01 - Bijlage 01 - Rapport Recreatievaart Amsterdam - Royal HaskoningDHV.pdf

Uit interviews met gebruikersgroepen en THOR komt naar voren dat er naar inschatting minder boten in de stad liggen. Waar voorheen een krapte van ligplaatsen bestond, ontstaat nu meer ruimte. Volgens het cluster dienstverlening van de gemeente, kan een duidelijke aanleiding hiervoor de recente prijsstijging van de vignetten zijn. De geïnterviewde verhuurders van onbemande passagiersvaart (de huursloepen zonder schipper) vermoeden dat een deel van de voormalige booteigenaren er nu voor kiezen om regelmatig een sloep te huren in plaats van het hebben van een eigen boot. Sinds 1 januari 2022 is er een doorvaartvignet ingevoerd; alle pleziervaartuigen die door de Amsterdamse binnenwateren willen varen zonder af te meren, en geen BHG-vignet hebben, hebben een doorvaartvignet nodig. Er mag altijd worden afgemeerd tegen betaling van 30 euro per 24 uur. Bij aanschaf van het doorvaartvignet mag eenmaal gratis worden afgemeerd, middels een voucher. Het is niet toegestaan te overnachten aan boord van het vaartuig. De invoering van het doorvaartvignet zal een completer beeld scheppen van het totaal aantal unieke pleziervaartuigen dat de stad bezoekt, en de vaarintensiteiten in de stad, aangezien deze vignetten ook zullen worden meegenomen in het automatische telsysteem binnen de Digitale Gracht. Naar schatting is de totale groep pleziervaartuigen dat de stad in een jaar opzoekt ca.

12.000 – 15.000 boten. Dit is een grove schatting gebaseerd op het huidige aantal pleziervaartvignetten van ca 7000 en de waarneming dat ca 55% van de pleziervaartuigen een vignet heeft 14. Dit betreft een deeljaar, waarvan de resultaten mogelijk verstoord zijn door de effecten van de Coronapandemie, en het feit dat de meting pas op 6 juli 2020 is gestart in verband met de transitie van de administratieve BHG-taken van Waternet naar de directie Dienstverlening en het opnieuw inrichten van het BHG-registratie- en uitgifteproces. Verder onderzoek wordt aangeraden om de omvang van de pleziervaart in Amsterdam beter inzichtelijk te maken (zie Hoofdstuk 5). De invoering van het doorvaartvignet kan waardevolle informatie verschaffen.

14

Gerapporteerd in de Grachtenmonitor 2020, op basis van BHG-controles over 2020 t/m het derde kwartaal. Het betreft het aandeel van de gecontroleerde vaartuigen waar bij de eerste controle geen betaald of een ongeldig vignet werd aangetroffen (257 vaartuigen van 564 gecontroleerde vaartuigen, hiervan zijn er vervolgens in de tweede controle 66 weggesleept).

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

24

Open

3.3.2

Gebruik en algemene karakteristieken

Algemeen Onderstaande bevindingen zijn gebaseerd op de context gegeven door andere gebruikers, aangevuld met de eigen kennis en ervaring van Royal HaskoningDHV. Er mag door de recreatievaart met maximaal 12 personen + 1 schipper gevaren worden (Uitzondering: het IJ, de Amstelroute (Oosterdok – Schippersgracht – Nieuwe Herengracht – Amstel) en de Kostverlorenvaart route (Westerkanaal – Singelgracht – Nieuwe Herengracht – Amstel). Gebruikers Er is een grote variatie in het type boten en het gedrag van gebruikers. Voor het merendeel van de gebruikers (particuliere booteigenaren) geldt het volgende: • • • •

Zij zijn relatief zuinig op hun vaartuig, redelijk bedreven in de besturing van hun vaartuig, prima bekend met de vaarregels en over het algemeen goed in de navolging ervan, en tonen begrip voor andere gebruikersgroepen.

Echter, deze gebruikersgroep omvat ook een deelgroep die (in het vaarseizoen) met grote regelmaat overlast veroorzaakt, zo blijkt uit interviewgesprekken. Voor deze deelgroep geldt het volgende: • • •

Een ‘asociale’ houding naar anderen, slecht begrip van de algemene vaarregels of onwelwillendheid om deze te volgen, weinig begrip voor snelheidsbeperkingen en geluidsbeperkende regels

Interactie met andere vaarweggebruikers De pleziervaart is een grote groep en is aanwezig op vrijwel al het Amsterdamse binnenwater. Deze groep kent dan ook veel interactie met de andere vaarweggebruikers welke in de regel goed verloopt. De pleziervaart kenmerkt zich over het algemeen door: • • •

Een goede manoeuvreerbaarheid. Het betreft over het algemeen geen grote schepen en de bestuurders hebben vaak voldoende ervaring met het eigen schip en hebben het schip goed onder controle. Een ontspannen houding. Deze groep bestaat over het algemeen uit mensen die het varen als ontspanning zien en daardoor niet gehaast zijn en andere gebruikers niet opjagen. Een flexibele routebepaling. Vaak is de exacte route ondergeschikt aan het doel van ontspanning. Hierdoor vermijdt een deel van deze groep vaak juist de drukte en wordt er makkelijk van de route afgeweken als het ergens te druk begint te worden. Desondanks blijft het zo dat met name de historische binnenstad een aantal locaties heeft die graag bezocht worden, ondanks de drukte. Tevens is het zo dat er een grote groep gebruikers bestaat die de drukte juist opzoekt vanwege de gezelligheid, deze deelgroep stoort zich in principe minder aan de drukte en beperkte doorstroming.

Uiteraard, zoals hierboven aangegeven, worden er ook gebruikers in de pleziervaartgroep waargenomen die zich niet aan de vaar- en gedragsregels houden. Veel genoemde redenen tot overlast zijn asociaal gedrag en te hard varen. Uit de gesprekken ontstaat wel het beeld dat deze groep een minderheid van de totale pleziervaartgroep betreft. Overlast Illegale verhuur van particuliere boten zonder exploitatievergunning is, zo blijkt uit interviews met verschillende partijen, een notoire groep voor overlast op het water en voor omwonenden. Het betreft vaak

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

25

Open

grote sloepen die gebruikt worden om groepen feestende mensen te vervoeren. Dit kunnen verhuurde particulier boten zijn, boten van studentenverenigingen of vriendengroepen. Het is lastig te onderbouwen welke boten illegaal verhuurd zijn. Deze boten zijn vaak uitgerust met (al dan niet draagbare) muziekinstallaties en er worden regelmatig verdovende middelen (zoals alcohol) gebruikt. Mensen onder invloed veroorzaken in de regel veel vaker geluidsoverlast volgens de verschillende interviewpartijen. Daarnaast bevat de pleziervaart ook een groep die met schepen vaart die gemaakt zijn om hard te varen. Hoewel deze groep zich niet minder vaak aan de snelheidsbeperkingen houdt, veroorzaakt deze groep relatief veel golfslag die vervelend is voor gebruikersgroepen die daar gevoelig voor zijn, zoals roeiers en stand-uppaddelaars of bewoners van woonboten. De mate waarin golfwerking optreedt is niet alleen afhankelijk van de snelheid waarmee gevaren wordt. De rompvorm, waterverplaatsing en lengte van het vaartuig wegen ook mee. Snelle boten beschikken vaker over een rompvorm welke bij lage snelheden grote golfwerking kunnen hebben.

Aanwezigheid

Seizoensafhankelijkheid en verdeling over de dag Uit gesprekken met jachthavenbeheerders blijkt dat pleziervaartuigen meestal in het vaarseizoen en in de middag worden gebruikt op mooie (weekend)dagen. Over het algemeen wordt een ronde van ca. 2-3 uur gevaren, meestal in het centrum. Op de drukste dagen (bijvoorbeeld ten tijde van evenementen) vaart circa 50% van de pleziervaartuigen in de jachthavens van Amsterdam uit. Op normale, drukke (zomerse) dagen trekt circa 20% van de vaartuigen gelegen in jachthavens eropuit. De aanwezigheid door het jaar heen is dus sterk seizoensafhankelijk, zoals weergegeven in Figuur 3-6. In de winter vaart de pleziervaart weinig maar is deze niet volledig afwezig. In het voorseizoen neemt de aanwezigheid toe en in het naseizoen weer af. Het precieze verloop van de toe- en afname verschilt per jaar en is temperatuur- en weersafhankelijk.

Voors ei zoen

Va a rs ei zoen

Na s ei zoen

Figuur 3-6: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de pleziervaart over het jaar, inschatting op basis van telgegevens Digitale Gracht en typisch gebruik van pleziervaartuigen.

Een overzicht van de verdeling van aanwezigheid van pleziervaart in een druk weekend in de zomer van 2019 is gegeven in Figuur 3-7. Hier is goed te zien dat op vrijdag de piek drukte van de pleziervaart pas na werktijd valt waar deze piek op zaterdag en zondag in de loop van de middag ligt. Daarnaast is hier te zien dat de piekdrukte in de middag het grootst is op zondag maar dat men vroeger van het water gaat dan op vrijdag en zaterdag.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

26

Totaal geteld op alle locaties

Open

1400

Pleziervaart - 23-8-2019 Pleziervaart - 24-8-2019 Pleziervaart - 25-8-2019

1200 1000 800 600 400 200 0

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

0

Uur van de dag Figuur 3-7: Verdeling pleziervaart over de dag op vrijdag 23, zaterdag 24 en zondag 25 augustus. (tellingen Mobycon 23-25 Augustus 2019).

3.3.3

Vaargebied

Pleziervaartuigen komen voor op vrijwel al het binnenwater van Amsterdam. Pleziervaart op doortocht door Amsterdam concentreert zich op de Amstel- en Kostverlorenvaartroutes. Een overzicht van de geschatte intensiteit verdeeld over de stad is gegeven in Figuur 3-8. Deze globale inschatting is gemaakt op basis van opvattingen geuit in de gesprekken en telgegevens van Mobycon. De pleziervaartuigen met een ligplaats in een van de jachthavens in het oostelijk havengebied, Zeeburg en IJburg omvatten vaker grotere en snellere boten, welke minder vaak de stad ingaan en zich beperken tot het IJ en het IJmeer, waarbij zij de Oranjesluizen passeren. Er gelden geen beperkingen op het vaargebied voor de pleziervaart, buiten de doorvaartprofielen van de vaarwegen, het water waarvoor het vaartuig gekeurd is en het type vaarbewijs van de schipper. Overigens kan ook de snelheidsbegrenzing van 6,0 km per uur invloed hebben op het vaargebied.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

27

Open

Kostverlorenvaartroute (Staande Mastroute)

Amstelroute

Figuur 3-8: Indicatie drukte verdeling pleziervaart (Bron: tellingen Mobycon, figuur: RHDHV). De verschillende diktes van de lijnen geven een indicatie van de drukte op de vaarwegen. De oranje stippen geven de locaties van de jachthavens weer. Enkel de belangrijkste vaarwegen zijn gemarkeerd. Het overzicht van jachthavens is niet uitputtend.

3.3.4

Samenvatting interviews

Booteigenaren in de gebruikersgroep pleziervaart zijn, in overleg met de gemeente, niet geïnterviewd in het kader van dit onderzoek, aangezien deze zeer diverse groep een groot aantal particulieren betreft (een enkel interview geeft dan geen goede afspiegeling van de gehele groep). Onderstaande bevindingen zijn gebaseerd op de context gegeven door andere gebruikers. •

De pleziervaart vormt een grote en zeer diverse groep en is bepalend voor het beeld op de Amsterdamse binnenwateren. In weekenden met mooi weer trekken veel particuliere booteigenaren eropuit.

•

Over het algemeen is de pleziervaart op de hoogte van de regels en houden zij zich er ook aan. Pleziervaart die niet vaak in Amsterdam komt kan nog wel eens niet volledig op de hoogte zijn van de regels die specifiek in Amsterdam gelden.

•

Onder de pleziervaart op de Amstel bevinden zich volgens de geïnterviewde roeiverenigingen ook grotere motorboten die buiten de stad gehuurd zijn, welke regelmatig op de Amstel worden waargenomen. Deze boten varen volgens de roeiers regelmatig te hard en worden meestal gevaren door onervaren schippers die niet goed op de hoogte zijn van de regels of hun eigen snelheid. Deze groep trekt vaak grote golven wat vervelend is voor de roeiers en suppers.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

28

Open

•

Snelle boten (speedboten) komen ook voor op het Amsterdamse binnenwater. Deze groep vaart makkelijk te hard. Daarnaast is de vorm van deze type boten dusdanig, dat zij ook bij lage snelheid al snel hinderlijke golfbeweging veroorzaken.

3.4

Roeiboten

Roeien is een watersport met een lange historie in Amsterdam en specifiek op de Amstel. De Amstel biedt plaats aan een groot aantal zeer actieve roeiverenigingen. Belangrijk onderscheid in deze gebruikersgroep zijn de roeisloepen en de wedstrijdroeiboten, zie Figuur 3-9.

Figuur 3-9: Roeiboten in Amsterdam. Links: Roeisloep, rechts: (wedstrijd)roeiboten op de Amstel. Bron: Google.

3.4.1

Omvang

In totaal liggen er 15 roeisloepen aan de Amsterdamse binnenwateren, naar schatting varen er hooguit 10 tegelijkertijd, en dat is al vrij uitzonderlijk. De meeste (wedstrijd)roeiboten zijn eigendom van algemene- of studentenroeiverenigingen. Op piekmomenten varen er naar inschatting van de geïnterviewde verenigingen ca. 200 wedstrijdroeiboten op de Amstel. In totaal kennen de verenigingen ca. 6.500 leden. Daarnaast krijgen er ca. 1.000 tot 1.500 mensen per week roeiles via de enige commerciële roeiclub Roeicentrum Berlagebrug (Toprow).

3.4.2

Gebruik en algemene karakteristieken

Algemeen Roeisloepen zijn meestal oude reddingssloepen en zijn vrij stabiel. Ze zijn redelijk groot en nemen behoorlijke ruimte in beslag met de roeispanen, maar het aantal is laag. De gebruikers zien het als een recreatieve watersport en roeien liever niet in de drukte, tenzij ze er voor de gezelligheid op uitgaan. Ze ervaren en veroorzaken vrijwel nooit hinder, te meer omdat de timing van uitvaren rekening houdt met eventuele drukte op het water. Wedstrijdroeiboten zijn daarentegen relatief instabiel en hebben een laag vrijboord, wat ze gevoelig maakt voor golfslag. Afmetingen lopen uiteen tussen 1-persoons roeiboten (skiff) en 8-persoons roeiboot (9 personen inclusief stuurman/-vrouw). De wedstrijdroeiboten varen meestal sneller dan de 6 km/uur die door andere watergebruikers in acht wordt genomen, wat betekent dat ze tussen de andere schepen door manoeuvreren (inhalen), wat inzicht van 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

29

Open

andere vaarweggebruikers vraagt. Een wedstrijdroeiboot heeft relatief veel ruimte op het water nodig. De grote behoefte naar ruimte maakt dat de sportroeiers eerder last ervaren van drukte op het water dan andere gebruikers. Ook de toenemende golfslag bij drukte levert problemen op voor het roeien, en ook bij het afmeren aan de vlonders is golfslag vervelend en soms schadelijk. Gebruikers Roeien wordt hoofdzakelijk door de leden van de verenigingen beoefend. Dit zullen dus voornamelijk Amsterdammers zijn. Het roeien wordt gedaan door mensen van alle leeftijden, van studenten tot senioren. Bij het sloepenroeien ligt de gemiddelde leeftijd hoger. Onder de roeiers in de wedstrijdroeiboten is onderscheid mogelijk in de wedstrijdroeiers (van amateurwedstrijden tot Olympisch niveau) en meer recreatieve sportroeiers. De wedstrijdroeiers zoeken nog meer dan de andere roeiers graag de ruimte op, en varen vanuit de vereniging weg van de stad. Interactie met andere vaarweggebruikers De roeisloepen onderscheiden zich ten opzichte van de andere gebruikersgroepen door zeer beperkte interacties met andere vaarweggebruikers, aangezien zij drukte in de regel vermijden door alleen op de rustige momenten/plaatsen te varen.

In de gevallen dat zij tóch de drukte op zoeken, dan is dat voor de gezelligheid en schikken zij zich naar eigen zeggen naar de situatie op het water, zodat er geen frustratie ontstaat. De geïnterviewde roeisloepenvereniging ‘’t Juiste Tuig’ geeft in het interview aan dat ze geen hinder ervaren van andere vaarweggebruikers en dat geldt ook vice versa. Wel merkt de vereniging op dat de minder manoeuvreerbare vaartuigen, zoals waterfietsen en stand-uppaddelaars, onhandig kunnen zijn voor de doorstroming. De wedstrijdroeiers hebben daarentegen veel interactie met andere vaarweggebruikers. Vrijwel al het roeien met wedstrijdroeiboten gebeurt op de Amstel, en dat is één van de drukst bevaren wateren van Amsterdam. Het verschil in snelheid, de ruimtebehoefte van de roeiers en de kwetsbaarheid van roeiboten voor golfslag maakt dat de roeiboten het snelst een te grote drukte op het water ervaren. Uit de gesprekken met de verenigingen blijkt dat er als volgt op de andere gebruiksgroepen wordt gereflecteerd; •

• •

• •

Bemande passagiersvaart; veroorzaken geen hinder voor roeiers. Het zijn ervaren schippers, varen niet te hard en veroorzaken over het algemeen geen hinderlijke golfslag. In het verleden hebben er zich wel confrontaties voorgedaan, maar de verhoudingen zijn de afgelopen jaren sterk verbeterd door verbeterde onderlinge communicatie. Onbemande passagiersvaart; leiden soms tot ergernis door gebrek aan inzicht in vaarsituaties, waardoor de roeiboten moeten afremmen of uitwijken. Veroorzaken geen golven en gaan niet te hard. Pleziervaart; over het algemeen prima interactie met de roeiers. Het is echter een sterk uiteenlopende groep en er is ook een deel dat zich ‘asociaal’ gedraagt op het water. De illegale verhuur van sloepen wordt waargenomen door de roeiers, maar daar hebben de studentenroeiers minder overlast van dan de roeiers van algemene roeiverenigingen (het zijn vaak studenten die de geluidsoverlast van deze sloepen veroorzaken). Waterfietsen; geen interactie met de roeiboten, aangezien de waterfietsen alleen in het centrum en op de Sloterplas varen. Stand-uppaddelaars; in toenemende mate waargenomen op het water waar ook geroeid wordt. De roeiers ervaren hinder van onervaren, onoplettende paddelaars. Ook is een (vrijwel stilliggende) peddelaar slecht te herkennen voor momentaan omkijkende roeiers. Individuele paddelaars zijn een

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

30

Open

• •

minder groot probleem voor de roeiers dan de SUP-groepen, die soms een groot deel van het water blokkeren. Kano’s/kajaks; komt weinig voor op de Amstel, wordt geen hinder van ervaren door roeiboten. Zwemmers; er wordt op verschillende plaatsen regelmatig gezwommen in de Amstel. Echter, door de timing van het roeien door het seizoen (zie de volgende sectie) ontstaat er weinig interactie.

Eén groep die niet goed gevat is in de bovenstaande gebruikersgroepen zijn de grote gehuurde motorboten die van buiten de stad komen. Typerend voor deze groep zijn de motorschepen van ‘Le Boat’. Deze groep wordt als zeer hinderlijk ervaren door de roeiers, vanwege de beperkte kennis van de vaarregels en grote golfwerking door te hard varen. Een gedetailleerde inschatting van de karakteristieken van deze groep vergt nader onderzoek. Het is onbekend hoeveel er van deze schepen gebruik maken van het binnenwater van Amsterdam (uit interviews komt naar voren dat dit met name de Amstelroute betreft), en tot in hoeverre deze groep zich houdt aan de vaar- en gebruiksregels op het water. Overlast Roeiers veroorzaken weinig overlast op het water, de groep wordt niet genoemd door andere vaarweggebruikers. Ook produceren de roeiers geen geluid en varen zij niet op de momenten dat overlast doorgaans ervaren wordt. Roeiers raken soms gefrustreerd door andere vaarweggebruikers wanneer deze gebruikers de doorvaart beperken of golfslag veroorzaken die hinderlijk is voor de wedstrijdroeiboten. Seizoensafhankelijkheid en verdeling over de dag Het roeien gebeurt het hele jaar door, al wordt er door de recreatieve roeiers meer geroeid bij mooi weer.

Echter, in het vaarseizoen (en wedstrijdseizoen) verplaatsen de wedstrijdroeiers zich naar water buiten de Amstel om met voldoende ruimte te kunnen trainen. Deze verplaatsing in het wedstrijdseizoen leidt tot een verminderde aanwezigheid van roeiers op de Amstel. Dit is ook zichtbaar in seizoensafhankelijkheid die is weergegeven in Figuur 3-10. Roeiers passen zich aan aan de drukte op het water om goed te kunnen varen. Op de meeste dagen roeien zij daarom in de ochtend. Waar voorheen tot een uur of 11 ‘s ochtends geroeid kon worden zonder al te veel drukte, is door de toegenomen drukte het water nu geschikt tot een uur of 10 ’s ochtends. Populaire momenten voor het sloepenroeien zijn dinsdagavonden, donderdagavonden en zondagochtenden. Populaire momenten voor het roeien in wedstrijdroeiboten zijn woensdagavond, zaterdagochtend en zondagochtend. Topsporters varen bijna dagelijks.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

31

Aanwezigheid

Open

Voors ei zoen

Va a rs ei zoen

Na s ei zoen

Figuur 3-10: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van roeiers over het jaar (schatting op basis van de gesproken roeiverenigingen). De gestreepte lijn betreft het sloepenroeien en de doorgetrokken lijn representeert het meer voorkomende wedstrijdroeien.

3.4.3

Vaargebied

Het sloeproeien vindt plaats in het centrum of wijkt bij drukte uit naar de Amstel, Kostverlorenvaart, etc. Vrijwel alle roeiverenigingen zijn gevestigd aan de Amstel. De wedstrijdroeiboten roeien derhalve voornamelijk op de Amstel en het Amstelkanaal, wat het Amsterdamse binnenwater betreft. Ze varen ook het gebied uit om langere stukken te kunnen varen in rustig vaarwater. De wedstrijdboten komen vrijwel nooit in het centrum, en als ze dat doen, alleen op hele rustige momenten. In de ervaring van de roeiers is de Amstel drukker naarmate je dichter bij het centrum komt. Na de Rozenoordbrug is het water vrijwel altijd rustig. Roeiers navigeren vanaf hun vereniging naar het rustiger water om te beginnen aan de roeitocht.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

32

Open

Figuur 3-11: Globale kaart met het voornaamste vaargebied van de (wedstrijd)roeiers (schatting RHDHV op basis van de gesproken roeiverenigingen). Zij komen ook tot ver buiten het binnenwater van Amsterdam. Sloepenroeiers varen door het centrum, maar zijn zeer beperkt in aantal.

3.4.4 •

•

•

15

Samenvatting interviews

De sloeproeiers hebben geen problemen met drukte of doorstroming op de Amsterdamse binnenwateren. Ze geven aan zelf de keuze te maken of ze in de drukte mee willen varen voor de gezelligheid of ruimer en rustiger water opzoeken als ze ongestoord willen varen. Roeiers hebben moeite met het zien van de slecht zichtbare watergebruikers. Omdat roeiers slechts kort omkijken en dus snel de situatie moeten inschatten, zorgen slecht zichtbare, langzaam bewegende vaarweggebruikers, zoals zwemmers of paddelaars zonder felgekleurde kleding/attributen, soms voor moeilijke situaties. Een advies of verplichting voor deze groepen om opvallende kleding te dragen kan hier volgens de roeiers bij helpen. Anderzijds kan de gemeente voorwaarden stellen aan hoe er geroeid wordt op de Amstel, zodat er goed zicht op de vaarweg gehouden kan worden. Meer handhaving op te hard varen op de Amstel is wenselijk. De golven die veroorzaakt worden door schepen die te hard varen zorgen niet alleen voor moeilijke roeicondities maar leiden ook tot schade omdat de afgemeerde boten tegen het vlot/vlonder aan klotsen. Soms wordt er een overtreder gefilmd maar er is volgens de gesproken roeivereniging nu geen portaal waar dit beeldmateriaal aangeleverd kan worden bij de gemeente of handhaving.

Uit navraag bij de gemeente blijkt dit loket wel degelijk te bestaan; meldingen van overlast kunnen, inclusief het uploaden van beeldmateriaal, gedaan worden via een online formulier 15. https://meldingen.amsterdam.nl/incident/beschrijf

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

33

Open

•

Het hinderlijke effect van golfslag wordt versterkt door de verticale wanden langs de Amstel, die in toenemende mate aanwezig zijn. De golven reflecteren en verliezen weinig energie, waardoor er een ‘klotsbad’ ontstaat op het water. Zachte beschoeiingen of taluds kunnen dit effect tegengaan.

3.5

Stand-uppaddelen (suppen)

3.5.1

Omvang

Het precieze aantal stand-uppaddelaars (SUPs) in Amsterdam is moeilijk te bepalen. Een inschatting van de gesproken verhuurders van de totale omvang van de groep op drukke dagen is ongeveer 30 individuele SUPs, en daarnaast kunnen er (ook gelijktijdig) zo’n 2-3 groepen op het water zijn. Groepen kunnen een omvang tot 50 SUPs hebben. De gemeente benoemt dat het varen in dit soort groepen formeel een nautische toestemming behoeft als evenement op het water, er wordt nog gesproken hoe hier in de toekomst mee om te gaan. Naast de in aantal groeiende georganiseerde SUP-verhuurbedrijven is er, naar verluidt, ook sprake van particulieren die zo nu en dan een aantal SUP-boards verhuren, wat illegale bedrijfsvoering betekent. Overigens is alle georganiseerde verhuur van SUPs op dit moment niet toegestaan. Daarnaast is de sport populair voor eigen gebruik, mensen met een eigen board. De afgelopen twee jaar is het aantal SUPs sterk toegenomen in Amsterdam.

3.5.2

Gebruik en algemene karakteristieken

Gebruikers De belangrijkste verschillen in de gebruikersgroep stand-uppaddelaars zijn het ervaringsniveau en de groepsgrootte. De ervaren stand-uppaddelaar is relatief wendbaar en kan redelijke snelheden halen, over het algemeen is deze groep ook goed op de hoogte van de vaar- en gedragsregels en is deze goed in staat rekening te houden met andere vaarweggebruikers. De onervaren stand-uppaddelaar daarentegen is meestal langzaam en weinig wendbaar. Ook is het risico van het in het water vallen groter. Onervaren standuppaddelaars gaan vaak in groepen het water op als onderdeel van een bedrijfsuitje, schoolklassenuitje of groepscursus (clinics), waarbij ze worden begeleid door één of twee begeleiders. Ook groepen toeristen gaan onervaren met een SUP-board het water op. Groepen zijn vaak moeilijk te controleren door de enkele begeleider, waardoor de groep langzaam beweegt, en veel ruimte inneemt op het water, waarbij er geregeld SUPs in het vaarwater van andere vaarweggebruikers komen. Interacties met andere vaarweggebruikers SUPs varen over het algemeen langzamer dan andere vaarweggebruikers. Dit vraagt om aanpassing van de andere vaarweggebruikers, die dat in sommige gevallen onhandig vinden. Op de Amstel, waar ook roeiboten varen is de irritatie groter, zeker wanneer de SUP slecht zichtbaar is en niet goed aan de rechterwal blijft.

De toename van SUP-verhuurbedrijven aan de Amstel is daarom voor de roeiers een ongewenste ontwikkeling. Ervaren SUPs gaan makkelijker mee in de stroom van vaartuigen (iets wat geldt voor alle gebruikersgroepen, echter is het verschil in capaciteit tussen ervaringsniveaus relatief groot bij SUPs). Zij houden zich beter aan de regels dan een onervaren SUP en kunnen zich beter positioneren op het water. Ook is genoemd dat SUPs zich bewust zijn van hun eigen kwetsbaarheid, wat betekent dat ervaren SUPs risicovolle situaties zullen vermijden en dat onervaren SUPs zich niet graag in drukbevaren water begeven. Zoals omschreven in de volgende paragraaf begeven de SUPs zich nog in beperkte mate in het centrum, met name vanwege de verhuurlocaties die buiten het centrum liggen. Dat heeft tot gevolg dat de vaarweggebruikers in het centrum weinig negatieve associaties hebben met de SUPs. Het ligt wel in de lijn 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

34

Open

der verwachting dat wanneer groepen SUPs zich op de grachten begeven, dit tot ergernissen zou kunnen leiden. Eén van de door de SUP-verhuurpartij genoemde suggesties is om een ‘rustige zone’ dicht bij het centrum aan te wijzen voor beginnende SUPs, waar zij zonder al te veel interactie met andere vaarweggebruikers bekend kunnen raken met het varen op een SUP-board. Dit kan helpen bij het verspreiden van de supactiviteit en kan het gebruik van de Amstel door SUPs verminderen. Dit zou dan ook als uitvalsbasis kunnen fungeren voor SUPs die het centrum in willen gaan, waar een behoefte aan is. Genoemd werd het gebied van de Jordaan, of een gedeelte in Amsterdam West, buiten de Singelgracht. Een goede uitvalsbasis biedt tevens ruimte voor opslagfaciliteiten en een lage opstap (vlonder). Eén specifieke locatie waar onveilige situaties ontstaan is aan Kostverlorenvaart, daar is de opstap naar de SUP-boards hoog, en is te weinig ruimte om de onervaren SUPs van de passerende beroepsvaart (inclusief transport over water) te scheiden. Voor de onbemande passagiersvaart geldt reeds dat zij alleen mogen oversteken, dit zou ook moeten gelden voor de SUP-boards om onveilige situaties te voorkomen. Overlast SUPs kunnen met name in groepsverband leiden tot nautische overlast op het water, door het enigszins beperken van doorstroming.

In de interactie met (wedstrijd)roeiers kunnen er zelfs gevaarlijke situaties ontstaan. Hoewel er in principe niet gesupt wordt in de avond, kan deze gebruikersgroep geluidsoverlast veroorzaken bij het oppompen en leeg laten lopen van de SUP-boards. Stand-uppaddelaars moeten zich aanpassen aan de andere vaarweggebruikers. Dit kwalificeert niet als overlast, maar is wel een gevolg van de drukte op het water. De golfslag die kan ontstaan kan moeilijk zijn voor de stand-uppaddelaars. Seizoensafhankelijkheid en verdeling over de dag Suppen gebeurt voornamelijk bij mooi weer, en kent dus een piek in het vaarseizoen. Zeker de onervaren stand-uppaddelaars komen vrijwel alleen in de zomermaanden voor. Deze seizoensafhankelijkheid heeft ook veel te maken met de temperatuur van het water. Het risico van het in het water vallen bestaat altijd, en bij lage watertemperaturen (<15°C) kan dit ernstige consequenties hebben (onderkoeling, etc.). Buiten de zomermaanden wordt er alleen gesupt door ervaren, particuliere stand-uppaddelaars. Dit is een zeer kleine groep. Een indicatie van de seizoensafhankelijkheid van de stand-uppaddelaars is gegeven in Figuur 3-12. Suppen gebeurt nauwelijks vroeg in de ochtend of in de avond en meer in het weekend dan doordeweeks. Clinics die doordeweeks plaats vinden zijn meestal onderdeel van een bedrijfs- of schooluitje.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

35

Aanwezigheid

Open

Voors ei zoen

Va a rs ei zoen

Na s ei zoen

Figuur 3-12: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de stand-uppaddelaars over het jaar, naar inschatting RHDHV op basis van gesprekken met een SUP-verhuurpartij en geïnterviewde personen met persoonlijke SUP-ervaring in de stad.

3.5.3

Vaargebied

Suppen vindt eigenlijk overal plaats, zowel in het centrum, de stadsdelen en in de periferie (zandwinningsplassen). Een board is makkelijk te verplaatsen en kan overal (bij sterke voorkeur met een lage opstap) te water worden gelaten. De grote SUP-verhuurlocaties liggen voornamelijk aan de Amstel, wat ervoor zorgt dat de SUP-activiteit zich concentreert op de Amstel. Daarnaast zijn er door de stad verspreid verschillende kleinere aanbieders van SUP-boardverhuur. Clinics worden vaker aangeboden in het centrum, vaak ook aan te vragen met een specifieke opstaplocatie, zie bijvoorbeeld Figuur 3-14. Daarin wordt ook samengewerkt met hotels in Amsterdam die dit aanbieden aan de gasten zodat deze direct vanuit het hotel kunnen suppen. Het suppen is een fysieke bezigheid, en de snelheden zijn vrij laag, waardoor het bereik beperkt is. Een gemiddelde vaarduur is 1 – 2 uur.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

36

Open

Figuur 3-13: Globale weergave van het voornaamste vaargebied voor SUPs, naar inschatting op basis van gesprekken met een SUPverhuurpartij en geïnterviewde personen met persoonlijke SUP-ervaring in de stad. Het centrum is als vlak weergegeven; hier wordt overal, maar minder gevaren dan op de gemarkeerde vaarwegen. De gele stippen geven de voornaamste opstaplocaties weer.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

37

Open

Figuur 3-14: Voorgeselecteerde opstaplocaties voor clinics bij SUP-verhuurbedrijf Detour Amsterdam. Bron: boekingspagina, Detour Amsterdam.

3.5.4

Samenvatting interviews

De volgende opmerkingen zijn in de rapportage opgenomen vanuit de interviewverslagen.. •

•

•

Stand-uppaddelaars zijn kwetsbaar en zijn zich daar meestal wel bewust van. Bij onervaren standuppaddelaars kan dit tot onverwacht en angstig gedrag leiden op het moment dat het druk wordt op het water. Aan de andere kant zijn stand-uppaddelaars voorzichtig omdat ze kwetsbaar zijn en zullen ze zich terughoudend opstellen op drukke locaties. Stand-uppaddelaars ervaren nautische overlast van boten die te hard varen en grote golven veroorzaken. Het board beweegt dan veel waardoor de stand-uppaddelaar in het water kan belanden. Een stand-uppaddelaar die in het water ligt is extra kwetsbaar omdat deze niet meer kan manoeuvreren. Daarnaast bestaat er het gevaar van onderkoeling als de watertemperatuur laag is. Onervaren stand-uppaddelaars lopen het meeste gevaar op groter water en vaarroutes met grote beroepsvaart. o Ze varen soms te dicht bij de beroepsvaart omdat ze niet bewust zijn van de slechte wendbaarheid van de grote beroepsvaart. Ze varen vaak ook onbewust in de dode hoek van de beroepsvaart. o Ze kunnen in sommige gevallen niet meer op eigen kracht bij de kade komen vanwege harde wind of toenemende golfslag. o Ze kunnen in het water vallen en komen niet meer op eigen kracht terug bij en op de kade.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

38

Open

o

•

•

•

•

Ze onderschatten het varen op groot water. Enkele tientallen meters uit de kant is de invloed van golfslag en wind al significant groter. De onervaren stand-uppaddelaar kan hierdoor verrast worden en zo in omstandigheden terecht komen waar hij niet meer kan manoeuvreren.

Suppen op de kleinere grachten in het centrum heeft als voordeel dat de stand-uppaddelaar altijd dicht bij de kant is, geen grote beroepsvaart tegenkomt, beschut is van wind en golfslag en er andere vaarweggebruikers aanwezig zijn die kunnen helpen in geval van een calamiteit. Een keerzijde is dat een grote groep onervaren stand-uppaddelaars voor oponthoud kan zorgen. Dit is iets waar vooral de bemande passagiersvaart met een vast tijdschema last van kan hebben. Roeiers geven aan moeite te hebben met de toenemende aanwezigheid van grote groepen onervaren SUPs op de Amstel. Deze houden niet altijd de juiste wal en zijn weinig wendbaar. De combinatie met roeiboten, die ook niet al te wendbaar zijn maar wel een flinke snelheid halen, zorgt voor irritatie en mogelijk tot gevaarlijke situaties. De groei van het aantal SUPs concentreert zich momenteel op de Amstel omdat daar de meeste verhuurlocaties zijn gelokaliseerd. Echter, dit is een druk stuk water en bovendien het favoriete water van de roeiers. De concentratie van deze twee groepen op hetzelfde water leidt tot irritaties en mogelijk tot gevaarlijke situaties. Een logische ontwikkeling zou zijn om de sup-activiteit meer te spreiden. Dit vermindert de belasting op de Amstel, en biedt kansen voor de gebruikersgroep van de stand-uppaddelaars.

Nader onderzoek naar mogelijke locaties (rustig water nabij het centrum) kan uitwijzen of dit een haalbare optie is. Momenteel is er geen ruimte in de buurt van het centrum beschikbaar waar een SUP-verhuur/opstaplocatie geopend kan worden. Dit beperkt de mogelijkheid tot spreiding van SUPs over de stad. De gemeente voegt hieraan toe dat verhuur een commerciële activiteit betreft, en daarmee vergunningplichtig is. Totdat vergunningen beschikbaar zijn voor de verhuur van SUPs is verhuur illegaal.

3.6

Kano’s en kajaks

3.6.1

Omvang

Er zijn betrekkelijk weinig kano’s en kajaks terug te vinden op het Amsterdamse binnenwater. Naar schatting varen er op een drukke dag ca. 20 kano’s of kajaks gelijktijdig door de stad (commercieel en particulier gecombineerd). Bij uitzondering zijn er kanogroepen op het water in het kader van een groepsuitje, waarvan de groepsgrootte maximaal 40-50 kano’s of kajaks kan zijn. De omvang is in de inschatting van geïnterviewde partijen relatief gelijk gebleven in de afgelopen jaren. Kano & SUP Amsterdam is in de praktijk de enige grote partij binnen de kano- en kajakverhuur op het binnenwater van Amsterdam. De precieze omvang is onbekend aangezien Kano & SUP Amsterdam niet beschikbaar was voor een interview, in verband met tijdelijke afwezigheid. De gebruikersgroep is geconsulteerd door de vervangende partij Kayak in Amsterdam te interviewen. In het centrum varen over het algemeen weinig kano’s of kajaks. Kano tours worden voornamelijk buiten de drukte gehouden.

3.6.2

Gebruik en algemene karakteristieken

Gebruikers en vaargedrag Kanoërs zijn niet altijd even ervaren maar houden zich schijnbaar over het algemeen goed aan de regels. Wat helpt is dat kano’s en kajaks niet moeilijk te varen zijn, relatief wendbaar en voldoende snel zijn, ook als ze door beginners gevaren worden. Kanoërs raken niet snel te water en hebben minder last van golfslag dan de roeiers of suppers.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

39

Open

Gebruikers zijn voornamelijk recreanten, uit Amsterdam, omgeving of elders. Er worden tours georganiseerd in klein groepsverband (ca. 5 kano’s/kajaks). Tevens zijn er particuliere kano’s en kajaks terug te vinden op het water, aantallen zijn onbekend. Telonderzoek kan hier meer inzicht in verschaffen. Interacties met andere vaarweggebruikers Kano’s en kajaks kunnen goed overweg in de verkeerssituatie op het water in Amsterdam. Ze zijn ook minder kwetsbaar voor golven dan bijvoorbeeld SUPs en roeiboten, waaronder ze minder last ervaren van te hard varende boten of grote golfwerking. Een eigenschap van deze gebruikersgroep is het feit dat ze zich laag op het water begeven. Dit heeft voordelen voor de groep zelf bij lage bruggen, maar zorgt er ook voor dat ze soms slecht zichtbaar zijn voor grotere boten, zoals rondvaartboten. Overlast Kano’s en kajaks worden niet genoemd in relatie tot geluidsoverlast of beperkingen in de vlotheid of veiligheid op de Amsterdamse binnenwateren.

Aanwezigheid

Seizoensafhankelijkheid en verdeling over de dag Kanovaren gebeurt voornamelijk bij mooi weer, dat grofweg overeenkomt met het vaarseizoen, zoals weergegeven in Figuur 3-15. Weekenddagen zijn daarbij drukker dan doordeweekse dagen. Er wordt alleen gevaren in het daglicht, met, naar inschatting, een piek in het begin van de middag.

Voors ei zoen

Va a rs ei zoen

Na s ei zoen

Figuur 3-15: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de kano's over het jaar, naar inschatting van RHDHV op basis van de het gesprek met een kanoverhuurpartij.

3.6.3

Vaargebied

Kano’s worden overal op de Amsterdamse binnenwateren waargenomen. De kano’s zijn makkelijk te verplaatsen en kunnen overal met een lage opstap te water worden gelaten. Kano & SUP Amsterdam verhuurt kano’s vanaf de ingang van de Weesperhaven aan de Amstel naast de Berlagebrug. Hier concentreert de gebruikersgroep zich waarvandaan ze meerdere kanten op kunnen. In het centrum worden er ook kleinschalige kano rondvaarten/tours georganiseerd. Deze routes lopen door het historisch centrum langs de toeristische trekpleisters en variëren in afstand afhankelijk van de snelheid van de kanoërs.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

40

Open

Het vaargebied, zoals weergegeven in Figuur 3-16 van deze gebruikersgroep is daarmee soortgelijk aan dat van SUPs, al is de groep SUPs naar inschatting van alle gesproken partijen groter en sterker groeiend.

Figuur 3-16: Globale weergave van het voornaamste vaargebied voor kano’s, ingeschat op basis van het gesprek met een kanoverhuurpartij. Het centrum is als vlak weergegeven; hier wordt overal, maar minder gevaren dan op de gemarkeerde vaarwegen. De gele stippen geven de voornaamste opstaplocaties weer.

3.6.4

Samenvatting interviews

Geen specifiek commentaar.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

41

Open

3.7

Waterfietsen

3.7.1

Omvang

Het aantal vergunningen voor waterfietsen op het Amsterdamse binnenwater is door de gemeente vastgesteld op 100. Deze vergunningen staan allemaal op naam van Stromma, aanbieder van bemande passagiersvaarten en waterfietsen. Stromma heeft momenteel 85 waterfietsen in gebruik voor de verhuur. Op gewilde dagen worden deze allemaal verhuurd. Er worden buiten de waterfietsen van Stromma geen andere waterfietsen waargenomen in het centrum van Amsterdam of in de stadsdelen (illegale verhuur of particulier bezit). Op de Sloterplas worden ook enkele waterfietsen verhuurd, waar een geheel andere beleving (plassen versus binnenstad) wordt aangeboden. Ook op de andere plassen zijn potentieel interessante plaatsen voor waterfietsen.

3.7.2

Gebruik en algemene karakteristieken

Algemeen • Waterfietsen zijn middels de vergunning beperkt tot een lengte van 3,65 meter en een breedte van maximaal 1,55 meter. De waterfietsen hebben een capaciteit van 4 personen. • Waterfietsen bewegen alleen op spierkracht. • Waterfietsen zijn slecht manoeuvreerbaar en varen langzaam. • Waterfietsen worden in principe verhuurd tussen 10:00 uur ’s ochtends en 16:00 uur ’s middags, maar de sluitingstijd varieert op basis van het weer (langer open bij mooi weer) en speciale feestdagen. • Waterfietsen worden gehuurd door gebruikers van alle leeftijden, kinderen onder 12 jaar alleen met ouderlijk toezicht. • Het vaargebied van waterfietsen is beperkt tot een klein deel van het centrum, zie paragraaf 3.7.3. Gebruikers Waterfietsen worden voornamelijk gehuurd door mensen die op een recreatieve manier het centrum van Amsterdam willen ervaren, dit betreft bezoekers en toeristen, maar ook Amsterdammers zelf. De waterfietsen worden ook gebruikt door gezinnen met kleine kinderen. Voor aanvang van het varen wordt er een korte veiligheidsinstructie gegeven en alle waterfietsen beschikken over een sticker met algemene regels en een aanduiding van de grachten die niet ingevaren mogen worden, zie Figuur 3-17. Interacties met andere vaarweggebruikers Waterfietsen werden in de gesprekken met verschillende gebruikersgroepen specifiek benoemd als een bron van ergernis op het water.

Dit werd in de gesprekken verklaard door het gebrek aan ervaring in de omgang met andere vaarweggebruikers en door het feit dat waterfietsen langzaam zijn en weinig manoeuvreerbaar zijn, ze liggen daarmee regelmatig ‘in de weg’. Dit heeft een stremmend effect en veroorzaakt ook lichte incidenten als aanvaringen op lage snelheid en irritaties met over-en-weer getier. De waterfietsen zijn stevig en robuust, waardoor er vrijwel nooit sprake is van ernstige schade of incidenten. Waterfietsen zijn wel goed zichtbaar voor andere vaarweggebruikers en een deel van de groep houdt ook goed de eigen wal omdat ze weten dat ze makkelijk moeten worden kunnen ingehaald. In de ervaring van geïnterviewde waterfietsverhuurpartij ervaren gebruikers van de waterfietsen zelf weinig last van de andere vaarweggebruikers. Overlast Afgezien van de hierboven benoemde vorm van nautische overlast, veroorzaken en ervaren de waterfietsen geen (geluids)overlast. 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

42

Open

Figuur 3-17: Consolesticker zoals die op elke waterfiets van Stromma is aangebracht. De sticker geeft de belangrijkste vaar- en gedragsregels weer en toont een kaart met het toegestane vaargebied en de opstaplocaties. Bron: Stromma BV.

Seizoensafhankelijkheid en verdeling over de dag De verhuur van de waterfietsen is de maanden november, december, januari, februari en maart gesloten. In april, mei, september en oktober uitsluitend in de weekenden geopend en in juni tot en met augustus elke dag geopend. Het gebruik is weersafhankelijk en deels afhankelijk van het toerisme. Aangezien de piek in de toeristenaantallen (normaal gesproken) in de zomer ligt vergroot dit de relatieve piek in het vaarseizoen, zoals te zien in Figuur 3-18.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

43

Aanwezigheid

Open

Va a rs ei zoen

Voors ei zoen

Na s ei zoen

Figuur 3-18: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de waterfietsen over het jaar, naar inschatting RHDHV op basis van het gesprek met de waterfietsverhuurder.

Het waterfietsen gebeurt voornamelijk overdag en in wat mindere mate in het begin van de avond, zoals te zien in Figuur 3-19. De openingstijden van de verhuur is in principe tussen 10:00 en 16:00 uur. De sluitingstijd kan echter variëren op basis van bijvoorbeeld de weersomstandigheden. De beperkte openingstijd kan een verklaring zijn van de afname in waargenomen aantallen later op de avond. 80

Waterfiets - 23-8-2019 Waterfiets - 24-8-2019

Totaal geteld op alle locaties

70

Waterfiets - 25-8-2019

60 50 40 30 20 10 0

11

12

13

14

15

16 17 18 Uur van de dag

19

20

21

22

23

0

Figuur 3-19: Verdeling waterfietsen over de dag op vrijdag 23, zaterdag 24 en zondag 25 augustus. (tellingen Mobycon 23-25 Augustus 2019).

3.7.3

Vaargebied

Stromma kent 4 opstaplocaties, waarbij de verdeling van gebruik van waterfietsen is aangegeven: 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

44

Open

• • • •

Het Anne Frank Huis Het Rijksmuseum Het Leidseplein De Keizersgracht

(ca. 30% van de afvaarten) (ca. 30% van de afvaarten) (ca. 20% van de afvaarten) (ca. 20% van de afvaarten)

Omdat de waterfietsen erg langzaam gaan en ze meestal maar voor één of anderhalf uur gehuurd worden is het bereik beperkt. Vanaf elke locatie wordt er een route aangeraden van ongeveer 5 km. Deze routes worden vaak gevolgd en daarmee concentreren de aanwezige waterfietsen zich ook op deze routes. Deze stelling komt overeen met de tellingen van Mobycon, waar alleen waterfietsen zijn waargenomen in het hierboven aangegeven gebied. Het vaargebied van de waterfietsen bevindt zich in één van de drukst bevaren delen van de stad.

Figuur 3-20: Overzicht van het vaargebied van de waterfietsen en de opstaplocaties, zoals ingeschat door RHDHV op basis van het gesprek met de waterfietsverhuurder en online beschikbare gegevens. Speciale versperringen die gelden voor waterfietsen zijn aangegeven met kruizen.

3.7.4

Samenvatting interviews

Geen specifiek commentaar, anders dan al benoemd in bovenstaande paragrafen.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

45

Open

3.8

Zwemmers

In dit onderzoek zijn er geen partijen geïnterviewd die de zwemmers vertegenwoordigen. Wel is er naar de aanwezigheid van zwemmers en de interactie met andere watergebruikers gevraagd in de verschillende interviews met andere gebruikersgroepen en betrokkenen zoals handhaving en toezicht en nautisch beheer. Ter aanvulling van het onderzoek wordt aangeraden nader onderzoek te doen naar de aanwezigheid van zwemmers in het vaarwater.

3.8.1

Omvang

Alleen fanatieke sportzwemmers en een kleine groep open water zwemmers zwemmen gedurende een groot deel van het jaar. Echter, bij warm weer wordt er veel recreatief gezwommen op verschillende locaties in de stad. De aantallen zwemmers zijn dan erg groot. Hiervan zijn geen getallen bekend.

3.8.2

Gebruik en algemene karakteristieken

Gebruikers Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen ‘sportzwemmers/open water zwemmers’ enerzijds en recreatieve zwemmers anderzijds. De sportzwemmers zwemmen individueel en zwemmen langere afstanden, ook op bekende vaarroutes. Deze groep is zich echter bewust van de kwetsbare positie en proberen de risico’s bewust te verkleinen en vermijden. Zo zijn ze vaak goed zichtbaar door een felgekleurde badmuts of drijver, en zwemmen ze op tijden en locaties waarop het niet al te druk is op het water met vaarverkeer. Andere ‘open water zwemmers’ zijn zich minder bewust van de risico’s en leveren gevaar op voor zichzelf en anderen. Dat dit voorkomt blijkt onder andere uit het boekje van de Woonboten Coalitie Amsterdam10. De deelgroep recreatieve zwemmers bestaat voor het grootste deel uit mensen die een bepaalde zwemlocatie kiezen om te recreëren in en nabij het water. In de stad (centrum en stadsdelen) zijn er in feite geen officiële zwemlocaties, waarbij er toezicht is en waar een veilige zwemsituatie wordt verzorgd. Er zijn echter wel een aantal locaties waar veel gezwommen wordt, zie de overzichtskaart in paragraaf 3.8.3. Hier is al dan niet een afscheiding (ballenlijn) aanwezig om de zwemmers te scheiden van het vaarverkeer. Hoewel het niet is toegestaan, is het niet eenvoudig hierop te handhaven.

Er zijn wel officiële zwemlocaties bij de plassen in de periferie, waar ook veelvuldig wordt gezwommen op warme dagen. Overigens zijn de ballenlijnen bij Somerlust en Weesperzijde primair bedoeld om het afmeren en ankeren van vaartuigen tegen te gaan. Het is niet bedoeld om een zwemplek te faciliteren, al wordt dat in de praktijk zo ervaren. Een kleiner deel van de recreatieve zwemmersgroep zwemt op andere plaatsen in de stad, bijvoorbeeld dicht bij huis, of bij bruggen en sluizen. Dit laatste is niet toegestaan, en daar wordt ook op gehandhaafd. Ook wanneer zwemmers een drukke route oversteken of anderszins grote risico’s veroorzaken, wordt er opgetreden. Interacties met andere vaarweggebruikers De geïnterviewde gebruikersgroepen geven te kennen weinig (negatieve) interacties te hebben met zwemmers. De locaties waar veel gezwommen wordt, bijvoorbeeld langs de Amstel, zijn bekend en daar kan op de dagen dat dat nodig is, rekening mee worden gehouden. Waar de recreatievaart juist de zwemlocaties opzoekt, is voorzichtigheid geboden. Een afscheiding door middel van een ballenlijn is wenselijk.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

46

Open

Overlast Geen informatie van bekend. Het is goed voor te stellen dat op deze locaties veel geluid en afval wordt geproduceerd, maar daar is niet naar geïnformeerd in het kader van dit onderzoek.

3.8.3

Recreatiegebied

Zwemmen is alleen toegestaan op de expliciet aangewezen zwemplaatsen (liggen allen buiten de stadsdelen en het centrum). In de praktijk is er een aantal (niet-officiële) locaties waar regelmatig gezwommen wordt. Op die locaties wordt geen toezicht gehouden op waterkwaliteit en veiligheid. Zwemmen gebeurt op dergelijke locaties op eigen risico.

Figuur 3-21: In het groen: aangewezen (officiële) zwemlocaties, in het rood: veelgenoemde wildzwemlocaties. Bron: https://maps.amsterdam.nl/zwemwater/. Aanvulling bekende rode wildzwemlocaties door RHDHV.

De sportzwemmers zwemmen voornamelijk op het wat grotere en schonere water zoals de Amstel of rond IJburg en kunnen relatief grote afstanden zwemmen (ordegrootte enkele kilometers).

3.8.4

Samenvatting interviews

Geen specifiek additioneel commentaar over deze gebruikersgroep.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

47

Open

4

Knelpunten en mogelijkheden

Er is in deze verkennende studie gekeken naar de knelpunten voor de waterrecreatie op de binnenwateren in Amsterdam. Hierbij is gekeken naar nautische knelpunten (beperkte nautische ruimte of hotspots van overtredingen in het vaargedrag) en naar knelpunten met overlast door geluid. Onderstaande bevindingen zijn gebaseerd op: • Rapportages en data van Mobycon, uit 2018 en 2019, • Informatie van overlast-hotspots van de gemeente, • Ervaringen van geïnterviewde partijen. De kwantitatieve data van Mobycon geeft inzicht in de verdelingen tijdens de 2 keer 3 teldagen maar is daarmee ook slechts een momentopname. Kwantitatieve gegevens en verdeling in categorieën in dit hoofdstuk moeten daarom ook in dit licht wordt gezien.

4.1

Nautische knelpunten

De knelpunten bevinden zich met name op drukke locaties, waar in de meeste gevallen weinig overzicht op de vaarweg of kruising bestaat voor het opkomende varende verkeer. Locaties In het onderzoek van Mobycon zijn op 11 bekende nautische knelpunten passages per gebruikersgroep geteld. In de gesprekken in het kader van het onderzoek zijn deze punten eveneens benoemd, waarbij de volgende punten het vaakst werden opgemerkt: • • •

De kruising tussen de Korte Prinsengracht en de Brouwersgracht De kruising tussen de Prinsengracht en de Leidsegracht De kruising tussen de Brouwersgracht en de Singel, Haarlemmersluis

De tweede in dit lijstje (Prinsengracht/Leidsegracht) is door Mobycon aangewezen als het meest kritieke punt. Oorzaken in deze situatie zijn het beperkte zicht op de kruising en te hoge vaarsnelheden om situaties op tijd in te schatten. Daarnaast ligt de kruising op de route voor de rondvaart, welke veel nautische ruimte opeisen bij het manoeuvreren over de kruising. Ook, zo blijkt uit de tellingen (zie Figuur 4-2), kent deze locatie een relatief groot aandeel waterfietsen, wat de doorstroming verder kan belemmeren. Drukte en doorstroming Uit het onderzoek blijkt dat, in de ervaring van de geconsulteerde partijen, de doorstroming, vlotheid en veiligheid op het water in Amsterdam over het algemeen goed is, ook in het relatief drukkere en nauwere vaarwater in het centrum. Er wordt erkend dat het op een beperkt aantal dagen in het jaar (een gemiddelde schatting van ca. 5 dagen in het jaar) maximaal druk is, en er zo’n 20 dagen per jaar zeer druk zijn (mooie zomerse dagen/avonden). De piek ligt dan in de middag en begin van de avond. In de ervaring van de gebruikers is de drukte ook op de zeer drukke dagen acceptabel. Het wordt benadrukt dat de gebruikers op dat moment juist de drukte opzoeken, en dat gebruikers die drukte liever mijden simpelweg een andere tijd of plaats kiezen om te recreëren op het water.

De deelnemers aan het drukke verkeer accepteren dat er oponthoud kan bestaan, en dat er wat meer rekening gehouden zal moeten worden met elkaar. De frustratie die er bestaat, schijnt met name voort te vloeien uit de gebruikers die ook op de drukke momenten een vast tijdschema van doorvaarten nastreven en welke daarin worden belemmerd door gebruikers die minder in staat zijn rekening te houden met de benodigde manoeuvreerruimte door onervarenheid of gebrekkige kennis van de vaar- en gedragsregels.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

48

Open

Volgens THOR (Toezicht & Handhaving Openbare Ruimte) doen zich zo nu en dan wel eens lichte incidenten voor, maar is de vlotheid en veiligheid op het water over het algemeen goed op orde. Er wordt weinig door handhaving ingegrepen op het nautische vlak. Er is voldoende capaciteit om de vlotheid en veiligheid te bewaken. De incidenten die zich voordoen, zijn licht van aard. Er wordt op lage snelheid gevaren, waardoor ernstige schade of letsel niet of zeer sporadisch voorkomt. Overigens zorgt dit er ook voor dat de registratie van incidenten niet volledig is. Lichte incidenten worden namelijk regelmatig niet gemeld. Verbetermogelijkheden In de interviews zijn door de gebruikersgroepen een betere bebording (informatievoorziening), het toepassen van kijkspiegels en eventuele verder elektronische hulpmiddelen geopperd om de situatie te verbeteren. Ook het invoeren van éénrichtingsverkeer, en het vaststellen van routes voor de rondvaart hebben in het verleden bijgedragen aan een betere doorstroming en minder irritatie op het water tussen vaarweggebruikers, mogelijk kunnen deze maatregelen verder worden uitgebreid in de stad. THOR geeft daarnaast aan dat zij bevoegd zijn bepaalde rakken af te sluiten voor varend verkeer, waarmee de drukte plaatselijk kan worden gelimiteerd.

Deze maatregel wordt in de praktijk niet veel toegepast, enkel tijdens grote evenementen, maar kan ook op normale (zomerse) dagen worden ingezet. Een andere suggestie is dat tijdens op voorhand bekende drukke momenten (zoals evenementen) spierkracht gedreven waterrecreatie, zoals SUPs, waterfietsen en kano’s kunnen worden geweerd in delen van de stad. Dit zorgt voor een verbeterde doorstroming en een verkleind risico op incidenten, aldus de gebruikersgroepen uit de gemotoriseerde vaart. Inlichtingen over lokale (tijdelijke) stremmingen door (onderhouds)werkzaamheden, evenementen of andere oorzaken zijn belangrijk om te communiceren met de vaargebruikers. De verhuurpartijen kunnen deze informatie doorgeven bij het verhuren van de vaartuigen, wat de doorstroming ten tijde van stremmingen kan verbeteren. De gemeente heeft aangegeven dat deze informatie beschikbaar is via de Waterkamer van Rijkswaterstaat, de zogenoemde Berichten Aan de Scheepvaart (BAS). Deze informatie wordt mogelijk niet makkelijk gevonden door particulieren en verhuurders. Niet alle gebruikers op het water zijn goed bekend met de regelgeving op het water. De gemeente dient zich in te zetten voor een duidelijke communicatie van de regels op/aan het water, ook wanneer de gebruikers onervaren zijn op het water. Onervaren gebruikers (zonder vaarbewijs) kennen bijvoorbeeld de bebording niet.

Ook Handhaving geeft in een gesprek aan dat de regelgeving rondom het varen op het Amsterdamse water logisch moet zijn en helder gecommuniceerd moet worden naar de gebruiker, om ervoor te zorgen dat deze goed uitgelegd kan worden en er goed op gehandhaafd kan worden. De Amstel De Amstel is één van de drukst bevaren wateren in Amsterdam. De grote drukte hier beperkt een aantal gebruikersgroepen in het naar wens varen. Met name de roeiers ervaren een beperking van de geschikte roeitijden vanwege de drukte op het water. Ook de veiligheid komt soms in het geding waar het de interactie tussen roeiers en SUPs betreft.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

49

Open

Kostverlorenvaart De Kostverlorenvaart is een belangrijke verbindingsroute voor de pleziervaart en de beroepsvaart. Er is in de interviews naar voren gekomen dat hier een potentieel gevaarlijke interactie bestaat tussen de overstekende onervaren SUPs en de beroepsvaart. Verdeling vaartuigen per categorie

*

Figuur 4-1: Totaal getelde schepen op alle tellocaties per categorie, Bron: tellingen van Mobycon op 23, 24 en 25 augustus 2019. Het betreft mooie dagen, waarop er relatief meer pleziervaart plaatsvindt. Op andere dagen is het aandeel recreatievaart een stuk lager, en heeft de beroepsvaart de overhand op het water. * Niet waarneembaar in de figuur

Uit bovenstaande figuur is af te leiden dat, over het geheel van de tellocaties genomen, de pleziervaart het beeld op het water op mooie dagen domineert. Op vrijwel alle locaties vertegenwoordigt deze groep minimaal de helft van het aantal vaarbewegingen. Een overzicht van de verdeling, zoals weergegeven in Figuur 4-3, geeft extra informatie betreffende de aanwezigheid van de verschillende categorieën op de verschillende locaties. Een aantal locaties kennen een opvallende verdeling: • • •

De kruising tussen de Amstel en de Singelgracht kent een erg groot aandeel pleziervaart. Deze locatie kent ook verreweg de meeste vaartuigen, zoals te zien in Figuur 4-3. De kruising van de Brouwersgracht en de Korte Prinsengracht kent een relatief groot aandeel onbemande passagiersvaart. De aanwezigheid van de waterfietsen concentreert zich rond de opstapplaatsen. Waterfietsen zijn buiten hun eigen vaargebied vrijwel volledig afwezig.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

50

Open

* *

Figuur 4-2: Verdeling getelde vaartuigen per locatie. Bron: tellingen van Mobycon op 23, 24 en 25 augustus 2019. * Niet waarneembaar in de figuur

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

51

Open

Figuur 4-3: Verdeling totaal getelde vaartuigen per locatie op 23, 24 en 25 augustus 2019. Bron: tellingen Mobycon.

4.2

Locaties waar (te) hard wordt gevaren

Hard varen veroorzaakt op verschillende manieren overlast: • • •

Motorgeluid, Golfwerking, welke significant toeneemt bij grotere snelheden, Onveilige situaties, door te weinig reactietijd, beperking van het beschikbare water etc.

Er gelden strenge eisen voor de vaarsnelheid in Amsterdam, met een maximale vaarsnelheid van 6 km/uur. Op de Kostverlorenvaart, het Oosterdok, de Nieuwe Herengracht en de Amstel richting Ouderkerk (en andersom) mag 7,5 km/uur worden gevaren. De gemeente registreert overlastmeldingen, waarbij onder andere onderscheid wordt gemaakt tussen overlast door te hard varen (onbekend of dit dan betrekking heeft op overlast door golfwerking, motorgeluid of anderszins) en overlast door geluid. Bij overlast door geluid is de aanname dat dit vooral betrekking heeft op het geluid dat door de gebruikers van de vaartuigen wordt geproduceerd. Een overzicht van meldingen van hardvaren bij de gemeente is weergegeven in Figuur 4-4. Bevestigde hotspots zijn te zien op de Amstel. Een niet genoemde locatie van overlast door te hard varen is te zien bij ‘de Kom’, de rode stip in de figuur. Een mogelijke verklaring hiervoor is de aanwezigheid van de roei- en zeilvereniging ‘De Amstel’, welke hinder zou kunnen ervaren van golven rond de vlonders. Een andere verklaring zou kunnen zijn dat de woonbootbewoners op deze locatie vaker overlast melden sinds de invoering van de 12+-regel.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

52

Open

Figuur 4-4: Heat map meldingen van te hard varen. Bron: Gemeente Amsterdam.

In de interviews is ook geïnformeerd naar overlast door te hard varen. Dit blijkt regelmatig voor te komen. Met name op groter water wordt makkelijk te hard gevaren, zeker als het rustig is op het water. Dit werd specifiek vaak benoemd voor de Amstel, waar de roeier hier vaak mee te maken krijgen. Te hard varen komt ook voor wanneer grotere boten de langzame vaarweggebruikers willen passeren. Volgens handhaving is dit meestal een uiting van frustratie door mogelijk vertraging en onervarenheid van sommige recreanten. Gebruikersgroepen die niet in verband zijn gebracht met te hard varen zijn de onbemande passagiersvaart, de waterfietsen en SUPs. Kano’s (in beperkte mate) en roeiboten gaan harder dan de limiet, maar hebben ook een uitzonderingspositie. Zij veroorzaken ook geen hinderlijke golfwerking. Gebruikersgroepen die soms te hard varen zijn de bemande passagiersvaart en (delen van) de pleziervaart. In de laatste categorie komen een aantal typen boten voor die moeilijk varen bij lage snelheden. Doorgaans wekken deze rompvormen ook grote golven op bij lage snelheden.