Rapport Rekenkameronderzoek Minimabeleid (inclusief bestuurlijke reactie en klantreis) - Rekenkamercommissie Amstelveen

Toch ziet de gemeente wel een belangrijke rol voor de CMA weggelegd. Om de zaak weer vlot te trekken is onlangs een nieuwe voorzitter door het college aangesteld. De CMA moet aan de ene kant een aanspreekpunt voor minima vormen en aan de andere kant een platform dat het minimabeleid en de regelingen in de praktijk test en toetst. Aan de CMA is gevraagd om meer te gaan kijken vanuit de belevingswereld van inwoners en de uitvoering. Verder is er het streven van de CMA om drie of vier keer per jaar een werkbezoek te organiseren, waarin de CMA interactie heeft met ambtenaren in de uitvoering. Dit moet leiden tot een mondeling adviesgesprek met de wethouder. Er is op dit moment geen document met een duidelijke taakomschrijving van de CMA, het zijn nu vooral mondelinge afspraken over en weer.

| 33 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Een aantal leden van de CMA heeft zitting in de Participatieraad Sociaal Domein, al was deze connectie de afgelopen jaren eigenlijk niet aanwezig omdat de leden niet kwamen opdagen in de vergaderingen of zich terug hadden getrokken uit de CMA (en dus alleen nog PSD lid waren). Het plan is om deze lijnen ook weer te herstellen.

5.2 Welke regelingen gericht op minima zet de gemeente in? De gemeente Amstelveen zet verschillende regelingen gericht op minima in. Onderstaande tabel betreft een overzicht van alle minimaregelingen die de gemeente Amstelveen op dit moment inzet, met de bijbehorende normen. Tabel 2

Overzicht minimaregelingen en bijbehorende normen

Regelingen

Norm

Bijzondere bijstand (Participatiewet)

Norm 110%: huishoudens met arbeidsperspectief Norm 130%: huishoudens zonder arbeidsperspectief

Individuele inkomenstoeslag

110% + laag vermogen

Amstelveenpas

110% (alleenstaanden met arbeidsperspectief) 130% voor inwoners met kinderen, gehandicapten, pensioengerechtigden + laag vermogen Studerende ouders

Sport en culturele activiteiten

130% + laag vermogen

Internetvergoeding

130% + laag vermogen

Schoolkosten

130% + laag vermogen

Zwemdiploma A t/m C

130% + laag vermogen

Computerregeling vanaf 4 jaar op de basisschool

130% + laag vermogen

Computerregeling tot 18 jaar op de middelbare school

130% + laag vermogen

Vergoeding vaktraining/huiswerkbegeleiding middelbare school

130% + laag vermogen

Collectieve ziektekostenverzekering

AV Gemeente Standaard 110% van de bijstandsnorm AV Gemeente TOP 130% van netto wettelijk minimumloon (vermogen speelt geen rol)

Maatwerkvoorziening

130% van wettelijk minimumloon. Dat is maximaal € 2.027,25 per maand (2022). Deze norm geldt voor iedereen. Vermogen speelt geen rol.

Regeling duurzame gebruiksgoederen (vanaf pensioengerechtigde leeftijd)

130% van de bijstandsnorm + laag vermogen

Gratis openbaar vervoer 65+

130% van relevante bijstandsnorm

Zwemregeling volwassenen (pilot)

130% van relevante bijstandsnorm

Kwijtschelding gemeentebelasting

Laag inkomen en vermogen

| 34 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

De meeste regelingen hanteren een inkomensgrens tot 130% van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm). Een aantal regelingen hanteert een inkomensgrens tot 110% van het Wsm. Deze verschillende criteria maken, zo blijkt uit verschillende gesprekken, dat de regelingen en de criteria soms als ingewikkeld en niet eenduidig worden ervaren. Ook lijkt het huidige aanbod zich niet (genoeg) te richten op de lage inkomens en middeninkomens. Vanuit de raad klinkt een wens om het aanbod te verbreden naar deze groepen. Ook ketenpartners houden er rekening mee dat vanwege de stijgende kosten voor levensonderhoud er binnenkort andere groepen tot de doelgroep van het minimabeleid gaan behoren. Amstelveenpas Een van de regelingen die de gemeente aanbiedt is de Amstelveenpas. Dit is een kortingspas voor culturele en sociale activiteiten in Aalsmeer en Amstelveen. Er worden kortingen aangeboden op het gebied van sport, eten en drinken, cultuur, winkelen en overig (zoals dierentrimsalon en cursussen Participe). Kortingen variëren van 10% tot 75% of hebben de vorm van een kortingsbedrag. Uit gesprekken met de gemeente met het college blijkt dat de Amstelveenpas slechts een kleine rol speelt in het gehele minimabeleid. De meeste minimaregelingen zijn gericht op het verstrekken van geld (in natura) en niet op korting zoals de Amstelveenpas.

Gebruik en kosten De gemeente Amstelveen heeft een overzicht van het gebruik van bovenstaande regelingen. Hierin is het aantal aanvragen en verstrekkingen minimaregelingen over 2017-2021 opgenomen (zie ook paragraaf 6.2). Het overzicht wordt intern gebruikt en verantwoording loopt via de reguliere P&C-cyclus. Het overzicht wordt niet in deze hoedanigheid met de gemeenteraad gedeeld. Er is ook een overzicht van het aantal aanvragen van de regelingen in 2019 en 2020 en de daarbij horende stijging/daling van de uitgaven aan deze regelingen. Echter, in dit overzicht zijn de de regelingen die na 2020 zijn toegevoegd niet opgenomen. Ook is er een overzicht van het aantal houders van de Amstelveenpas in 2021 en het gebruik van de Amstelveenpas in 2018 (zie paragraaf 6.2). Toegang en informatie De gemeente Amstelveen onderscheid drie plekken waar inwoners toegang hebben tot (informatie over) minimaregelingen: 1. Website: Alle hulp bij een laag inkomen Dit is een pagina op de website van de gemeente Amstelveen waar inwoners terechtkunnen voor informatie. De pagina geeft informatie over het Amstelveenloket, het vinden van werk, het aanvragen van een bijstandsuitkering, schulden, minimaregelingen, toeslagen en andere ondersteuning. 2. Website: Alle minimaregelingen Dit is een pagina op de website van de gemeente Amstelveen waarop alle minimaregelingen staan weergegeven.

Door op de regelingen te klikken kunnen inwoners lezen wat de regelingen inhouden, wat de voorwaarden zijn en hoe zij de regeling kunnen aanvragen. De bedoeling is dat er (voor juni 2022) bij iedere regeling ook een (digitaal) aanvraagformulier wordt aangeboden. 3. Amstelveenloket Bij het Amstelveenloket komen algemene vragen terecht over het minimabeleid. Het Amstelveenloket is een fysiek en telefonisch loket en is vijf dagen per week geopend. Inwoners kunnen er daarnaast ook terecht met vragen over wonen, welzijn, zorg, inkomensondersteuning, schuldhulpverlening en jeugdhulp. Daarnaast kan het Amstelveenloket inwoners ondersteunen bij het aanvragen van een minimaregeling.

| 35 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

In de volgende paragraaf wordt verder beschreven op welke manieren er over de minimaregelingen gecommuniceerd wordt. Aanvraagprocedure Inwoners met een hulpvraag of vraag over een regeling kunnen zich melden bij het Amstelveenloket. Het Amstelveenloket werkt integraal en onderzoekt of er nog meer vraagstukken achter de initiële/oorspronkelijke hulpvraag liggen. Daarbij wordt ook gevraagd naar de financiële situatie. Op deze wijze wordt getracht problemen bij de kern aan te pakken en er vroeg bij te zijn. Wanneer blijkt dat mensen een laag inkomen hebben, worden zij gewezen op de mogelijkheden van ondersteuning via het minimabeleid. Uit het onderzoek komt naar voren dat inwoners op dit moment voor een nieuwe regeling een nieuwe aanvraag moeten indienen, ook al zijn gegevens reeds bij de gemeente bekend. Dit is een wettelijke verplichting. Bij sommige doelgroepen waarbij het inkomen weinig zal veranderen (zoals Wajong) worden voorzieningen voor langer dan één jaar toegekend. Een regeling kan alleen op aanvraag worden verstrekt. Ook is het doen van een aanvraag op dit moment nog niet voor alle regelingen digitaal mogelijk. Aanvraagformulieren kunnen bij het Amstelveenloket worden afgegeven, kosteloos per post of via e-mail verstuurd worden (van de laatste optie wordt veel gebruik gemaakt).

Uit verschillende gesprekken met ketenpartners die inwoners ondersteunen (zoals Humanitas, Stichting MEE en Participe), blijkt dat de administratieve last die gepaard gaat met het indienen van een aanvraag hoog is. Inwoners moeten veel aanreiken en dit is voor een deel van de doelgroep (die erg kwetsbaar is) niet altijd even makkelijk. Dit geldt ook voor het aanvragen van de Amstelveenpas. Verschillende gesprekspartners geven aan dat het erop lijkt dat de gemeente de pas verstrekt vanuit de verkeerde grondhouding, omdat inwoners moeten ‘bewijzen’ dat ze recht hebben op regelingen. De gemeente heeft vervolgens acht weken de tijd om een regeling toe te kennen. Uit de gesprekken blijkt dat deze tijd vaak volledig wordt gebruikt waardoor inwoners relatief lang moeten wachten voor ze gebruik kunnen maken van een regeling.9 Inwoners vragen een regeling of pas vaak aan op het moment dat het echt niet langer financieel gaat of wanneer het echt noodzakelijk is. Een snelle afwikkeling van de procedure is dus gewenst.

Uitvoering en dienstverlening Er zijn voor de uitvoering van de minimaregelingen verschillende uitvoeringsdocumenten opgesteld, zoals: ● Werkinstructie zwemles in natura Amstelveen ● Werkinstructie TONK10-regeling ● Werkwijze computerregeling minima De documenten zijn helder over de toetsings- en voorwaarde-eisen voor de regeling waarin ook de administratieve afhandeling van de regelingen is uitgewerkt. Daarnaast is er een uitgebreide interne kenniskaart voor het team minima met informatie op allerlei gebieden. Zo bevat de kaart algemene belangrijke informatie voor het team, maar ook werkinstructies, informatie over Bijzondere Bijstand en minimaregelingen, standaardteksten voor besluiten, een sociale kaart (intern), uitspraken bezwaar en beroepszaken.

In de ambtelijke reactie laat de gemeente weten dat de gemiddelde doorlooptijd van een beslistermijn in 2021 4,5 weken was. 10 De Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) is een overbruggingsregeling die in principe loopt tot 1 juli 2021. De TONK is bedoeld voor huishoudens die door corona te maken hebben met 'een onvoorziene en onvermijdelijke inkomstenterugval' en voor wie andere regelingen niet of niet voldoende helpen. 9

| 36 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

In de het minimabeleid staat de huidige werkwijze omtrent het minimabeleid beschreven. Hieruit blijkt dat er in de uitvoering speciale aandacht is voor de omgang met inwoners, onder meer door rekening te houden met de omstandigheden van inwoners en niet te veel tegelijk te vragen. De gemeente Amstelveen gaat daarnaast uit van de ondersteuningsvraag van de inwoner en werkt volgens de zogenaamde Omgekeerde Toets; er wordt eerst naar de behoefte van de inwoner gekeken en vervolgens naar hoe dit past binnen wet- en regelgeving. Verder is er door de Hogeschool van Amsterdam een onderzoek uitgevoerd naar de toegankelijkheid van het minimabeleid en de bejegening van inwoners, in opdracht van de gemeente (meer hierover in de volgende paragraaf). Uit gesprekken met de gemeente blijkt dat er steeds meer van de ambtelijke organisatie wordt gevraagd in termen van empatisch vermogen in plaats van juridisch toetsen (stress-sensitieve dienstverlening). Daarom wordt binnen de gemeente ook nagedacht over de vriendelijkheid in de uitvoering en is er geïnvesteerd in stress-sensitieve dienstverlening, door medewerkers te trainen op gespreksvoering. De raad beaamt in het gesprek dat de benadering van cliënten door medewerkers in de uitvoering een aandachtspunt is; er liggen kansen in een meer mensgerichte en empathische benadering.

5.3 Hoe wordt over de regelingen gecommuniceerd en is men op de hoogte? Manieren waarop over de regelingen wordt gecommuniceerd is via de website van de gemeente (zie paragraaf 5.2), lokale kranten en ketenpartners (zoals de Voedselbank en Kledingbank). Ook werd in de beleidsnota Herijking Minimabeleid (2019) aangegeven dat informatie over minimaregelingen breed wordt verspreid in de samenleving door bijvoorbeeld informatie via woningstichting Eigen Haard aan nieuwe huurders aan te bieden. Ook wordt er door middel van diverse flyers die op het gemeentehuis en bij ketenpartners liggen, over gecommuniceerd, maar ook in het financieel café: ● Flyer hulp bij laag inkomen (november 2020) ● Flyer kindregelingen (januari 2020) ● Flyer minima Voedselbank (juni 2020) ● Flyer vergoedingen kind voor scholen (juni 2019) Deze informatie is doorgaans alleen in het Nederlands beschikbaar. Op het gemeentehuis van Amstelveen is een folderrek waarin tot voor kort informatiefolders over regelingen aanwezig waren. De gemeente heeft echter besloten om tijdens de coronaperiode en lockdowns deze folders tijdelijk te verwijderen, omdat er te weinig gebruik van de folders werd gemaakt. Er wordt momenteel door de organisatie onderzocht waar na de verbouwing van de centrale hal de folders geplaatst kunnen worden.

Inwoners kunnen nu bij het Amstelveenloket een folder krijgen, maar hiervoor dient eerst wel een afspraak gemaakt te worden. De folders zijn wel bij alle netwerkpartners en de bibliotheek beschikbaar. Sommige ketenpartners geven aan dat er niet altijd duidelijk en volledig wordt gecommuniceerd over de regelingen op de website. Zo zou niet van alle regelingen de volledige informatie op de website staan. Bijvoorbeeld in het geval van de verhuisvergoeding vanuit de Bijzondere Bijstand: na drie jaar terugbetalen kunnen inwoners hiervoor een kwijtschelding aanvragen, maar dit staat niet vermeld op de website. Inmiddels worden inwoners hierover geïnformeerd via een brief van de gemeente. In de ambtelijke reactie laat de gemeente weten dat hier bewuste keuzes aan ten grondslag liggen. Uit het onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) blijkt dat te veel informatie er juist voor zorgt dat mensen de inhoud niet goed lezen of begrijpen. Daarnaast is volgens de organisatie sommige informatie pas bij het besluit relevant en staat gespecificeerde uitleg daarom soms pas in het besluit op de aanvraag.

| 37 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Communicatieaanpak In de beleidsnota is geconstateerd dat de publiekscampagnes die zijn ingezet niet tot het gewenste resultaat hebben geleid. Een van de plannen was om onderzoek te doen naar nieuwe manieren van communicatie. In bijlage 2 van de beleidsnota staan uitkomsten van de ‘Werkconferentie ketenpartners’. Hierin is ook het punt ‘communicatie’ behandeld. Daaruit kwamen de volgende verbeterpunten naar voren: ● Zorgen voor folders en brieven in begrijpelijke taal, ondersteund met beeld. ● Communicatie via dagbladen en andere geschreven media. ● Zorgen voor een toegankelijke website waarin niet te veel hoeft worden doorgeklikt (bijvoorbeeld beslisboom). ● Gebruikmaken van social media/WhatsApp. ● Website toegankelijk maken voor mobiele gebruikers. ● Links van websites netwerkpartners op eigen website plaatsen. ● Communicatie op plaatsen waar mensen komen (zoals buurthuizen en verenigingen) en door intermediairs (huisartsen, Humanitas, bibliotheek). ● Ouderen en jongeren die 18 jaar worden proactief informeren, eventueel cursussen/trainingen aanbieden. In het Actieplan Armoedepreventie (2020) is daarom ook een communicatieaanpak opgesteld, waarin soms ook wordt uitgesplitst naar verschillende doelgroepen. De Hogeschool van Amsterdam (HvA) heeft in 2021 op verzoek van de gemeente onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid van de voorzieningen en de bejegening van inwoners.

Dit was onderdeel van de in het Actieplan Armoedepreventie (2020) aangekondigde pilot om de meeste effectieve interventies voor gezinnen in armoede te onderzoeken (zie ook paragraaf 5.5). Uit dit onderzoek van de HvA kwamen ook verschillende verbeterpunten naar voren op het gebied van communicatie: 1. Communicatie, formulieren en berekeningen makkelijker maken. 2. Communicatie vriendelijker en duidelijker maken en uitgaan van vertrouwen. 3. De website aantrekkelijker maken. 4. Schaamte van de inwoner over armoede in teksten wegnemen. Er zijn geen voortgangsrapportages of brieven opgesteld over in hoeverre de gemeente met deze verbeterpunten aan de slag is gegaan of van plan is om aan de slag te gaan. In de ambtelijke reactie geeft de organisatie aan globaal de volgende acties te hebben uitgevoerd: ● Verbeterslag schrijfstijl beschikkingen en tekst website. ● Brieven en website samen met de doelgroep geanalyseerd. ● Folder Alle hulp bij laag inkomen. ● Verzamelpagina webpagina Hulp bij laag inkomen. ● Ontwerpen digitale formulieren (in ontwikkeling). Ook uit de gesprekken in dit onderzoek zijn verschillende verbeterpunten naar voren gekomen omtrent de communicatie, zoals: ● Informatie op de website zou duidelijker, centraler en eenvoudiger kunnen; er moet bijvoorbeeld veel doorgeklikt worden om bij de juiste informatie te komen.

● Als een inwoner een regeling aanvraagt, zou de gemeente mensen actiever kunnen wijzen op andere regelingen en men erop kunnen attenderen om alle regelingen tegelijk aan te vragen. ● Er zou ook op andere locaties gecommuniceerd kunnen worden over de regelingen, bijvoorbeeld bij ondernemers- en sportverenigingen.

| 38 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

●

De gemeente zou informatie over minimaregelingen kunnen meesturen wanneer inwoners een bijstandsuitkering aanvragen.

Bekendheid regelingen Een van de mogelijke redenen waarom het gebruik van de minimaregelingen de laatste jaren niet veel meer is gegroeid, zou kunnen liggen in de bekendheid van de regelingen. In dit onderzoek is daarom aan inwoners gevraagd welke regelingen zij kennen, van welke regelingen zij gebruikmaken en hoe zij wisten van het bestaan van de regelingen. Ongeveer de helft van de respondenten kent de regelingen via kennissen of vrienden. De andere helft is ermee bekend via de gemeente (zoals het Amstelveenloket en sociaal team), een schuldhulpverleningsconsulent, een participatiegroep of Vluchtelingenwerk. Wel geeft een aantal respondenten aan niet helemaal op de hoogte te zijn (geweest) van welke regelingen er zijn en wat de mogelijkheden zijn van de Amstelveenpas.

5.4 Welke afspraken zijn er met ketenpartners gemaakt? Er zijn verschillende organisaties die een bijdrage leveren aan de uitvoering van het minimabeleid. In het minimabeleid staat een aantal organisaties opgesomd die (mede) gesubsidieerd worden door de gemeente Amstelveen: ● De Voedselbank levert voedselpakketten aan inwoners met een laag inkomen. Ook vormt het een plek waar inwoners kunnen worden doorverwezen naar andere vormen van hulpverlening. ● De Kledingbank biedt inwoners met een laag inkomen periodiek gratis of tegen een zeer lage eigen bijdrage, de gelegenheid om tweedehands kleding uit te zoeken. ● Thuisadministratie van Humanitas helpt inwoners die moeite hebben met het op orde krijgen en houden van hun financiële administratie. Door middel van kortdurende ondersteuning wordt gestreefd naar het zelfstandig kunnen beheren van de administratie. ● Het Financieel café (Participe en Humanitas) is een laagdrempelige inloopvoorziening. Het is bedoeld voor lotgenotencontact en financieel advies. Ook vindt er, zo nodig, doorverwijzing plaats naar instanties. ● Stichting MEE heeft een subsidierelatie met de gemeente ten behoeve van de onafhankelijke cliëntondersteuning. Een ketenpartner die niet in de beleidsnota staat opgenomen, maar waar de gemeente wel mee samenwerkt, is Stichting Vluchtelingenwerk.

Stichting Vluchtelingenwerk biedt maatschappelijke en juridische begeleiding aan vluchtelingen. Onder maatschappelijke begeleiding valt ook het doen van aanvragen voor minimaregelingen. Naast de bovengenoemde ketenpartners heeft de gemeente via de Amstelveenpas (indirect) ook samenwerkingen met 57 aanbieders van sport, eten en drinken, cultuur, winkelen en overig. Een aantal van deze aanbieders is bijvoorbeeld: ● Bibliotheek Amstelland ● Zwembad De Meerkamp ● HEMA ● Schouwburg Amstelveen In september 2020 liep het contract met de aanbieder van de Amstelveenpas af en zou beoordeeld worden of er een nieuwe aanbesteding zou worden gedaan. In 2020 is de Amstelveenpas opnieuw aanbesteed.

| 39 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Samenwerking ketenpartners en gemeente De ketenpartners laten in de gesprekken blijken een goede en positieve samenwerking met de gemeente te ervaren. Een aantal ketenpartners heeft regelmatig contact met de gemeente. In het minimabeleid is mede tot stand gekomen door participatie van ketenpartners (zoals ook in paragraaf 5.1 beschreven). In 2019 is bij hen informatie opgehaald tijdens een werkconferentie. Ketenpartners hebben input geleverd en daarnaast stond de bijeenkomst in het teken van de versterking van het netwerk van ketenpartners. Ketenpartners geven ook signalen uit de praktijk door aan de gemeente, bijvoorbeeld over bepaalde regelingen of problemen in de uitvoering. Daarnaast verspreiden de ketenpartners flyers in wijkcentra en is er veel overleg rondom het Financieel café. Samenwerking ketenpartners onderling Net als in de beleidsnota staat in het Actieplan Armoedepreventie (2020) aangegeven dat er aandacht besteed moet worden aan de verdere versterking van de signalerende rol van aanbieders en ketenpartners, met als doel inwoners tijdig gebruik te laten maken van de ondersteuningsmogelijkheden. Uit de gesprekken blijkt dat er op dit moment een zekere mate van samenwerking is tussen ketenpartners onderling. Zo werken Participe en Humanitas goed en intensief samen in het Financieel café, komt uit gesprekken naar voren.

De meeste ketenpartners weten elkaar te vinden als het nodig is. Dat neemt niet weg dat ze graag meer en vooral onderling contact zouden willen. Een van de voorstellen in het Actieplan Armoedepreventie (2020) was om periodieke netwerkbijeenkomsten te organiseren, om de bekendheid met elkaars aanbod (van ketenpartners) te vergroten en zo de doelgroep beter te bereiken. Participe heeft deze netwerkbijeenkomsten voor ketenpartners meerdere keren georganiseerd, maar de laatste tijd zijn de bijeenkomsten - mede door corona - niet meer van de grond gekomen. Het doel van deze bijeenkomsten is elkaar te ontmoeten, de samenwerking aan te halen en verbinding te maken. Uit gesprekken komt duidelijk naar voren dat ketenpartners in de toekomst meer regie op dit vlak verwachten van de gemeente; door het organiseren en faciliteren van netwerkbijeenkomsten.

5.5 In welke mate heeft de gemeente zicht op ongewenste effecten? Voor dit onderzoek is door de raad een aantal aandachtspunten meegenomen, zoals het zicht op ongewenste effecten zoals de armoedeval en de stapeling van regelingen. Hieronder worden beide punten besproken. Armoedeval In 2015 speelde er een discussie over de armoedeval. Naar aanleiding hiervan heeft de gemeente Amstelveen een onderzoek laten uitvoeren naar de armoedeval. Dit heeft geresulteerd in de rapportage Inkomens Effect Rapportage Gemeente Amstelveen 2015. Hierin is onderzocht of het beleid en de regelingen het aantrekkelijk maken voor inwoners om uit de bijstand te stromen. Een van de conclusies was dat verruiming van de grenzen van het minimabeleid een deel van de armoedeval zou kunnen opvangen, waardoor werk meer zou gaan lonen.11 Op basis van diverse onderzoeken over de armoedeval, is er in 2015 een nieuw beleidsplan opgesteld. In 2019 is het beleid opnieuw herijkt en is een aantal veranderingen doorgevoerd in het minimabeleid. Zo zijn er enkele regelingen versoberd, maar is ook de doelgroep verbreed. De regeling Maatwerk chronisch zieken is bijvoorbeeld komen te vervallen, maar de computerregeling is uitgebreid zodat de tegemoetkoming beschikbaar is voor ieder kind op het voortgezet onderwijs.

Voor deze herijking is niet opnieuw het onderzoek naar de armoedeval herhaald, maar is gekeken naar de behoefte van de doelgroep.

11

Beleidsnota Herijking Minimabeleid, Gemeente Amstelveen, 25 augustus 2015, p. 7.

| 40 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

In het Actieplan Armoedepreventie (2020) is vervolgens aangekondigd een onderzoek te gaan uitvoeren naar de meest effectieve interventies voor gezinnen in armoede. In dit zogenoemde actieonderzoek is geëxperimenteerd met interventies, die tegelijkertijd door onderzoekers zijn gemonitord. Er zouden interventies worden ontwikkeld om de cyclus van armoede te doorbreken. In de begroting van de gemeente voor 2022 staat aangegeven dat in dat jaar de nadruk zal liggen op de uitvoering van de aanbevelingen uit dit actieonderzoek. Er is nog niet vast te stellen in welke mate deze aanbevelingen zijn opgevolgd en welke resultaten het heeft opgeleverd. In Amstelveen is (zoals net al vastgesteld) sprake van een ruim(hartig) minimabeleid met voor de meeste regelingen een inkomensgrens tot 130% van het Wsm. Hiermee wordt geprobeerd de armoedeval te voorkomen. Ketenpartners beamen dat de armoedeval, of problemen die ontstaan doordat mensen een te hoog inkomen hebben, door de regelingen, niet veel voorkomen. Zo wordt er bij een aantal regelingen geen geldbedrag overgemaakt, maar in natura uitgekeerd, bijvoorbeeld in de vorm van een laptop. Hoewel de gemeente een ruimhartig beleid hanteert voor de regelingen en ook op andere wijze de armoedeval probeert te voorkomen, heeft zij beperkt zicht op de effecten van het beleid op het inkomen van minima.

Er zijn bijvoorbeeld geen klanttevredenheidsonderzoeken gedaan onder ontvangers van minimaregelingen (zie ook paragraaf 6.4) en er zijn geen overzichten en analyses van (negatieve) effecten en risico’s van het minimabeleid. Stapeling regelingen Door een stapeling van regelingen kunnen inwoners die recht hebben op meerdere regelingen beter uitkomen dan inwoners die nét geen aanspraak maken op regelingen. Daarom is in de gesprekken met inwoners navraag gedaan in hoeverre inwoners hier ervaring mee hebben. Uit de gesprekken blijkt dat de meeste respondenten hier geen ervaring mee hebben. Slechts een inwoner heeft meegemaakt net boven de inkomensgrens te zitten, maar vertelt dat de gemeente hier schappelijk mee om is gegaan door naar de algehele financiële situatie te kijken. Twee respondenten geven aan achteruit te zijn gegaan in het inkomen toen een of meerdere kinderen 18 jaar werden. Hierdoor konden zij geen aanspraak meer maken op de regelingen voor kinderen, wat een negatief effect had op de financiële situatie. De raad geeft aan geen zicht te hebben op de mogelijke stapeling van regelingen en er zijn geen overzichten te vinden van de mate waarin er sprake zou zijn van stapelingen. Op basis van dit onderzoek lijkt het erop dat de gevolgen van stapelingen van regelingen in de praktijk meevallen.

Kanttekening is wel dat in dit onderzoek alleen met inwoners is gesproken die al een of meerdere regelingen ontvangen, niet met inwoners die geen regelingen ontvangen.

| 41 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

H6 | Resultaten en effecten In dit hoofdstuk beschrijven we de stand van zaken inzake het minimabeleid en in hoeverre dat in lijn is met de geformuleerde streefwaarden. Daarnaast onderzoeken wij de klantervaring met het gevoerde beleid en de toegankelijkheid van de minimaregelingen. Resultaten 9.

Welke budgetten zijn er gemoeid met het minimabeleid en zijn deze toereikend?

10. In welke mate worden de doelstellingen van het beleid gerealiseerd en wordt dit gemonitord?

11. In hoeverre wordt de doelgroep bediend en bereikt? 12. Wat is de impact van het minimabeleid vanuit klantperspectief: is het beleid volgens hen effectief (zijn ze goed geholpen) en in hoeverre is men tevreden?

De belangrijkste bevindingen in dit hoofdstuk zijn: ● De gemeente heeft over de jaren zowel structureel als incidenteel middelen beschikbaar gesteld voor het minimabeleid. In 2019 en 2020 zijn er voordelen ontstaan ten opzichte van de begroting, doordat er minder toekenningen zijn gedaan dan verwacht. Wel zijn de totale uitgaven in 2020 toegenomen ten opzichte van 2019, mede vanwege de uitbreidingen van regelingen. Er is een actueel overzicht van de uitvoeringskosten, maar daarover wordt niet standaard gecommuniceerd naar de raad. ● Het aanbod van minimaregelingen is grotendeels in lijn met de behoefte van de doelgroep; gesprekspartners en geïnterviewde inwoners zijn tevreden over het (ruime) aanbod. De Amstelveenpas is daarentegen niet geheel toereikend en de kortingen zijn relatief beperkt. ● Het gebruik van de minimaregelingen door de doelgroep is niet zoals de gemeente zou willen. De gemeente heeft een actueel en compleet overzicht van het gebruik van de regelingen, maar heeft geen onderzoek gedaan naar mogelijke oorzaken van het achterliggende gebruik van de regelingen. Dit onderzoek levert wel mogelijke oorzaken en verschillende suggesties om het gebruik te bevorderen op. ● Vanuit het cliëntervaringsonderzoek (gehouden binnen dit onderzoek) komt naar voren dat het huidige aanbod aan regelingen voldoet volgens inwoners.

Een aantal respondenten beaamt dat de kortingen (Amstelveenpas) ontoereikend zijn. Mogelijke oorzaken die respondenten aandragen waarom inwoners geen gebruik zouden maken van regelingen, zijn het lastig kunnen omgaan met computers, niet voldoende op de hoogte zijn van de regelingen en het ervaren van schaamte. ● De meningen van inwoners over de aanvraagprocedure zijn verdeeld. De ene helft is tevreden, de andere helft ervaart soms obstakels. Wel ervaren alle respondenten dat zij geholpen zijn met de regelingen. ● Ondanks de minimaregelingen kunnen niet alle respondenten rondkomen en zijn er niet altijd voldoende middelen om te doen wat men zou willen doen. Een veelgenoemde reden voor de financiële problemen zijn de toegenomen kosten voor levensonderhoud zoals energiekosten. Respondenten zijn erg positief over de hulpvaardigheid van de gemeente, maar bemerken dat de communicatie over regelingen beter kan.

| 42 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

6.1 Welke budgetten zijn gemoeid met het minimabeleid en zijn die toereikend? Budgetten In het onderzoek is ook gekeken naar de budgetten die beschikbaar waren tussen 2018 en 2021 en in hoeverre deze toereikend waren, oftewel, wat de kosten zijn geweest. In de programmabegroting van 2019 staan de volgende bedragen voor inkomensregelingen voor de jaren 2018-2022: Bedragen x € 1.000

2018

2019

2020

2021

2022

Inkomensregelingen

2.015

122

-6

-93

-93

Bovenstaand overzicht betreft het gehele taakveld 6.3 (inkomensregelingen én uitkeringen). Op basis van de programmabegroting is dus geen onderscheid te maken tussen bedragen voor inkomensregelingen versus uitkeringen. Er is wel een bijlage met begrotingscijfers beschikbaar waarin dit onderscheid wordt gemaakt. In de ambtelijke reactie geeft de organisatie aan dat deze bijlage wordt gebruikt als informatie voor de P&C-cyclus. De beleidsnota bevat een overzicht van nieuwe voorstellen voor (intensiveringen van) het minimabeleid in 2020 en 2021 en bijbehorend dekkingsvoorstel (zie onderstaande tabel). Tabel 3

Overzicht voorstellen (intensiveringen) minimabeleid 2020 en 2021 (uit beleidsnota Herijking Minimabeleid 2019)

Intensiveringen

2020

2021

Afkopen eigen risico

€ 166.000

Maatwerkvoorziening chronisch zieken via de bijzondere bijstand

€ 30.000

Pilot gratis OV (incidenteel)

€ 40.000

Impuls meedoen aan de samenleving voor volwassenen (incidenteel in 2020 en 2022)

€ 26.000

€ 50.000

Uitbreiding computerregeling

€ 45.000

€ 45.000

Pilots 18- / 18+ continueren via de bijzondere bijstand

€ 10.000

€ 10.000

Subsidie Jeugdfonds Sport en Cultuur

€ 15.000

€ 15.000

Totaal

€ 136.000

€ 316.000

Dekkingsvoorstel Bestaande ruimte in de begroting

2020 € 56.000

Stopzetten maatwerkvoorziening

2021 € 66.000 € 170.000

Toegekend via College Uitvoeringsprogramma (structureel € 30.000 en incidenteel € 50.000 t/m 2022)

€ 80.000

€ 80.000

Totaal

€ 136.000

€ 316.000

| 43 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Voor het verder invullen van de communicatie over de verschillende ondersteuningsmogelijkheden zijn incidentele middelen opgenomen in de Perspectiefnota 2021. Dit betreft een bedrag van € 30.000 voor 2021 en € 35.000 voor 2022. Eind 2021 zou worden geëvalueerd wat de uitbreiding van de communicatie heeft opgeleverd qua bereikbaarheid en uitbreiding van het gebruik van de verschillende minimaregelingen. In de Perspectiefnota van 2022 is aangegeven dat er een bedrag van € 50.000 is opgenomen voor een pilot om de dienstverlening aan oudere minima uit te breiden met de vervoersvoorzieningen van het GVB. Dit naar aanleiding van de motie ‘Voortzetting gratis OV voor ouderen met een minimum inkomen’. Daarnaast is in de Perspectiefnota 2022 inzicht gegeven in de kosten voor het tweede deel van het onderzoek uit het Actieplan Armoedepreventie (2019). Deze kosten bedragen € 54.000. De uitvoeringskosten worden geschat op € 20.000. Uitgaven In het overzicht van het aantal aanvragen en verstrekkingen minimabeleid (zie paragraaf 6.2) zijn ook de uitgaven aan het minimabeleid over 2017-2021 opgenomen. Hierin worden ook de uitgaven per gemeentelijke regeling en kindregeling weergegeven. Onderstaande tabel geeft een beknopt overzicht van de uitgaven in 2021 weer, verdeeld over de verschillende categorieën regelingen. Tabel 4

Beknopt overzicht uitgaven 2021

Minimabeleid Participatiewet (Bijzondere Bijstand, reguliere WKT, IIT)

Uitgaven 2021 € 1.596.264

Leenbijstand

€ 383.135

Gemeentelijke regelingen (maatwerkvoorzieningen en regeling duurzame gebruiksgoederen)

€ 207.498

Kindregelingen (sport, internet, school, computer, vaktraining, zwemles)

€ 459.513

Totaal sociale uitkeringen in geld

€ 2.646.410

In de beleidsnota is een totaaloverzicht van de kosten voor minimaregelingen over 2018 opgenomen. Het totale budget voor het verstrekken van minimaregelingen bedroeg in 2018 ruim € 2.600.000. In figuur 1 is de verdeling van de kosten over de verschillende minimaregelingen te zien. Let wel, deze cijfers geven dus ook geen totaalbeeld en zijn ook niet actueel.

| 44 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Figuur 1

Verdeling kosten minimaregelingen 2018 (bron: beleidsnota Herijking Minimabeleid 2019)

Uit de jaarrekening van 2019 blijkt dat het aantal toekenningen voor minimaregelingen licht is gestegen ten opzichte van 2018. Dit zou met name te maken hebben gehad met de toegenomen communicatie rondom de regelingen. Toch is er een voordeel van € 115.000 ontstaan, met name doordat het aantal toekenningen van bijstand voor verhuis- en inrichtingskosten is gedaald. In 2020 is er op het onderdeel Bijzondere Bijstand een voordeel ontstaan van € 230.000, met name vanwege het achtergebleven gebruik van de individuele inkomenstoeslag en de regeling duurzame gebruiksgoederen. Ook de maatwerkvoorziening voor hoge zorgkosten is minder gebruikt dan vooraf ingeschat. Daarnaast zijn er minder vergoedingen omtrent corona uitgegeven dan verwacht, hetgeen tot een voordeel van € 95.000 heeft geleid. Net als in 2019 is ook het aantal toekenningen van bijstand voor verhuis- en inrichtingskosten achtergebleven. Op basis van de jaarrekeningen valt dus op te maken dat de budgetten voor 2019 en 2020 toereikend zijn geweest. Toch zijn de totale uitgaven voor het minimabeleid in 2020 wel toegenomen ten opzichte van 2019. Dat geldt met name voor de uitgaven aan de specifieke minimaregelingen voor kinderen, mede dankzij de uitbreiding van de computerregeling.

Dit is ook te zien in een overzicht (maart 2021) van het aantal aanvragen 2019 versus 2020 en de bijbehorende stijging/daling in de uitgaven aan de minimaregelingen (zie tabel 5).

| 45 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Tabel 5

Cijfers reguliere werkzaamheden team Minimaregelingen 2019 versus 2020

Regeling

Stijging/daling aantal aanvragen 2019/2020

Stijging/daling uitgaven 2019/2020

Aanvragen Participatiewet (bijzondere bijstand waaronder bewindvoering)

+ 100

+ € 215.000

Aanvragen IIT (individuele inkomenstoeslag)

+ 16

+ € 12.000

Aanvragen WKT (waaronder tijdelijke regeling COVID)

+ 199

+ € 171.000 (waaronder € 110.000 Covid)

Aanvragen collectieve ziektekosten

+ 71

- € 18.000

Aanvragen maatwerkvoorzieningen (compensatie eigen risico)

- 26

+ € 7.000

Aanvragen duurzame gebruiksgoederen

+6

+ € 7.000

Regeling voor kinderen (schoolkosten, sportkosten, internetkosten, zwemregeling)

- 30

- € 43.000

Aanvraag tegemoetkoming voor de aanschaf van een computer

+ 90

+ € 36.000

Coronatoeslag (mondkapjes) noodfonds Corona

1.279

+ € 72.000

Extra betaling aan gezinnen met kinderen onder de 18 jaar vanwege het niet kunnen deelnemen aan culturele activiteiten i.v.m. corona (€ 25 per gezin)

308

+ € 8.000

Bij bovenstaande gegevens moet worden opgemerkt dat sommige minimaregelingen voor langere tijd worden toegekend dan één jaar. Ook kunnen er uit een ingediende aanvraag meerdere verstrekkingen worden gedaan, als er bijvoorbeeld in een huishouden aan twee personen een maatwerkvoorziening wordt verstrekt. Uitvoeringskosten Naast overzichten van de uitgaven aan het minimabeleid, beschikt de organisatie ook over een overzicht van de begrote uitvoeringskosten (functies) voor het minimabeleid 2018-2022. Dit overzicht is een intern document en wordt gehanteerd voor de P&C-cyclus. De organisatie communiceert niet standaard over de uitvoeringskosten naar de raad. Wanneer er een trend zichtbaar is waar capaciteit voor nodig is, wordt de sturingsinformatie wel beschikbaar gesteld.

6.2 In welke mate worden de doelstellingen gerealiseerd en gemonitord? Doelstelling 1: Het aanbod minimaregelingen is in lijn met de behoeften van de doelgroep Verschillende gesprekspartners (gemeente, ketenpartners) geven aan tevreden te zijn met het aanbod aan minimaregelingen. Volgens sommigen is het zelfs een ruim aanbod. Aan de gesprekspartners is gevraagd of er regelingen ontbreken in het aanbod. Er ontbreekt in het huidige aanbod een regeling voor mensen met een beperking, bijvoorbeeld op het gebied van sport. Voor een reguliere sportclub wordt de contributie vergoed, maar dit geldt niet voor sportclubs gericht op mensen met een beperking. Een ander gat in het aanbod is een regeling (vergoeding) voor het aanschaffen van een fiets.

| 46 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Ook naar de toereikendheid van de Amstelveenpas is gevraagd. Uit het gesprek met de gemeenteraad blijkt dat de kortingen die de Amstelveenpas biedt, beperkt zijn. Dit blijkt ook uit een onderzoek dat de Cliëntenraad minima heeft laten uitvoeren naar de Amstelveenpas. De pas zou zelfs mogelijk stigmatiserend werken. Ook uit gesprekken met ketenpartners komt naar voren dat (het aanbod van) de Amstelveenpas ontoereikend zou zijn. De Participatieraad Sociaal Domein heeft in 2019 advies gegeven over het anders invullen van de Amstelveenpas. Het advies was om de pas voor meer in te zetten of er meer op te zetten, of helemaal niet te gebruiken. Toch zijn er ook respondenten die aangeven dat de pas op dit moment wel waardevol is. De kortingen op een kaartje voor het zwembad en de bioscoop worden gewaardeerd. Uit andere gesprekken met ketenpartners blijkt ook dat de Amstelveenpas meerwaarde heeft. Zo vraagt Vluchtelingenwerk vrijwel standaard de Amstelveenpas aan voor de doelgroep. Daarnaast fungeert de Amstelveenpas voor de Kledingbank als toegangsmiddel. Met een geldige Amstelveenpas mogen inwoners het hele jaar winkelen bij de Kledingbank. Voor de Kledingbank is dit een administratief simpele manier om inwoners te ondersteunen. In paragraaf 6.3 wordt ingegaan op de ervaringen van inwoners die een of meerdere minimaregelingen ontvangen.

Doelstelling 2: De mogelijkheden worden door een zo groot mogelijke groep benut Tot en met 2017 waren er kengetallen beschikbaar in de programmabegroting over het aantal toekenningen bijzondere bijstand en minimaregelingen. Daarna is dit niet meer in de programmabegrotingen opgenomen. De organisatie beschikt wel over een actueel en compleet overzicht van het aantal aanvragen en verstrekkingen van minimaregelingen tussen 2017-2021. Onderstaande tabel geeft het totaal aantal aanvragen in 2017-2021 weer. Tabel 6

Totaal aantal aanvragen 2017-2021

Aantal aanvragen minimabeleid

2017

2018

2019

2020

2021

4.376

4.380

3.737

3.903

3.936

| 47 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

In 2021 is er ook een overzicht gedeeld van het aantal aanvragen voor minimaregelingen bij het team minima (zie tabel 7). Dit betreft enkel het aantal aanvragen, niet het aantal toekenningen. Hieruit komt naar voren dat in 2020 het vaakst een regeling vanuit de Participatiewet (Bijzondere Bijstand) is aangevraagd, gevolgd door de coronatoeslag en regelingen voor kinderen. Tabel 7

Aantal aanvragen team minima 2019 en 2020

Type aanvraag

Aantal aanvragen 2019

Aantal aanvragen 2020

1.275

1.375

Individuele inkomenstoeslag

230

246

Woonkostentoeslag

44

243

Collectieve ziektekosten

153

224

Maatwerkvoorzieningen

589

563

Duurzame gebruiksgoederen

152

158

Regeling voor kinderen (schoolkosten, sportkosten, internetkosten, zwemregeling)

606

576

Tegemoetkoming aanschaf computer

186

276

-

1.279

Participatiewet (Bijzondere Bijstand)

Coronatoeslag (mondkapjes) Extra betaling gezinnen met kinderen < 18 jaar die vanwege corona niet kunnen deelnemen aan culturele activiteiten

308

Tot en met 2017 waren er ook kengetallen beschikbaar in de programmabegroting over het aantal houders van de Amstelveenpas. In de jaren daarna is hierover niet meer gerapporteerd in de programmabegrotingen. De organisatie heeft het aantal pashouders wel in beeld. In de volgende tabel is een overzicht opgenomen van het aantal pashouders en transacties in 2021. In de ambtelijke reactie geeft de organisatie aan dat het aantal transacties echter geen accurate weergave is van het gebruik van de Amstelveenpas. De meeste aanbieders verlenen namelijk de korting op vertoon van de pas zonder dat de pas gescand wordt. De organisatie geeft aan dat er negen ondernemers in 2021 met regelmaat de pas hebben gescand. Het is niet bekend of dit overzicht ook wordt gedeeld met de raad.

| 48 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Tabel 8

Aantal pashouders en transacties per criterium in 2021

Criterium

Aantal in 2021

Pashouders

3.395

Huishoudens

736

Alleenstaanden

1.034

Kinderen

1.782

Transacties

4.791

Pashouders met transacties

942

Pashouders met 1 transactie

380

Pashouders met 2 transacties

148

Pashouders met 3 transacties

91

Pashouders met 4 transacties

62

Pashouders met 5 of meer transacties

261

In de beleidsnota is een overzicht opgenomen van het gebruik van de Amstelveenpas in 2018. In 2018 waren er 2.500 pashouders (1.082 huishoudens), onder wie ruim 600 kinderen. Dit is ongeveer een derde van het aantal huishoudens dat voor de Amstelveenpas in aanmerking zou komen (naar schatting 3.300). Van deze groep pashouders hebben er 1.566 (62%) in 2018 gebruikgemaakt van de Amstelveenpas. In onderstaande tabel is zichtbaar hoe vaak in 2018 gebruik van de Amstelveenpas is gemaakt. Tabel 9

Gebruik Amstelveenpas in 2018

Aantal keren gebruikt (in 2018)

Aantal pashouders

Eén keer

1.066

Twee keer

269

Drie keer

122

Vier keer

62

Vijf keer of meer

46

Uit de gesprekken met de gemeente blijkt dat er ieder half jaar voortgangsrapportages worden opgesteld. Intern worden onder andere het gebruik van regelingen, aanvragen, termijnen, financiën, caseload en doorlooptijden bijgehouden en zijn er ook prestatie-indicatoren. Deze data wordt vooralsnog niet gedeeld met de raad.

| 49 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Huidig gebruik van de minimaregelingen In de beleidsnota wordt geschat dat slechts 30% tot 40% van alle Amstelveners die in aanmerking komen voor minimaregelingen en bijzondere bijstand, daar ook daadwerkelijk gebruik van maakt. Dit betekent dat de meerderheid dus niet bereikt wordt. Daarnaast laten ook de begrotingen zien (zoals beschreven in paragraaf 6.1) dat er minder gebruik wordt gemaakt van de regelingen dan verwacht. In de gesprekken met de gemeente en de gemeenteraad wordt beaamd dat het gebruik en bereik van de minimaregelingen tegenvalt. In de beleidsnota worden drie mogelijke oorzaken naar voren geschoven voor het beperkte gebruik van de regelingen: 1. Door schaamte of stress vragen inwoners voorzieningen niet of te laat aan. 2. Inwoners zijn niet van de regelingen en ondersteuning op de hoogte. 3. Het aanbod sluit onvoldoende aan op de vraag. Ook in dit onderzoek zijn verschillende mogelijke oorzaken naar voren gekomen in de gesprekken met betrokkenen. Zo zouden inwoners mogelijk drempels ervaren om een regeling aan te vragen, bijvoorbeeld omdat ze angstig zijn, het ze veel administratieve inspanning kost, ze ieder jaar opnieuw een regeling moeten aanvragen of omdat het alleen op papier/fysiek mogelijk is om een aanvraag te doen.

Daarnaast komt ook de bekendheid met de regelingen en de communicatie over de regelingen vanuit de gemeente voorbij als mogelijke oorzaak. Mensen die een uitkering ontvangen, maken vaker gebruik van de regelingen dan mensen die dit niet ontvangen omdat zij reeds contact met de gemeente hebben en worden geïnformeerd over de regelingen. Ook zou er een versnelde aanvraag mogelijk zijn voor deze doelgroep. Ondanks de vermoedens over mogelijke oorzaken van het beperkte bereik, is nooit onderzocht waarom dit zo is. Wel is recent onderzoek gedaan onder de doelgroep in het kader van het onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam. Daarnaast is bij de totstandkoming van het beleidsplan minimabeleid met de doelgroep gesproken. Dit leidde echter tot een opkomst van acht inwoners. Verder is er regelmatig contact met de PSD. De gemeente onderkent het belang om ook met inwoners zelf in gesprek te gaan. In dit onderzoek is er wel gesproken met inwoners. Hierop wordt verder ingegaan in paragraaf 6.3 en 6.4. Bevorderen bereik doelgroep De gemeente heeft op verschillende manieren geprobeerd om het gebruik van de minimaregelingen te vergroten. Hierbij is er vooral ingezet op communicatie (zie ook paragraaf 6.3) en publiekscampagnes. Toch heeft dit (nog) niet het gewenste resultaat gehad.

Uit de gesprekken zijn verschillende suggesties gekomen voor de gemeente om het bereik van de doelgroep en het gebruik van de regelingen te vergroten. Hieronder volgt een opsomming van deze suggesties: Proactiever informeren en informatie beter benutten De gemeente zou inwoners informatie kunnen verschaffen wanneer zij een bijstandsuitkering aanvragen. Ook zouden klantmanagers en consulenten proactiever informatie kunnen doorgeven aan inwoners. Bij hen is de doelgroep immers al (gedeeltelijk) in beeld. Daarnaast heeft de gemeente nu al in beeld in hoeverre de voorzieningen worden gebruikt. Deze informatie zouden zij beter kunnen gebruiken om te achterhalen welke regelingen er onderbenut zijn, om deze vervolgens gericht onder de aandacht te brengen.

| 50 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Gebruikmaken van vindplekken De gemeente zou meer gebruik kunnen maken van vindplekken, zoals het MBO, ondernemers- en sportverenigingen en daar informatie verschaffen. Ook zou de gemeente werkgevers kunnen benaderen om ook de moeilijk vindbare doelgroep werkenden in beeld te krijgen. Aanvraagprocedure vereenvoudigen De gemeente zou het mogelijk kunnen maken voor inwoners om digitaal een aanvraag te doen. Daarnaast zou de gemeente het ook mogelijk kunnen maken dat inwoners een regeling kunnen verlengen, in plaats van ieder jaar dezelfde aanvraag te moeten doen. Ook zou er een rekentool kunnen worden aangeboden waarmee inwoners eenvoudig kunnen berekenen op welke regelingen zij recht hebben. Samenbrengen van de ketenpartners Om kennis van elkaars aanbod te vergroten en doorverwijzing te versoepelen, zou de gemeente een regierol kunnen nemen in het (regelmatig) samenbrengen van ketenpartners. Daarnaast zou de gemeente in gesprek met de ketenpartners kunnen nagaan wat er bij deze organisaties (en hun doelgroepen) speelt. Meer contact met inwoners Er is ook verandering mogelijk in het contact met inwoners. Zo zou de gemeente meer in gesprek kunnen gaan met inwoners en ook met hen blijven communiceren, zodat de gemeente ze niet uit het oog verliest.

In de communicatie zou de gemeente ook perspectief kunnen bieden, bijvoorbeeld door te laten weten dat het om een tijdelijke regeling gaat en dat zij er ook weer vanaf kunnen komen. Tot slot kwam uit verschillende gesprekken naar voren dat de gemeente inwoners minder vanuit wantrouwen en soepeler zou kunnen benaderen. Hierbij zou de gemeente ook kunnen onderzoeken of het loslaten van controle op fraude mogelijk bijdraagt aan het vergroten van het bereik van de doelgroep.

6.3 In hoeverre wordt de doelgroep bedient en bereikt? Voor het beantwoorden van deze deelvraag is vooral gebruikgemaakt van interviews met inwoners. Zo is aan inwoners die een of meerdere minimaregelingen ontvangen gevraagd of zij regelingen missen in het aanbod. Dit lijkt over het algemeen niet het geval te zijn. Een aantal respondenten geeft aan tevreden en dankbaar te zijn voor het (ruime) aanbod en geen extra wensen en eisen te hebben. Wel blijkt uit de gesprekken dat respondenten de wens hebben om de aangekondigde energietoeslag aan te vragen. Ook het wegvallen van het kindgebonden budget en de daarmee gepaarde inkomensteruggang, komt naar voren. Ook is in deze gesprekken gevraagd of het aanbod aan kortingen (Amstelveenpas) toereikend is. Een aantal respondenten geeft aan dat dit niet het geval is. De genoemde reden hiervoor is dat men financieel niet in staat is om gebruik te maken van de producten en activiteiten waarvoor de Amstelveenpas korting biedt (zoals een rondvaart of busrit). Andere respondenten geven aan tevreden te zijn over het aanbod, maar dat zij er desondanks weinig gebruik van maken. Slechts één respondent geeft aan de Amstelveenpas maximaal te gebruiken.

Acties en kortingen waar respondenten aangeven gebruik te van hebben gemaakt, zijn kortingen op het zwembad, het grofvuil, de HEMA, een bibliotheekabonnement, een speelhal, de bioscoop en de kringloopwinkel.

| 51 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Gebruik regelingen Alle inwoners waarmee gesproken is geven aan gebruik te maken van meer dan één minimaregeling. De regelingen die het vaakst genoemd worden door respondenten zijn: ● Computerregeling ● Amstelveenpas ● Zwemregeling ● Zorgkostenvergoeding ● Internetvergoeding ● Schoolregeling/-bijdrage ● Bijzondere Bijstand In de gesprekken met inwoners die (een of meerdere) regelingen ontvangen, is gevraagd waarom zij denken dat sommige mensen geen gebruikmaken van de regelingen. Hieruit komt naar voren dat sommige respondenten het lastig vinden om met een computer om te gaan. Ook geven sommige respondenten aan zelf niet helemaal op de hoogte te zijn (geweest) van alle regelingen en de mogelijkheden. Daarnaast wordt schaamte ook door een aantal respondenten als mogelijke oorzaak genoemd en daarmee samenhangend het niet bekend willen staan als minima of liever geen hulp willen krijgen. Klachten en bezwaren Uit de overzichten van het aantal klachten ten aanzien van de minimaregelingen valt op te maken dat het om zeer geringe aantallen gaat (zie onderstaande tabel). In gesprekken wordt aangegeven dat er tevens weinig bezwaren zijn ingediend op het gebied van minimabeleid (al kon een overzicht niet worden aangeleverd).

Op andere beleidsterreinen zijn er voldoende klachten en bezwaren bij de gemeente, dus er lijkt niet direct sprake te zijn van een bepaalde drempel bij inwoners om te klagen. Respondenten gaven in de gesprekken met de onderzoekers ook niet aan een drempel te voelen op dit vlak. Tabel 10

Overzicht ingediende klachten 2019-2021

Jaar

Totaal

Niet ontvankelijk

Ongegrond

2019

6

1

3

2020

12

2021

12

2

Deels gegrond

Gegrond

2

5

2

5

6

1

3

6.4 Wat is de impact van het minimabeleid vanuit het klantperspectief? De gemeente heeft geen zicht op de tevredenheid van inwoners met het minimabeleid en de regelingen. In de afgelopen jaren heeft de gemeente geen cliëntervaringsonderzoeken gehouden onder de ontvangers van minimaregelingen. De gemeente heeft alleen een onderzoek laten doen onder inwoners van de schuldhulpverlening. In dit onderzoek is er wel gesproken met inwoners over hun ervaringen met en tevredenheid over de minimaregelingen. Aan inwoners zijn vragen gesteld over de regelingen, de aanvraagprocedure, financieel rondkomen, financiële zelfredzaamheid en eventuele verbeterpunten. De volledige topiclijst is te vinden in bijlage 4.

| 52 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Regelingen In de paragrafen 5.3, 5.5 en 6.3 staat reeds beschreven hoe inwoners bekend zijn geraakt met de regelingen, of zij ervaring hebben met stapeling van regelingen en om welke reden ze geen gebruikmaken van regelingen. Aan inwoners is verder nog gevraagd of zij naast de regelingen ook nog andere ondersteuning hebben die hen helpt met financiële problemen, zoals maatschappelijk werk, een psycholoog of vrijwilligersorganisaties. Ongeveer de helft van de respondenten geeft aan geen andere ondersteuning te hebben. Redenen hiervoor zijn dat het momenteel voldoende lukt om rond te komen, maar ook dat men het liever niet wil. Andere respondenten geven aan ondersteuning te ontvangen van GGZ, Vluchtelingenwerk, bewindvoering, Kledingbank, Voedselbank, Humanitas, Financieel café, Participe of Loket20. Aanvraagprocedure Over de manier van aanvragen doen zijn de meningen verdeeld. Ongeveer de helft geeft aan dat het goed te doen is om een aanvraag te doen. Sommige respondenten geven daarbij aan goed te worden geholpen door een instantie of de gemeente, bijvoorbeeld bij het Amstelveenloket. Een aantal respondenten geeft aan het vervelend te vinden om bij iedere aanvraag opnieuw (dezelfde) gegevens aan te moeten leveren. Volgens hen zijn de gegevens al bekend bij de gemeente en zouden ze daar gebruik van kunnen maken.

Bij sommige respondenten is dit reeds het geval en hoeven zij niet ieder jaar opnieuw gegevens aan te leveren. Ook komt een aantal keren naar voren dat inwoners niet zelf over een printer beschikken, hetgeen het moeilijker maakt om een aanvraag in te dienen. Wel geven de meeste respondenten aan de aanvraag het liefst op papier te doen. Tot slot wordt opgemerkt dat de gemeente vrijwel altijd de gehele beslistermijn van acht weken benut om over een aanvraag te besluiten12. Hierdoor duurt het soms (te) lang voordat men gebruik kan maken van de regeling. Aan inwoners is gevraagd of er duidelijk aan hen werd uitgelegd wat zij konden verwachten. De meeste respondenten antwoorden hier positief op. Een aantal respondenten geeft aan dat niet altijd duidelijk is uitgelegd wat men kon verwachten. Zij ervaren bijvoorbeeld veel en soms nieuwe regels die niet altijd door de gemeente worden uitgelegd. Financieel rondkomen In paragraaf 6.3 staat beschreven wat inwoners vinden van de toereikendheid van de minimaregelingen en de Amstelveenpas. Daarnaast is aan inwoners gevraagd in hoeverre de ingezette ondersteuning hen helpt en welke effecten zij ervan ervaren. Alle respondenten geven aan met de minimaregelingen geholpen te zijn. Zo ervaren zij bijvoorbeeld rust, verlichting en meer mogelijkheden/vrijheid om dingen te kunnen doen.

Sommige respondenten geven zelfs aan niet zonder de regelingen te kunnen. In het bijzonder is gevraagd naar waar de regelingen kinderen bij helpen (indien respondenten regelingen voor kinderen hebben aangevraagd). Uit de antwoorden blijkt dat kinderen vooral geholpen zijn met de computer- en sportregelingen. Toch geven ook sommige respondenten aan ondanks de minimaregelingen niet rond te kunnen komen. Daarom is ook gevraagd of er dingen zijn die zij/hun kinderen niet kunnen doen, omdat het te veel geld kost. Hieruit kwam het volgende naar voren: nieuwe kleding kunnen kopen, moeten kiezen tussen sporten of een andere hobby uitoefenen, niet op vakantie kunnen, niet alle specifieke zorgkosten kunnen vergoeden, yoga en meditatie.

In de ambtelijke reactie laat de gemeente weten dat de gemiddelde doorlooptijd van een beslistermijn in 2021 4,5 weken was. 12

| 53 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

Stimuleren financiële zelfredzaamheid Aan inwoners is gevraagd hoe het komt als mensen niet uitkomen met hun geld. Vaak wordt hierop geantwoord dat het levensonderhoud duur is en steeds duurder wordt, bijvoorbeeld de boodschappen, energiekosten en huur. Daarentegen gaat het inkomen niet omhoog, waardoor respondenten soms hun rekeningen niet kunnen betalen. Sommige respondenten geven aan minder toeslagen te ontvangen, bijvoorbeeld door een verhoogd inkomen of doordat men geen aanspraak meer maakt op de kindregelingen wanneer kinderen ouder dan 18 jaar zijn. Ook is de vraag gesteld bij welke organisaties inwoners zouden langsgaan indien zij geldproblemen hebben. Ongeveer de helft geeft aan dan waarschijnlijk bij de gemeente (Wmo-loket, sociaal team) te zullen aankloppen. Sommige respondenten geven aan bij geen organisatie langs te gaan voor hulp, bijvoorbeeld omdat het niet nodig is of vanwege schaamte. Gemiddeld kijken respondenten met enige zorgen naar de toekomst. Deze zorgen wisselen per persoon. Iets dat meerdere keren genoemd wordt, is de zorg over de huidige woningmarkt en de mogelijkheid voor het vinden van een huis voor de kinderen. Wat gaat goed, wat kan beter? Tot slot is gevraagd in de gesprekken wat er volgens de inwoners goed is gegaan, wat er eventueel beter kan en wat de belangrijkste tip is voor de gemeente Amstelveen.

Verschillende respondenten zijn positief over de hulpvaardigheid van de gemeente. Zij zijn goed geholpen door de gemeente. Andere respondenten zijn vooral blij met de voorzieningen die zij ontvangen. Op de vraag wat er beter kan, zijn geen eenduidige antwoorden gegeven. Sommige respondenten zijn tevreden en hebben daarom geen verbeterpunten. Een verbeterpunt dat wel naar voren komt uit de gesprekken, is de communicatie vanuit de gemeente. Daarnaast blijven zaken soms liggen of moet er lang gewacht worden op een besluit. Ten slotte hebben respondenten verschillende tips naar voren geschoven voor de gemeente. Alle gegeven tips zijn uniek, daarom volgt hieronder een opsomming van de gegeven tips: ● Kijk meer naar de individuele situatie van mensen. ● Zorg voor betere voorlichting om niet in de schulden te raken, met name wanneer inwoners 18 jaar worden en zelf zorgkosten moeten gaan betalen. ● Wees duidelijk, volledig en juist in de informatie en communicatie. ● Zorg voor een overzicht van wat de Amstelveenpas te bieden heeft in een brief. ● Herzie bepaalde procedures; als iets niet nodig is, niet om vragen. ● Wees ruimhartiger indien nodig. ● Verbeter waar kan en blijf vernieuwen.

| 54 | Rapport - Rekenkameronderzoek Minimabeleid Amstelveen

H7 | Evaluatie en verantwoording In dit hoofdstuk beschrijven we op welke manier de evaluatie en de verantwoording over het minimabeleid wordt afgelegd, en in hoeverre daarover teruggekoppeld wordt aan de raad. Daarbij gaan we ook in op de vraag of de raad met de huidige informatievoorziening heeft kunnen sturen en ook heeft gestuurd. Evaluatie en verantwoording 13. Hoe wordt de gemeenteraad over de voortgang van het beleid geïnformeerd (en is dit tijdig, juist en volledig)?

14. In welke mate kan de raad zijn kaderstellende en controlerende rol ten aanzien van het

minimabeleid vervullen?

De belangrijkste bevindingen in dit hoofdstuk zijn: ● Verantwoording over de uitvoering van het minimabeleid gebeurt in de eerste plaats aan de hand van jaarverslagen en tussentijdse rapportages in de P&C-cyclus. Hieruit valt echter geen voortgang op doelen of indicatoren vast te stellen. ● De organisatie heeft een systeem waarin het gebruik van regelingen, aanvragen, termijnen, financiën, caseload, doorlooptijden wordt bijgehouden, maar dit wordt niet gedeeld met de raad. De voortgang van de uitvoering is op dit moment door de raad niet vast te stellen. Te meer de informatievoorziening erg versnipperd is. Daarmee heeft de gemeenteraad geen overzicht en inzicht om goed te kunnen sturen. ● De raad zou graag naast meer kwantitatieve gegevens vooral ook inzicht willen in de verhalen achter de cijfers. Op dit moment is er - mede door het ontbreken van klanttevredenheidsonderzoeken en geen contact met de cliëntenraad - veel afstand tot de praktijk. Er is wel veel contact met de ketenpartners, maar dit is te oppervlakkig volgens de raad. ● De raad heeft middels moties de afgelopen jaren flink proberen (bij) te sturen. Ook heeft de raad zijn rol als kadersteller van het beleid gepakt door het huidige beleid vast te stellen, aan te zetten tot uitvoeringsplannen en onderzoeken. Dat neemt niet weg dat de raad nog te weinig heeft nagedacht over concrete doelen en indicatoren.