Beleidskader Inclusieve Stad

93

II Mensen die hulp of zorg nodig hebben overlast veroorzaken, maar niet gevaarlijk zijn.

III Mensen die eerder in aanraking zijn geweest met strafrecht of specialistische (gedwongen) zorg.

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Psychische kwetsbaarheid

IV Mensen met een strafrechtelijke titel, die forensische zorg nodig hebben.

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

4.5.1 Waar staan we en wat zijn de ontwikkelingen?

Zelfstandig wonen zelfredzaam

0

Zelfstandig wonen zelfredzaam

Algemene bevolking

Zelfstandig wonen met risico’s

1

Zelfstandig wonen nazorg (preventie)

Risico in de gemeenschap

Ambulante ondersteuning

Kwetsbaar in de gemeenschap

Ondersteuning met noodzakelijk verblijf

Kwetsbaar in instituties

Op straat, dakloos

Kwetsbaar op straat

We vinden het belangrijk dat mensen met een psychische kwetsbaarheid mogelijk – en zoveel als je zelf wilt - moet kunnen meedoen aan de maatschappij’.19 Daarvoor is het nodig om te werken aan herstel en om zorg en

Zelfstandig wonen multiproblemsituaties

ondersteuning op verschillende levensgebieden goed op elkaar af te stemmen. Dit heeft geleid tot een beweging naar de wijk: de afgelopen jaren is de

Acute crisissituaties

intramurale GGZ afgebouwd. En waar beschermd wonen voorheen gericht was op langdurig verblijf, wordt nu gekeken of mensen ook stappen kunnen maken

Op straat, dakloos

2 3 4

Proces van herstel

onderdeel uitmaken van de samenleving: ‘Het uitgangspunt blijft dat jij zoveel

Proces van uitval

Participatie en herstel

naar zelfstandiger wonen. Herstel en ervaringsdeskundigheid

Gezien de samenhang tussen zorg en ondersteuning vanuit de verschillende

Met de aandacht voor herstel komt er ook meer aandacht voor

wettelijke kaders is het belangrijk het continuüm zo in te richten dat het een

herstelondersteunende zorg. Onderdeel daarvan is het betrekken van

samenhangend geheel is over de wettelijke domeinen en uitvoerders heen

ervaringsdeskundigen. Hierover bestaan overigens verschillende opvattingen.

(gemeente, zorgverzekeraar, zorgkantoor en de forensische zorg). Zowel

Het is belangrijk hierover kennis te ontwikkelen en ervaringsdeskundigheid te

ambulant, als voor mensen die tijdelijk opvang nodig hebben, als voor mensen

borgen in de manier waarop we zorg en ondersteuning bieden aan mensen met

die langduriger ondersteuning met verblijf nodig hebben.

een psychische kwetsbaarheid. Wonen in de wijk Ondersteuningscontinuüm

Met de extramuralisering en inzet op herstel en participatie wonen mensen

In het regionale beleidskader Opvang en bescherming: ‘Moed Moet’ spreken we

vaker zelfstandig(er) in de wijk. Daarmee moeten we op wijkniveau ook aan een

over het inrichten van een ondersteuningscontinuüm. Dat sluit aan bij de

veranderende vraag voldoen. Mensen met een psychische kwetsbaarheid zelf,

stappen in een proces van uitval en herstel die iemand kan doorlopen.

hun naasten en ook omwonenden moeten een beroep kunnen doen op ondersteuning. Bijvoorbeeld als zij zich zorgen maken of er overlast ontstaat. Een inclusieve wijk biedt vindbare, toegankelijke en proactieve ondersteuning,

19 Bestuurlijk akkoord GGZ

94

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Psychische kwetsbaarheid

hulp en zorg.

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Financiering over de wettelijke kaders heen

• Mensen met een psychische kwetsbaarheid hebben woonvaardigheden voor de vorm van wonen waar zij wonen.

Naast de inhoudelijke ontwikkelingen spelen belangrijke financieringsvragen. Op de overgangen tussen de wettelijke kaders is regelmatig onduidelijk hoe inzet

• Door inzet op bovenstaande punten voorkomen we zoveel mogelijk uitval en terugval.

van professionals bekostigd moet worden. Daarnaast vertaalt soms inzet op preventie vanuit de ene wet zich terug in een kostenbesparing in de andere wet.

• We werken aan een prettige manier van samenleven in de wijken en voorkomen zoveel mogelijk overlast.

Om deze ontwikkelingen in goede banen te leiden is een landelijke bestuurlijk akkoord GGZ opgesteld. Daaraan geven wij in onze regio nadere invulling door

• We werken waar nodig samen met de veiligheidsketen volgens ‘een huishouden, een plan’.

afspraken met onze partners te maken en deze vast te leggen in het gezondheidsakkoord.

• Naasten krijgen de ondersteuning die nodig is, afgestemd op de behoefte, zo dichtbij mogelijk.

4.5.2 Ambitie

• Mensen die zich zorgen maken over anderen weten waar zij hun zorgen

Onze ambitie voor de komende vijf jaar is dat we ondersteuning van mensen met een psychische kwetsbaarheid sluitend hebben georganiseerd; oftewel een keten

kunnen bespreken. • Omwonenden krijgen de ondersteuning die nodig is, afgestemd op de

die goed samenwerkt zodat er geen gaten vallen in de ondersteuning. We volgen

behoefte.

hierbij de lokale leidende principes voor de Inclusieve Stad en de landelijke bouwstenen, en we werken in samenhang met de domeinen wonen,

4.5.3 Inzet

leefomgeving en de veiligheidsketen:

De hoofdlijnen voor de inzet zijn:

• We luisteren goed naar mensen met een psychische kwetsbaarheid en hun naasten. • Mensen met een psychische kwetsbaarheid hebben een preventieve

1

Passende ondersteuning

Om bovenstaande ambities te realiseren is het nodig dat ons

levensstructuur: passend onderdak, inkomen, een sociaal netwerk en een

ondersteuningscontinuüm daar meer dan nu het geval is op is ingericht. Met een

zinvolle daginvulling.

steviger ambulant aanbod (in samenwerking met onder andere de ambulante

• We bieden in samenhang met de GGZ zorg en ondersteuning die nodig is en afgestemd op de behoefte, zo snel als nodig is en zo dichtbij mogelijk.

GGZ of LVB-specialisme) en met 24/7 bereikbaarheid en beschikbaarheid indien nodig, hoeven minder mensen te wonen in voorzieningen voor beschermd wonen.

• Mensen waarover zorgen zijn, die geen hulp willen, geen hulpvraag stellen of

95

de weg naar hulp niet weten te vinden, zoeken we actief op en proberen we

We zien nog te vaak dat mensen dakloos worden en in de opvang terecht komen.

te motiveren. Met als doel dat zij ook de zorg en ondersteuning krijgen die

Voor mensen die toch gebruik moeten maken van de opvang willen we dat zij zo

nodig is.

snel mogelijk weer naar een passende woonvorm doorstromen. Zij verblijven

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Psychische kwetsbaarheid

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

vaak langer dan nodig is in de opvang. We zien dat we voor mensen met een

situaties zijn die waarin mensen geen zorg meer vragen of accepteren, de

combinatie van bijvoorbeeld verslaving, psychiatrie en verstandelijke beperking

omgeving zich ondertussen ernstig zorgen maakt maar de situatie nog niet

nog niet altijd passende hulp kunnen bieden. De overgang tussen jeugdzorg en

dusdanig ernstig is dat wordt voldaan aan de voorwaarden om gedwongen zorg

volwassenenzorg is nog te groot. In de intensievere vormen van ondersteuning

in te zetten. Deze situaties doen een beroep op alle betrokken om toch passende

vraagt de overgang naar de Wlz aandacht. We willen wonen en zorg meer

ondersteuning te bieden en zo verdere verergering van problemen te voorkomen.

scheiden zodat mensen, ook als zij andere hulp nodig hebben, niet hoeven te

Ook als iedereen zijn uiterste best doet is helaas het gedwongen kader op dezen

verhuizen. Zo zijn er meer zaken die aandacht vragen om in het

duur niet te voorkomen. Wanneer weer sprake is van herstel, is het van belang

ondersteuningscontinuüm de passende ondersteuning te kunnen bieden. Steeds

om de stap naar het vrijwillig kader goed te organiseren om een (nieuwe)

volgens het principe ‘één huishouden, één plan’, ook als er meerdere domeinen

terugval te voorkomen.

betrokken zijn. We hebben en maken goede afspraken over de samenwerking bij de overgang We kijken bij het ondersteuningscontinuüm ook steeds meer naar wat

tussen verschillende vormen van ondersteuning of fasen. We maken ze dusdanig

gemeenten lokaal voor hun eigen inwoners organiseren en welk specialistisch

concreet dat ze goede opvolging kunnen krijgen in de praktijk.

aanbod we daarnaast regionaal samen inkopen. Vanuit het principe ‘ondersteuning en zorg dichtbij’ onderzoeken we ook wat een goede spreiding

3 Inzet op selectieve preventie

van voorzieningen is over de regio. De doordecentralisatie van beschermd wonen

Voor alle mensen met een psychische kwetsbaarheid is een preventieve

geeft hier een extra stimulans aan.

levensstructuur van belang; als basis voor herstel en om terugval te voorkomen. Dit betreft verschillende leefgebieden. Is er een sociaal netwerk? Hoe kan dit

2 Continuïteit op alle levensgebieden bij overgangen

eventueel weer worden opgebouwd? Hebben mensen voldoende inkomen? Een

Bij de overgang van de ene vorm van zorg en ondersteuning naar de andere, is

zinvolle invulling van hun dag, betaald of onbetaald werk? Met de persoon

het belangrijk dat er warm overgedragen wordt en dat de inwoner er zo min

waarom het gaat wordt een signaleringsplan gemaakt: wie kan helpen opletten

mogelijk ‘last’ van ondervindt. Waar dat kan, zijn inwoners zelf betrokken of

of het nog goed gaat? Naar wie moet een signaal dat het misschien niet meer

verantwoordelijk om de overgang goed te laten verlopen.

goed gaat zodat op tijd passende hulp kan worden geboden? Zorgaanbieders in de GGZ, gemeente Amersfoort en UWV werken samen om te zorgen voor

96

We zien dat bij mensen met een psychische kwetsbaarheid vaak sprake is van

doorlopende trajecten naar (betaald of onbetaald) werk. (zie ook thema 2

samenloop van of overgangen tussen verschillende wettelijke kaders (Zvw, Wmo

Bestaanszekerheid & Participatie).

en Wlz). Daarbij kan ook sprake zijn van overgangen tussen het gedwongen en

Bij het signaleren van mensen voor wie nog geen plan bestaat, hebben

het vrijwillige zorg. Hier is extra aandacht voor nodig. De meest complexe

veldwerkers een belangrijke functie. Met de inzet van bemoeizorg en een

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Psychische kwetsbaarheid

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

outreachende aanpak proberen onder andere Team Bemoeizorg Amersfoort Stad

aid’ bieden mensen in de omgeving de mogelijkheid om ‘EHBO’–kennis op te

(BAS) en het JeugdInterventieTeam (JIT) veel contacten te leggen, om te proberen

doen maar dan niet gericht op psychische problemen. Het Meld- en Adviespunt

om mensen toe te leiden naar hulp. De samenwerking tussen Weekendtref en

Bezorgd bij de GGD is een ingang voor inwoners om problemen te bespreken.

Indebuurt033 is ook een mooi voorbeeld van preventie.

Deze vorm van preventie vraagt meer aandacht.

4 Ondersteuning van naasten

6 Voorkomen huisuitzetting

Mantelzorg voor mensen met psychische of psychiatrische problemen wordt als

Om huisuitzettingen te voorkomen zijn er samenwerkingsafspraken met de

zwaar ervaren, het zwaarst van alle mantelzorgers (Ypsilon, 2019). De zorg is vaak

woningcorporatie(s), wijkteams, schuldhulpverlening en de GGD over het vroeg

langdurig en onvoorspelbaar. Bovendien ervaren mantelzorgers veel onbegrip.

signaleren en aanpakken van huurachterstanden tot de uiterste inspanning om

Psychische problemen zijn niet zichtbaar en er is sprake van een zeker taboe en

een huisuitzetting te voorkomen. Ook de straatadvocaat van Indebuurt033 levert

onbegrip in de samenleving.

hier een bijdrage. Het gaat om huishoudens waar sprake is van meervoudige

Uit literatuur blijkt dat GGZ-Mantelzorgers behoefte hebben aan erkenning en

problematiek in combinatie met huurschulden.

goede informatievoorziening. Ook emotionele, praktische en materiele steun zijn belangrijk en een gelijkwaardige relatie met zorgprofessionals. De meeste

7 Verslaving

mantelzorgers herkennen zich niet in de term mantelzorg en bij zorgverleners

Er zijn subsidieafspraken met partijen om (overmatig) gebruik van alcohol, drugs,

zijn zij lang niet altijd in beeld.

gamen en gokken te voorkomen. Naast brede preventie wordt voorlichting

Indebuurt033 werkt aan de erkenning en ondersteuning van deze mantelzorgers,

gegeven om groepen zoals LVB, lage SES en personen met minder goede

om zo overbelasting te voorkomen. Patiënten van wie de familie extra werd

gezondheidsvaardigheden, bewuster te maken van de risico’s. Ook wordt via

begeleid, verbleven gemiddeld tien maanden minder in psychiatrische

deskundigheidsbevordering, consultatie en advies gewerkt aan onder andere

ziekenhuizen (https://www.ypsilon.org/naasten).

meer vroegsignalering en een tijdige doorverwijzing. Daarnaast kunnen individuele preventieve interventies ingezet worden bij personen die risicovol

5 Ondersteuning van de omgeving

gebruiken en klachten ontwikkelen.

Veel mensen met een psychiatrische aandoening ervaren uitsluiting en negatieve beeldvorming in hun omgeving. Met de ontwikkeling van meer wonen in de wijk, stappen naar herstel en participatie is het nodig ook aandacht te besteden aan die omgeving. Hoe creëren we begrip? Hoe nuanceren we beeldvorming? Hoe zorgen we dat mensen die te maken krijgen met onbegrepen gedrag of overlast ervaren zich ook gehoord en gesteund voelen? Trainingen als ‘mental health first

97

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Psychische kwetsbaarheid

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Thema 6: Samenleven in diversiteit 4.6.1 Waar staan we en wat zijn de ontwikkelingen? De uitdaging van overbrugging zien we op dit moment met name in de wijken waar grotere diversiteit is. De WRR stelt dat in buurten waar veel verscheidenheid is, het samenleven ingewikkelder is. Dit hangt samen met minder cohesie en thuisgevoelens. In sommige wijken in Amersfoort speelt dit een stuk sterker dan in andere wijken. In de ene wijk heeft 11% bijvoorbeeld een migratie-achtergrond, in de andere wijk 52%. Verschillen doen zich voor op allerlei gebieden. Ondanks verschillen tussen wijken, is er reden om aan te nemen dat de gevoelde noodzaak om te overbruggen voor steeds meer inwoners zal groeien. In een recent rapport20 beschrijft het Centraal Bureau voor de Statistiek de groei van diversiteit in de komende jaren: naar verwachting zal het aantal Nederlanders met een migratie-achtergrond stijgen van 24% nu naar 30 tot 40% in 2050. Daarnaast zal met de groei van de stad Amersfoort ook het aantal LHBTIQ+’ers, mensen met een beperking en ouderen toenemen. De samenstelling binnen deze groepen ook steeds diverser21. Er is aandacht nodig voor het feit dat er kruising is tussen verschillende soorten diversiteit, bijvoorbeeld bij iemand die moslim en homo is, en voor de groeiende groepen tweede, derde en volgende generaties Nederlanders met een migratie-achtergrond.

Diversiteit laat zich dus niet meer enkel vangen in de bestaande hokjes, maar het wordt steeds meer een thema van ons allemaal.

20 Centraal Bureau voor de Statistiek (2020). Verkenning bevolking 2050. 21 Wetenschappelijke Raad voor het regeringsbeleid (2018). De nieuwe verscheidenheid.

98

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Samenleven in diversiteit

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

‘Divers samengesteld personeelsbestand kom ik nog te weinig tegen bij organisaties, dat moet en kan beter.’

Dat diversiteit over ons allemaal gaat zien we steeds meer in de samenleving: in de groeiende aandacht die er is voor diversiteit en aanverwante onderwerpen. Het investeren in die gezamenlijke ‘Wij-Amersfoort’-identiteit, waarvan diversiteit expliciet onderdeel is, past binnen de ontwikkeling die wij als stad en inwoners maken. Het goed kunnen samenleven in diversiteit is een gezamenlijke

4.6.2 Ambitie

opgave. Wij-Amersfoort staat of valt met de moeite die wij allemaal doen om

Wij willen de komende jaren het samenleven in diversiteit in onze stad

bruggen te bouwen.

versterken door in te zetten op overbruggen: de verbondenheid tussen Amersfoorters met verschillende achtergronden en ervaringen

In het kort:

vergroten22. We willen dat doen door diversiteit ‘op de agenda’ te zetten

1

De diversiteit in onze stad is sterk gegroeid en zal alleen maar meer groeien in

bij zoveel mogelijk professionals en inwoners, zodat de hele breedte van

de komende jaren;

de samenleving meewerkt aan inclusie en integratie.

2 Diversiteit is niet alleen een feit maar ook een toegevoegde waarde. 3 Als we een inclusieve stad en gelijke behandeling voor iedereen nastreven (zie Artikel 1 grondwet) is het nodig hier handvatten bij te ontwikkelen; 4 Er is sprake van sterke verbondenheid en betrokkenheid binnen de verschillende groepen in de Amersfoortse samenleving maar niet altijd

Focus op preventie door duurzame verbindingen. In de onderstaande afbeelding visualiseren we de beweging waar we aan werken. Van curatief naar preventief, en van ‘gericht op specifieke groepen’ naar ‘gericht op alle Amersfoorters’. We verschuiven de focus steeds meer naar rechts(boven).

tussen deze verschillende groepen; 5 Er zijn grote verschillen in hoeverre Amersfoorters in contact komen met andersdenkenden en/of anderslevenden en hier mee leren omgaan.

99

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Samenleven in diversiteit

22 Zie ook dit artikel waarin meer over binden en overbruggen, en het belang van inzet op overbrugging, wordt uitgelegd

Terug naar de inhoudsopgave

Amersfoort Inclusieve Stad | Beleidskader 2021-2026

Gericht op alle Amersfoorters

Onbegrip, segregatie en polariatie tegengaan

Duurzame ontmoeting en echte gesprekken tussen Amersfoorters

Curatief

Preventief

Discriminatie tegengaan

Gelijke mogelijkheden en kansen creëren

Afbeelding 2

Vooral gericht op specifieke doelgroepen

Afbeelding: Preventief werken bij diversiteit is steeds meer investeren in het kader

toegroeien. Beide thema’s beïnvloeden elkaar. Het zijn vormen om te werken aan

rechtsboven

de overbrugging.

Streven naar rechtvaardigheid (gelijk eindresultaat in plaats van gelijke

In afbeelding 3 laten we zien op welke manier we aan inclusie en integratie willen

investering) betekent ook onderscheid maken om maatwerk te kunnen bieden

werken in de stad. Via de verschillende beleidsterreinen willen we alle inwoners

(zie afbeelding 2).

bereiken. We onderscheiden drie lagen die we met werkwoorden aanduiden. Ten eerste ‘kennen en ontmoeten’: we werken aan een structurele basis om dit meer te

100

4.6.3 Inzet

stimuleren. De tweede laag - ‘waarderen en begrijpen’ - vraagt om het werken aan

Bij het werken aan het samenleven in diversiteit maken we onderscheid tussen

kennis en vaardigheden op individueel niveau. De derde laag - ‘steunen en

twee thema’s: inclusie en integratie. Inclusie is een houding, waarbij we het

samendoen’ - zijn de gedragsdoelen van inclusie en integratie die ons in staat

verschil in de ander positief waarderen en daar gelijke mogelijkheden en

stellen vreedzaam met elkaar samen te leven en rekening te houden met elkaars

behandeling aan verbinden. Daarnaast zien wij integratie als proces waarin we in

eigenheid. We bieden extra ondersteuning voor groepen die zich minder gesteund

de samenleving leren van het verschil met de ander en dichter naar elkaar

voelen of die minder makkelijk kunnen meedoen.

Verdieping op de inhoudelijke thema’s | Samenleven in diversiteit

Terug naar de inhoudsopgave