkomst. 27 oktober Een man (melder) wordt op Instagram geconfronteerd met de volgende 'story' van een kennis:

De man schrikt van de inhoud van de berichten, die hij als antisemitisch herkent. Daarin wordt gesteld dat de Holocaust een complot zou zijn om andere rampen, zoals de Holodomor, te maskeren. Hij had niet achter deze kennis gezocht dat zij dergelijke inhoud zou willen delen. 47

Monitor antisemitische incidenten 2021

5.3.2 School De meeste incidenten in deze categorie vinden plaats in de context van pesterijen die over een langere periode plaatsvinden. Uit gesprekken met ouders en scholen blijkt dat scholen soms huiverig zijn om een racistisch of antisemitisch aspect aan te pakken, en incidenten afdoen als ‘het niet lekker in zijn of haar vel zitten’ van een leerling. CIDI adviseert ouders om discriminatie en uitsluiting altijd bij de schoolleiding ter sprake te brengen en doet dit soms ook zelf (enkel op verzoek van melders). De ontwikkeling over de laatste jaren van incidenten in deze categorie laat zien dat het gebruik van sociale media en de continue bereikbaarheid per mobiele telefoon het bereik van pesterijen en het effect ervan op de slachtoffers vergroot. In 2021 telde CIDI 13 incidenten op of rond scholen. Een sterke stijging ten aanzien van 2020, toen er 3 werden geteld.

8 maart De hybride les van een HAVO-4 klas op een reformatorische school in Utrecht (provincie) wordt binnengedrongen door een kind van buiten de school, die het lukt om digitaal in de les te komen. Hij stuurt teksten als "stomme kankerjoden" en "Hitler is mijn vriend" in de discussieruimte. Het lukt hem langere tijd om door te gaan met zijn actie, omdat de leraar nog niet doorheeft hoe ze de indringer permanent kan verbannen. Een aantal andere leerlingen die digitaal meedoen lachen om het voorval en spelden demonstratief een gele ster op voor hun webcam. Het voorval vindt plaats tijdens een les uit een reeks waarin Jodendom en antisemitisme als thema worden behandeld. De leraar meldt het voorval bij CIDI en de schoolleiding. Laatstgenoemde lukt het om achteraf in te grijpen met strafmaatregelen voor de betrokken kinderen. CIDI adviseert om daarnaast het incident te bespreken met de klas. 16 mei Een jongen X (10) (melding van ouders) is met zijn vriend bij een skatepark in Bussum. Een groepje van drie andere jongens komt op ze af; één van herkent de jongen X van school en weet vermoedelijk van diens Joodse en Israëlische afkomst. Ze roepen dat hij moet oprotten omdat hij Israëlisch is, want "de duivel woont in Israel". Ook wordt hij uitgescholden in het Arabisch.

17 mei Een jongen in groep 8 van een basisschool in Amstelveen wordt sinds het oplaaien van het conflict tussen Israel en Hamas steeds vaker uitgescholden vanwege zijn Joodse en Israelische afkomst. Een aantal kinderen in de klas, vooral jongens, roept regelmatig "Free Palestina" naar hem, maar al snel ook dingen als "kankerjood". Na een aantal dagen begint de groep pestkoppen het beste vriendje van de jongen onder druk te zetten om niet meer met hem om te gaan. Ze hebben succes, tot groot verdriet van de jongen. De moeder maakt melding bij de school en bij CIDI, nadat de directe leerkracht niet in staat blijkt de praktijken een halt toe te roepen. De schoolleiding neemt de pesters apart en dreigt hen te schorsen als ze weer in de fout gaan. Het pesten en schelden stopt daarmee; de klasgenoten laten de jongen met rust, maar echt comfortabel voelt het niet aan. Naast geschrokken, is de moeder ook verbaasd. De school heeft "de mond vol" van diversiteit, toch is het al de tweede keer dat een kind van haar juist op die school met antisemitisme te maken krijgt.

48

Monitor antisemitische incidenten 2021

17 mei (twee incidenten) Tijdens het oplaaiende conflict tussen Israel en Hamas merken veel ouders van Joodse schoolkinderen dat hun kind antisemitisch wordt bejegend, of angstig is dat fervent 'anti-zionisme' in de klas in antisemitisme omslaat. Zo krijgt een meisje op school te horen: "jouw familie vermoordt mensen en jouw moeder doet dat ook", vanwege diens vermeende Israelisch-Joodse afkomst. Een ander meisje werd onder druk gezet om 'positie' te kiezen in het conflict. Naar aanleiding van haar reactie wordt over haar gezegd in een groepsapp van de leerlingen: "ze hadden haar moeten vergassen". Bron: ’Mijn kind wil niet meer Joods zijn’. NIW, 14 juni 2021 22 mei Een moeder (melder) merkt dat haar kind met klasgenoten in een appgroep zit waar veel antisemitische en pornografische memes worden gepost. De melder richt zich tot de schoolleiding om aan te dringen op een snelle reactie. De school waarop de melder haar kind heeft, besluit uiteindelijk de jeugdpolitie in te schakelen voor voorlichting aan de leerlingen. 8 juni Een meisje in groep 8 van een basisschool in Amstelveen wordt sinds het oplaaien van het conflict tussen Israel en Hamas meerdere malen antisemitisch bejegend door twee jongens in haar klas. Het begint onopvallend, met een vraag van de jongens waaruit ze bevestigd menen te krijgen dat het meisje Joods zou zijn.

Vermoedelijk hebben ze een hint opgevangen van een Joodse affiniteit van hun klasgenoot, hoewel zij zich eigenlijk nauwelijks van die affiniteit bewust is en zichzelf niet als Joods identificeert. Opmerkingen lopen vervolgens uit de hand en gaan over in pesterijen. Na een aantal dagen krijgt het meisje dingen toegeroepen als “jammer dat de tweede wereldoorlog niet gelukt is”, “je bent een vieze Jood”, “Israel bestaat niet, het is Palestina, de Joden moeten oprotten” en “Je moeder is een hoer”. Een meisje met wie het slachtoffer omgaat heeft een islamitische achtergrond, net als de twee pesters. Na verloop van tijd wordt ook zij onder druk gezet met opmerkingen als "Je mag niet met [...] praten, zij is de duivel". Zodra de gebeurtenissen aan het licht komen, maken de ouders van het slachtoffer melding bij de school. Die besluit de ouders van de pesters uit te nodigen voor een gesprek, maar ze koppelen ook terug naar de melders dat de jongens "het niet zo hadden bedoeld". De melders maken zich zorgen om de reactie van de school, die erg mild overkomt. Ze zijn bang dat hun dochter het signaal krijgt dat mensen gemakkelijk weg kunnen komen met zulk gedrag. Ze vragen CIDI om met de school in gesprek te gaan. Uiteindelijk wordt CIDI gevraagd om een les te verzorgen voor de klas in het algemeen over uitsluitingsmechanismes, en wat mensen ertegen kunnen doen.