Document · PDF

01 - Bijlage 01 - Rapport Recreatievaart Amsterdam - Royal HaskoningDHV.pdf

Raadscommissie Mobiliteit, Openbare ruimte en Water 18 oktober 2023, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Raadsinformatiebrief Ontwikkelen beleid recreatievaart en bijbehorende onderzoeken (VN2023-021328)24.706 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

RAPPORT Recreatievaart Amsterdam Een verkennend onderzoek naar de recreatievaart op het binnenwater van Amsterdam. Klant:

Gemeente Amsterdam - Programma Varen

Referentie: BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 Status:

S3/P05 DEFINITIEF

Datum:

29 juni 2022

Open

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Water & Maritime Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Recreatievaart Amsterdam Sub titel: Een verkennend onderzoek naar de recreatievaart op het binnenwater van

Amsterdam.

Referentie: BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 Status: P05/S3 Definitief Datum: 29 juni 2022 Projectnaam: Recreatievaart Amsterdam Projectnummer: BI2350 Auteur(s): Royal HaskoningDHV

Classificatie Open

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Inhoud Managementsamenvatting

Introductie

1.1

Achtergrond en vraag aan Royal HaskoningDHV

1.2

Duiding van het onderzoek

1.3

Methodiek en verantwoording

Varen op de binnenwateren van Amsterdam

2.1

Zonering

Gebruikersgroepen

3.1

Overzicht gebruikersgroepen

3.2

Onbemande passagiersvaart

3.3

Pleziervaart

3.4

Roeiboten

3.5

Stand-uppaddelen (suppen)

3.6

Kano’s en kajaks

3.7

Waterfietsen

3.8

Zwemmers

Knelpunten en mogelijkheden

4.1

Nautische knelpunten

4.2

Locaties waar (te) hard wordt gevaren

4.3

Locaties met veel geluidsoverlast

4.4

Mogelijkheden zandwinningsplassen

Ontbrekende informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

6.1

Conclusies

6.2

Aanbevelingen

Literatuurlijst

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Lijst van figuren Figuur 2-1: Overzicht van het binnenwater van Amsterdam, behorend tot de Verordening Binnenhavengeld Pleziervaart 2022, https://www.amsterdam.nl/parkeren-verkeer/varenamsterdam/regelingen-verordeningen-water/, aangevuld met een aanduiding van de zonering en onderzoeksgebied zoals toegepast in dit onderzoek: donkerrood: historische binnenstad, oranje: stadsdelen buiten het centrum binnen de A10 (excl. Amsterdam Noord), groen: de periferie. 12 Figuur 3-1: Overzicht vergunningenzones (gebaseerd op het vergunningstelsel ’20): Vergunningzone 1: binnen het rode kader. Vergunningzone 2: buiten het rode kader.

Figuur 3-2: Informatiekaart onbemande passagiersvaart (sloepdelen.nl)

Figuur 3-3: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de onbemande passagiersvaart over het jaar, inschatting op basis van de gesprekken met verhuurpartijen.

Figuur 3-4: Verdeling gebruik van huursloepen over de dag op vrijdag 23, zaterdag 24 en zondag 25 augustus (tellingen Mobycon 23,24,25 Augustus 2019)

Figuur 3-5: Voornaamste opstaplocaties van de onbemande verhuur, op basis van online deskstudy en gesprekken met verhuurpartijen.

Figuur 3-6: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de pleziervaart over het jaar, inschatting op basis van telgegevens Digitale Gracht en typisch gebruik van pleziervaartuigen. 26 Figuur 3-7: Verdeling pleziervaart over de dag op vrijdag 23, zaterdag 24 en zondag 25 augustus. (tellingen Mobycon 23-25 Augustus 2019).

Figuur 3-8: Indicatie drukte verdeling pleziervaart (Bron: tellingen Mobycon, figuur: RHDHV). De verschillende diktes van de lijnen geven een indicatie van de drukte op de vaarwegen. De oranje stippen geven de locaties van de jachthavens weer. Enkel de belangrijkste vaarwegen zijn gemarkeerd. Het overzicht van jachthavens is niet uitputtend. 28 Figuur 3-9: Roeiboten in Amsterdam. Links: Roeisloep, rechts: (wedstrijd)roeiboten op de Amstel. Bron: Google.

Figuur 3-10: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van roeiers over het jaar (schatting op basis van de gesproken roeiverenigingen). De gestreepte lijn betreft het sloepenroeien en de doorgetrokken lijn representeert het meer voorkomende wedstrijdroeien. 32 Figuur 3-11: Globale kaart met het voornaamste vaargebied van de (wedstrijd)roeiers (schatting RHDHV op basis van de gesproken roeiverenigingen). Zij komen ook tot ver buiten het binnenwater van Amsterdam. Sloepenroeiers varen door het centrum, maar zijn zeer beperkt in aantal. 33 Figuur 3-12: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de standuppaddelaars over het jaar, naar inschatting RHDHV op basis van gesprekken met een SUPverhuurpartij en geïnterviewde personen met persoonlijke SUP-ervaring in de stad. 36 Figuur 3-13: Globale weergave van het voornaamste vaargebied voor SUPs, naar inschatting op basis van gesprekken met een SUP-verhuurpartij en geïnterviewde personen met persoonlijke SUP-ervaring in de stad. Het centrum is als vlak weergegeven; hier wordt overal, maar minder gevaren dan op de gemarkeerde vaarwegen. De gele stippen geven de voornaamste opstaplocaties weer. 37

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Figuur 3-14: Voorgeselecteerde opstaplocaties voor clinics bij SUP-verhuurbedrijf Detour Amsterdam. Bron: boekingspagina, Detour Amsterdam.

Figuur 3-15: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de kano's over het jaar, naar inschatting van RHDHV op basis van de het gesprek met een kanoverhuurpartij. 40 Figuur 3-16: Globale weergave van het voornaamste vaargebied voor kano’s, ingeschat op basis van het gesprek met een kanoverhuurpartij. Het centrum is als vlak weergegeven; hier wordt overal, maar minder gevaren dan op de gemarkeerde vaarwegen. De gele stippen geven de voornaamste opstaplocaties weer. 41 Figuur 3-17: Consolesticker zoals die op elke waterfiets van Stromma is aangebracht. De sticker geeft de belangrijkste vaar- en gedragsregels weer en toont een kaart met het toegestane vaargebied en de opstaplocaties. Bron: Stromma BV. 43 Figuur 3-18: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de waterfietsen over het jaar, naar inschatting RHDHV op basis van het gesprek met de waterfietsverhuurder. 44 Figuur 3-19: Verdeling waterfietsen over de dag op vrijdag 23, zaterdag 24 en zondag 25 augustus. (tellingen Mobycon 23-25 Augustus 2019).

Figuur 3-20: Overzicht van het vaargebied van de waterfietsen en de opstaplocaties, zoals ingeschat door RHDHV op basis van het gesprek met de waterfietsverhuurder en online beschikbare gegevens. Speciale versperringen die gelden voor waterfietsen zijn aangegeven met kruizen. 45 Figuur 3-21: In het groen: aangewezen (officiële) zwemlocaties, in het rood: veelgenoemde wildzwemlocaties. Bron: https://maps.amsterdam.nl/zwemwater/. Aanvulling bekende rode wildzwemlocaties door RHDHV.

Figuur 4-1: Totaal getelde schepen op alle tellocaties per categorie, Bron: tellingen van Mobycon op 23, 24 en 25 augustus 2019. Het betreft mooie dagen, waarop er relatief meer pleziervaart plaatsvindt. Op andere dagen is het aandeel recreatievaart een stuk lager, en heeft de beroepsvaart de overhand op het water. 50 Figuur 4-2: Verdeling getelde vaartuigen per locatie. Bron: tellingen van Mobycon op 23, 24 en 25 augustus 2019. 51 Figuur 4-3: Verdeling totaal getelde vaartuigen per locatie op 23, 24 en 25 augustus 2019. Bron: tellingen Mobycon. 52 Figuur 4-4: Heat map meldingen van te hard varen. Bron: Gemeente Amsterdam.

Figuur 4-5: Heat map meldingen van geluidsoverlast. Bron: Gemeente Amsterdam.

Lijst van Tabellen

Tabel 1-1: Overzicht interviewpartijen.

Tabel 3-1: Overzicht verleende vergunningen Onbemande Passagiersvaart (Bron: Gemeente Amsterdam) 15

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Managementsamenvatting Aanleiding en probleemstelling In de afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar de gebruikers van de Amsterdamse binnenwateren. Dit betrof met name de beroepsmatige vaart en de commerciële (bemande) passagiersvaart. Een sector die nog niet goed in beeld is gebracht is de recreatievaart, welke in dit onderzoek wordt gedefinieerd als de pleziervaart, de onbemande passagiersvaart (verhuur van kleine vaartuigen) en de niet-gemotoriseerde, kleine onbemande vaartuigen als stand-uppaddelaars, kano’s en waterfietsen, maar ook de roeiboten en de zeilboten. Daarnaast wordt de gebruikersgroep zwemmers in relatie tot de recreatievaart beschouwd. Volgend op de Nota’s Varen 1, wil de gemeente Amsterdam een integraal beeld krijgen van de recreatievaart op de Amsterdamse binnenwateren, ter ondersteuning van het ontwikkelen van een visie op de recreatievaart en nieuw beleid. De gemeente Amsterdam heeft Royal HaskoningDHV gevraagd een verkennend onderzoek te doen naar recreatievaart op het Amsterdamse binnenwater. De gemeente Amsterdam heeft in overleg met Royal HaskoningDHV de volgende onderzoeksvragen opgesteld: • •

• •

•

Welke gebruikersgroepen bestaan er op het binnenwater van Amsterdam? Wat zijn de hoofdkenmerken van deze gebruikersgroepen: o Wat is de groepsgrootte? o Wat is de vaarintensiteit door het jaar? o Wat is het vaargebied? o Wat kenmerkt de gebruiker qua gedrag? Hoe interacteren de verschillende gebruikersgroepen met elkaar? Waar ontstaan knelpunten op de binnenwateren: o Waar bestaan nautische knelpunten (drukte, beperkte doorstroming, overschrijding van vaarsnelheden)? o Waar bestaan hotspots met betrekking tot overlast door de gebruikersgroepen in de recreatievaart (geluidsoverlast, asociaal gedrag)? Welke kansen bestaan er voor waterrecreatie, en in welke gebieden in de stad?

Hiertoe is de beschikbare informatie verzameld, en zijn 15 gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de gebruikersgroepen, jachthavens, belangenverenigingen en gemeentelijke partijen, zoals nautisch toezicht, nautisch beheer en dienstverlening. Op basis van de gesprekken zijn daarnaast de interacties tussen de gebruikersgroepen geïnventariseerd. Het onderzoek heeft plaatsgevonden buiten het vaarseizoen, waardoor er niet met de gebruikers zelf is gesproken en er niet op het water is geobserveerd. Het onderzoek besluit met aanbevelingen die het beeld kunnen complementeren. De studie richt zich op het binnenwater van Amsterdam, met name in de binnenstad en de stadsdelen (binnen de A10). Ook zijn de mogelijkheden voor waterrecreatie op de voormalige zandwinningsplassen in de periferie beschouwd. Recreatievaart in randgebieden zoals Weesp, delen van IJburg, Ouderkerk, Amstelveen etc. is geen onderdeel van deze studie.

Nota Varen Deel 1 en Deel 2, Gemeente Amsterdam, resp. maart 2019 en mei 2020.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Bevindingen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de geïdentificeerde gebruikersgroepen met de geschatte omvang van de groep en waar deze groep voornamelijk aanwezig is.

Gebruikersgroep

Geschatte omvang

% van de passages op drukke dagen 2

Centrum

Stadsdelen

Periferie

Tabel MS1: Overzicht van de gebruikersgroepen, met de omvang en aanwezigheid per groep.

Pleziervaart

12.000-15.000 vaartuigen (globale inschatting)

40-60%

10-20%

Onbemande passagiersvaart 3

Roeiboten

• •

Er zijn 205 vergunningen uitgegeven.

Roeisloepen

15 roeisloepen, stabiel. (max 10 gelijktijdig op het water)

(Wedstrijd) roeiboten

750 (wedstrijd)roeiboten (200 gelijktijdig op het water)

Waterfietsen

85 in bedrijf (vergunningen max 100)

Kano’s en kajaks

Omvang onbekend, stabiel. Ca. 20 gelijktijdig op het water Groepen tot 30-40 kajaks.

Stand-uppaddelaars (SUP)

Omvang onbekend, groeiend. Ca. 30 losse SUPs gelijktijdig op het water. Groepen tot 50 SUPs mogelijk.

Zwemmers

Totale omvang onbekend, op mooie dagen grote aantallen.

0-5%

n.v.t.

Pleziervaart is verreweg de grootste groep in aantal, echter worden de schepen in de onbemande passagiersvaart vaker en intensiever gebruikt. De pleziervaart is een zeer grote en zeer diverse groep. Er is weinig zicht op de totale omvang, de verdeling van type boten of de herkomst van de boten. Zoals gerapporteerd in de Grachtenmonitor 2020, zijn er ca 6.500 – 7.000 vignetten uitgegeven voor pleziervaartuigen. Echter, geeft handhaving, eveneens in de Grachtenmonitor 2020 aan, dat slechts ca 55% van de gecontroleerde vaartuigen daadwerkelijk een vignet bezit. Het totale aantal vaartuigen voor de pleziervaart ligt daarom waarschijnlijk aanzienlijk hoger. Tevens komen er regelmatig pleziervaartuigen van buiten de stad naar Amsterdam. De invoering van het doorvaartvignet per 1-1-2022 zal naar verwachting van de gemeente Amsterdam– in combinatie met de Digitale Gracht – meer inzicht geven in de pleziervaartgroep en daarnaast de vignetgraad verhogen.

Bron: tellingen Mobycon 23,24,25 Augustus 2019, op minder drukke dagen is het aandeel pleziervaart aanzienlijk lager. De bemande passagiersvaart (niet opgenomen in dit overzicht) veroorzaakt ongeveer 25-30% van de passages op drukke dagen. Ook de beroepsvaart is geen onderdeel van dit onderzoek en is niet opgenomen in de tabel (klein aantal passages). 3

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

•

• •

•

De onbemande passagiersvaart is een relatief veelgebruikte manier van waterrecreatie, welke met een kleine hoeveelheid boten voor een significant deel van de vaarbewegingen in de stad zorgt, dankzij intensief gebruik. De branche geeft aan een rol voor zichzelf te zien bij het elektrificeren van het vaarverkeer in de stad, omdat particulieren hun eigen vaartuig met brandstofmotor inruilen voor het af en toe huren van een elektrisch aangedreven onbemand passagiersvaartuig (sloep). Uit meerdere gesprekken en ervaringen blijkt dat de SUP-gebruikersgroep is de laatste jaren sterk is toegenomen. Stand-uppaddelen komt onder andere veel voor op de Amstel. Deze opwaartse trend zet naar verwachting door richting het centrum van de stad. Huurders van SUPs zouden ook graag in het centrum suppen, maar daar zijn nog geen verhuurlocaties. Er zijn wel op- en afstapplaatsen, waarvandaan ‘clinics’ worden gegeven. Zowel de gebruikersgroep kano’s en kajaks, als de gebruikersgroep roeisloepen, vertoont een stabiel en klein aantal vaartuigen en gebruikers. In verschillende gesprekken met vertegenwoordigers van recreatievaarders wordt benoemd dat deze groep relatief weinig impact heeft op het varend verkeer in de stad. Zij geven aan dat dit hoofdzakelijk komt doordat deze groep klein is in aantal.

Waterfietsen zijn langzaam en weinig wendbaar en bevinden zich met name in het westelijk deel van het centrum, nabij de vier opstaplocaties voor verhuur van de waterfietsen. De groep zwemmers bestaat uit twee deelgroepen: een kleine groep ‘sportzwemmers’ en een grote groep recreatieve zwemmers. Sportzwemmers zwemmen meestal individueel. Buiten de ring A10 zijn verschillende officiële recreatieve zwemlocaties. Er zijn geen officiële buitenzwemplaatsen binnen de ring A10, maar op warme dagen wordt in de praktijk regelmatig gezwommen op een aantal (nietofficiële) buitenlocaties. Op die locaties wordt geen toezicht gehouden op waterkwaliteit en veiligheid. Zwemmen gebeurt op dergelijke locaties op eigen risico. In Amsterdam komen ook boten voor die buiten de categorieën vallen. Bijvoorbeeld de grotere motorboten zonder bemanning, die van buiten Amsterdam naar de stad varen. Deze worden met name gesignaleerd op het doorgaande water, zoals op de verbindingsroute Amstel – Nieuwe Herengracht.

Interacties en gedrag In de Nota Varen deel 1 en deel 2 geeft de gemeente aan dat er grote drukte bestaat op het binnenwater in Amsterdam, met name op warme weekenddagen en tijdens evenementen. De gesprekken met de sector bevestigen inderdaad dat er (zeer) drukke dagen zijn, maar dat de rest van het jaar geen grote drukte wordt ervaren. Veruit de meeste interacties op het binnenwater van Amsterdam voltrekken zich volgens de gesproken partijen (inclusief handhaving) zonder noemenswaardige problemen voor een vlotte en veilige doorvaart. Op de drukke dagen leiden bepaald gedrag en specifieke interacties tot irritaties en problemen: •

•

• •

Langzame en minder manoeuvreerbare vaartuigen, zoals waterfietsen, SUPs en kano’s, verhinderen de vlotte doorgang van andere gebruikers van de vaarwegen. Voorbeeld: de bemande passagiersvaart heeft op drukke dagen problemen met het halen van de tijdschema’s. Daarnaast veroorzaken onervaren gebruikers (aanwezig in verschillende groepen zoals standuppaddelaars, onbemande passagiersvaart, waterfietsen en pleziervaart) voor irritaties vanwege gebrekkige kennis van de vaar- en gedragsregels. Snelheidsverschillen op de Amstel leiden tot potentieel gevaarlijke situaties. Voorbeeld: Wedstrijdroeiers hebben een relatief hoge snelheid en roeien met de rug in de vaarrichting waardoor zij minder goed zicht hebben op het water voor hen. Met name kano’s en SUPs kunnen slecht zichtbaar zijn voor roeiers. Op de Amstel ervaren de roeiers relatief snel en vaak last van hinderlijke golfbeweging door bijvoorbeeld grote en (te) hard varende vaartuigen. Binnen de pleziervaart bestaat een deelgroep die de eigen boot illegaal verhuurt. Deze deelgroep wordt benoemd in relatie tot ongewenst gedrag zoals te hard varen, onvoldoende rekening houden met andere vaarweggebruikers en geluidsoverlast, maar deze relatie tussen overlast en specifiek deze groep is niet bewezen. De exacte omvang van deze groep is onduidelijk.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Knelpunten Ieder jaar zijn er ca. 20 dagen waarop het zeer druk is op het water in het centrum en de stadsdelen. Drukte concentreert zich op bepaalde rakken en kan tot nautische knelpunten leiden rond kruisingen en in de nauwere grachten van Amsterdam, zoals ook is gevonden in voorgaande rapportages 4. Het aantal drukke dagen is sterk afhankelijk van het weer. Bij grote drukte kunnen gebruikers er, dankzij de netwerkstructuur van de grachten, in de meeste gevallen voor kiezen een andere route te nemen. Uit ervaringen van rederij Stromma (tevens aanbieder van bemande passagiersvaart) blijkt dat de bemande passagiersvaart de drukke dagen wel als een knelpunt ervaart, aangezien deze op een tijdschema varen en weinig ruimte hebben om daarvan af te wijken. Uit de gevoerde gesprekken met andere vertegenwoordigers van de verschillende gebruikersgroepen blijkt dat het voor de recreatieve gebruikers over het algemeen acceptabel is dat de doorstroming op deze momenten beperkt kan zijn. In de ervaring van deze geïnterviewde vertegenwoordigers van de gebruikersgroepen is de capaciteit van het Amsterdamse binnenwater groot en gedurende bijna het hele jaar meer dan voldoende voor een vlotte en veilige afwikkeling van het vaarverkeer.

Op basis van de verzamelde informatie is duidelijk dat de afwikkeling van het vaarverkeer over het algemeen vlot en veilig verloopt, maar dat met name het water in de binnenstad (de grachten) zeer intensief wordt gebruikt. Daarnaast is er sprake van een aantal (ca. 20) drukke dagen, waarop de doorstroming op een deel van de vaarwegen in het geding komt, wat voor de ene gebruikersgroep (bijvoorbeeld de bemande passagiersvaart) meer problemen oplevert dan voor de andere gebruikersgroep. Overlast Bepaalde gebruikersgroepen houden naar verluidt weinig rekening met het andere vaarverkeer of gedragen zich intimiderend. Op basis van de gesprekken met onder andere de roeiverenigingen lijkt dit vaker voor te komen bij de grotere sloepen met meerdere mensen aan boord. Verschillende geïnterviewde vertegenwoordigers van de sector associeerden ongewenst gedrag met name met de illegale passagiersvaart. Deze relatie is niet nader onderzocht. In het centrum en de stadsdelen wordt geluidsoverlast ervaren door activiteit op het water. Volgens belangenvereniging ‘Vrienden van de Binnenstad’ is dit de laatste jaren (voornamelijk ’s nachts) sterk verbeterd en is er in het centrum nauwelijks nog geluidoverlast vanaf het water waargenomen.

Dit is mogelijk te verklaren door de ingevoerde regels in het centrum waarin het maximaal aantal personen en het verbod op geluidsdragers in de binnenstad is vastgelegd. Op basis van de registratie van overlastmeldingen bij de gemeente blijkt het aantal overlastmeldingen echter wel te groeien, maar dit betreft met name overlast buiten het gebied waar de 12+ regel geldt. Er kunnen daarnaast verschillende andere redenen zijn voor een (tijdelijke) afname van de ervaren overlast, zoals de impact van coronamaatregelen (minder vaartuigen op het water, minder passagiers per schip, avondklok etc.). De consequentie van de ingevoerde regels is echter het zogenaamde ‘waterbed-effect’, waarbij de overlast zich verplaatst en concentreert. Omwonenden en vaarweggebruikers op de Amstel (ten zuiden van de Berlagebrug) ervaren een toegenomen geluidsoverlast, met name in de avonden. Bewoners van woonboten hebben in eerdere rapporten aangegeven dat ze overlast ervaren van boten die te hard of te dichtbij langsvaren en daarmee soms schade veroorzaken.

Onderzoeksrapportages zoals o.a. Mobycon in 2018, TNO in 2015 en de TU Delft in 2015. Zie literatuurlijst.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Kansen • Ontwikkeling van waterrecreatie op de plassen: In de periferie van de stad bevindt zich een aantal voormalige zandwinningsplassen waar kan worden gerecreëerd. Op de Sloterplas en De Nieuwe Meer worden reeds verschillende faciliteiten aangeboden in de vorm van watersportcentra, jachthavens en boothellingen. Er vindt zowel verhuur van vaartuigen plaats (SUPs, waterfietsen, zeilbootjes), als gebruik van particuliere vaartuigen. Beide plassen hebben een goede en veelgebruikte verbinding naar de stad. De Gaasperplas en de Noorder IJplas daarentegen worden nog niet of nauwelijks gebruikt voor waterrecreatie. Op basis van de gesprekken met de geïnterviewde partijen, met name de observaties van de eigenaar van roeicentrum Berlagebrug en Watersportcentrum Sloterplas, geldt voor alle plassen dat de recreatiecapaciteit nog niet volledig benut is, en dat er dus mogelijkheden bestaan voor de (verdere) ontwikkeling van waterrecreatie. De plassen bieden volgens hem aantrekkelijke en natuurlijke context voor het recreëren op het water. Ontwikkeling van waterrecreatie op de plassen kan bijdragen aan de spreiding van drukte op het water in de binnenstad, maar naar inschatting van Royal HaskoningDHV is het waarschijnlijker dat de toename van waterrecreatie op de plassen vooral een uitbreiding van de totale waterrecreatie zal betekenen. •

Rol voor onbemande passagiersvaart in elektrificatie: De onbemande verhuur-branche ziet zichzelf meer als pleziervaart dan als onbemande passagiersvaart. Volgens de onbemande verhuur-branche kan een wijziging van de categorie aansluiten bij de ambitie van de gemeente met betrekking tot elektrificatie van het vaarverkeer waarbij gebruik van elektrische huursloepen een vervanging is van het bezit van een eigen vaartuig met brandstofmotor. Daarnaast zien zij kansen voor het stimuleren van spreiding doordat verhuurlocaties voor onbemande passagiersvaart allemaal buiten het centrum liggen. De gemeente Amsterdam geeft echter aan dat het verhuren van vaartuigen een commerciële activiteit betreft en de regelgeving voor passagiersvaart van toepassing is. Een gereguleerde uitbreiding van de passagiersvaart onbemand (zonder aanpassing van de juridische categorie, maar ook bijvoorbeeld zonder uitbreiding van de passagiersvaart bemand) biedt mogelijk wel een alternatief voor deze groep om een boot te huren in plaats van met de eigen boot te varen (zie ook aanbevelingen).

Aanbevelingen De studie signaleert de volgende mogelijkheden voor nader onderzoek: • Fysieke tellingen: Niet alle recreatievaartgroepen zijn vignetplichtig, en vaartuigen binnen deze groepen worden derhalve niet op alle bestaande registratiepunten geïdentificeerd (op sommige plaatsen wordt wel een passage van een vaartuig geregistreerd, maar zonder identificatie van het type). Fysieke tellingen kunnen bijdragen aan een beter beeld van de omvang en typeverdeling van deze groep. •

Gedetailleerd onderzoek vignetgraad: Onderwerp van nadere studie is tevens de vignetgraad in de stad. Uit de beschikbaar gestelde gegevens is niet gebleken welk type boten op welke locaties welke vignetgraad hebben. Uit gesprekken met handhaving blijkt dat vignetcontroles regelmatig plaatsvinden, waarmee aannemelijk is dat de vignetgraad in de gecontroleerde gebieden na controle relatief hoog ligt. Vaartuigen die enkel op doorvaart zijn worden in de huidige systematiek (tot 1-1-2022) niet geregistreerd in de tellingen. De invoering van het doorvaartvignet zal meer inzicht verschaffen in de totale omvang van de pleziervaart gebruikersgroep en de aanwezigheid van deze groep op het water.

•

Gereguleerde uitbreiding van de passagiersvaart onbemand: Vanaf 2025 wordt grote verandering verwacht door de verplichte elektrische voortstuwing voor de pleziervaart. Niet alle eigenaren zullen

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

ombouwen of een elektrische boot aanschaffen. Een gereguleerde uitbreiding van de passagiersvaart onbemand biedt mogelijk een alternatief voor deze groep om een elektrische boot te huren. Nader onderzoek kan potentiële effecten en de (juridische) haalbaarheid en wenselijkheid in kaart brengen. •

Onderzoek mogelijkheden voor beperken negatieve interacties: In de opinie van verschillende geïnterviewde partijen zouden negatieve interacties mogelijk kunnen worden beperkt door het afsluiten van bepaalde rakken voor waterfietsen en stand-uppaddelaars. Zo worden interacties op het midden van de vaarweg voorkomen, bijvoorbeeld op rakken met grote aantallen pleziervaart of bemande passagiersvaart, welke gebaat zijn bij een vlotte doorstroming. Nader onderzoek kan uitwijzen of en hoe de stand-uppaddelaars beter gespreid kunnen worden en de aanwas van nieuwe bedrijven kan worden begeleid.

Een aantal gebruikersgroepen heeft de opmerking gemaakt dat een grotere aanwezigheid van handhaving, ook buiten de daguren, een positief effect zal hebben op de naleving van de vaar- en gedragsregels.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Introductie

1.1

Achtergrond en vraag aan Royal HaskoningDHV

In de afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar de gebruikers van de Amsterdamse binnenwateren. Dit betrof met name de beroepsmatige vaart en de commerciële (bemande) passagiersvaart. Een sector die nog niet goed in beeld is gebracht is de recreatievaart, welke in dit onderzoek wordt gedefinieerd als de pleziervaart, de onbemande passagiersvaart (verhuur van kleine vaartuigen) en de niet-gemotoriseerde, kleine onbemande vaartuigen als stand-uppaddelaars, kano’s en waterfietsen, maar ook de roeiboten en de zeilboten. Daarnaast wordt de gebruikersgroep zwemmers in relatie tot de recreatievaart beschouwd. Het onvolledige beeld op de recreatievaart heeft deels als oorzaak dat het een zeer diverse sector betreft, die tevens niet goed gedocumenteerd is als het gaat om groepsgrootte, vaarintensiteiten en vaargedrag. Volgend op de Nota Varen Deel 1 en 2, wil de gemeente Amsterdam een integraal beeld krijgen van de recreatievaart op de Amsterdamse binnenwateren, ter ondersteuning van een visie op de recreatievaart en het ontwikkelen van nieuw beleid 5. De gemeente Amsterdam heeft Royal HaskoningDHV gevraagd een verkennend onderzoek te doen naar de gebruikersgroepen en de interacties op het Amsterdamse binnenwater op basis van bestaande informatie en gesprekken met betrokken partijen.

1.2

Duiding van het onderzoek

Voorliggende rapportage betreft een verkennend deelonderzoek naar de recreatievaart in Amsterdam. Op basis van literatuurstudie en gesprekken met betrokken partijen zijn de gebruikersgroepen en de interacties daartussen in beeld gebracht. Het onderzoek besluit met aanbevelingen voor nader onderzoek om het beeld te complementeren en de visie op recreatievaart en nieuw beleid te informeren. In het onderzoek worden de volgende onderzoeksvragen besproken: • •

• •

•

Het onderzoek is gericht op een kwalitatieve benadering van de situatie (beschrijving van principes), waar mogelijk onderbouwd met de beperkte hoeveelheid kwantitatieve data die is verzameld in tellingen en andere onderzoeken. Door middel van verscheidene interviews met betrokken partijen (zie paragraaf 1.3) is een beeld gevormd van de huidige stand van zaken op het water en de beleving van de belangrijkste gebruikersgroepen. De gemeente heeft, in overleg met Royal HaskoningDHV voorafgaand aan dit

Nota Varen Deel 1 en Deel 2, Gemeente Amsterdam, resp. maart 2019 en mei 2020.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

onderzoek, besloten geen tellingen en/of enquêtes te houden, aangezien het vaarseizoen ten tijde van de start van het onderzoek reeds aflopend was. Het onderzoeksgebied wordt beschouwd in zones (zie paragraaf 2.1). De zonering geeft voor dit deelonderzoek een gepaste mate van detail op het beeld van de recreatievaart. Het onderzoeksgebied is te groot om per vaarweg een analyse te maken, het verkregen beeld kan in vervolgonderzoek (met informatie uit lopende onderzoeken) nader worden gedetailleerd. Het onderzoek besluit met het uitlichten van de belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen.

1.3

Methodiek en verantwoording

De aanpak van het onderzoek is grofweg op te delen in drie onderdelen: Bureaustudie en dataverzameling: De gemeente deelt de beschikbare gegevens (rapportages, tellingen, websites) met Royal HaskoningDHV voor een bureaustudie, waarbij ook publieke informatie wordt verzameld. Het doel van de bureaustudie is het overzichtelijk maken van de beschikbare informatie en het uitlichten van missende informatie in een ‘gap analysis’. Interviews: De tweede stap in het onderzoek is het interviewen van de verschillende vertegenwoordigers van gebruikersgroepen. Hierbij wordt de missende informatie zoveel mogelijk ingevuld en worden de ervaringen uit de praktijk verzameld. De openstaande vragen en detailinformatie dienen apart van dit onderzoek te worden onderzocht, waarvoor Royal HaskoningDHV haar aanbevelingen geeft. De geïnterviewde partijen zijn in overeenstemming met Programma Varen bepaald, met als doel een gebalanceerd en representatief beeld te verkrijgen van de recreatievaart in Amsterdam. Er zijn in totaal vijftien gesprekken gevoerd, met zestien verschillende partijen. Voor een volledige lijst van geconsulteerde partijen, zie Tabel 1-1. De lijst omvat vertegenwoordiging van de gebruikersgroepen, jachthavens, belangenverenigingen en gemeentelijke partijen, zoals nautisch toezicht, nautisch beheer en dienstverlening. De gebruikers zelf zijn voor dit onderzoek niet geïnterviewd.

De resultaten van het onderzoek zijn derhalve gestoeld op de kennis en ervaring van de geconsulteerde partijen. De resultaten zijn intersubjectief en dienen in vervolgonderzoek te worden geverifieerd. Analyse: Naast de reeds beschikbaar gestelde data van de gemeente voor de bureaustudie, is er ook data verzameld uit het digitale tellingensysteem van de gemeente, de Digitale Gracht. Wij hebben de data gebruikt om voor zover mogelijk inschattingen te maken van de vaarintensiteiten en de typische verdeling van gebruikersgroepen op het water. Huidige ontwikkelingen op het gebied van dataverzameling en de uitgifte van vergunningen en vignetten zullen in de toekomst meer inzicht verschaffen in het vaargedrag in de stad. Deze informatie kan in een later stadium worden toegepast om dit deelonderzoek te complementeren, zie ook de aanbevelingen in hoofdstuk 6.2.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Overzicht interviewpartijen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de gehouden interviews in het kader van het onderzoek, zoals deze in chronologische volgorde afgenomen zijn in de periode november – december 2021. Tabel 1-1: Overzicht interviewpartijen.

No.

Interviewpartij

Watersportcentrum Sloterplas, Roeicentrum Berlagebrug

Directie Dienstverlening, gemeente Amsterdam

Mokumboot & Sloepdelen

Jachthaven E-Harbour

Nautisch toezicht en handhaving

Watersportvereniging IJburg

Stromma

Belangenvereniging Vrienden van de Binnenstad

Nautisch Beheer, gemeente Amsterdam

Detour SUP

Roeisloepvereniging 't Juiste Tuig

KARZV De Hoop

ASR Nereus

Kayak in Amsterdam

Jachthaven Nautiek

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Varen op de binnenwateren van Amsterdam

De binnenwateren van Amsterdam bestrijken een groot gebied met een enorm aanbod aan grachten, kanalen en zandwinningsplassen. Ten behoeve van het onderzoek is een globale zonering aangebracht, waarbij de zones zich duidelijk van elkaar onderscheiden qua waterrecreatie. In dit onderzoek wordt alleen het vaarwater beschouwd (het nautische binnenwater). Daarnaast is in dit hoofdstuk overzichtelijk gemaakt welke restricties en vaarregels er gelden op het vaargebied.

2.1

Zonering

Figuur 2-1 geeft een overzicht van de verschillende zones die zijn beschouwd. Globaal zijn er drie zones te onderscheiden, de historische binnenstad (felrood), de stadsdelen buiten de binnenstad (oranje), en de periferie (groen). Noorder IJplas

Noord

Sloterplas IJburg

Nieuwe Meer

Gaasperplas

Figuur 2-1: Overzicht van het binnenwater van Amsterdam, behorend tot de Verordening Binnenhavengeld Pleziervaart 2022, https://www.amsterdam.nl/parkeren-verkeer/varen-amsterdam/regelingen-verordeningen-water/, aangevuld met een aanduiding van de zonering en onderzoeksgebied zoals toegepast in dit onderzoek: felrood: historische binnenstad, oranje: stadsdelen buiten het centrum binnen de A10 (excl. Amsterdam Noord), groen: de periferie.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

De historische binnenstad, felrood gearceerd. Hieronder valt de grachtengordel en de Singelgracht. • Deze zone kenmerkt zich door de grachten en singels en de grote aantrekkingskracht op bezoekers en recreatievaart. • Hoewel de binnenstad een groot aantal grachten en singels kent, is de vaarruimte op plaatsen (op drukke momenten) beperkt. Daarnaast zorgen de vele bruggen op een aantal plaatsen voor beperkt zicht op ander verkeer, beperkte manoeuvreerruimte en concentraties van waterrecreatie. • In deze zone is ook de bemande passagiersvaart, zoals de rondvaart en de grotere sloepen met schipper, nadrukkelijk aanwezig. • Transport over water is tevens aanwezig in de binnenstad. Huidige en aanstaande renovatieprojecten rondom de kades en bruggen in de binnenstad dragen bij aan het werkverkeer op het water. De stadsdelen buiten de binnenstad, oranje gearceerd. Hieronder valt het vaarwater tussen de A10 en de Singelgracht. Amsterdam Noord valt binnen dit onderzoek in de periferie. • Deze zone is sterk verbonden met de historische binnenstad en omvat een aantal belangrijke zones voor de waterrecreatie, zoals de verbinding met de Nieuwe Meer en de Sloterplas en de doorgaande vaarroutes van de Kostverlorenvaart en de Amstel. • In deze zone zijn, samen met de binnenstad, veel verhuurpartijen van onbemande verhuur en kleine waterrecreatie aanwezig.

De periferie, omvat alle bevaarbare binnenwateren buiten de A10. Belangrijk onderdeel van deze zone zijn de zandwinningsplassen welke deels zijn aangesloten op het netwerk van vaarroutes. • Speciale gebieden in deze zone die in dit onderzoek worden uitgelicht zijn Amsterdam Noord en de zandwinningsplassen. • De voormalige zandwinningsplassen hebben tegenwoordig een sterk recreatieve functie. De mogelijkheden voor waterrecreatie op deze locaties is in dit onderzoek kort beschouwd. • In de periferie komen ook soorten waterrecreatie voor die niet of nauwelijks in de stad worden gezien zoals (kite)surfen, zeilen, waterskiën, jetski’s of snel varende motorboten. Bij de snel varende motorboten wordt opgemerkt dat zij op het hele binnenwater (de snelle motorbootzone bij IJburg is formeel geen binnenwater) niet harder mogen varen dan 6,0 of 7,5 km per uur.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Gebruikersgroepen

3.1

Overzicht gebruikersgroepen

De verschillende gebruikersgroepen die in dit onderzoek aan bod komen zijn in onderstaande tabel weergegeven. Hierin is in het kort aangegeven wat de geschatte omvang van de groep is en waar deze groep voornamelijk aanwezig is. Meer informatie is opgenomen in de navolgende hoofdstukken.

Gebruikersgroep

Geschatte omvang

% van de passages op drukke dagen 6

Centrum

Stadsdelen

Periferie

De inschatting van de omvang van de groepen betreft zowel een inschatting van het totale volume dat er in de Amsterdam bestaat, als een inschatting van hoeveel vaartuigen zich gelijktijdig op het water begeven. Deze inschattingen zijn tot stand gekomen met inschattingen van de geïnterviewde partijen, waar mogelijk gecomplementeerd met informatie van vergunningen/vignetten.

Pleziervaart

12.000-15.000 vaartuigen (globale inschatting)

40-60%

10-20%

Onbemande passagiersvaart 7

Roeiboten

Er zijn 205 vergunningen uitgegeven.

Roeisloepen

15 roeisloepen, stabiel. (max 10 gelijktijdig op het water)

(Wedstrijd) roeiboten

750 (wedstrijd)roeiboten (200 gelijktijdig op het water)

Waterfietsen

85 in bedrijf (vergunningen max 100)

Kano’s en kajaks

Omvang onbekend, stabiel. Ca. 20 gelijktijdig op het water Groepen tot 30-40 kajaks.

Stand-uppaddelaars (SUP)

Omvang onbekend, groeiend. Ca. 30 losse SUPs gelijktijdig op het water. Groepen tot 50 SUPs mogelijk.

Zwemmers

Totale omvang onbekend, op mooie dagen grote aantallen.

0-5%

n.v.t.

In de onderstaande hoofdstukken worden de gebruikersgroepen apart behandeld, waarbij informatie rondom de omvang van de groep, het type gebruikers, de interactie van de groep met andere groepen op het water en de overlast die de groep eventueel veroorzaakt wordt gebundeld. Onder overlast wordt in dit onderzoek verstaan de nautische overlast (vaargedrag, impact op de doorstroming en veiligheid) en geluidsoverlast. 6

Bron: tellingen Mobycon 23,24,25 Augustus 2019, op minder drukke dagen is het aandeel pleziervaart veel lager. De bemande passagiersvaart (niet opgenomen in dit overzicht) veroorzaakt ongeveer 25-30% van de passages op drukke dagen. Ook het transport over water is geen onderdeel van dit onderzoek en is niet opgenomen in de tabel (klein aantal passages). 7

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

3.2

Onbemande passagiersvaart

De gebruikersgroep onbemande passagiersvaart omvat vaartuigen die worden verhuurd zonder schipper. In Amsterdam betreft dit een vloot elektrisch aangedreven sloepen van verschillende aanbieders. Hoewel de passagiersvaart in principe buiten de scope van ‘waterrecreatie’ valt, is de onbemande passagiersvaart in dit onderzoek ook onderzocht omdat deze groep zich op het water gedraagt als pleziervaart; er is geen professionele schipper of bemanning aanwezig en gebruikers zijn niet per se ervaren op het water.

3.2.1

Omvang

Het totaal aantal vaartuigen in de gebruikersgroep onbemande passagiersvaart is gelimiteerd door het aantal vergunningen dat de gemeente beschikbaar stelt. Het totaal aantal vergunningen voor onbemande passagiersvaart is 205 (zie Tabel 3-1) 8. 195 van deze vergunningen gelden voor vergunningzone 1 en 10 vergunningen voor vergunningzone 2, zie Figuur 3-1 voor grenzen van de vergunningzones. Voor nieuwe vergunningen wordt geen onderscheid meer gemaakt op vergunningzone. Tabel 3-1: Overzicht verleende vergunningen Onbemande Passagiersvaart (Bron: Gemeente Amsterdam)

Vergunningen Onbemande Passagiersvaart

Gebied 1

Adam's boats BV

Mokumboot (Gebied 1)

Mokumboot (Gebied 2)

# vergunningen geldig tot 1-3-2024

1-3-2026

1-3-2028

10 8 10

Sloepdelen BV

Boaty B.V./ Boats for rent

Canal Motorboats BV

Canal Affairs

Plastic Whale BV

Superiore B.V.

Demi trading

Totaal

195

10 7

10 10

Bron: www.amsterdam.nl/parkeren-verkeer/varen-amsterdam/varen-beroepsvaart/register-passagiersvaart-amsterdam/

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Figuur 3-1: Overzicht vergunningenzones (gebaseerd op het vergunningstelsel ’20): Vergunningzone 1: binnen het rode kader. Vergunningzone 2: buiten het rode kader. 9

3.2.2

Gebruik en algemene karakteristieken

Algemeen Voor een goed inzicht in deze groep zijn naast een bureaustudie de twee grootste aanbieders van verhuursloepen geïnterviewd. Het volgende kan worden geconcludeerd: •

• •

• • •

Het aantal boten is zeer beperkt (zeker vergeleken met de pleziervaart), maar deze worden veel intensiever gebruikt. Daardoor omvat de groep alsnog een significant deel van de gebruikers die tegelijkertijd op het water zijn. De sloepen zijn begrensd op snelheid; de sloepen varen maximaal 6 km/uur, wat overeenkomt met de snelheidslimiet op het (overgrote deel van het) Amsterdamse binnenwater. De vergunning voor deze groep vereist voortstuwing door spierkracht, elektrisch of gelijkwaardig alternatief zonder uitstoot/geluid. In de praktijk zijn alle vaartuigen in deze groep voorzien van elektrische voortstuwing. De sloepen zijn beperkt op lengte (maximaal 5,5m) en breedte (maximaal 2,0m). Voortvloeiend is het maximaal aantal passagiers dat kan worden vervoerd ook gelimiteerd. Er gelden beperkingen op het vaargebied. Sloepen worden per gebruiker minimaal 2 uur verhuurd. Vaak wordt een halve dag afgenomen. Het komt vaak voor (zeker op mooie dagen) dat sloepen de hele dag verhuurd zijn, al dan niet door verschillende gebruikers.

9 Deze zonering komt te vervallen wanneer de oude vergunningen (in Tabel 3-1 aangemerkt in vergunningzone 2) verlopen (1-32024) en worden vrijgegeven voor de loting.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

•

Gebruikers hoeven niet in het bezit te zijn van een vaarbewijs. De verhuurder is wel verplicht voorlichting van de belangrijkste vaarregels aan te bieden op de vaartuigen. In de praktijk wordt er (in ieder geval door de geïnterviewde partijen) een instructie gedeeld met de gebruikers wat betreft bootgebruik, vaaren gedragsregels. Een voorbeeld van een instructie en routekaart is gegeven in Figuur 3-2. Onbemande passagiersvaart is alleen toegestaan tussen zonsopgang en 23:00 uur. In de praktijk wordt de verhuur aangeboden tussen 10:00 en 22:00 uur.

Figuur 3-2: Informatiekaart onbemande passagiersvaart (sloepdelen.nl)

Gebruikers Uit interviews met de twee grootste aanbieders van verhuursloepen blijkt dat de gebruikers van deze vaartuigen grofweg in twee groepen te splitsen zijn, welke sterk verschillen in gebruik: •

De eerste groep bestaat uit lokaal publiek (Amsterdammers) dat geen eigen boot (meer) bezit. Zij varen zowel met vrienden en familie, als in gezinsverband met jonge kinderen. Deze groep kiest volgens de verhuurders regelmatig voor rustiger vaarwater (buiten het centrum), om aan de drukte te ontsnappen. Ook maakt deze groep regelmatig gebruik van de sloepen en zijn zij over het algemeen goed bekend met de vaar- en gedragsregels op het water. Uit de interviews kwam naar voren dat er een toename bestaat in het aantal abonnementen dat wordt afgenomen op de huur van de sloepen. De hypothese van de verhuurders is dat het hier vaak gebruikers betreft die particulier bootbezit niet rendabel (te duur/omslachtig) vinden, maar die wel willen varen. Dit sluit aan bij de trend dat bezit vervangen wordt door deelgebruik. Wat betreft gedrag is deze groep naar inschatting van de verhuurders vergelijkbaar met de gebruikersgroep pleziervaart.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

•

De tweede groep bestaat uit bezoekers/toeristen. Zij komen naar Amsterdam om een dag of aantal uur een sloep te huren om door het centrum van Amsterdam te varen – zij komen zeer zelden buiten de Singelgracht. Deze groep is vaker onervaren op het water, en minder goed op de hoogte van de vaaren gedragsregels.

Interactie met andere vaarweggebruikers De onbemande passagiersvaart wordt in de gevoerde gesprekken met roeiverenigingen, SUP- en kanoverhuurpartijen en de waterfietsverhuurder weinig benoemd als groep waar negatieve interacties met andere vaarweggebruikers bij plaatsvinden (de groep wordt overigens wel benoemd als overlast veroorzakende groep in de volgende paragraaf). De hoofdredenen hiervoor zijn volgens de geïnterviewde partijen: • • •

De snelheidsbegrenzing, waardoor deze schepen weinig risico’s voor de veiligheid op het water kunnen veroorzaken en daarnaast geen hinderlijke golfwerking geven. De goede manoeuvreerbaarheid, waardoor deze schepen relatief makkelijk een onveilige situatie kunnen voorkomen en weinig beperkend zijn voor de doorstroming. Gebruikers voelen verantwoordelijkheid voor eigen gedrag en het voorkomen van schade, ingegeven door de goede herkenbaarheid (elke sloep is duidelijk gemarkeerd met een identificatie) en het risico van het verliezen van de borg.

Wel is er in gesprekken met andere betrokken partijen (waaronder Nautisch Beheer van de gemeente) benoemd dat er in de praktijk in een aantal gevallen onervarenheid blijkt; gebruikers met beperkte kennis van de vaar- en gedragsregels zijn minder in staat nautische situaties te overzien, rekening te houden met andere vaarweggebruikers en kunnen minder voorspelbaar bewegen, wat gevaarlijke situaties kan opleveren. Volgens de verhuurders komt dit echter maar weinig voor doordat het ervaringsniveau gemiddeld gezien niet laag is. Onervaren mensen zullen in de ervaring van de verhuurders niet snel een boot huren en daarnaast wordt er herhaaldelijk instructie gegeven over het juiste gebruik van het vaartuig en de vaarregels. De onbemande passagiersvaart ervaart weinig hinder door andere vaarweggebruikers. Van waterfietsen wordt door de geïnterviewde partijen gezegd dat zij relatief vaak ‘in de weg liggen’, en dat deze groep niet verder zou moeten groeien. Het ‘in de weg liggen’ uit zich zelden in incidenten met materiële schade. De overlast beperkt zich tot stremmingen en frustraties van de vaarweggebruikers. Overlast De onbemande passagiersvaart is, net als andere groepen, middels de vergunning verboden (geluids)overlast te veroorzaken. Er wordt bij de verhuur van de sloepen aangegeven dat muziekboxen of apparatuur niet is toegestaan aan boord.

Het is echter niet altijd te voorkomen dat dit toch gebeurt. In gesprekken met de andere geïnterviewde gebruikerspartijen is de onbemande passagiersvaart niet specifiek benoemd als groep die geluidsoverlast veroorzaakt. Echter, uit ervaring van de handhaving (THOR) blijkt dat er heel vaak (naar schatting 60%) geluidsapparaten worden gebruikt op de verhuursloepen. Uit een boekje van de Woonboten Coalitie Amsterdam 10, blijkt dat er door de bewoners langs het water overlast ervaren wordt, met name door de gebrekkige stuurmanskunsten en asociaal gedrag op het water. Verhuursloepen worden hier expliciet genoemd. Uit interviews in het boekje blijkt dat boten te dicht langs de woonboten varen, soms met schade aan de boten tot gevolg.

Overlast en ondergrens, Woonboten Coalitie Amsterdam, oktober 2021.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

Aanwezigheid

Seizoensafhankelijkheid en verdeling over de dag Het gebruik is vrij seizoensafhankelijk. Het gebruik concentreert zich in het vaarseizoen en is relatief sterk afhankelijk van de weersomstandigheden. Aangezien de onbemande passagiersvaart veel gebruikt wordt door toeristen, wordt die piek in de zomermaanden versterkt door het grotere aantal aanwezige toeristen. De verdeling van de aanwezigheid van de onbemande passagiersvaart is weergegeven in Figuur 3-3.

Va a rs ei zoen

Voors ei zoen

Na s ei zoen

Figuur 3-3: Globale aanwezigheid op het Amsterdamse binnenwater van de onbemande passagiersvaart over het jaar, inschatting op basis van de gesprekken met verhuurpartijen. 11

Een indicatie van de verdeling van waarnemingen van de onbemande passagiersvaart door Mobycon 12 over een drukke zomerdag is gegeven in Figuur 3-4. Op vrijdag ligt de piek in gebruik in de avond, na werktijd, terwijl het op zaterdag en zondag over de hele middag drukker is. Hieruit is af te lezen dat het gebruik van de onbemande passagiersvaart zich niet beperkt tot toeristen, die over het algemeen geen beperkingen door werktijden kennen.

Totaal geteld op alle locaties

250

Huursloep - 23-8-2019 Huursloep - 24-8-2019 Huursloep - 25-8-2019

200 150 100 50 0

16 17 18 Uur van de dag

Figuur 3-4: Verdeling gebruik van huursloepen over de dag op vrijdag 23, zaterdag 24 en zondag 25 augustus (tellingen Mobycon 23,24,25 Augustus 2019) 11

Het voorseizoen geldt van februari tot en met maart, het vaarseizoen loopt grofweg van april tot september en het naseizoen loopt van september tot en met oktober. 12 Mobycon is een onderzoeksbureau dat in 2018 en 2019 onderzoek heeft gedaan naar de druk op een veilige en vlotte doorvaart op de Amsterdamse binnengrachten. Hierbij heeft onder andere een telonderzoek plaatsgevonden, waarvan de brondata is toegepast in dit onderzoek. 29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

3.2.3

Vaargebied

Het vaargebied van de onbemande passagiersvaart verschilt sterk tussen de genoemde doelgroepen. De bezoekers huren veelal een sloepje om door de binnenstad van Amsterdam te varen. Amsterdammers zelf zoeken juist liever de rust en natuur op en varen daarom vaker buiten het centrum. Beide gebruikersgroepen zijn over het algemeen flexibel in de routebepaling en varen geen standaard routes. De verschillende verhuurpartijen raden wel bepaalde routes aan maar in de praktijk wordt daar ook snel van afgeweken. Het hoofddoel van de huurders is ontspanning en de exacte route is vaak ondergeschikt aan het zorgeloos rondvaren. Wel concentreren de vaarbewegingen van de onbemande passagiersvaart zich rond de verschillende verhuurlocaties omdat hier op- en afgestapt moet worden. Het vaargebied is daarnaast ook sterk afhankelijk van de opstaplocatie. Zoals te zien in Figuur 3-5 ligt een aantal van de opstaplocaties vrij ver buiten het centrum – er ligt een aantal locaties aan de Singelgracht (zuid- en westkade), maar er zijn geen verhuurlocaties binnen de Singelgracht (historisch centrum). In de vergunning is een beperking op het vaargebied opgenomen. Vaartuigen van de onbemande passagiersvaart zijn niet toegestaan in de haven, het Open Havenfront en de Nieuwe Herengracht.

De vaartuigen zijn daarnaast ook niet toegestaan op de route Westerkanaal / Kostverlorenvaart / Schinkel, al mag deze route wel worden overgestoken.

Figuur 3-5: Voornaamste opstaplocaties van de onbemande verhuur, op basis van online deskstudy en gesprekken met verhuurpartijen.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

3.2.4

Samenvatting interviews

In het kader van het onderzoek zijn twee verhuurders geïnterviewd; Mokumboot en Sloepdelen. Hieronder zijn de belangrijkste opvattingen en suggesties uit de interviews opgenomen: •

Verhuurders geven aan dat zij zichzelf niet zien als passagiersvaart. Zij zien de onbemande passagiersvaart bij voorkeur losgekoppeld worden van de passagiersvaart en behandeld worden als een aparte groep waarvoor apart beleid wordt gemaakt. De bepaling van het aantal vergunningen voor deze groep moet los komen te staan van de andere passagiersvaart, vinden zij. Dit biedt kansen voor een verantwoorde en duurzame ontwikkeling van de Amsterdamse waterrecreatie, zo stellen zij. De benaming ‘onbemande passagiersvaart’ is in de gedachte van de verhuurders onjuist. Een voorgesteld alternatief dat de groep beter kenmerkt is ‘gehuurde pleziervaart’. Hierbij wordt opgemerkt dat de onbemande verhuur zich inderdaad anders gedraagt dan de bemande passagiersvaart, en zich meer gedraagt als zijnde pleziervaart. Echter, er zijn ook belangrijke verschillen met de pleziervaart; zo is de mate van onervarenheid bij de verhuursloepen groter, is er sprake van een commerciële verhuur, en worden de vaartuigen veel intensiever gebruikt. De gemeente Amsterdam geeft echter aan dat een wijziging van de categorie verschillende zwaarwegende praktische en juridische bezwaren kent, daarom wordt de gewenste wijziging niet als realistische optie gezien.

Een gereguleerde uitbreiding van de passagiersvaart onbemand (zonder aanpassing van de juridische categorie, maar ook zonder bijvoorbeeld uitbreiding van de passagiersvaart bemand) biedt mogelijk wel een alternatief voor deze groep om een boot te huren in plaats van met de eigen boot te varen (zie ook aanbevelingen).

•

De verhuurders zien een belangrijke kans voor de verhuursloepen om de verdere verduurzaming van de Amsterdamse binnenwateren en waterrecreatie in het algemeen te versnellen: o De vaartuigen zijn al elektrisch aangedreven (vanaf 2025 geldt deze eis voor alle pleziervaart). o Bootgebruik als alternatief voor bootbezit. De vraag naar deelsloepen als alternatief voor particulier bootbezit neemt toe en zou door de gemeente moeten worden aangemoedigd. Het is een belangrijk inzicht voor de gemeente dat particulier bootbezit en verhuursloepen in feite ‘communicerende vaten’ zijn. Hierbij is door de gemeente opgemerkt dat dit concept bij deelauto’s in de praktijk nogal tegenvalt 13. Het verdient nader onderzoek of de trend naar deelgebruik van vaartuigen zich in de praktijk sterker kan uiten. o Momenteel wordt de groei in de onbemande passagiersvaartsector beperkt door het beperkte aantal vergunningen en de beperkingen op de afmetingen. Op het moment dat het aanbod breder wordt en er meer boten beschikbaar zijn, zouden meer gebruikers kunnen worden verleid om gebruik te maken van de verhuursloepen, al dan niet als alternatief voor particulier bootbezit. Een voorwaarde voor de groei is dat er voldoende ligplaatsen beschikbaar zijn in Amsterdam.

•

De verhuurders zijn van mening dat er geen vaarbeperkingen op verhuursloepen toegepast moeten worden die afwijken van de pleziervaart. Het standpunt van de gemeente is dat de beperkingen o.a. zijn ingesteld uit veiligheidsoverwegingen en mede op verzoek van de haven (ook op veiligheidsgronden).

13 Bij deze opmerking werd verwezen naar het volgende artikel van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM): https://www.kimnet.nl/actueel/nieuws/2021/10/05/deelautogebruik-blijft-nog-laag-deelfiets-vervangt-vooral-bus-tram-en-metro

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

•

Verhuurders geven aan dat meer verhuurlocaties in de andere stadsdelen verder weg van het centrum kunnen bijdragen aan de spreiding van de recreatievaart, echter het beleid van de gemeente voor deze sector dient hierop in te spelen. Hiermee wordt door de verhuurders bedoeld dat de huidige kosten die moeten worden gemaakt om een verhuurlocatie te openen en om de exploitatievergunningen te verkrijgen, te hoog zijn om een rendabele verhuur mogelijk te maken. De inkomsten van verhuur buiten het centrum zijn namelijk naar verwachting lager (minder intensief gebruik, minder aantrekkingskracht).

•

De vlotheid en veiligheid van de Amsterdamse binnenwateren wordt als ‘erg goed’ bestempeld door de verhuurders. Er is voldoende capaciteit op de binnenwateren om alle watergebruikers voldoende ruimte te geven.

•

Suggesties van de verhuurders voor een betere situatie op het water: Aanbrengen spiegels op kruisingen met slecht zicht op opkomend verkeer.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

3.3

Pleziervaart

De pleziervaart is een grote en gevarieerde groep van particuliere boten. Deze boten worden in principe niet verhuurd en alleen gebruikt voor particulier gebruik. Het betreffen boten variërend van enkele meters lengte tot grote motor- en zeilboten. In deze studie ligt de focus op de gemotoriseerde pleziervaart; de grote ongemotoriseerde pleziervaart (zeilboten) komt niet tot nauwelijks voor op de Amsterdamse binnenwateren vanwege de hoogtebeperkingen door bruggen en de beperkte ruimte om bijvoorbeeld te zeilen. Kleine ongemotoriseerde pleziervaart, zoals roeiboten, kano’s en SUPs komen wel voor in het centrum. Waar de grote ongemotoriseerde pleziervaart wel regelmatig voorkomt, zoals op de Staande Mastroute en de andere verbindingsroutes, varen deze schepen op de (hulp)motor en kunnen zij ook tot de gemotoriseerde groep worden gerekend. Ongemotoriseerde pleziervaart komt wel voor op de plassen (jeugdzeilboten, of open kajuitbootjes, op De Nieuwe Meer en de Sloterplas) en aan het open water, zoals in IJburg en in de jachthavens langs het IJ. Aan de plassen worden zeilboten verhuurd, maar er liggen ook particuliere vaartuigen.

3.3.1

Omvang

De groepsgrootte van de pleziervaart is niet eenvoudig te bepalen, aangezien deze groep verschillende herkomsten heeft. Globaal gesproken kan de groep worden gecategoriseerd aan de hand van waar ligplaats genomen wordt: • •

• •

In openbaar water in Amsterdam, bijvoorbeeld aan een kade. (vignetplichtig), In de Amsterdamse jachthavens (niet vignetplichtig, maar vanaf januari 2022 wel verplicht een doorvaartvignet te hebben als men de jachthaven verlaat door water dat tot het Amsterdamse binnenwater behoort). In gepacht water (bijvoorbeeld aan een eigen steiger op eigen terrein). Bij gebruik van het Amsterdamse binnenwater dienen deze vaartuigen een doorvaartvignet aan te schaffen., Buiten de stad. Deze deelgroep vaart naar Amsterdam voor een dagtocht of, in mindere mate, voor een overnachting. Door invoering van het doorvaartvignet komt er meer zicht op deze groep.

Sommige boten worden zeer regelmatig (bijvoorbeeld wekelijks) gebruikt, terwijl ook een groot aandeel slechts een of twee keer per jaar vaart in Amsterdam. De eerste deelgroep is verplicht een zogeheten binnenhavengeld (BHG)-vignet te hebben. Met de vignetregistratie is dit deel van de pleziervaart in te schatten. Vignetregistratie De gemeente Amsterdam kent in de huidige situatie 4 soorten vignetten voor pleziervaart in de binnenstad: • • • •

Het gele hybride vignet – Schepen met hybride aandrijving (elektrische motor en benzine- of dieselmotor). In 2021 zijn er circa 115 uitgegeven. Het groene milieu vignet – Schepen met duurzame aandrijving (elektrische motor of zonder motor) In 2021 circa 2050 uitgegeven. Het witte vignet – Schip ligt in een jachthaven, buiten Amsterdam of in water wat gepacht wordt door de booteigenaar. In 2021 zijn er circa 350 uitgegeven Het rode reguliere vignet – Dit vignet is voor alle schepen met enkel een brandstofmotor. In 2021 zijn er circa 4500 uitgegeven.

29 juni 2022

RECREATIEVAART AMSTERDAM

BI2350-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Open

• •

In 2021 werden er in totaal circa 7000 pleziervaart vignetten uitgegeven. Er wordt verwacht dat het totaal aantal vignetplichtige schepen hoger is maar niet iedereen aan deze verplichting voldoet. Passagiersvaart maakt gebruikt van exploitatievergunningen en hebben een blauw vignet, waardoor deze groep ook in beeld is.

Vignetmetingen zijn in dit onderzoek niet gebruikt omdat ze nog geen compleet genoeg beeld geven. Uit waarnemingen van THOR (Toezicht & Handhaving Openbare Ruimte) blijkt dat niet alle vergunningplichtige vaartuigen een betaald vignet hebben. Ook blijkt uit de vignetregistratie dat het aantal vignetten met de jaren is gedaald. Dit kan twee verklaringen hebben: • •

Gebruikers verplaatsen of verkopen de boot, of Gebruikers maken zonder vignet gebruik van een ligplaats in de stad.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13283705/1