Beleidskader Inclusieve Stad

vanuit alle domeinen en gebruiken hierbij data; opbouw van de wijk, zorggebruik,

Wij onderzoeken gemeentebreed wat het maatschappelijke effect en rendement

voorzieningenniveau, etc. Werken aan preventie vanuit verschillende domeinen

kan zijn van preventie. De prognose laat enerzijds zien tot welke effecten het

vraagt om de juiste (financiële) voorwaarden vanuit gemeente en partners zoals

aanbod leidt en wat daarvan de financiële waarde is, bijvoorbeeld in

de verzekeraar.

kostenbesparingen.

72

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Preventie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

In het Gezondheidsakkoord maken we afspraken om samen met partners zoals

Gezondheidsvaardigheden en bewustwording

de zorgverzekeraar te onderzoeken welke maatregelen nodig zijn om te

Amersfoorters hebben de houding en vaardigheden om gezondere keuzes te

voorkomen dat inwoners schotten ervaren in de zorg en ondersteuning. Ook

maken en daardoor op veel fronten een prettiger leven te leiden. Van jongs af aan

verkennen we of (virtuele) pooling van middelen uit Zvw, Wlz en WMO mogelijk

vertrouwd raken met sporten, cultuureducatie of andere creatieve activiteiten,

is. Het doel daarvan is: de juiste zorg op de juiste plek.

draagt bij aan de ontwikkeling. Het heeft positieve effecten16 op de gezondheid: fysiek, mentaal, persoonlijk, sociaal, intellectueel en financieel.

4 Toepassen van data en kennis: inzetten op beschermende factoren Wij gaan meer sturen op impact op de inwoners van Amersfoort, zodat wij onze

Sport en bewegen heeft een belangrijke preventieve taak: het brengt plezier,

mensen en middelen effectief kunnen inzetten en resultaat bereiken. We zetten

houdt Amersfoorters fit en vitaal en draagt bij aan maatschappelijke

hierbij nadrukkelijk in op effectief bewezen werkwijzen, interventies en

vraagstukken. Het sportbeleid richt zich op een leven lang sporten en bewegen

instrumenten en gezamenlijk leren: wetenschappelijke informatie, praktijk en

voor iedere Amersfoorter, als integraal onderdeel van gezond stedelijk leven. Om

beleid, en de ervaringsdeskundigheid van inwoners. We verkrijgen onderbouwd

het sporten en bewegen voor alle inwoners aantrekkelijk te maken zorgen we

inzicht in de factoren die van invloed zijn op gezondheid en welzijn van inwoners,

ervoor dat de sportinfrastuctuur toegankelijk, dichtbij en bereikbaar is en

zodat we daarop kunnen inzetten. Hierin werken we samen met gespecialiseerde

aansluit op de behoefte van inwoners. Daarvoor werken we samen met

onderzoeks- en kennisinstituten en collega’s uit de praktijk.

sportaanbieders, maatschappelijke organisaties, onderwijs, welzijn en zorgpartijen.

5 Universele preventie: een stevige basis en een gezonde omgeving Universele preventie is gericht op alle inwoners van Amersfoort. De ontwikkeling

Sport en bewegen zijn onderdeel van maatschappelijke vraagstukken en

van mensen wordt beïnvloed door erfelijke en omgevingsfactoren. In de loop van

behandelplannen. Meer samenwerking tussen sportpartners, SBI en wijkteams

ieders leven zijn kritische momenten die vragen om acties of interventies die de

en minder schotten zijn belangrijke voorwaarden om sport en bewegen ten volle

gezondheid en ontwikkeling versterken. Universele preventie is het bieden van de

te benutten voor iedere Amersfoorter. Sportpartners worden daarom onderdeel

juiste randvoorwaarden en het toegankelijk maken van voorzieningen voor alle

van het netwerk in de wijken.

inwoners. De preventieve acties en interventies zijn er op gericht om mensen gedurende hun gehele levensloop impulsen te geven om hun gezondheid en ontwikkeling te versterken. Bijvoorbeeld voorlichting, bewustwording en een omgeving die stimuleert tot positieve en gezonde keuzes.

16 Het Human Capital Model van Bailey laat zien wat op basis van wetenschappelijk onderzoek de bewijslast is van 79 effecten van sport en bewegen op de gezondheid. (bron: Human Capital Model van Bailey)

73

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Preventie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Gezonde omgeving De omgeving is een voorwaarde voor een gezond en vitaal leven. Ruimtelijke keuzes kunnen bijdragen aan het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen wijken in de stad. Met de inrichting van de fysieke leefomgeving stimuleren we Foto: Nathan Anderson-www.unsplash.com

gezonde keuzes. Mogelijkheden hiervoor zijn beschikbaar en toegankelijk dichtbij waar mensen wonen, werken, recreëren en verblijven. Een gezonde omgeving biedt daarnaast mogelijkheden voor ontmoeting, sociale contacten, activiteiten dichtbij waar men woont, en samen met buurtgenoten. We werken aan ruimte voor sport en bewegen, de gezonde school, positief schoolklimaat, rookvrije sport- en speelplekken, rookvrije zones in de openbare ruimte. En aan openbare plekken om te spelen, sporten/bewegen en recreëren. Een groene omgeving heeft veel invloed op het welbevinden van inwoners, evenals voldoende aanbod van gezond eten en drinken. Ook de sociale omgeving speelt een rol: het gezin, de school, de buurt en de wijk.

Kwetsbaarheid uit zich veelal in gezondheidsachterstand (fysiek en mentaal). De

Voorbeeldgedrag van ouders, begeleiders, docenten, trainers, etc. draagt bij aan

werkelijkheid die deze gezondheidsverschillen veroorzaakt is complex en gaat

het vermogen van kinderen en jongeren tot het maken van gezonde keuzes,

verder dan enkel sociaal economische factoren. Het is complex omdat

omgaan met geld, omgaan met elkaar. Of de mate waarin men zich veilig en

verschillende factoren een rol kunnen spelen; ongelijkheid in het onderwijs,

geborgen voelt, vrij om jezelf te zijn.

arbeidsmarkt, sociale zekerheid, leefomgeving, gezondheid en sociale relaties. Complex omdat die verschillende factoren met elkaar samenhangen, en

6 Gerichte inzet op kwetsbare groepen (selectieve en geïndiceerde preventie)

verschillen vaak niet plotseling ontstaan, maar vaak het gevolg zijn van een

Kwetsbaarheid kan ontstaan door aanleg of door externe omstandigheden.

opeenstapeling van problemen gedurende een levensloop. Complex omdat een

Kwetsbare groepen (of personen) lopen meer risico op een chronische ziekte, een

aantal factoren niet direct in onze beïnvloedingssfeer ligt. Volgens de Raad voor

ongelukkig leven of andere problemen, zoals terecht komen in de criminaliteit.

Volksgezondheid en Samenleving (RVS) moeten we voor de aanpak van

We zetten bewezen effectieve interventies (of elementen van bewezen effectieve

gezondheidsverschillen meer oog hebben voor interventies die collectief gericht

interventies) in om hun posities te verbeteren en hun kansen te vergroten.

zijn en voor culturele en mentale aspecten; en ons richten op de dieperliggende oorzaken.

74

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Preventie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Thema 2: Bestaanszekerheid & participatie 4.2.1 Hoe staan we ervoor en wat zijn de ontwikkelingen De economische groei stagneert Op het moment van schrijven staat de arbeidsmarkt onder druk door de coronacrisis. De gevolgen zijn nog niet helemaal te overzien al is er wel (zeer) zwaar weer op komst. Dit is nu vooral voelbaar voor mensen aan de onderkant van de samenleving, bijvoorbeeld omdat mensen met tijdelijke contracten hun werk verliezen. Met name jongeren worden daardoor nu geraakt. Bovendien verkeren veel ondernemers in zwaar weer. Tot nu toe zien we een stijging van het aantal inwoners met een bijstandsuitkering tussen de 3 en 4%, in 2021 houden we rekening met een stijging van 4,1% gebaseerd op het extra Rijksbudget Covid-19. Hoe lang dit duurt en hoe snel de economie herstelt is onder meer afhankelijk van de beschikbaarheid van een vaccin. De effecten van laaggeletterdheid op bestaanszekerheid en participatie nemen toe Een gebrek aan basisvaardigheden, zoals lezen, schrijven en/of rekenen en aan digitale vaardigheden dreigt een aanzienlijk deel van onze inwoners in toenemende mate te isoleren. Ook lopen laaggeletterden door lagere taal- en rekenvaardigheden jaarlijks inkomsten mis, kan laaggeletterdheid een oorzaak zijn van financiële problemen en leven in armoede.

Doordat onze samenleving complexer wordt, hebben zij in toenemende mate moeite om hun eigen zaken te regelen, wat zich vaak uit in een slechtere gezondheid. Bijzondere aandacht vraagt de inburgering van nieuwkomers, zie hiervoor hoofdstuk 6. De financiële positie van veel inwoners staat in toenemende mate onder druk Amersfoort investeert veel in bestaanszekerheid en participatie van inwoners met een laag inkomen. Hierdoor (en door aangepast Rijksbeleid) is de

75

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Bestaanszekerheid & participatie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

inkomenspositie van veel minima de laatste jaren verbeterd, zo blijkt uit onderzoek

automatisering), vraagt dit ons om na te denken over de arbeidsmarkt van

van het Nibud. Door de jaarlijkse verlaging van de bijstandsuitkeringen door het

morgen waarin ook lager opgeleide inwoners nog een plaats hebben. Hiermee

Rijk vanaf 2021, de recessie met toenemende onzekerheden over de arbeidsmarkt

voorkomen we dat jongeren al vroeg het risico lopen op werkloosheid, en dat

en de bezuinigingen op de gemeentelijke financiën, komt de bestaanszekerheid

inwoners die hun baan kwijtraken onnodig lang in de bijstand blijven. Er is de

van onze inwoners onder druk te staan. Het is de verwachting dat het aantal

afgelopen jaren flink geïnvesteerd in de regionale samenwerking. Inmiddels

werkende armen toeneemt. We verwachten een toename van het gebruik van

hebben alle gemeenten hun kandidaten goed in beeld, ook wat competenties

minimaregelingen en bovendien een boeggolf aan aanvragen voor schuldhulp-

betreft. Er wordt in het Werkgeversservicepunt (WSP) gewerkt vanuit één

verlening in 2021. We staan voor een grote uitdaging om onze inwoners hierbij

bestand (UWV en gemeenten). En onze voorzieningen zijn zo goed als geheel

te ondersteunen.

geharmoniseerd waardoor er een eenduidig aanbod richting werkgevers is. Op dit

We houden in de gaten of ontwikkelingen van een basisinkomen (of participatie-

moment wordt samen met de sociale partners, UWV en de onderwijsinstellingen

inkomen) of de basisbaan een vlucht nemen. Is er voor iedereen straks immers

de inrichting van een regionaal mobiliteitsteam voorbereid om werknemers die als

nog voldoende werk?

gevolg van de coronacrisis (dreigen) werkloos (te) worden te begeleiden naar ander werk. Omscholing naar andere sectoren waar tekorten zijn is onderdeel van de

Technologisering, flexibilisering en intensivering van werk

aanpak en dienstverlening. Samen met genoemde partners wordt al langer

Flexibilisering van arbeid en het tempo waarin de arbeidsmarkt verandert (door

samengewerkt in het Werkbedrijf voor doelgroepen met een afstand tot de

bijvoorbeeld technologie, en intensivering van werk) naar verwachting de

arbeidsmarkt. Op dit moment wordt voor deze samenwerking een Toekomst-

komende jaren verder toe. Dat laatste vraagt voortdurende aanpassing van de

agenda opgesteld. Belangrijke pijlers hierin zijn: bestaanszekerheid als voorwaarde,

werknemer en werkzoekende. Hoe blijf ik op lange termijn interessant voor de

een inclusieve en toekomstbestendige arbeidsmarkt met als randvoorwaarden een

arbeidsmarkt? We ondersteunen daar waar mogelijk, maar maken inwoners ook

effectieve samenwerking en leren en inzetten op wat effectief is.

bewust van wat ze zelf kunnen doen om zich te blijven ontwikkelen. We verleiden mensen om zich om te scholen of voor te bereiden op beroepsgroepen waar

Wat zijn de grote uitdagingen de komende jaren?

meer kansen liggen. Ook werknemers hebben hier een verantwoordelijkheid die

• Het voortdurend op elkaar laten aansluiten van het onderwijs op de lokale en

we gezamenlijk willen oppakken: werknemers, werkgevers, onderwijsinstellingen,

regionale economie en de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, en het

UWV en gemeente.

verkleinen van de kwalitatieve mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

Kwalitatieve mismatch op de arbeidsmarkt

76

• De toenemende flexibilisering en verandering (technologie, en intensivering)

In de lokale arbeidsmarktregio is een grote mismatch tussen vraag en aanbod op

van de aard van arbeid, die vraagt om een doorlopende om- en bijscholing van

het gebied van werk. Door ontwikkelingen op de arbeidsmarkt (o.a.

werknemers.

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Bestaanszekerheid & participatie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

• De financiering van de bestaanszekerheid, schuldhulpverlening en participatie staat onder druk, terwijl we wel verwachten dat de vraag toeneemt.

willen we zorgen dat onze dienstverlening en die van andere organisaties rekening houdt met laaggeletterdheid.

• Het tegengaan van laaggeletterdheid (inclusief beperkte digitale vaardigheden), en de regie op de inburgering van nieuwkomers. • Isolatie en gebrek aan persoonlijk contact door de pandemie en toenemende

We streven naar een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt

digitalisering (kloof voor inwoners met gebrek aan digitale vaardigheden)

We werken binnen de arbeidsmarktregio Amersfoort met werkgevers- en

• De complexer wordende samenleving, en de kans op financiële problemen

werknemersorganisaties, onderwijsinstellingen, UWV en gemeenten zowel

van inwoners die dit veroorzaakt.

vanuit werk en inkomen-perspectief als economisch perspectief aan het terugdringen van de kwalitatieve mismatch tussen vraag en aanbod op de

4.2.2 Ambitie

arbeidsmarkt. Maar ook zoeken we daarin de samenwerking met de

Op jonge leeftijd leggen we een goede basis

aangrenzende arbeidsmarkregio’s zoals Utrecht-Midden, Gooi en Vecht en Food

Door op jonge leeftijd te investeren leggen we een solide basis die zich ook uit op

Valley en nemen we daartoe deel aan de Economic Board Utrecht.

andere aspecten van het leven, zoals positieve gezondheid en welzijn. Voor kinderen is het van belang dat zij voldoende kansen blijven krijgen om zich te

Naast preventie zorgen we voor een financieel vangnet met ruimte voor maatwerk

ontwikkelen, zodat we armoede en isolatie ook op latere leeftijd zoveel mogelijk

Door zowel te helpen hun inkomenssituatie te verbeteren als te ondersteunen bij

voorkomen.

het beheersen van hun uitgaven werken we mee aan duurzame bestaanszekerheid van onze inwoners. We zorgen ervoor dat een inkomen om van te leven

77

Iedereen doet (duurzaam) mee naar vermogen

en participeren voorhanden is als men daarin (tijdelijk) niet zelf kan voorzien.

We streven er naar dat zoveel mogelijk mensen regulier werk hebben of

Door de korte afstand tot de burger en door het benutten van de kracht van de

zelfstandig ondernemer zijn. Wie dat (nog) niet kan maakt stappen in die richting

stad zijn we daarbij in staat om waar nodig maatwerk te leveren en snel te

of als dat niet mogelijk is, participeert op een andere manier in onze

schakelen. We werken doorlopend aan het beter bereiken van onze inwoners die

maatschappij. Onze ondersteuning is gericht op duurzame inzetbaarheid.

onze hulp nodig hebben en het toegankelijker aanbieden van onze voorzieningen.

Meer mensen beschikken over voldoende basisvaardigheden, onze dienstverlening

We pakken problematische schulden aan

houdt rekening met inwoners die hier ondersteuning bij nodig hebben

We verleggen hierbij de focus van curatief naar preventief werken, waardoor we

Door de basisvaardigheden van Amersfoorters die laaggeletterd zijn te

inwoners met financiële problemen sneller en beter kunnen helpen, met een

versterken willen we bijdragen aan hun zelfredzaamheid en deelname aan onze

lichtere vorm van ondersteuning. Hierdoor ontstaat ruimte voor meer maatwerk

maatschappij en inkomens- en gezondheidsproblemen voorkomen. Tegelijkertijd

en aandacht bij curatieve trajecten.

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Bestaanszekerheid & participatie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

4.2.3 Inzet

om het werk naar eigen inzicht in te vullen - is een buffer tegen intensivering.

De hoofdlijnen voor onze inzet zijn:

Technologische en sociale innovaties zetten we in ter ondersteuning van werk en werkbehoud. Het bevorderen van samenwerking tussen mens en machine, zowel

1

Op jonge leeftijd leggen we een goede basis

bij de ontwikkeling van toepassingen als bij de ‘implementatie’ ervan.

We sturen bij waar nodig. Daarom investeren we in de participatie van kinderen

Technologie kan banen kosten, maar ook gunstig uitpakken voor werkenden die

uit arme gezinnen op met name onderwijs gerelateerde zaken (zoals huiswerk-

goed kunnen werken met robots en techniek. Ook kan technologie mensen met

begeleiding, en allerlei benodigdheden voor school) en op sport en cultuur

een afstand tot de arbeidsmarkt juist ondersteunen om (meer) zelfstandig te

(deelname aan sportclubs of culturele activiteiten). Voor volwassen minima wil

kunnen werken.

we zoveel als mogelijk inzetten op sociaal participeren, door mensen te ondersteu-

Voor jongeren die uitstromen van onderwijs naar dagbesteding kijken we wat de

nen bij de deelname aan een sociale structuur, bij voorkeur in verenigingsverband.

mogelijkheden zijn om op termijn toch arbeidsvaardigheden te ontwikkelen en

De gemeente wil op een duurzame manier investeren in het bestrijden van

zetten we de hiervoor benodigde trajecten in gang.

armoede in de stad. Het huidige armoedebeleid blijft daarvoor de basis. 3 Meer mensen beschikken over voldoende basisvaardigheden, onze dienst2 Iedereen doet (duurzaam) mee naar vermogen

verlening houdt rekening met inwoners voor wie dit niet is weggelegd

We werken stress sensitief om rekening te kunnen houden met een beperkt

We versterken de basisvaardigheden van Amersfoorters die laaggeletterd zijn.

doen vermogen van mensen. We nemen belemmeringen weg door mensen

Dit betreft lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Tegelijkertijd

toe te rusten op alle leefgebieden, zoals voldoende inkomen, aanpak van

werken we aan een toegankelijk Amersfoort waarin ook mensen die moeite

schulden, laaggeletterdheid en aandacht voor gezondheid. We proberen

hebben met hun basisvaardigheden, mee kunnen doen. Aan de ene kant willen

inwoners die (mentale) zorg behoeven gelijktijdig naar werk te begeleiden of

we laaggeletterdheid voorkomen en verminderen. Aan de andere kant willen we

een zinvolle dagbesteding te bieden, om zo een positief effect op welzijn en

nog meer bewustwording creëren over laaggeletterdheid, zodat organisaties in

gezondheid te creëren.

de stad bekend zijn met de problematiek en hun dienstverlening en

Bij werkloosheid wordt een afweging gemaakt om te kiezen voor re-integratie op

communicatie hierop kunnen aanpassen.

korte termijn of te investeren in om- of bijscholing, zodat langdurige inzetbaarheid wordt nagestreefd in kanssectoren. Daarbij sluiten we aan bij de interesses en talenten van onze inwoners.

78

4 We streven naar een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt

We sturen aan op het verkleinen van de kloof tussen wat werkgevers vragen en

Door voorlichting samen met de beroepsopleidingen ontmoedigen we

werkzoekenden kunnen bieden, door hen te stimuleren in de ontwikkeling van

beroepskeuzes in sectoren waar er weinig baankansen zijn en stimuleren we

werknemers te blijven investeren. Meer autonomie op het werk - meer vrijheid

beroepsoriëntaties en -­ keuzes in de sectoren van de toekomst.

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Bestaanszekerheid & participatie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

We werken samen met de onderwijsinstellingen om te zorgen dat ook de meer kwetsbare jongeren die uitstromen naar de arbeidsmarkt over voldoende werknemersvaardigheden beschikken en indien nodig ondersteuning krijgen zodat zij duurzaam aan het werk gaan (Zie ook thema Ontwikkelen en opgroeien). Ondernemers die het moeilijk hebben ondersteunen we waar mogelijk, of we begeleiden hen naar ander, toekomstbestendig werk (met bijvoorbeeld bij- of omscholing) als de eigen onderneming niet meer rendabel is. In een regionaal mobiliteitsteam werken we samen met de werknemers- en werkgeversorganisaties, Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, de beroepsopleidingen, UWV en de gemeenten in de arbeidsmarktregio Amersfoort om mensen die als gevolg van COVID 19 in onzekerheid verkeren en hun baan dreigen te verliezen of recent hebben verloren, zo veel mogelijk direct naar nieuw werk ondersteunen zo nodig met een om- of bijscholingstraject. 5 Naast preventie zorgen we voor een financieel vangnet met ruimte voor maatwerk

6 We pakken problematische schulden aan

Waar mogelijk investeren we preventief door mensen met bestaanszekerheid

We zetten zoveel mogelijk in op preventie, bijvoorbeeld door digitale innovaties,

meer kansen te geven op werk, participatie en een betere gezondheid met

zoals collectief schuldregelen te implementeren. Zo kunnen we met hetzelfde

minder zorgkosten. We kijken daarbij niet alleen naar inkomen, maar ook naar

budget toch een grotere groep bedienen. We volgen ontwikkelingen van digitale

het beheersen van uitgaven. Bijvoorbeeld bij woonlasten, en energie en

hulpmiddelen die de soms complexe dienstverlening aan inwoners simpeler en

duurzaamheid. Door belemmeringen weg te nemen met bijvoorbeeld de

sneller kunnen maken. Daarnaast zetten we uitgebreid in op preventie en

doorontwikkeling van Geldcheck033 werken we aan het vergroten van ons bereik.

vroegsignalering, zodat schulden in een vroeg stadium worden aangepakt.

Werkende armen bereiken we via werkgevers om inkomensvoorzieningen onder de aandacht te brengen van bijvoorbeeld werknemers in deeltijd.

79

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Bestaanszekerheid & participatie

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Thema 3: Ontwikkelen & opgroeien Samen met ouders, opvoeders, scholen, professionals staan wij voor de uitdaging om in de wijk, op de scholen, kinderopvang en thuis vragen en problemen rond opgroeien en opvoeden passend en effectief aan te pakken. Meer aandacht gaat uit naar preventie (zie Thema 1). Wij zetten in op het versterken van een goede (pedagogische) basis. Voor alle jongeren geldt dat zij veel baat hebben bij het aanleren van goede emotionele en sociale vaardigheden. Dat helpt hen om later problemen op andere terreinen te voorkomen (Staat van de jeugd in Amersfoort, 2020). Extra aandacht geven wij aan de begeleiding en ondersteuning aan jongeren nadat ze 18 zijn geworden, zodat ze een duurzame plek op de arbeidsmarkt krijgen of als dat niet mogelijk is, kunnen participeren in de maatschappij. Veel partijen en beleidsterreinen zijn betrokken bij deze opgave. En dat maakt de afstemming soms ingewikkeld en het vraagstuk complex. Wij willen de samenhang en samenwerking in de regio, stad en in de wijken versterken. Zowel in beleid als in uitvoering. Uitgangspunt is dat wij op basis van data, signalen uit de samenleving (professionals, wijkbewoners, ouders, jongeren) en gesprekken, goed in beeld brengen wat er speelt. Daardoor kunnen we direct in de eigen omgeving (op school, thuis, in de wijk) oplossingen bieden voor problemen en kan de juiste ondersteuning plaatsvinden.

Voor de specialistische zorg zien wij de uitdaging om vanaf het vroegtijdig signaleren van problemen de samenwerking in de hele keten (van lichte tot zwaardere problematiek) te versterken.

4.3.1 Hoe staan we ervoor en wat zijn de ontwikkelingen? In de ‘Staat van de jeugd in Amersfoort 2020’, staan de ontwikkelingen van de

80

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

jeugd in Amersfoort beschreven. Onderstaande paragraaf is op de cijfers en

tussen ex-partners de grootste oorzaak van problemen zijn bij kinderen van

kennis uit dit rapport gebaseerd.

gescheiden ouders. Het is onbekend hoe hoog het percentage scheidingen is dat niet harmonieus verloopt. Met gebruik van gegevens van de rechtbank en de

Kansenongelijkheid in de samenleving

Raad van de Kinderbescherming wordt geschat dat dit landelijk zo’n vijftien tot

Kinderen hebben niet dezelfde startpositie. De opleiding en het inkomen van je

twintig procent van het totaal aantal scheidingen betreft.

ouders blijken nog steeds een belangrijke voorspeller te zijn voor de kansen die je hebt om jezelf optimaal te ontwikkelen. Ook krijgen kinderen van ouders met

Toename prestatiedruk, maar percentage met psychische problemen blijft gelijk

een lagere opleiding vaak nog een lager schooladvies (ongeacht de

Een zorgelijke ontwikkeling is dat de helft van de Amersfoortse jongeren zich

schoolprestaties).

vaak gestrest voelt, vooral door school(taken). Hoewel meer jongeren stress voelen, is het percentage jongeren met een hoog risico op psychische problemen

Daarnaast blijft het voorkómen van voortijdig schoolverlaten van belang omdat

niet toegenomen. Mogelijk speelt de goede band met de ouders hierin een

het samenhangt met onder andere een verhoogd risico op werkloosheid,

beschermende rol.

criminaliteit en slechtere gezondheid. In de coronacrisis werd bij de tijdelijke uitval van fysiek onderwijs duidelijk dat er sprake is van grote verschillen in de

Meer jongeren bewegen te weinig en binge-drinken nog steeds een probleem

(thuis)situatie van kinderen. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak van

Veel jongeren bewegen te weinig en zitten langdurig achter een scherm. Te

gemeente, onderwijs en maatschappelijke organisaties, zodat jongeren toch hun

weinig beweging is een belangrijke voorspeller voor overgewicht én weinig

talenten blijven ontwikkelen en een duurzame plek op de arbeidsmarkt verwerven.

beweging op volwassen leeftijd. Verder is binge-drinken (en de tolerantie van ouders hiervoor) een punt van aandacht.

Jongeren steeds meer digitaal Jongeren zijn steeds vaker online: sociale interactie, het doen van aankopen, het

Groei jeugdhulp stabiliseert

zoeken van vermaak en vertier, vinden digitaal plaats. Dit brengt zowel kansen

Na een sterkte toename (van 2015 tot en met 2019 een groei van 13 procent) lijkt

als bedreigingen met zich mee. Het aantal problematische jeugdgroepen op

het beroep op jeugdhulp te stabiliseren. Dat kan betekenen dat we jongeren met

straat is sterk gedaald. Problematisch mediagebruik neemt echter toe. Dit vraagt

problemen in een vroeg stadium goed weten te bereiken. Opvallend is dat vooral

om een andere aanpak.

voorzieningen met verblijf gebruikt worden door gezinnen die een lagere kwaliteit van leven ervaren. Jeugdhulp zonder verblijf wordt vaker gebruikt door

Complexe echtscheidingen brengen kind in de knel

gezinnen die een hogere sociaal economische status hebben.

Kinderen en jongeren groeien in Amersfoort relatief veilig op. Er is sinds 2012 een toename van het aantal scheidingen. Het NJI geeft aan dat chronische conflicten

81

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

82

Opgroeien gaat met vallen en opstaan

Betrokkenheid van verschillende hulpverleners vraagt om regie en goede samen-

Gewone obstakels in het opgroeien worden vaker benaderd als een probleem in

werking

plaats van onderdeel van het leven. Er is veel aandacht voor risicofactoren.

Om jongeren en gezinnen passende hulp te bieden is het belangrijk om goede

Beschermende factoren blijven onderbelicht. Dat wekt de indruk dat opgroeien

werkafspraken te maken. Bij complexe gevallen zijn vaak veel en vooral ook

en opvoeden een moeilijke onderneming is en dat bij alle strubbelingen die dit

verschillende organisaties en beleidsdomeinen betrokken. In de praktijk weten

oplevert, professionele hulp nodig is. Volgens het NJI heeft de stijging van

partijen elkaar nog niet altijd te vinden. Investeren in goede ketensamenwerking

jeugdhulp te maken met beelden over de maakbaarheid van succesvol opgroeien

en duidelijke afspraken over wie regie voert, is noodzakelijk. Deze doorgaande

en opvoeden. En dat gebruik van hulp steeds meer onderdeel is geworden van

ondersteuning is ook van belang bij de uitstroom van jongeren van onderwijs

het gewone leven.

naar de arbeidsmarkt.

Langer op school

Van passend onderwijs naar inclusief onderwijs

We zien een tendens dat meer jongeren een langere onderwijsloopbaan hebben.

Het doel van inclusiever onderwijs is dat leerlingen met en zonder

Jongeren stromen door naar vervolgopleidingen terwijl ze voorheen vaker aan

ondersteuningsbehoeften vaker samen dicht bij huis naar dezelfde school

het werk gingen. Jongeren hebben een toelatingsrecht voor het MBO. Het is

kunnen, als het kan in dezelfde klas zitten en elkaar ontmoeten op het

positief dat jongeren zich via onderwijs verder willen ontwikkelen. We zien echter

schoolplein. Diversiteit in de stad en de wijk zal ook op school de norm worden.

ook dat dit leidt tot teleurstellingen en uitval op school. Het vraag om samen

Voor die kinderen die meer ondersteuning nodig hebben, blijft er (tijdelijk) plek in

met onderwijs, ouders en jongeren zelf, goed in gesprek te zijn over welke

een specialistische setting. Inclusief onderwijs vraagt ook een andere kijk op

vervolgstappen - rekening houdend met de ontwikkelingskansen - het meest

huisvesting. Groot onderhoud, renovatie of nieuwbouw kan inclusiever onderwijs

optimaal zijn om uiteindelijk duurzaam aan het werk te kunnen.

mogelijk maken.

Grotere groep onvoldoende klaar voor de arbeidsmarkt

Discussie over stelselwijziging binnen het jeugddomein

Een grote groep van de jongeren die na school aan het werk gaat, beschikt op dat

Het stelsel van jeugdzorg wordt opnieuw gewijzigd. Het Rijk heeft gemeenten

moment nog niet over voldoende vaardigheden om deel te nemen aan de

gevraagd om de regionale samenwerking rondom de specialistische hulp te

arbeidsmarkt. De verwachtingen van jongeren zijn door onder andere invloed

verbeteren. Van elke regio wordt een visie hierop verwacht. In die visie spreken

van social media soms onrealistisch. Een toenemende groep valt daardoor uit

gemeenten af welke taken ze op het gebied van jeugd samen oppakken en welke

tijdens het onderwijs of bij de overgang naar een baan. Een complicerende factor

inhoudelijke richting gewenst is. Bijvoorbeeld over de beschikbaarheid en

is dat jongeren die na hun 18e nog een hulpvraag hebben, onder een ander

continuïteit van zorg en over de toegang. Regionale samenwerking kost tijd. Dat

wettelijk regime vallen waarbij wordt uitgegaan van zelfstandigheid.

betaalt zich echter uit omdat wij verwachten dat met name rond de inzet van

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

specialistische jeugdzorg een kwaliteitsslag gemaakt kan worden. Samen met de

4.3.2 Ambitie

breed spectrum aanbieders is hierin al een eerste stap gezet.

Alle jongeren in Amersfoort groeien gezond, veilig en kansrijk op. Met als doel dat zij actief kunnen meedoen aan de samenleving, grip op hun leven hebben en

Aandacht voor preventie en pedagogische kwaliteit

betekenis aan hun leven kunnen geven.

De gemeente Rotterdam heeft samen met het Nederlands Jeugdinstituut aan de hand van wetenschappelijk onderzoek een lijst samengesteld met de

1. De Amersfoortse jeugd groeit gezond op. Zij zijn lichamelijk en psychisch

belangrijkste risico- en beschermfactoren voor jongeren. Het zijn factoren die een

gezond en hebben een gezonde leefstijl. Ze hebben een gezond gewicht, eten

grote bijdrage leveren aan het kansrijk, gezond en veilig opgroeien van jongeren.

gezond, bewegen voldoende, roken niet en nuttigen geen alcohol of andere

In de grootste uitdagingen voor de komende tijd zetten we in op die factoren die

genotsmiddelen. Ook voelen kinderen en jongeren zich (mentaal) goed: ze zijn

het grootste verschil maken.

tevreden met hun leven en hebben positieve toekomstverwachtingen.

De grootste uitdagingen in de komende jaren zijn:

2. De Amersfoortse jeugd groeit veilig op: thuis, op school, in de wijk, in de stad

• Het vergroten van gelijke kansen voor alle kinderen en jongeren in Amersfoort.

en in de digitale omgeving. Zij groeien op in een warm en positief

• Het versterken van de basis. Zorgen voor een omgeving waarin jongeren zich

gezinsklimaat, waarin zij steun krijgen van hun ouders. Jonge kinderen

optimaal kunnen ontwikkelen. • Vergroten van sociale en emotionele vaardigheden van jongeren en opvoedvaardigheden van ouders/verzorgers. • Het verbeteren van de (keten)samenwerking in regio, stad en wijk om

ontwikkelen een veilige hechting. Negatieve effecten van scheidingen worden beperkt. We doen er alles aan om kindermishandeling terug te dringen. Kinderen en jongeren voelen zich veilig op school, in de wijk en stad, in de vriendengroep en op clubs. We willen voorkomen dat jongeren in de

passende zorg en ondersteuning te bieden, ook bij de overgang van onderwijs

criminaliteit belanden. Jongeren opereren steeds meer in de digitale wereld;

naar arbeidsmarkt.

we hebben aandacht voor digitale wijsheid en veiligheid.

• Het organiseren van oplossingen voor problemen en het versterken van vaardigheden om goed te kunnen opgroeien, als onderdeel van het dagelijkse leven (thuis, op school, bij verenigingen etc.). • Meer kinderen in de eigen wijk naar school en opvang.

3. De Amersfoortse jeugd, ongeacht achtergrond of beperking, krijgt alle kansen zich optimaal te ontwikkelen en hun talenten te ontplooien, in het eigen gezin en de eigen wijk. Hun schoolcarrière sluit aan op hun wensen en mogelijkheden en biedt hen de kans het beste uit zichzelf te halen. Onderwijs en eventuele zorg- en ondersteuning worden in samenhang geboden. Het aantal voortijdig schoolverlaters is minimaal. Jongeren slagen erin economisch zelfstandig te worden en een zo goed mogelijke positie op de

83

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

arbeidsmarkt te veroveren. Amersfoortse jeugdigen hebben een zinvolle vrije

Een sterke basis wordt gelegd in de directe omgeving van de jeugdige. In welke

tijdsbesteding: ze zijn lid van sport- of cultuurverenigingen of nemen deel aan

omgeving een jeugdige zich beweegt, varieert per leeftijdsgroep. Met omgeving

andere naschoolse activiteiten. We organiseren samen met de jeugd een rijk

bedoelen we ook de fysieke omgeving. We zetten in op een gezonde, groene en

activiteitenaanbod in de stad en in de wijken.

slimme omgeving die jongeren en hun opvoeders uitdaagt om te ontdekken, te bewegen en elkaar te ontmoeten. We zien sport en cultuur nadrukkelijk als een

4.3.3 Inzet

belangrijk middel om jongeren positief en gezond te laten opgroeien. Het sport-

De komende jaren willen we voortbouwen op de basis die in de afgelopen jaren

en het cultureel aanbod moet toegankelijk zijn voor álle jeugdigen, ongeacht

is gelegd. Programma’s die in de afgelopen jaren succesvol zijn gebleken (zoals

leeftijd, beperking of portemonnee. We zetten in op een diverse en aantrekkelijk

ABC, aanpak voortijdig schoolverlaten, kansrijke start, stevig ouderschap,

aanbod dat jongeren aanspreekt.

persoonsgerichte aanpak etc.) willen wij voorzetten en waar nodig verbeteren.

Kinderen hebben veel bij te dragen aan hun eigen omgeving of wijk. In de sociale

Voor langer lopende programma’s stellen we meerjarige subsidies beschikbaar.

basis worden kinderen geraadpleegd of nemen kinderen deel aan een

Dit zijn de hoofdlijnen voor onze inzet:

Buurtbestuur Junior. En ook bij het organiseren van activiteiten voor jongeren geldt: dat er niet voor hen wordt bepaald, maar dat mét hen wordt bepaald wat

1

Zorgen voor een sterke basis

het aanbod moet zijn.

Kinderen groeien op in een gezin, de wijk, op de kinderopvang, op school of bij sport- of culturele verenigingen. Het is van belang opvoeders en

We willen thuis, op school, in de wijk en in de stad een positief pedagogisch

beroepsopvoeders voorlichting te geven over het gewone opgroeien en

klimaat creëren waar de jeugd gezonde keuzes maakt, zich veilig voelt en zich op

opvoeden, wat kinderen en jongeren nodig hebben en hoe volwassenen elkaar

alle vlakken kan ontwikkelen. De vreedzame school en vreedzame wijk zijn mooie

daarin kunnen ondersteunen. Ook ontstaat een sterkere basis door meer

voorbeelden van een methodiek waarin kinderen leren om conflicten constructief

aandacht te geven aan beschermende factoren17 in gezinnen, buurten en

op te lossen, verantwoordelijkheid te dragen en elkaar positief tegemoet te

basisvoorzieningen. Versterken van beschermende factoren biedt een tegenwicht

treden. Ook maatjesprojecten laten zien dat informele steun van grote betekenis

aan risico’s en problemen en maakt kinderen en jongeren veerkrachtig.

kan zijn voor de ontwikkeling van een kind of jongere.

Voorbeelden van beschermende factoren zijn sociale binding (in gezin,

Wij willen de focus leggen op het versterken van beschermende factoren. Met

vriendengroep, school, wijk), constructieve tijdsbesteding en schoolmotivatie.

het IJslands model hebben we hier ervaring mee opgedaan voor jongeren in het voortgezet onderwijs. Voor jongere kinderen kan dit worden vormgegeven via in de wijkgerichte samenwerking, met GGD, kinderopvang, onderwijs, Indebuurt033 en SWA. Ook andere partijen in de wijk worden hierbij betrokken

17

84

https://www.nji.nl/nl/Kennis/Publicaties/NJi-Publicaties/Top-tien

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

(sport, cultuur, etc.). Uiteraard wordt hier ook het ondersteuningsaanbod aan

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

ouders meegenomen. Ook de inzet van ervaringsdeskundigheid heeft

cultuursensitief; en in verschillende vormen (oudergroepen, opvoedmaatjes,

meerwaarde.

cursussen, individuele of groepsgesprekken met professionals). Zo ondersteunen we ouders met normale opvoedvragen en voorkomen we dat deze uitgroeien tot

We willen onderzoeken op welke wijze we de beschermende factoren rond de

opvoedproblemen.

leeftijdsgroep 12+ kunnen versterken. Deze groep is veel minder aan de wijk gebonden; vo- en mbo-scholen bieden onderwijs aan jongeren uit diverse wijken

Met het jongerenwerk worden op een laagdrempelige wijze jongeren bereikt. De

en uit omliggende plaatsen. Ook voor ouders van jongeren in deze leeftijdsgroep

jongerenwerkers bevinden zich op de plekken waar de jongeren elkaar

zijn minder ‘logische’ plekken beschikbaar om opvoedvragen te bespreken.

ontmoeten: in de wijken en op school. Door het vertrouwen van de jongeren te winnen en bij hen aan te sluiten vervullen zij hun preventieve rol.

2 Versterken van preventie en vergroten laagdrempelig aanbod Versterking van preventie kan ertoe leiden dat minder jeugdigen een beroep

3 Hulp en ondersteuning zoveel mogelijk onderdeel van de eigen omgeving

doen op jeugdzorg. Preventie heeft vooral effect als er sprake is van een gedegen

Samen met pedagogische medewerkers en leerkrachten willen wij vooral hulp en

en samenhangende wijkgerichte aanpak. Wij maken per wijk daarom eerst een

ondersteuning bieden op de plekken waar kinderen, jongeren en opvoeders

analyse van de belangrijkste problemen en risico- en beschermende factoren. Op

komen. Bijvoorbeeld op het consultatiebureau, de kinderopvang, de school en de

basis daarvan wordt een gerichte aanpak ontwikkeld. Daarbij volgen wij de

huisartsenpraktijk. Waar mogelijk gebeurt dat aan groepen kinderen en ouders.

effecten om zo te komen tot bijstelling en verbeteracties.

Door ondersteuning op locatie (de school als werkplaats) wordt ook het probleemoplossend vermogen van beroepsopvoeders ter plekke versterkt. Vaste

We willen dat voor alle ouders een laagdrempelig ondersteuningsaanbod

gezichten op de school en de kinderopvang dragen bij aan het bieden van

beschikbaar is: doorgaand en dekkend, voor ouders met jeugdigen in de leeftijd

preventieve ondersteuning en maken ondersteuning toegankelijker voor ouders.

tot en met 18 jaar en voor aankomende ouders. Via het consultatiebureau, de kinderopvang en school; in de wijk en stedelijk; digitaal en fysiek;

Aan iedere school en kinderopvanglocatie is een wijkteammedewerker verbonden. Diegene werkt samen met de leerkrachten en de intern begeleider; zij maken samen afspraken over wat nodig is. Een deel van de vraagstukken die zich

‘Wat ik wil verbeteren voor de Amersfoortse jeugd? Geen wachtlijsten voor zorg.’

85

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

op school openbaren, heeft niet uitsluitend te maken met het leren, maar ook met sociaal-emotionele of gedragsproblemen. De vaste wijkteammedewerker kan daarin ondersteunen en is sparringpartner voor leerkrachten en pedagogische medewerkers.

Terug naar de inhoudsopgave

Foto: Sam Balye www.unsplash.com

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

De specialistische jeugdzorg willen we beter verbinden met de omgeving van het

het onderwijs een voorziening en/of nieuwe samenwerkingsvormen in de stad

kind: gezin, onderwijs, wijk en vrije tijd. Zo gaan we de komende jaren inclusief

zodat we zoveel mogelijk voorkomen dat kinderen buiten Amersfoort naar

onderwijs en (specialistische) jeugdhulp sterker met elkaar verbinden. Voor

specialistische hulp en onderwijsinstellingen verwezen worden. Zo voorkomen

leerlingen die specialistische jeugdzorg nodig hebben, is het effectiever en

we extra leerlingenvervoer. Het ontwikkelen van een financieringssystematiek

efficiënter om deze jeugdhulp op school te organiseren. De samenwerking

maakt onderdeel uit van deze ontwikkeling.

tussen onderwijs en jeugdzorg gaat makkelijker als er vaste

86

jeugdzorgmedewerkers zijn voor de leerlingen op deze scholen. Ook kan in

Wijkgerichte samenwerking

overleg met ouders beter passende ondersteuning georganiseerd worden en is

We sluiten aan bij de wijkgerichte samenwerking, waarbij kennis over

de verwachting dat de inzet en bekostiging tot minder regeldruk leidt.

beschermende en risicofactoren wordt ingezet. Zie paragraaf 3.4 over wijkgericht

Kinderen die ernstig belemmerd worden in hun ontwikkeling, door een

werken. Binnen dat netwerk treffen de relevante partijen (wijkteam, sociaal werk,

combinatie van opvoedings- of gezinsproblematiek, psychische problemen en/of

kinderopvang, onderwijs en GGD) elkaar rondom de ondersteuning van kinderen

een verstandelijke beperking, moeten zoveel mogelijk dichtbij huis en in een

en jongeren. We streven ernaar dat kinderen zoveel mogelijk in de eigen wijk

schoolse setting onderwijs kunnen volgen.

naar de kinderopvang en basisschool gaan, en zo baat kunnen hebben bij de

Voor kinderen die tijdelijk niet naar school kunnen, ontwikkelen we samen met

stevige keten in de wijk.

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

4 Meer aandacht voor een doorgaande lijn: overstappen tussen de verschillende ontwikkelingsfasen. In de loop van de ontwikkeling van baby naar volwassene zijn verschillende

Ontwikkelen en opgroeien eindigt niet bij de leeftijd 16/18 jaar. Een deel van de 18- tot 23-jarigen heeft ondersteuning nodig voor het creëren van een stabiele basis om zelfstandig te kunnen functioneren.

thema’s te onderscheiden die kenmerkend zijn voor een bepaalde periode in de ontwikkeling. Dit wordt aangeduid met de term ‘ontwikkelingsopgaven’. Iedere

Alle jongeren zijn gebaat bij doorgaande ondersteuning tussen de verschillende

jeugdige wordt hiermee in een min of meer vaste volgorde geconfronteerd. De

ontwikkelingsfasen. Dit speelt bij de overgang van de kinderopvang naar school,

kerngedachte hierbij is dat het niet goed doorlopen van een bepaalde fase

basisschool naar voortgezet onderwijs en van onderwijs naar de arbeidsmarkt.

gevolgen kan hebben voor latere ontwikkelingsopgaven, waardoor de

Iedere fase kent zijn eigen vraagstukken en betrokkenheid van specifieke

ontwikkeling kan stagneren of ontsporen.

partners. Goede samenwerking en organisatie van deze stappen maakt dat er minder kinderen uit het zicht verdwijnen of uitvallen. Voor minder zelfredzame

De ‘normale’ ontwikkeling die ‘normale’ problemen met zich meebrengt moet

kinderen zijn de overstappen tussen de verschillende ontwikkelingsfasen wellicht

goed worden begeleid. Alle ouders krijgen te maken met twijfels en

nog groter. De overgang van 18- naar 18+ is complex, omdat het wettelijk kader

onzekerheden en kunnen behoefte hebben aan informatie, advies en

verandert, terwijl deze jongeren vaak nog niet zelfredzaam zijn. De continuïteit

ondersteuning.

van zorg en begeleiding is een belangrijk aandachtspunt.

Het kind ontwikkelt zich in interactie met de omgeving. Factoren, die onderling samenhang hebben, spelen hier een rol in:

Wij organiseren samen met de onderwijsinstellingen doorgaande ondersteuning

• In het kind gelegen factoren: zoals fysieke gezondheid, temperament, IQ.

bij overgangen van de ene naar de andere onderwijsinstelling of naar de

• Gezinsfactoren: gezinsklimaat, opleidingsniveau ouders, inkomen.

arbeidsmarkt. Hierbij willen we ook (vrijwillige) mentoren inzetten, al dan niet

• Schoolgebonden factoren: onderwijskwaliteit, school en ouderbetrokkenheid,

uit het eigen netwerk van een jongere, ook om daarmee duurdere hulptrajecten

vriendschappen. • Wijkfactoren: voorzieningen voor spelen/sporten/e.d., sociale cohesie, armoede. • Factoren in de digitale omgeving.

te voorkomen. Jongeren die uitvallen, benaderen we om hen weer terug te leiden naar onderwijs of werk of een combinatie daarvan. Op deze manier streven we naar een sluitende aanpak. We ondersteunen jongeren in het maken van realistische keuzes, afgestemd op hun mogelijkheden en de kansen op de arbeidsmarkt. En via onder andere de uitvoering van het Deltaplan Wonen zetten

In Amersfoort richt het jeugdbeleid zich vanaf zwangerschap tot 23 jaar. De

wij in op voldoende geschikte woningen voor jongeren. Prioriteit ligt echter bij de

periode vóór de geboorte is van belang voor een goede start. Zo blijkt de

arbeidsmarkt. Want zonder een stabiel inkomen is het lastig om de huur te

gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte een belangrijke

betalen en boodschappen te doen.

voorspeller te zijn van problemen - zowel fysiek als mentaal - op latere leeftijd.

87

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ontwikkelen & opgroeien

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Thema 4: Ouder worden 4.4.1 Waar staan we nu en wat zijn de ontwikkelingen?18 Vergrijzing Het totale aantal ouderen in Amersfoort blijft lager dan landelijk, maar het aantal stijgt in Amersfoort de komende jaren harder dan gemiddeld. Het aantal 65+’ers stijgt tot 2030 naar verwachting met 38%. Het aantal 75+’ers zal stijgen met 49%. Door deze toename zullen naar verwachting meer inwoners Wmo nodig hebben en zullen er minder mantelzorgers per inwoner beschikbaar zijn. Stijging aantal mensen met dementie Het aantal mensen met dementie stijgt tot 2030 naar verwachting met 40%. Dat betekent dat het aantal mensen met dementie in Amersfoort in die periode stijgt van 2000 naar 2800 inwoners. Verwachte toename in behoefte aan ondersteuning en zorg Door de sterkere stijging van het aantal ouderen en daarmee ook de toename van mensen met dementie, neemt naar verwachting de behoefte aan Wmo in Amersfoort sterker toe dan gemiddeld in Nederland. Aantal mantelzorgers stijgt minder snel dan mensen die mantelzorg nodig hebben De vergrijzing zorgt er ook voor dat Amersfoort een toenemend aantal gepensioneerde inwoners heeft dat zich in kan en wil zetten voor de stad en stadsgenoten. Deze toename is echter onvoldoende om de groei aan behoefte aan mantelzorg op te vangen. De groep ontvangers van mantelzorg stijgt tussen 18 Uit de Startfoto Beleidskader Inclusieve Stad, 2020

88

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ouder worden

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

2018 en 2040 namelijk met bijna 70% (thuiswonende 75+’ers). Waar in 2018

omgeving. Hierbij kunnen we nog beter gebruik maken van het vrijwilligers-

tegenover elke oudere nog bijna vijf mantelzorgers stonden zijn er in 2040 nog

potentieel van de vitale ouderen en verbindingen leggen tussen jong en oud.

maar drie mantelzorgers beschikbaar.

Daarnaast gaan we uit van ‘wat iemand wil, kan of kan leren’. We zorgen dat iemand dankzij (digitale) ondersteuning of zorg voldoende in staat is om het zelf

4.4.2 Ambitie

te kunnen. (Vrijwillige) levenscoaches kunnen ouderen tijdig coachen in het

De ambitie is dat ouderen zo lang mogelijk mee doen en bijdragen aan de

behoud van een gezonde leefstijl, het anticiperen op langer zelfstandig wonen en

samenleving. Hierdoor voelen zij zich gestimuleerd en gewaardeerd en blijven zij

het vergroten van hun digitale vaardigheden. Daarmee willen we eenzaamheid

langer vitaal. Daarnaast draagt het bij aan de leefbaarheid in de stad.

zoveel mogelijk voorkomen. We benutten hierbij ook initiatieven en innovatieve werkwijzen waarvan we geleerd hebben in de coronatijd. Dit maakt het langer

Wij willen dat ouderen zelfstandig kunnen blijven wonen als ze dat willen én dat

thuis wonen gemakkelijker en aangenamer, waarbij inwoners zelf de regie

ze daarbij zoveel mogelijk zelf de regie hebben over hun leven en het zorgproces.

houden. Tegelijkertijd anticiperen we op toekomstige dure zorgkosten.

Ouderen die dat nodig hebben krijgen goed bereikbare en toegankelijke kostenefficiënte ondersteuning en zorg, die zoveel mogelijk aansluit op hun

De druk op mantelzorgers neemt de komende jaren verder toe doordat er minder

persoonlijke (thuis)situatie, mogelijkheden en sociale netwerk.

mensen zijn met wie zij de zorg kunnen delen. Partners van cliënten zijn meestal ook op leeftijd en kinderen wonen vaak ver weg. Mantelzorg voor mensen met

Het is belangrijk niet alleen aandacht te hebben voor kwetsbare ouderen, maar

dementie wordt als intensief en emotioneel zwaar ervaren. De partner of ouder

ook voor vitale ouderen voor wie het doen van vrijwilligerswerk voor zingeving

is niet meer wie hij/zij ooit was. Bovendien ervaren deze mantelzorgers onbegrip

en daginvulling zorgt. Samen met (en soms als) mantelzorgers spelen zij een

en lopen zij aan tegen taboes in de samenleving. Ook komt de mantelzorger niet

waardevolle rol bij het mogelijk maken dat mensen langer zelfstandig kunnen

altijd in beeld bij de hulpverleners. IndeBuurt033 ondersteunt deze

blijven wonen.

mantelzorgers om overbelasting zoveel als mogelijk te voorkomen.

4.4.3 Inzet

2 Mensen kunnen zoveel mogelijk in de eigen wijk blijven wonen als zij

De hoofdlijnen voor onze inzet zijn:

ouder worden Hiervoor geldt het leidende principe ‘Preventie is de beste interventie’. We

1

Ouderen blijven meedoen en zijn onderdeel van vitale (waaronder

stimuleren mensen om gezond en fit te blijven door deel te (blijven) nemen aan

digitale) netwerken

het reguliere verenigingsleven of andere activiteiten in de buurt of wijk (sociale

Daarbij werken we volgens het leidende principe ‘Versterken en benutten van het

basisinfrastructuur).

netwerk’. We willen dat mensen hulp (durven) vragen aan mensen uit hun

89

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ouder worden

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Binnen een inclusieve samenleving maken we de dagactiviteiten voor ouderen in Amersfoort zoveel mogelijk vrij toegankelijk. Het gaat daarbij om een verschuiving van het huidige product dagactiviteiten basis naar de lokale algemene voorziening. Dagactiviteiten plus houden we in Wmo-maatwerk en besteden we opnieuw aan in RISB-verband. Zo zorgen we ervoor dat de dagactiviteiten met de toenemende vergrijzing betaalbaar blijven. Het is van belang dat ook de wijkverpleging en andere hulpverlening rondom deze cliënten goed worden aangehaakt bij dit project. Met ingang van 2022 zal de gemeente Amersfoort de opdracht voor de algemene voorziening dagactiviteiten voor ouderen via een subsidieregeling bij Indebuurt033 beleggen. Sinds 2020 geldt een nieuwe Zorgstandaard Dementie 2020. Hierin wordt een samenhangende benadering voor het gehele dementietraject geschetst vanuit het perspectief van personen met dementie en hun mantelzorgers. In onze regio hebben partijen het regionale Netwerk DementieD2 opgericht, waaraan de gemeente Amersfoort vanaf 2021 deelneemt. Dat netwerk richt zich naast het versterken van bewustwording rondom dementie ook op het meer centraliseren van de aanmeldingen voor het casemanagement. Binnen het netwerk en samen met andere betrokkenen verkennen we de mogelijkheden om inwoners met dementie en hun naasten zo goed en integraal mogelijk te ondersteunen.

De gemeente en het sociaal werk hebben vooral een preventieve rol in het beginstadium van dementie. Te midden van de knelpunten op de woningmarkt wordt ook voor ouderen te weinig gebouwd en verbouwd. Dat belemmert de doorstroming. In de afgelopen jaren is geëxperimenteerd met (semi-)collectief en geclusterd wonen. Er zijn goede ervaringen opgedaan in het land. Deze woonvormen bevorderen ook dat het mantelzorgpotentieel optimaal benut blijft. Anders dan de verpleeghuizen,

90

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ouder worden

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

kunnen bij deze woonvormen wonen en zorg gescheiden worden. En er wordt

Voor inwoners met een chronische ondersteuningsvraag en een blijvend tekort

rekening gehouden met de mogelijkheden van slimme technologie. Hierbij

aan regie op het eigen leven, kan passende duurzame ondersteuning

sluiten we aan bij het Statement Huisvesting en Zorg ‘Amersfoort een thuis voor

gerealiseerd worden door gebruik te maken van de Wet langdurige zorg (Wlz). De

iedereen’ (maart 2018).

overgang van Wmo/Zorgverzekeringswet (Zvw) naar Wlz kan beter benut worden. Mantelzorgers worden ontzorgd en er komt meer zekerheid voor zorg in

Wonen in (semi-)collectieve woonvormen, ontmoetingsplekken en gezamenlijke

de toekomst voor het geval mantelzorgers minder of niet beschikbaar zijn.

activiteiten zorgen voor sociale cohesie en bevorderen onderlinge hulp op basis

Kennis van de Wlz is niet bij alle partijen voldoende aanwezig. Daarom hebben

van wederkerigheid.

we de routing voor Stichting Wijkteams Amersfoort en team Arbeidsintegratie verhelderd en aandachtsfunctionarissen Wlz benoemd. Samen met cliënten

3 Mensen kunnen ouder worden in een veilige en toegankelijke omgeving met een gevarieerd en integraal zorg- en dienstenaanbod in de wijk

signaleren zij de mogelijkheden voor een aanvraag Wlz. Zo krijgen deze cliënten de juiste zorg op de juiste plek.

Hierbij hanteren we het leidende principe ‘Ondersteuning en zorg dichtbij’ en kunnen mensen gebruik maken van wijkgerichte netwerken van professionals:

Naast Zilveren Kruis oriënteren ook de gemeenten in deze regio zich op een

sociaal werk, wijkteams, huisartsen en wijkverpleegkundigen. Kwetsbare

inkoop met minder aanbieders. Dit kan op termijn leiden tot een meer integraal

inwoners die de ondersteuning niet zelfstandig kunnen vinden, leiden we actief

aanbod van zorgverleners in de wijken. Naast de contractering zelf is het goed

toe via bijvoorbeeld maatjes. Ook vrijwilligersinitiatieven in de wijken, zoals

om ook het stellen van integrale kwaliteitseisen aan aanbieders van natura, een

Burenhulp, hebben hierin een belangrijke rol.

op elkaar afgestemd pgb-beleid en een integrale fraudeaanpak op termijn gezamenlijk te verkennen.

Wijkgericht werken - integrale samenwerking sociaal en medisch domein Stichting Wijkteams Amersfoort, zorgaanbieders en Zilveren Kruis werken gericht aan het versterken van de onderlinge samenwerking. Het doel is een basis te creëren voor een integrale samenwerking in de eerste lijn in de wijk. Wanneer de samenwerking in de wijk (tussen wijkteam, wijkverpleegkundige en huisarts) goed verloopt, heeft dat een positieve invloed op de kwaliteit en effectiviteit van de ondersteuning en zorg aan inwoners en cliënten. Zie ook paragraaf 3.4 voor meer informatie over wijkgericht werken.

91

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Ouder worden

‘Het een heeft het ander nodig. Betere bestaanszekerheid biedt betere kansen op participatie. En meer participatie biedt grotere kans op hogere bestaanszekerheid.’

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Thema 5: Psychische kwetsbaarheid Psychische kwetsbaarheid Iedereen kan in zijn of haar leven te maken krijgen met psychische klachten. Ruim 40% van de Nederlanders heeft ooit psychische klachten gehad. Soms kort en soms langdurig. Bijna iedereen kent daardoor zelf ook mensen met psychische klachten. Sommige mensen herstellen zonder professionele zorg of ondersteuning. Andere mensen hebben dit wel nodig. Soms hun leven lang, in wisselende intensiteiten. Bijvoorbeeld mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Er zijn ook mensen die eenmalig, of enkele keren, geestelijke gezondheidszorg nodig hebben. Bijvoorbeeld mensen die in hun leven te maken krijgen met een depressie. Psychische kwetsbaarheid en uitsluiting Onderzoek wijst uit dat 70% van de mensen met een psychische aandoening vooroordelen of discriminatie ervaren. Twee derde van deze mensen, stopt met activiteiten en zwijgt over problemen uit angst voor stigma. Stigma en zelfstigma belemmeren herstel en maken dat mensen hulp vermijden. Veel mensen ervaren stigma als zwaarder dan de aandoening zelf. Het wordt ook wel de tweede ziekte genoemd (bron: Samen sterk zonder stigma). Ondersteuning en zorg: samenwerking nodig tussen uitvoerders van diverse wetten Mensen met psychische kwetsbaarheid die zorg en ondersteuning nodig hebben, vallen soms onder verschillende wettelijke kaders.

Voor het bieden van passende ondersteuning en zorg - vanuit het leidende principe ‘één huishouden, één plan’ - is daarom goede samenwerking nodig tussen de uitvoerders van deze wetten: • Geestelijke gezondheidszorg valt onder de Zorgverzekeringswet (Zvw), uitgevoerd door zorgverzekeraars.

92

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Psychische kwetsbaarheid

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

• Maatschappelijke ondersteuning valt onder de Wmo, uitgevoerd door gemeenten.

Samenwerking sociaal domein met de veiligheidsketen Onbegrepen gedrag kan leiden tot onveilige situaties, voor mensen zelf of hun

• Mensen met een psychische kwetsbaarheid die langdurig intensieve

omgeving. In die situaties is naast goede samenwerking tussen de uitvoerders

ondersteuning nodig hebben kunnen een beroep doen op de Wet langdurige

van wetten gericht op zorg en ondersteuning, ook goede samenwerking nodig

zorg (Wlz), uitgevoerd door zorgkantoren.

met partners in de veiligheidsketen zoals politie, justitie en de reclassering. Bij

• Naast deze wetten gericht op vrijwillige zorg en ondersteuning zijn er wetten

een beperkte groep is sprake van een ernstig gevaarrisico. Landelijk wordt

gericht op gedwongen zorg. Om voor inwoners goede overgangen te

hiervoor gewerkt aan de ketenveldnorm levensloop beveiligde zorg. Dit vraagt

realiseren tussen vrijwillige zorg en gedwongen zorg moeten de uitvoerende

nauwe samenwerking tussen GGZ, gemeenten en veiligheidsketen, vaak via het

partijen goed samenwerken. Wmo-ondersteuning en GGZ zijn vrijwillig.

Zorg- en Veiligheidshuis.

Hulpverleners werken op basis van het vertrouwen dat ze krijgen, het contact dat ze leggen en de motivatie die zij inwoners bieden. Slechts in heel

Samenwerking is gericht op:

uitzonderlijke situaties kan dwang worden toegepast op grond van de Wet

• de realisatie van een samenhangende aanpak op de negen landelijke

verplichte GGZ (Wvggz) of de Wet zorg en dwang (Wzd). De Wzd is bedoeld

ontwikkelde bouwstenen die lopen van preventie, signaleren, melden,

voor mensen met een verstandelijke beperking of dementie. Er moet sprake

interventie en nazorg.

zijn van ernstig nadeel (gevaar) voor henzelf of voor anderen. Als er geen

• goed samenspel van alle betrokken partners, die persoonsgericht en domein

vrijwillige zorg mogelijk is om dat ernstig nadeel weg te nemen, kan de

overstijgend werken, waarbij wordt uitgegaan van de eigen kracht en

rechter hen verplichte zorg opleggen.

leefwereld van de persoon en er oog is voor de belangen van de samenleving. Daarnaast heeft de gemeente een rol in de uitvoering van de Wet verplichte GGZ:

De onderstaande indeling wordt wel gebruikt:

bij het opleggen van een crisismaatregel en het aanvragen van een zorgmachtiging. Hiervoor werken we samen met OM, politie en GGZ.

I Mensen met verward gedrag die geen last veroorzaken, maar wel persoonlijk leed kennen.