01 - Bijlage 01 - Rapport Recreatievaart Amsterdam - Royal HaskoningDHV.pdf

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

53

Open

4.3

Locaties met veel geluidsoverlast

Een overzicht van locaties waar geluidsoverlast wordt gemeld is te zien in Figuur 4-5. Deze concentreert zich duidelijk op de Amstel, ten zuiden van de Berlagebrug. Een verklaring hiervoor werd gegeven door toezicht en handhaving van de gemeente. Sinds de ingang van de 12+1 opvarenden-regel, is veel overlast verplaatst naar de doorgaande vaarroute Amstel en De Nieuwe Meer, waar de regel niet geldt. Ook het verbod op versterkt geluid 16 geluidsoverlast geldt in het centrum, maar is over de tijd langzaam uitgebreid. Na de Berlagebrug is de navolging van deze regel blijkbaar minder. Naast handhaving, hebben meerdere interviewpartijen aangegeven dat de regels om geluidoverlast te beperken hebben gewerkt, maar overlast vooral hebben verplaatst. Bewoners in het centrum geven aan dat de situatie rondom overlast sterk is verbeterd de afgelopen jaren en dat het wonen aan/langs het water een stuk aangenamer is geworden. De overlast die er soms tóch wordt ervaren, wordt over het algemeen geaccepteerd als gevolg van het wonen in een grote stad. Uit de gesprekken komt naar voren dat de partijen de geluidsoverlast vaker ervaren wanneer er alcohol wordt genuttigd aan boord van het vaartuig.

Figuur 4-5: Heat map meldingen van geluidsoverlast. Bron: Gemeente Amsterdam.

16 Zie de toelichting onder de Verordening op het Binnenwater 2010, of raadpleeg de tekst op de website amsterdam.nl/varen, onder het kopje ‘geen muziek of lawaai’.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

54

Open

4.4

Mogelijkheden zandwinningsplassen

In de periferie van de stad bevindt zich een aantal plassen waar kan worden gerecreëerd. Op de Sloterplas en De Nieuwe Meer worden reeds verschillende faciliteiten aangeboden in de vorm van watersportcentra, jachthavens en boothellingen. Er vindt zowel verhuur van vaartuigen plaats (SUPs, waterfietsen, zeilbootjes), als gebruik van particuliere vaartuigen. Beide plassen hebben een goede en veelgebruikte verbinding naar de stad. De Gaasperplas en de Noorder IJplas daarentegen worden nog niet of nauwelijks gebruikt voor waterrecreatie. Voor alle plassen geldt dat de capaciteit nog niet volledig benut is, en dat er dus mogelijkheden bestaan voor de (verdere) ontwikkeling van waterrecreatie. De plassen bieden aantrekkelijke en natuurlijke context voor het recreëren op het water. Ontwikkeling van waterrecreatie op de plassen kan bijdragen aan de spreiding van drukte op het water in de binnenstad, maar waarschijnlijker is dat de toename van waterrecreatie op de plassen vooral een uitbreiding van de totale waterrecreatie zal betekenen. Het rustige water heeft wel een aantrekkingskracht op de gebruikers die graag de rust verkiezen boven de drukte in de stad. Ook biedt het water veel ruimte, wat andersoortige waterrecreatie mogelijk maakt, zoals windsurfen, zeilen en wellicht snelle sporten als wakeboarden.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

55

Open

5

Ontbrekende informatie

Gedurende het onderzoek is veel informatie bij elkaar gebracht. Desalniettemin is er op een aantal punten nog informatie die onbekend is of geen onderdeel van dit onderzoek is. Deze informatie kan een bijdrage leveren aan het afwegingskader voor beleidsvorming rondom recreatievaart. In algemene zin kan de doorontwikkeling van de Digitale Gracht en het werken aan een verhoging van de vignetgraad (waar reeds aan gewerkt wordt door de gemeente) bijdragen aan een beter beeld van de verkeersbewegingen op het binnenwater van Amsterdam. Met name op het gebied van de pleziervaart en de registratie van kleine vaartuigen kan met de Digitale Gracht een beter beeld worden verworven. Missende informatie of informatie niet meegenomen in dit onderzoek

Hoe in te winnen

Toepassing

Het aantal huurboten dat van buiten Amsterdam komt en de vaar- en gedrags-karakteristieken van deze groep.

Navraag bij verschillende partijen zoals Le Boat

Deze boten veroorzaken naar verluidt relatief vaak hinderlijke golven en zijn slecht op de hoogte van de regels. Vermoedelijk zijn deze schepen op doorvaart en passeren ze hierbij, via de Amstelroute, veel roeiverenigingen en stand-uppaddelaars. Deze groepen ervaren juist snel last van golfslag.

Het aantal kano’s beschikbaar voor verhuur of tour in Amsterdam

Aangezien Kano en SUP Amsterdam, de grootste verhuurder van kano’s, niet beschikbaar bleek voor een interview hebben we dit aantal niet goed in beeld. Navragen bij Kano en SUP Amsterdam kan helpen dit beter in te schatten

Deze groep wordt in de interviews omschreven als klein in omvang en levert geen overlast of nautische hinder op. Het aantal is daarom niet van groot belang.

Huidige aantal supverhuurders en een prognose voor de komende jaren

Benaderen van de verschillende SUP partijen in Amsterdam om een inzicht te verkrijgen in het totaal aantal, de groei over de afgelopen jaren en de huidige vraag.

De concentratie stand-uppaddelaars op de Amstel begint voor de roeiers een probleem te worden. Deze groep groeit volgens veel interviewpartijen snel en er is momenteel geen helder beleid voor. Als er een prognose beschikbaar is kan dit helpen de gevolgen van de groei van deze groep in te schatten

Prognose vereiste toename van goederenvervoer t.b.v. de renovatie en vervangen van kades en kunstwerken

Dit onderhoud wordt vanuit de gemeente georganiseerd. Zij is in staat om de vereiste af en aanvoer van materialen in te schatten om zodoende een inschatting van de druk die dit legt op de situatie op de grachten.

Deze inschatting is vereist om te voorkomen dat in de toekomst het binnenwater van Amsterdam overbelast raakt.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

56

Open

Missende informatie of informatie niet meegenomen in dit onderzoek

Prognose toename stremmingen door werkzaamheden en impact op de verkeerssituatie op het water.

Percentage van de gebruikers van de onbemande verhuur dat deze vaartuigen gebruikt als alternatief voor het bezitten van een boot.

29 juni 2022

Hoe in te winnen

Dit onderhoud wordt vanuit de gemeente georganiseerd. Zij is in staat om de vereiste stremmingen van verschillende vaarwegen in te schatten per project.

Inzicht vragen bij verhuurders of met verhuurders samenwerken in een onderzoek naar de drijfveren van abonnementhouders en terugkerende huurders. Onderzoeken van de mogelijkheden voor het uitbreiden en eventueel clusteren van onbemande verhuur.

RECREATIEVAART AMSTERDAM

Toepassing In de planning van de uitvoering van de verschillende renovaties en vervangingen kan rekening gehouden worden met de verdeling van de verschillende stremmingen. Dit helpt in het voorkomen van overbelasting van het binnenwater van Amsterdam. Daarnaast beïnvloedt de stremming van het ene project eventueel de goederenstroom van het andere project. Het elektrificeren van de pleziervaart en het verminderen van het aantal schepen aan de kades in Amsterdam kan beperkt worden door de overstap van bezit naar gebruik. Echter, een toename in het aantal onbemande passagiersvaart kan ook leiden tot meer vaarbewegingen door mensen die anders niet zouden varen en toeristen. Om de impact van een aanpassing in het aantal onbemande passagiersvaart in te schatten is het van belang om deze verhouding inzichtelijk te maken. Tevens doet het uitbreiden en eventueel clusteren van de onbemande verhuur een grote ruimteclaim in de stad. Onderzoek dient uit te wijzen in hoeverre dit wenselijk is, hier mogelijkheden toe bestaan en wat ervoor moet gebeuren.

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

57

Open

6

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Hoofddoel van de verkennende studie is het verkrijgen van een (beter) beeld van de waterrecreatie op de Amsterdamse binnenwateren. Hiertoe is onderzoek gedaan naar welke gebruikersgroepen er in de waterrecreatie in Amsterdam te onderscheiden zijn. Deze gebruikersgroepen zijn gekarakteriseerd en ingeschat op omvang en gedrag. Ook is onderzoek gedaan naar de interacties tussen gebruikersgroepen, om een beeld te krijgen waar eventuele conflicten optreden. Gedurende het onderzoek is ook veel informatie ingewonnen over de perceptie van drukte op het water in de verschillende zones van het Amsterdamse binnenwater. Nautische knelpunten en hotspots wat geluidsoverlast van het water betreft zijn geïnventariseerd. Op basis van de informatie over de gebruikersgroepen en de verkregen inzichten van de geïnterviewde partijen zijn er verschillende aanbevelingen en aandachtspunten naar voren gekomen voor ontwikkeling van de waterrecreatie in Amsterdam. Om een integraal beeld van de sector te verkrijgen, zijn in het onderzoek de volgende deelvragen gesteld: • •

• •

•

Welke gebruikersgroepen bestaan er op het binnenwater van Amsterdam? Wat zijn de hoofdkenmerken van deze gebruikersgroepen: o Wat is de groepsgrootte? o Wat is de vaarintensiteit door het jaar? o Wat is het vaargebied? o Wat kenmerkt de gebruiker qua gedrag? Hoe interacteren de verschillende gebruikersgroepen met elkaar? Waar ontstaan knelpunten op de binnenwateren: o Waar bestaan nautische knelpunten (drukte, beperkte doorstroming, overschrijding van vaarsnelheden)? o Waar bestaan hotspots met betrekking tot overlast door de gebruikersgroepen in de recreatievaart (geluidsoverlast, asociaal gedrag)? Welke kansen bestaan er voor waterrecreatie, en in welke gebieden in de stad?

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

58

Gebruikersgroepen; omvang en concentratie

Gebruikersgroep

Geschatte omvang

Pleziervaart

12.000-15.000 vaartuigen (globale inschatting)

Onbemande passagiersvaart 18

Roeiboten

Er zijn 205 vergunningen uitgegeven.

Roeisloepen

15 roeisloepen, stabiel. (max 10 gelijktijdig op het water)

(Wedstrijd) roeiboten

750 (wedstrijd)roeiboten (200 gelijktijdig op het water)

Periferie

6.1.1

Stadsdelen

Conclusies

Centrum

6.1

% van de passages op drukke dagen 17

Open

40-60%

X

X

X

10-20%

X

X

X

X X

Waterfietsen

85 in bedrijf (vergunningen max 100)

Kano’s en kajaks

Omvang onbekend, stabiel. Ca. 20 gelijktijdig op het water Groepen tot 30-40 kajaks.

Stand-uppaddelaars (SUP)

Omvang onbekend, groeiend. Ca. 30 losse SUPs gelijktijdig op het water. Groepen tot 50 SUPs mogelijk.

Zwemmers

Totale omvang onbekend, op mooie dagen grote aantallen.

0-5%

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

n.v.t.

NB. Deze gebruikersgroepen betreffen enkel de waterrecreatie-sector. Naast de bovengenoemde groepen begeven ook een significant aantal commerciële passagiersvaartschepen en beroepsvaartschepen zich op het water. NB2. Een belangrijke deelgroep in het onderzoek is de illegale verhuur van particuliere schepen (sloepen). Deze groep valt binnen de gebruikersgroep particuliere pleziervaart, maar onderscheidt zich op basis van gedrag en overlast. Naar schatting is deze groep ca. 200 sloepen, zo blijkt uit de gespreksverslagen. Echter, in de Nota Varen deel 1 (2019) is gerapporteerd dat er op basis van expert judgement uitgegaan wordt van 300 illegale passagiersboten, waarvan er circa 80 structureel commercieel met grote groepen varen. Inmiddels vermoedt de gemeente dat dit waarschijnlijk een overschatting betreft. Er bestaat derhalve nog onduidelijkheid over het aantal sloepen en ook het aantal vaarbewegingen van deze groep. NB3. In Amsterdam komen ook schepen voor die buiten de categorieën vallen; bijvoorbeeld de grotere motorboten zonder bemanning, die van buiten Amsterdam naar de stad varen. Deze worden met name gesignaleerd op het doorgaande water, zoals op de Amstel – Nieuwe Herengracht verbindingsroute. 17

Bron: tellingen Mobycon 23,24,25 Augustus 2019, op minder drukke dagen is het aandeel pleziervaart veel lager De bemande passagiersvaart (niet opgenomen in dit overzicht) veroorzaakt ongeveer 25-30% van de passages op drukke dagen. Ook de beroepsvaart is geen onderdeel van dit onderzoek en is niet opgenomen in de tabel (klein aantal passages) 18

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

59

Open

Bevindingen • De meest aanwezige groepen op het water zijn de passagiersvaart en de pleziervaart. Pleziervaart is verreweg de grootste groep in aantal, echter worden de schepen in de passagiersvaart vaker en intensiever gebruikt. • De pleziervaart is een zeer grote en zeer diverse groep. Er is weinig zicht op de totale omvang, de verdeling van type boten of de herkomst van de boten. De invoering van het doorvaartvignet per 1-12022 zal – in combinatie met de Digitale Gracht – meer inzicht geven. • De onbemande passagiersvaart is een veelgevraagde manier van waterrecreatie die met een kleine hoeveelheid boten dankzij intensief gebruik voor een significant deel van de vaarbewegingen zorgt. • De SUP-gebruikersgroep is de laatste jaren behoorlijk toegenomen. Er ontstaan vele nieuwe aanbieders van SUP-verhuur in de stad. Deze opwaartse trend zet naar verwachting door. Gebruik breidt zich uit richting het centrum van de stad. • Zowel de gebruikersgroep kano’s en kajaks, als de gebruikersgroep roeisloepen, vertoont een stabiel aantal vaartuigen en gebruikers. Deze groep heeft relatief weinig impact op het water. • Hoewel er een beperkt aantal officiële buitenzwemplaatsen bestaat in de stad (er zijn er ‘binnen de A10’), zijn er een aantal bekende wildzwemlocaties, bijvoorbeeld langs de Amstel. Deze worden op warme dagen door grote aantallen recreatieve zwemmers gebruikt.

• De studie heeft zich gericht op het Amsterdamse binnenwater, met name in de binnenstad en de stadsdelen (binnen de A10). Waterrecreatie in randgebieden zoals Weesp, delen van IJburg, Ouderkerk, Amstelveen etc. is niet nader beschouwd, maar heeft een duidelijke interactie met de situatie op het water in Amsterdam.

6.1.2

Kenmerken van de gebruikersgroepen

Onbemande passagiersvaart • Intensief gebruikt in het vaarseizoen. • Maakt momenteel beleidstechnisch en juridisch onderdeel uit van de categorie passagiersvaart, terwijl de aangeboden dienst, het type boten en gebruik afwijkend zijn van de bemande passagiersvaart. • Het vaargedrag van de gebruikers is gelijk aan dat van de recreatievaarder, waarbij een deelgroep als vrij onervaren wordt gekenmerkt door de geconsulteerde partijen. • De onervaren gebruikers kunnen nautische overlast veroorzaken, doordat zij vaak slecht bekend zijn met de vaarregels op het water, zo blijkt uit bevindingen van de gemeente in eerdere evaluaties van de overlastaanpak. • Bezoekers/toeristen zijn gericht op het centrum van de stad. • Gebruikers uit Amsterdam zelf trekken vaker naar de delen buiten het centrum, en varen vaker in familieverband. • Er is door verhuurders een waargenomen toename in het aantal ‘vaste’ gebruikers, welke terugkerend een bootje huren, mogelijk in plaats van eigen bootbezit. • Flexibel in de routes, komen op al het voor onbemande passagiersvaart toegestane binnenwater. Pleziervaart • Intensief gebruikt in het vaarseizoen, in mindere mate voorkomend in het voor- en naseizoen. • Zeer grote en diverse groep. Divers in bootafmetingen, -type, gebruiker, gedrag en herkomst. • Herkomst vanuit Amsterdam (publieke ligplaats, jachthaven of eigen ligplaats) of buiten Amsterdam.

• Over het algemeen goed op de hoogte van vaar- en gedragsregels; is goed bekend met het eigen vaartuig. • Deelgroep van illegale verhuur van eigen boten. Deze deelgroep vertoont vaak ongewenst gedrag (te hard varen, onvoldoende rekening houden met andere vaarweggebruikers, geluidsoverlast).

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

60

Open

Roeiboten • Onder te verdelen in roeisloepen en wedstrijdroeiboten. Binnen de wedstrijdroeiboten bestaat er een grote deelgroep fanatieke sportroeiers. Deze deelgroepen verschillen in vaargedrag en -behoeften. • Roeisloepen verkiezen meestal de rustigere momenten op het water, om goed te kunnen varen. Zij vermijden graag drukte. Waar zij de drukte toch opzoeken, schikken zij zich naar de beschikbare ruimte. • Wedstrijdroeiboten varen niet in het centrum, maar wel in groten getale op de Amstel. Veel verenigingen zijn hier gelokaliseerd. De sportroeiers verkiezen altijd rustig water, en verruilen de Amstel in het wedstrijdseizoen (dat grotendeels overeenkomt met het vaarseizoen) voor roeiwater, zoals de Bosbaan. • Wedstrijdroeiboten zijn gevoelig voor golfslag en drukte op het water, welke de roeimogelijkheden sterk kunnen beperken. De momenten waarop geroeid wordt zijn zo bepaald, dat er weinig ander vaarverkeer is. Bij drukte roeien zij voorzichtig door de drukte weg van de stad, om buiten de drukte te beginnen met het serieuze roeien, vaak na de Rozenoordbrug. Waterfietsen • Waterfietsen zijn langzaam en weinig wendbaar. • Hoofdzakelijk gebruikt door bezoekers van de stad, in mindere mate door de inwoners van Amsterdam zelf. • Weinig op de hoogte van de vaar- en gedragsregels op het water, door onervaren bestuurders.

• Het vaargebied voor waterfietsen beperkt zich tot een westelijk gedeelte van het centrum. De waterfietsen zijn verdeeld over vier opstaplocaties. NB. Ook op de Sloterplas worden waterfietsen verhuurd. Deze heeft geen raakvlak met de verhuur van waterfietsen in de binnenstad. Stand-uppaddelaars (SUP) • Opkomende gebruikersgroep op het water van Amsterdam. Er zijn in de laatste jaren vele (kleine) verhuurbedrijven ontstaan. • Er wordt zowel individueel als in groepsverband gesupt. • Individuele stand-uppaddelaars zijn over het algemeen beter bekend met het suppen en passen zich beter aan in het vaarverkeer. • Groepsverbanden (bedrijfs- of schooluitjes, clinics) hebben vaker onervaren mensen op een SUPboard en zijn derhalve minder goed op de hoogte van de vaar- en gedragsregels en daarnaast minder bekwaam op een SUPboard. • Suppen komt veel voor op de Amstel. • Huurders van SUPboards zouden ook graag in het centrum suppen, echter daar zijn nog geen verhuurlocaties. Er zijn wel op- en afstapplaatsen, waarvandaan clinics worden gegeven. • De meeste stand-uppaddelaars varen enkel in het hoogseizoen. Individuele stand-uppaddelaars worden ook in het voor- en naseizoen waargenomen. Kano’s en kajaks • Een relatief kleine groep op het water in Amsterdam, stabiel in groepsgrootte. • Kano’s en kajaks bevinden zich laag op het water, wat ze slecht zichtbaar maakt voor grotere boten.

• Relatief goede snelheid en voldoende manoeuvreerbaar, waardoor zij de doorstroming weinig beperken. • Groepen met onervaren gebruikers vermijden drukke tijdstippen en plaatsen om eventuele nautische situaties te voorkomen. Zwemmers • Globaal gezien bestaan er twee deelgroepen; een kleine groep ‘sportzwemmers’ en een grote groep recreatieve zwemmers.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

61

Open

•

• •

Buiten de ring A10 zijn verschillende officiële zwemlocaties. Er zijn geen officiële buitenzwemplaatsen binnen de ring A10. In de praktijk is er een aantal (niet-officiële) locaties waar regelmatig gezwommen wordt. Op die locaties wordt geen toezicht gehouden op waterkwaliteit en veiligheid. Zwemmen gebeurt op dergelijke locaties op eigen risico. Recreatieve zwemmers concentreren zich op warme dagen op de verschillende officiële en niet-officiële wildzwemlocaties. Sportzwemmers zwemmen meestal individueel, en leggen een bepaalde afstand af. Zij zijn zich bewust van hun kwetsbaarheid tegenover de recreatievaart en houden rekening met drukte door te zwemmen op tijden waarop weinig gevaren wordt. Ook dragen zij vaak felgekleurde kleding of attributen, waardoor zij goed zichtbaar zijn.

6.1.3

Interacties tussen gebruikersgroepen

Bemande passagiersvaart (rondvaart en andere passagiersvaart met bemanning) Deze gebruikersgroep is in dit onderzoek niet apart als gebruikersgroep uitgelicht, maar heeft wel een duidelijke interactie met de andere gebruikersgroepen op het water. De volgende ervaringen kwamen naar voren uit de interviews met de andere gebruikers. • Bestaande uit rondvaart en andere vaartuigen met professionele bemanning. Zij zijn derhalve zeer goed op de hoogte van de vaar- en gedragsregels op het water. • De vaste tijdschema’s voor een route zorgen ervoor dat deze groep gevoelig is voor drukte en een beperkte doorstroming. Dit kan leiden tot lichte incidenten (aanvaringen op lage snelheid) en irritaties. • Deze gebruikersgroep bevat veel grotere vaartuigen, welke veel nautische ruimte vragen op het water. Op krappe kruispunten vereist deze groep derhalve ruimte, geduld en inzicht van andere vaarweggebruikers, welke niet altijd gegeven wordt. Ook hier kan irritatie ontstaan. • Omdat deze groep zich voornamelijk in het centrum ophoudt, vinden de interacties hier plaats. De nauwere grachten en de veelgebruikte kruispunten vormen de nautische knelpunten (wat overeenkomt met de observaties van Mobycon in 2018 en 2019). • Buiten het centrum is over het algemeen meer ruimte beschikbaar en ontstaan er minder snel negatieve interacties op het water.

Het komt wel voor dat deze groep op het ruimere water makkelijk te hard vaart, wat hinderlijke golfwerking kan veroorzaken, met name voor roeiboten en SUPs. Onbemande passagiersvaart • Weinig negatieve interacties met andere vaarweggebruikers, door het makkelijk meevaren in het verkeer. • De beperkte snelheid (begrenst op 6 km/uur) zorgt ervoor dat te hard varen of hinderlijke golfwerking niet tot nauwelijks voorkomt in deze groep. Wel veroorzaakt (het onervaren deel van) deze groep overlast aan woonbootbewoners door te dichtbij langs te varen, met soms aanvaringen en schade tot gevolg. • Een beleidsmatige interactie met de pleziervaart; in de ervaring van de verhuurders neemt het aandeel gebruikers van de sloepenverhuur toe, ten koste van het aandeel particuliere pleziervaartuigen in de stad. Dit verband dient nader te worden onderzocht om te kunnen worden geverifieerd of in te schatten. Pleziervaart • De grote diversiteit in deze groep zorgt voor uiteenlopende interacties. • Het merendeel van de groep gedraagt zich behoorlijk op het water, door zich goed te houden aan de vaar- en gedragsregels op het water. Ook kennen zij hun vaartuigen over het algemeen goed en kunnen zij door opgedane ervaring goed rekening houden met andere vaarweggebruikers.

• Een aantal boottypen veroorzaakt door de rompvorm van het schip relatief snel (ook zonder te hard te varen) aanzienlijke golven, deze kunnen hinderlijk zijn voor de gebruikersgroepen die daar gevoelig voor zijn, zoals SUPs en roeiboten. Ook bewoners aan het water kunnen hier overlast van ondervinden. 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

62

Open

•

Er bestaat binnen de gebruikersgroep pleziervaart volgens sommige geconsulteerde partijen een deelgroep die vaartuigen illegaal verhuurt. Deze groep wordt vaak genoemd in het kader van overlast op en langs het water, maar is niet concreet aan te wijzen. In de ervaring van de gesproken gebruikersgroepen, vertonen deze gebruikers ‘asociaal’ gedrag zoals te hard varen (met golfwerking) en houden zij doorgaans weinig rekening andere gebruikers. Daarnaast veroorzaken deze vaartuigen relatief vaak geluidsoverlast. Er is door de geïnterviewde partijen geconstateerd dat er in deze groep regelmatig alcohol wordt geconsumeerd, wat de overlast kan vergroten.

Roeiboten • Roeiboten hebben specifieke behoeften op het water. Zo verkiezen zij rustig water boven drukte en heeft deze vorm van recreatie een sportiever karakter dan bijvoorbeeld de pleziervaart of de passagiersvaart. • Het snelheidsverschil met andere langzamere gebruikers kan groot zijn. • Roeiboten vermijden drukte door op rustige tijden en buiten de stad (Amstel) te varen. Dit voorkomt negatieve interacties die er wel zouden kunnen zijn als deze groep op de Amstel zou willen roeien tijdens de ‘spitstijden’ op het water, in de middag en op de mooie weekend-/ zomerdagen. • Roeiboten ervaren last van golfwerking. De Amstel is hier gevoelig voor vanwege de toenemende hoeveelheid verticale wanden langs de Amstel. De belangrijkste mogelijkheden om hinderlijke golfwerking te voorkomen is het handhaven op vaarsnelheid en het aanpassen van oeverconstructies. Waterfietsen • De beperkte snelheid en manoeuvreerbaarheid hebben regelmatig een stremmend effect op het vaarverkeer in het centrum. De waterfietsen bevinden zich op de drukkere plaatsen in de stad, wat de kans op interacties vergroot. Het stremmende effect heeft regelmatig irritaties en lichte incidenten tot gevolg, met name voor de bemande passagiersvaart. • Waterfietsen ervaren zelf weinig overlast van andere vaarweggebruikers.

Stand-uppaddelaars (SUP) • Deze groep heeft in toenemende mate interactie met de andere vaarweggebruikers. • Ervaren stand-uppaddelaars zijn goed in staat zich aan te passen aan het andere verkeer, waardoor er weinig onderlinge irritaties plaatsvinden voor deze gebruikers. • Onervaren stand-uppaddelaars daarentegen bewegen langzaam en zijn niet goed in staat zich zo te positioneren op het water dat zij geen obstructie vormen voor andere vaarweggebruikers. • Voor (vooral onervaren) stand-uppaddelaars is golfwerking al snel hinderlijk; het maakt de onervaren stand-uppaddelaar minder stabiel, en kan tot gevolg hebben dat de stand-uppaddelaar in het water valt. • Ruim water, zoals op de Amstel, waar veel gesupt wordt heeft het gevaar dat stand-uppaddelaars zich ver van de kant begeven en zich tussen sneller bewegende vaartuigen begeven. Naast het feit dat hier sneller mag worden gevaren dan in het centrum, varen hier ook zeer frequent roeiboten met een hoge snelheid. • Ervaren stand-uppaddelaars zijn zich over het algemeen bewust van de eigen kwetsbaarheid en voorzien en mijden potentieel gevaarlijke tijden en plaatsen. • De aanwezigheid van (groepen) stand-uppaddelaars op beperkt water, zoals een deel van de binnenstad, heeft tot gevolg dat de grotere vaartuigen vertraging kunnen oplopen.

• Slecht zichtbare, individuele stand-uppaddelaars vormen een gevaar voor snel opkomende roeiers, met een beperkt zicht. Mogelijkheden om het risico van aanvaren te voorkomen zijn het dragen van felgekleurde kleding/attributen en het vermijden van het midden van het water (eigen wal houden) door de suppers. Anderzijds dienen ook de roeiers bedacht te zijn op dit risico en dienen zij verantwoord te handelen. • Groepen bewegen zich traag over het water en waaieren soms groot uit. Dit vormt zelfs op ruim water, zoals de Amstel een obstructie voor de andere vaart. 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

63

Open

Kano’s en kajaks • Deze relatief kleine groep beweegt, ook bij minder ervaring, in voldoende mate mee met het varende verkeer in de stad. De impact op de doorstroming van deze gebruikersgroep is daarmee beperkt. • Deze groep wordt weinig genoemd als bron van irritaties. Wel is genoemd dat de groep slecht zichtbaar is voor grotere vaartuigen, omdat de kano’s en kajaks zich laag op het water bevinden. Zwemmers • Op verscheidene wildzwemlocaties bestaat er een raakvlak tussen de recreatievaart (die deze locaties juist komt opzoeken) en de recreatieve zwemmers. Deze interactie schijnt geen problemen op te leveren, al is voorzichtigheid van beide gebruikers geboden. Bekende zwemlocaties worden soms al gescheiden van recreatievaart door middel van bijvoorbeeld een ballenlijn 19. • Voor passerende vaartuigen is het over het algemeen goed zichtbaar dat er zwemmers aanwezig zijn, en is het makkelijk om hier ruimte voor te laten. • Sportzwemmers zijn klein in aantal en over het algemeen goed op de hoogte van waar ze kunnen zwemmen. Zij vermijden drukke momenten en plaatsen, en zijn meestal goed zichtbaar door middel van een felgekleurde drijver of kleding (badmuts).

6.1.4

Nautische knelpunten en overlast

Nautische knelpunten • Over het algemeen, zo wordt gesteld door zowel gebruikers als handhavers, verloopt het verkeer op het water zonder significante incidenten of grote risico’s voor de veiligheid. Het verkeer kan vrijwel altijd en overal vlot en veilig gebruik maken van het water. • Roeiers, stand-uppaddelaars, en kano’s/kajaks begeven zich op de drukkere momenten minder vaak op het water. • Ieder jaar zijn er ca. 20 dagen waarop het zeer druk is op het water in het centrum en de stadsdelen. Drukte concentreert zich op bepaalde rakken en kan tot nautische knelpunten leiden rond kruisingen en in de nauwere grachten van Amsterdam. Deze drukke dagen zijn over het algemeen goed te voorspellen; het betreffen evenementen en weekenddagen (do – za) met mooi weer. • Het overgrote deel van de gebruikers op momenten van drukte heeft deze drukte juist opgezocht, vanwege de gezelligheid. Voor de recreatieve gebruikers is het over het algemeen acceptabel dat doorstroming op deze momenten beperkt kan zijn. • Uit ervaringen blijkt dat de bemande passagiersvaart de drukke dagen wel als een knelpunt ervaart, aangezien deze op een tijdschema varen en weinig ruimte hebben om daarvan af te wijken. • De capaciteit van het Amsterdamse binnenwater is groot en meer dan voldoende voor een vlotte en veilige afwikkeling van het vaarverkeer.

Bij grote drukte kunnen gebruikers er in de meeste gevallen voor kiezen een andere route te nemen. In het centrum zijn de mogelijkheden wel beperkt en kan grote drukte sneller tot beperkte doorstroming leiden. • Het veelvoud aan mogelijke routes helpt ook bij het omgaan met stremmingen door renovatie- of herstelwerken in de stad. Echter, binnen de Singelgracht, waar ook een aanzienlijk deel van de werken plaatsvindt, kan een stremming (en vooral meerdere stremmingen tegelijk) tot serieuze doorstroomproblemen leiden. • De nautische knelpunten in de stad, zijn te herleiden tot de knooppunten van voor de plezier- en passagiersvaart, in combinatie met de aanwezigheid van bruggen en kruisingen, met in veel gevallen beperkt zicht op tegemoetkomend verkeer. • De aanleiding voor stremmingen en incidenten ten tijde van de drukte kan in de meeste gevallen worden gezocht bij het gebrek aan overzicht op het tegemoetkomende verkeer, en daarnaast de onervarenheid 19 De ballenlijnen bij Somerlust en Weesperzijde primair bedoeld om het afmeren en ankeren van vaartuigen tegen te gaan. Het is niet bedoeld om een zwemplek te faciliteren, al wordt dat in de praktijk zo ervaren.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

64

Open

van een deel van de gebruikers op het water, waardoor zij onvoorspelbaar bewegen en zich niet praktisch positioneren op het water ten opzichte van de andere vaarweggebruikers. Kennis van de vaaren gedragsregels is essentieel voor een optimale doorstroming. Overlast • Geluidsoverlast door activiteit op het water is in het centrum en de stadsdelen aanwezig. Er is in de interviews door inwoners van de stad aangegeven dat dit de laatste jaren sterk verbeterd is. Dit is vermoedelijk te verklaren door de ingevoerde regels in het centrum waarin het maximaal aantal personen en het verbod op geluidsdragers in de binnenstad is vastgelegd. • Voornamelijk ’s nachts wordt er, volgens belangenvereniging ‘Vrienden van de Binnenstad’, in het centrum nauwelijks nog geluidoverlast vanaf het water waargenomen. Dit is sterk verbeterd in de afgelopen jaren. • De observatie van afnemende overlast sluit aan bij de ervaringen van handhaving en toezicht. De consequentie van de ingevoerde regels is echter het zogenaamde ‘waterbed-effect’, waarbij de overlast zich verplaatst en concentreert. Omwonenden en vaarweggebruikers op de Amstel (ten zuiden van de Berlagebrug) ervaren een toegenomen geluidsoverlast, met name in de avonden. • Bewoners van woonboten hebben aangegeven 20 dat ze overlast ervaren van boten die te hard of te dicht langs varen en daarmee soms schade veroorzaken.

• Een klein deel van de gebruikers, vooral pleziervaart, houdt weinig rekening met het andere vaarverkeer of gedraagt zich intimiderend.

20

Overlast en ondergrens, Woonboten Coalitie Amsterdam, oktober 2021

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

65

Open

6.2

Aanbevelingen

6.2.1

Nadere studie

Dit deelonderzoek heeft zich gebaseerd op kennis en ervaring van verschillende gebruikersgroepen, jachthavens, belangenverenigingen en gemeentelijke organen. Er is nog geen compleet beeld van de aantallen en vaarintensiteiten van de verschillende groepen. In algemene zin kan de doorontwikkeling van de Digitale Gracht en het werken aan een verhoging van de vignetgraad (waar reeds aan gewerkt wordt door de gemeente) bijdragen aan een beter beeld van de verkeersbewegingen op het binnenwater van Amsterdam. Met name op het gebied van de pleziervaart en de registratie van kleine vaartuigen kan een beter beeld worden verworven. Deze data en informatie kan worden ingezet om de bevindingen uit dit onderzoek te complementeren, verifiëren of te weerleggen. De volgende vervolgonderzoeken kunnen dit beeld verder completeren: •

•

•

Fysieke tellingen: Niet alle recreatievaartgroepen zijn vignetplichtig, en vaartuigen binnen deze groepen worden derhalve niet op alle bestaande registratiepunten geïdentificeerd (NB. Op sommige plaatsen wordt wel een passage van een vaartuig, maar niet het type vaartuig geregistreerd). Fysieke tellingen kunnen bijdragen aan een beter beeld van de omvang en typeverdeling van deze groep. Gedetailleerd onderzoek vignetgraad: Onderwerp van nadere studie is tevens de vignetgraad in de stad. Uit de beschikbaar gestelde gegevens is niet gebleken welk type boten op welke locaties welke vignetgraad hebben. Uit gesprekken met handhaving blijkt dat vignetcontroles regelmatig plaatsvinden, waarmee aannemelijk is dat de vignetgraad in de gecontroleerde gebieden na controle relatief hoog ligt. Vaartuigen die kortstondig afmeren in de stad hebben naar verwachting een lagere vignetgraad, en worden dus in de huidige systematiek meestal niet geregistreerd in de tellingen. Gereguleerde uitbreiding van de passagiersvaart onbemand: Vanaf 2025 wordt grote verandering verwacht door de verplichte elektrische voortstuwing voor de pleziervaart. Niet alle eigenaren zullen ombouwen of een elektrische boot aanschaffen. Een gereguleerde uitbreiding van de passagiersvaart onbemand biedt mogelijk een alternatief voor deze groep om een elektrische boot te huren.

Nader onderzoek kan potentiële effecten en de (juridische) haalbaarheid en wenselijkheid in kaart brengen.

De studie concludeert uit de verzamelde inzichten dat de doorstroming en veiligheid over het algemeen in orde zijn. Dit is tevens bevestigd door THOR en Nautisch Beheer. Het is wel zo dat er een aantal dagen per jaar (zomerse weekenddagen, evenementen, afhankelijk van het weer) zeer grote drukte op het water ontstaat, met name in de binnenstad. Echter wordt deze drukte door de meeste waterrecreanten bewust opgezocht in verband met de gezelligheid en bestaat er bij de recreatievaart een grotere tolerantie voor eventuele beperkingen in de doorstroming. Stremmingen als gevolg van bijvoorbeeld (herstel)werkzaamheden aan de gracht of kades kunnen met name in het centrum tot beperkte doorstroming leiden, aangezien hier de mogelijkheden voor het kiezen van een andere route beperkt zijn. De bemande passagiersvaart ondervindt hier echter wel grote hinder door. Uit het overzicht van interacties tussen vaarweggebruikers blijkt dat er irritaties bestaan tussen verschillende groepen. Het verdient aanbeveling om te onderzoeken hoe de negatieve interacties kunnen worden beperkt, waarmee een vlotte en veilige afwikkeling van het varend verkeer kan worden verbeterd: •

Waterfietsen zijn een bron van stremmingen, irritaties en lichte incidenten. De groep bevindt zich tevens op één van de drukst bevaren delen van de stad. Eventueel verkleinen of verplaatsen van de groep is een optie; waterfietsen op de plassen is ook populair, al is de belevenis totaal anders. Er kan op

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

66

Open

•

•

•

rakniveau worden overwogen bepaalde rakken af te sluiten voor waterfietsen, om de interacties met vooral de bemande passagiersvaart tot een minimum te beperken. De gebruikersgroep van stand-uppaddelaars groeit sterk, met name rond de Amstel. Op de Amstel, maar ook langs de Kostverlorenvaart, leidt dit tot negatieve interacties met (vooral) de roeiers op het water. Ook kent het ruime water risico’s voor de stand-uppaddelaars. Het verdient aanbeveling te onderzoeken of suppen op slechts een gedeelte van de vaarweg zou moeten worden toegestaan, om de interacties op het midden van de vaarweg te voorkomen. Nader onderzoek kan uitwijzen of en hoe de stand-uppaddelaars beter gespreid kunnen worden en de aanwas van nieuwe bedrijven kan worden begeleid. Bij voorkeur ontstaat er een bepaalde ‘veilige’ zone voor onervaren stand-uppaddelaars, voordat zij (met meer ervaring) het centrum ingaan. Naast de plassen, waar genoeg ruimte bestaat, werden in de gesprekken rustige grachten in de Jordaan of Amsterdam West genoemd als mogelijke uitwijklocatie voor beginnende/onervaren suppers. Een aantal gebruikersgroepen heeft de opmerking gemaakt dat een grotere aanwezigheid van handhaving, ook buiten de daguren, een positief effect zal hebben op de naleving van de vaar- en gedragsregels.

Er ligt een noodzakelijke toename in renovatie en vervanging van kades en kunstwerken in het verschiet, waarvan een groot deel in de historische binnenstad. Deze leidt waarschijnlijk tot extra stremmingen en een toename van het vervoer over het water, wat met name binnen de Singelgracht tot een beperkte doorstroming kan leiden.

6.2.2 •

•

•

• •

Kansen voor waterrecreatie

Gebieden waar veel ruimte bestaat voor uitbreiding van de waterrecreatie zijn de zandwinningsplassen. Bij ontsluiting (van bijvoorbeeld de Gaasperplas, en mogelijk de Noorder IJplas) worden deze toegankelijk voor vaartuigen vanuit de stad. Anderzijds kan een niet ontsloten plas juist geschikt zijn voor zwemmers, stand-uppaddelaars, waterfietsen en andere kleine waterrecreatie. Ontwikkeling van de plassen kan bijdragen aan spreiding, maar naar verwachting zal het in eerste instantie eerder voor extra waterrecreatie zorgen. Het huidige publiek in de stad op de drukke momenten komt juist voor de bij de drukte horende gezelligheid. o Amsterdam Noord. Dit gebied is weinig naar voren gekomen in de gevoerde gesprekken. Hoewel zich hier een aantal grote jachthavens aan het IJ bevinden, vindt er op de wateren in Amsterdam Noord relatief weinig waterrecreatie plaats. In één van de gesprekken kwam naar voren dat het een leuk gebied betreft om door te varen, en is het er vrijwel altijd rustig op het water. Betere kennis van de vaar- en gedragsregels op het water kan een belangrijk aandeel van de irritaties en lichte incidenten voorkomen. Dit kan worden bereikt door extra voorlichting vanuit de gemeente en communicatie met de gebruikers op het water, via kanalen van de gemeente, maar ook via de verhuurders en exploitanten.

Meer communicatie van de gemeente met de verschillende gebruikersgroepen en tussen verschillende gebruikersgroepen zorgt voor een goede aansluiting op de beleving op het water. Het vergroten van de ‘pakkans’ bij te hard varen, asociaal vaargedrag en het veroorzaken van overlast zal naar verwachting van de geïnterviewde partijen het aantal negatieve interacties verkleinen. Dit kan worden bereikt door het uitbreiden van de handhaving, met name op tijden die in de huidige praktijk minder aanwezigheid kennen.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

67

Open

Literatuurlijst De volgende onderzoeksrapporten, verslagen, data en andere brondocumenten zijn in dit onderzoek geraadpleegd. Rapportages • Nota Varen | Deel 1, Gemeente Amsterdam, Maart 2019. •

Nota Varen | Deel 2, Gemeente Amsterdam, Mei 2020.

•

Grachtenmonitor 2018/2019, Waternet, Gemeente Amsterdam, November 2019 (periode: 1 januari 2018 – 30 september 2019).

•

Grachtenmonitor 2020, Gemeente Amsterdam, December 2020 (periode: 1 oktober 2019 – 1 oktober 2020).

•

Analyse van een Veilige en Vlotte Doorvaart voor Rondvaartboten in Amsterdam, Rapportnummer: 2016.MT.8031, TU Delft, April 2016.

•

Analyse behoefte watersport IJburg en Zeeburgereiland, Waterrecreatie Advies BV, Augustus 2021.

•

Toetsing doorvaartprofielen Amsterdam, Brolsma Advies, November 2018.

•

Waterrecreatie in Amsterdam, Onderzoek, Informatie en Statistiek, Gemeente Amsterdam, November 2015.

•

Drukteprognose 2020, TNO, juli 2015.

•

Onderzoek niet officiële zwemplekken, School of Insights & Beaumont Communicatie, September 2021.

•

Overlast en ondergrens, Woonboten Coalitie Amsterdam, Oktober 2021

•

Resultaten onderzoek gebruik Amsterdams binnenwater, Mobycon, Augustus 2018.

•

Herhalingsonderzoek gebruik Amsterdams binnenwater, Mobycon, Oktober 2018.

Data • Telonderzoek, 201908MobyconTellingen23-25AUG2019.xls, Mobycon, Augustus 2019. •

Telonderzoek, dbase Mobycon tellingen za 1 sep 2018 v2, Mobycon, Oktober 2019.

•

Telonderzoek, 20191018_hulp_GM_TellingenMobycon2018-2019, Mobycon, Oktober 2019

•

Telonderzoek, Heatmap passages per uur-gem 6dg zomer 2018, Mobycon, November 2018.

•

Overzicht roei-, kano- en zeilverenigingen Amsterdam, Gemeente Amsterdam, November 2021.

•

Overzicht en contactgegevens jachthavens Amsterdam, Gemeente Amsterdam, April 2020.

•

RFID activiteit juni – september 2021 (anoniem), Gemeente Amsterdam, November 2021.

•

Uitover overlastmeldingen SIA-systeem Q12 2021, Gemeente Amsterdam, September 2021.

•

Register Passagiersvaart Amsterdam, https://www.amsterdam.nl/parkeren-verkeer/varen-amsterdam/ varen-beroepsvaart/register-passagiersvaart-amsterdam/, Gemeente Amsterdam (Programma Varen), geconsulteerd Februari 2022.

•

Overzicht officiële

buitenzwemplekken

in

Amsterdam, https://maps.amsterdam.nl/zwemwater/,

Gemeente Amsterdam, geconsulteerd December 2021. •

Overzicht Aangiften, koppen en bedragen VM (2016 – 2020), Gemeente Amsterdam, September 2021

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

68