CConstaterende datAmeland
Koppel je AI →
Document · PDF

A6 jaarverslag-nationale-ombudsman-2025_tweede-kamer_0

Raad 29 juni 2026, gemeente AmelandBij agendapunt: Te bespreken brieven vanuit de ingekomen stukkenlijst35.443 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

In het eerste jaar na opening in december 2024 werd er bij niet tijdige betaling gratis een fysieke betalingsherinnering verstuurd. Sinds december 2025 wordt er € 9 aan herinneringskosten in rekening gebracht. Reageert de weggebruiker ook niet op tijd op deze herinnering, dan volgt een boete van € 35. Sinds de invoering van de kosten voor een betalings- herinnering ziet de Nationale ombudsman het aantal klachten over de tolheffing stijgen. In een gesprek met de commissie Digitale Zaken van de Eerste Kamer noemde de Nationale ombudsman e-tol als een voorbeeld van hoe digitalisering soms negatief voor burgers kan uitwerken. Niet iedereen kan immers overweg met digitale systemen en niet iedereen heeft toegang tot internetbankieren. Digitalisering kan daarom tot uitsluiting leiden: toegang tot deze voorziening wordt voor sommige burgers beperkt. Ook kan volgens de ombudsman de vraag worden gesteld of de manier van tolheffing in overeenstemming is met de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Die vereist namelijk dat er voor burgers altijd een papieren weg open blijft, tenzij wettelijk anders vastgelegd. Ook stelt de Awb dat schulden aan de overheid via een bankoverschrijving plaatsvinden. Dat is hier niet het geval. De Nationale ombudsman uitte verder in de media zorgen over de verhouding tussen het tolbedrag van € 1.51 en de aanmaningkosten en boetes.

Daarnaast hadden medewerkers van de Nationale ombudsman contact met de RDW en het ministerie van IenW en gaven zij input voor de invoeringstoets van de e-tol. De Nationale ombudsman blijft de ontwikke- lingen in 2026 volgen. 1.6.5. Leefbaarheid Veranderingen in de omgeving waar burgers wonen, werken en leven, hebben impact op hun dagelijks leven. Vaak speelt de overheid een grote rol in de verandering van die omgeving. Daarom vindt de Nationale ombudsman het belangrijk dat de overheid het belang van burgers vooropstelt. Wat mag de burger van de overheid verwachten bij een verandering in de omgeving? Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 43 En wat doet de overheid als het niet goed gaat? De Nationale ombudsman hield zich dit jaar bezig met de gevolgen van de gaswinning in Groningen en Noord-Drenthe en ging met de waterschappen in gesprek over een behoorlijke schadeafhan- deling bij dijkversterkingsprojecten. We keken naar de schadeaf- handeling voor bewoners rondom het kanaal Almelo-De Haandrik en naar de invoering van de nieuwe Omgevingswet. De ombudsman luidde daarnaast de noodklok over de gezondheid van omwonenden van de vuilstort bij Lagun op Bonaire. 1.6.5.1.

Gevolgen van gaswinning in Groningen en Noord-Drenthe Inwoners van Groningen en Noord-Drenthe die zijn getroffen door de gevolgen van de gaswinning in het gebied kunnen bij de Nationale ombudsman terecht als zij problemen hebben met de afhandeling van hun schademelding of de versterking van hun huis. Het is belangrijk dat ze daarvoor zo veel mogelijk en laagdrempelig in hun eigen omgeving terecht kunnen, liefst bij mensen die ze kennen en vertrouwen. De ombudsman vindt het daarom belangrijk om in het gebied goed zichtbaar te zijn. Medewerkers van de Nationale ombudsman werken vanuit een eigen kantoor in Groningen voor bewoners van het aardbe- vingsgebied, en dragen bij aan bewonersoverleggen en informatie- markten die in het aardbevingsgebied worden gehouden. Ook hebben ze contact met dorpsoverleggen en klankbordgroepen. Dit helpt om te bepalen hoe de Nationale ombudsman zich het best voor de inwoners kan inzetten. In 2025 ontving de Nationale ombudsman 98 verzoeken van bewoners in het aardbevingsgebied over schade-afhandeling en versterking. Van deze verzoeken gingen er 51 over het handelen of nalaten van handelen van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) en 40 over het handelen of nalaten van handelen door het Insituut Mijnbouwschade (IMG).

De ombudsman en zijn medewerkers bezochten het gebied in 2025 en bespraken de problemen met bewoners en met organisaties die werken voor door aardbevingen getroffen bewoners en ondernemers. Ze lieten zich informeren door inwonersondersteuners, consulenten en aardbe- vingscoaches van verschillende gemeenten. Ze maakten kennis met het Ondersteunend Bureau Gaswinning (OBG), dat de provincies en de gemeenten in het gebied ondersteunt in het overleg met het Rijk. Verder werd gesproken met inwoners, wetenschappers en belangenbehartigers. In Noord-Drenthe sprak de Nationale ombudsman met bewoners van het dorp Ekehaar over hun ervaringen met schadeafhandeling door de Commissie Mijnbouwschade. Medewerkers spraken ook met klankbordgroepen van bewoners voor de dorpenaanpak in de Groninger dorpen Wirdum, Leersum, Garrelsweer en Zeerijp (gemeente Eemsdelta). De medewerkers willen signalen zo op tijd herkennen en onder de aandacht brengen bij de (eind-)verantwoordelijke voor de uitvoering. In juni 2025 is de dorpenaanpak geëvalueerd in opdracht van de «stuurgroep dorpenaanpak» (gemeente Eemsdelta, NCG en ministerie van BZK). De Nationale ombudsman herkent zich in de conclusies van de evaluatie.

In 2026 houdt de ombudsman dit in de gaten om te kijken of de geleerde lessen en de aanbevelingen uit de evaluatie tot (blijvende) verbetering binnen de dorpenaanpak en de bredere versterkingsoperatie leiden. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 44 1.6.5.2. Nieuwe adviezen voor het kanaal Almelo-de Haandrik De schadeafhandeling in het gebied rond het kanaal Almelo-De Haandrik is nog steeds voor verbetering vatbaar. Dat constateerde de Nationale ombudsman na bezoeken aan het gebied. Hij schreef hierover opnieuw een brief aan de betrokken gedeputeerde. Daarin adviseert hij onder meer excuses aan te bieden aan de inwoners van het schadegebied, maar ook om richtlijnen op te stellen om bij (vermoedens van) nieuwe schade proactief te kunnen optreden. De Nationale ombudsman volgt sinds februari 2023 de schadeafhandeling nabij het kanaal Almelo-De Haandrik in Overijssel, naar aanleiding van klachten die hij hierover in de maanden daarvoor ontving. In het kanaal- gebied zijn ruim 400 woningen beschadigd, nadat in opdracht van de provincie Overijssel werkzaamheden aan het kanaal zijn uitgevoerd. De ombudsman sprak regelmatig met bewoners, hun vertegenwoordigers en de provincie Overijssel, die verantwoordelijk is voor de schadeafhan- deling. In mei 2025 bracht de ombudsman meerdere huisbezoeken aan bewoners.

Een aantal bewoners deed ook hun verhaal in een groepsge- sprek met de ombudsman. Verder sprak de ombudsman met de provincie, bewonersvertegenwoordigers en met het bestuurlijke kopstuk dat is aangesteld om de afhandeling van schade vlot te trekken. In september 2025 stuurde de ombudsman opnieuw een brief aan de gedeputeerde die verantwoordelijk is voor de schadeafhandeling. Daarin gaven we zeven adviezen, gericht op het verbeteren van de schadeafhandeling, het wegnemen van zorgen van bewoners en het herstel van de relatie tussen bewoners en provincie. De provincie gaat in de toekomst nieuwe werkzaamheden verrichten aan het kanaal. De Nationale ombudsman adviseerde daarom ook om richtlijnen op te stellen om bij (vermoedens van) nieuwe schade proactief te kunnen optreden. Daarnaast adviseerden we de provincie om excuses te maken aan alle inwoners van het schadegebied, en daarover in overleg te gaan met (vertegenwoordigers van) bewoners. In december 2025 volgde een reactie van Gedeputeerde Staten (GS) van Overijssel. Daarin geven GS aan de adviezen van de Nationale ombudsman ter harte te nemen. De provincie zal onder meer in gesprek gaan met bewoners over het aanbieden van een passend excuus. 1.6.5.3.

Risico’s voor gezondheid en milieu door vuilstort op Bonaire De leefbaarheid van de omwonenden en medewerkers van afvalverwerker Selibon bij de vuilstort bij Lagun op Bonaire is nog steeds in het geding. Dat constateerde de Nationale ombudsman tijdens zijn bezoek op 11 september 2025 aan het gebied. De rook, stank en voortdurende onzekerheid drukken zwaar op de betrokkenen. De risico’s voor gezondheid en milieu zijn onaanvaardbaar. Het is genoeg geweest: er moet echt een einde komen aan deze praktijk. Het kan en mag niet zo zijn dat wat in Europees Nederland ondenkbaar is, in Caribisch Nederland wel gebeurt. Een uitgebreid verslag van de situatie en de Kamerbrief die we hierover schreven staat in paragraaf 1.7 over Caribisch Nederland. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 45 1.6.5.4. Schadeafhandeling bij dijkversterkingsprojecten In 2025 ging de Nationale ombudsman met de waterschappen in gesprek over twee vragen. De eerste vraag: hoe kan en moet schade als gevolg van dijkversterkingsprojecten behoorlijk worden afgehandeld? De tweede vraag: hoe zijn discussies over schadeafhandeling met burgers te voorkomen? De Nederlandse waterschappen zijn medeverantwoordelijk voor de uitvoering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, waarvoor veel dijken moeten worden versterkt.

De Nationale ombudsman weet uit zijn klachtenpraktijk dat zulke grootschalige en complexe werkzaamheden in de praktijk soms tot grote schade leiden, ondanks goede voorbereidingen. Wanneer schade niet kan worden voorkomen, is het belangrijk om deze goed en netjes af te handelen. De ombudsman organiseerde in 2025 twee workshops met medewerkers van waterschappen, waarin de huidige en gewenste schadeafhandeling aan bod kwam. Ook spraken we met bestuurders van de Unie van Waterschappen en van verschillende waterschappen over hun visie op schadeafhandeling. De waterschappen lichtten uitgebreid toe wat ze al doen om schade te voorkomen. Zij gaven ook aan dat ze graag leren van elkaar en van de Nationale ombudsman. Ook hebben ze behoefte aan handvatten voor hoe ze kunnen omgaan met de lastige dilemma’s die ze soms in de praktijk tegenkomen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om woningen op en naast dijken, een samenloop van werkzaamheden in opdracht van verschillende overheden of een samenloop van verschillende opgaven in één gebied. De Nationale ombudsman constateerde op basis van de gesprekken dat waterschappen al veel doen om schade te voorkomen, dat ze een open houding hebben en bereid zijn van elkaar en anderen te leren. Ook bleek dat waterschappen behoefte hebben aan gedeelde uitgangspunten en principes, die houvast kunnen geven bij schadeafhandeling in de toekomst.

De ombudsman besloot het project voort te zetten, met als doel om in 2026 in samenspraak met de waterschappen tot een product te komen waarin deze uitgangspunten en principes worden vastgelegd. 1.6.5.5. De Omgevingswet De Nationale ombudsman volgt sinds de invoering ervan op 1 januari 2024 de ontwikkelingen rond de Omgevingswet. In 2025 leverde monitoring van die ontwikkelingen een aantal knelpunten op. Deze punten zijn al goed in beeld bij de verantwoordelijke partijen, die daar ook al werk van maken. De ombudsman zag daarom geen aanleiding om met een publicatie aandacht voor de knelpunten te vragen. Om een beter beeld te krijgen van de werking van de Omgevingswet in de praktijk, en dan vooral het effect ervan op burgers, analyseerden we ons eigen klachtenbestand en verdiepten we ons in verschillende monitorings- en evaluatierapporten, zoals die van de Evaluatiecommissie Omgevingswet, de VNG en het ministerie van BZK. Ook spraken we met verschillende experts en professionals die zich bezighouden met (gevolgen van) de Omgevingswet, zoals de regeringscommissaris Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 46 Omgevingswet, Vereniging Eigen Huis en Omgevingsdienst NL. Tot slot woonde de ombudsman een gebruikerssessie bij van gebruikers van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).

De ombudsman ziet dat een aantal knelpunten die hij signaleert ook in rapporten worden beschreven. Daar maken we uit op dat deze knelpunten goed in beeld zijn bij de partijen die ermee aan de slag moeten (vooral de ministeries van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en van Infrastructuur en Waterstaat) en dat er aan verbetering wordt gewerkt. Het gaat daarbij onder meer om de gebruiksvriendelijkheid van het DSO en de verzwaring van de toezicht- en handhavingstaak van Omgevingsdiensten. De ombudsman zag in 2025 geen aanleiding om met een publicatie aandacht te vragen voor knelpunten. Daar komt bij dat er in 2025 niet meer klachten over de Omgevingswet waren dan in het jaar ervoor. We nemen ons voor om de Omgevingswet ook in 2026 te volgen, op een manier die vergelijkbaar is met 2025. De monitoring in 2025 droeg vooral bij aan inzicht in de achtergrond van klachten en signalen. Klachten die in 2026 binnenkomen, kunnen we zo makkelijker duiden en op een passende manier afhandelen. Uit de praktijk van de Nationale ombudsman Gemeente maakt verwachting over ligplaats niet waar Een man woont in een plaats met een haven. Hij hoort over de bouw van een nieuwbouwwijk bij die haven, waar dan ook de mogelijkheid komt voor ligplaatsen voor boten, dicht bij de woningen. Hij wil graag een woning met ligplaats vlakbij.

Voordat hij de woning koopt, doet hij navraag bij de gemeente over het verkrijgen van de ligplaats. Op basis van de mondelinge en schriftelijke reactie én het op dat moment gehanteerde beleid gaat de man ervan uit dat hij een ligplaats toegezegd heeft gekregen bij zijn nieuwe woning. Hij koopt de woning. Maanden later is hij op een bijeenkomst waar de gemeente aankondigt de verdeling van ligplaatsen anders te gaan doen voor het deel van de nieuwbouwwijk waar de man een huis heeft gekocht, namelijk met een lotingssysteem. Hij reageert meteen door aan te geven dat hij daar niet aan mee hoeft te doen, omdat hij al een ligplaats toegezegd heeft gekregen. De gemeente geeft echter aan dat daarvan geen sprake is. Dit leidt tot een gesprek en later een klacht bij de gemeente, maar de gemeente blijft bij haar standpunt dat aan de man geen ligplaats is toegekend. De man dient vervolgens een klacht in bij de Nationale ombudsman, die onderzoek doet naar de klacht van de man over de vermeende toezegging en het intrekken daarvan. De ombudsman concludeert dat de klacht van de man gegrond is. De gemeente heeft door haar uitingen, in combinatie met het eerder geldende beleid, de gerechtvaardigde verwachting gewekt dat de man met voorrang aanmerking kwam voor een ligplaats.

Daarom beveelt de ombudsman de gemeente aan om te zoeken naar een passende oplossing die recht doet aan de gewekte verwachting rondom de toewijzing van een ligplaats. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 47 1.7. Caribisch Nederland De drie bijzondere gemeenten, Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (samen Caribisch Nederland), behoren ook tot het werkgebied van de Nationale ombudsman. Bewoners van deze gemeenten kunnen bij ons terecht als zij klachten hebben over de overheid. Hieronder valt ook het lokaal bestuur: de openbare lichamen. Burgers die hierover een klacht willen indienen, hebben een bijzondere positie, omdat zij – anders dan in Europees Nederland – direct bij de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman terechtkunnen. Zij hoeven niet eerst een klacht in te dienen bij het openbaar lichaam zelf. Onze medewerkers bezoeken de eilanden twee tot drie keer per jaar. Daar houden zij spreekuren, waarin burgers hun klachten ook mondeling kunnen indienen. De klachten gingen het afgelopen jaar onder meer over het uitblijven van een reactie door de overheid bij aanvragen van erfpacht, bouwvergunningen en omzetting van huurgrond. En over het uitblijven van een reactie bij klachten in het algemeen, afvalproblemen, illegale afgraving van gesteente (diabaas), de politie en de zorg op de eilanden.

De ombudsman deed onderzoek naar negen langlopende klachten over de directie Ruimte en Ontwikkeling van het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB). Daaruit volgde het rapport «Doorbreek de stilte!». Daarin roept de ombudsman het OLB op de dienstverlening aan de inwoners aanzienlijk te verbeteren. Cijfers Caribisch Nederland Van de 23.001 vragen en klachten die de Nationale ombudsman in 2025 ontving, kwamen er 139 (247 in 2024) uit Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Een oorzaak van deze afname is dat de Nationale ombudsman in 2025 minder spreekuren heeft gehouden. Twee onderzoeken zijn afgerond met de rapporten «Doorbreek de stilte!» en «Het Openbaar Lichaam Bonaire schoot tekort na melding illegale afgraving met diabaas». Van de 139 binnengekomen verzoeken gingen er 49 (76 in 2024) over het OLB. Er kwamen vijf verzoeken binnen over het Openbaar Lichaam Sint-Eustatius (zes in 2024). Over het Openbaar Lichaam Saba ontvingen we twee verzoeken (vijf in 2024). Verder gingen zeven verzoeken over het Korps Politie Caribisch Nederland (KPCN). Ook kregen we 21 klachten over Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) op de eilanden. De andere verzoeken gingen over ministeries of zelfstandige bestuursor- ganen (zbo’s), of over organisaties die buiten de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen.

De ombudsman onderzocht negen langlopende klachten over de directie Ruimte en Ontwikkeling van het OLB – deze klachten gingen allemaal over onduidelijkheid over hoe een aanvraag of verzoek wordt behandeld. Zeven inwoners deden bij het OLB een aanvraag voor een stuk grond, in erfpacht of huurgrond, voor bewoning of commerciële doeleinden. Twee inwoners dienden een verzoek in dat ging over (slecht) onderhoud aan de openbare weg naar hun woning of perceel. Klachtbehandeling en dienstverlening door het OLB De inwoners kregen van het OLB geen duidelijke informatie over hoe hun aanvraag of verzoek wordt behandeld. Hierdoor zitten zij al lange tijd in onzekerheid. Dit heeft veel impact op hun leven en hun plannen voor de toekomst. De ombudsman wil dat duidelijk wordt wat de inwoners van het OLB kunnen verwachten. Ook wil de ombudsman dat de dienstverlening van het OLB verder verbetert, zodat andere inwoners niet tegen dezelfde problemen aanlopen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 48 Op basis van het verrichte onderzoek vindt de ombudsman de klachten terecht. De inwoners zijn niet goed geïnformeerd en op de hoogte gehouden over de behandeling van hun aanvraag of verzoek. Wanneer de inwoners zelf contact opnamen met het OLB, kregen zij ook geen duidelijkheid. De reacties vanuit het OLB waren wisselend. In sommige gevallen kwam er geen of niet op tijd een reactie.

Maar ook gaf het OLB onvolledige, onjuiste of tegenstrijdige informatie. Wanneer inwoners een klacht indienden bij het OLB (via de ombudsman), leidde dit niet tot een oplossing en/of duidelijkheid. Doordat de inwoners lang moeten wachten op de behandeling van hun aanvraag of verzoek en maar geen duidelijkheid krijgen over wat zij kunnen verwachten van het OLB, voelen de inwoners zich niet serieus genomen. Het vertrouwen in het OLB neemt daardoor af. De ombudsman heeft begrip voor de lastige omstandigheden, zoals personeelstekorten en een snelgroeiende bevolking, die de uitvoerings- taken van het OLB moeilijk maken. Maar de ombudsman vindt niet dat deze omstandigheden het gebrek aan goede informatieverstrekking en voortvarendheid rechtvaardigen. We verwachten van de overheid, en dus ook van het OLB, dat zij haar zaken op orde heeft en de burger centraal stelt. Concreet betekent dit dat het OLB een aanvraag, verzoek of klacht zo snel en slagvaardig als mogelijk behandelt. Dat het burgers actief informeert over hoe en binnen welke termijn afhandeling zal plaatsvinden. En dat burgers een ontvangstbevestiging krijgen met informatie over de behandelduur en de behandelende afdeling en/of medewerker.

Wordt een termijn niet gehaald, dan moet het OLB een tussenbericht sturen met uitleg over de vertraging en een nieuwe termijn geven waarbinnen een besluit wordt genomen of een reactie wordt gegeven. Verder moet het OLB zorgen voor een goede registratie en voortgangsbewaking van alle aanvragen, verzoeken en klachten. Leefomstandigheden migranten zonder verblijfsvergunning op Bonaire In een brief van 16 december 2025 wijst de Nationale ombudsman op de slechte leefomstandigheden van migranten zonder verblijfsvergunning op Bonaire. De ombudsman deed onderzoek op Bonaire nadat eerder de ombudsman van Curaçao en Amnesty International hun zorgen hadden geuit over de leefomstandigheden van migranten zonder verblijfs- vergunning op Curaçao. Om de situatie van deze groep migranten op Bonaire in kaart te brengen, brachten medewerkers van de ombudsman meerdere bezoeken aan het eiland. Hier kwam het volgende beeld naar voren: Bonaire is een klein eiland met een grote vraag naar werknemers in met name de bouw, techniek en horeca. De Bonairianen kunnen aan die vraag onvoldoende voldoen. Migranten, waaronder migranten zonder verblijfsvergunning, zijn daarom een welkome aanvulling op de plaatselijke arbeidsmarkt. Omdat deze groep mensen vaak volledig afhankelijk is van de werkgever, komt arbeidsuitbuiting (lange werktijden, niet of niet alles uitbetaald krijgen, laag uurloon) helaas voor.

Voor huisvesting worden vaak veel te hoge huren gevraagd. Laagdrempelige en begrijpelijke informatie over rechten en plichten is er niet. Medische zorg is voor deze groep migranten ook moeilijk toegankelijk. De noodzakelijke zorg wordt wel geleverd, Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 49 alleen kan deze vaak niet worden betaald. Deze situatie duurt maar voort zonder dat daar verbetering in komt. Het beleid voor de komende jaren richt zich vooral op het voorkomen van illegaal verblijf, maar er is geen duidelijke visie op hoe om te gaan met de migranten zonder verblijfsvergunning die al werken en leven op Bonaire. In de beleidsinzet ziet de Nationale ombudsman niet terug wat de overheid tegen misstanden gaat doen en hoe de positie en leefomstandig- heden van deze mensen kunnen worden verbeterd. Hij doet daarom de volgende oproep aan de minister van BZK:  Zorg dat mensen zonder legale status, die nu op Bonaire verblijven en die arbeid leveren die niet door eilandbewoners kan worden geleverd, de kans krijgen hun verblijf op Bonaire te legaliseren.  Breng de beleidsinzet in balans. Zet naast het voorkomen en bestrijden van illegaal verblijf ook in op het beschermen van en hulp bieden aan mensen die leven onder mensonwaardige omstandigheden. De minister heeft nog niet gereageerd op de oproep van de ombudsman.

Genoeg geweest: er moet nu een einde komen aan de vuilstort bij de landfill op Bonaire Tijdens zijn bezoek op 11 september 2025 aan de vuilstort bij Lagun op Bonaire (hierna: de landfill) sprak de Nationale ombudsman met omwonenden en de directie van afvalverwerker Selibon. De rook, de stank en de voortdurende onzekerheid drukken zwaar op omwonenden en de medewerkers van Selibon die op de landfill werken. In september 2025 schreef de ombudsman een brief aan de vaste Kamercommissie Konink- rijksrelaties om de ernst van de situatie te onderstrepen en deze opnieuw onderwerp van gesprek in de Kamer te maken. In het daaropvolgende Kamerdebat dienden de Kamerleden Bruyning en White een motie in waarin de Nationale ombudsman werd aangehaald. In deze motie vroegen ze de regering om in overleg met het eilandbestuur zo snel mogelijk de landfill te sluiten en te zorgen dat er een hersteloperatie komt. De motie werd aangenomen. «Het kan en mag niet zo zijn dat wat in Europees Nederland ondenkbaar is, in Caribisch Nederland wel gebeurt.» De landfill is nog altijd zonder vergunning in gebruik. Er zijn regelmatig branden en er zijn schadelijke stoffen gevonden in lucht, bodem en zee.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) noemt de situatie urgent en zorgwekkend; het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Wageningen University bevestigen de risico’s voor gezondheid en milieu. Toch wordt er nog steeds afval gestort. Ondertussen ervaren gezinnen gezondheidsproblemen, ouders geven aan dat hun kinderen niet buiten kunnen spelen, ze maken extra kosten om veilig binnen te blijven en er is geen toekomstperspectief. De stress en onzekerheid grijpen diep in op het gezinsleven. Het is genoeg geweest: er moet nu een einde komen aan deze praktijk. Het kan en mag niet zo zijn dat wat in Europees Nederland ondenkbaar is, in Caribisch Nederland wel gebeurt. De ombudsman heeft klachten ontvangen die duidelijk maken dat burgers zich niet gehoord voelen, nadat zij al jaren in deze omstandigheden leven of hebben geleefd. De situatie is zo ernstig dat de overheid onmiddellijk moet handelen. Het is tijd dat de overheid luistert naar burgers die willen weten hoe het met hun gezondheid gesteld is. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 50 De situatie wordt verder verslechterd doordat het niet goed gaat met afvalverwerker Selibon. Het bedrijf heeft niet het materieel en de middelen om zijn publieke taak op een verantwoorde manier uit te voeren. Als Selibon moet stoppen, levert dat een risico op voor de gezondheid van alle bewoners van Bonaire.

Naast het onmiddellijk staken van de vuilstort is een hersteloperatie nodig. Gericht op wat omwonenden van de landfill nu nodig hebben: erkenning van hun zorgen, zicht op gezondheid en een leefomgeving waarin zij hun kinderen veilig kunnen laten opgroeien. Er moet hierbij ook aandacht zijn voor voormalige omwonenden. Ons onderzoek «Herstel bieden: een vak apart» geeft handvatten voor een behoorlijke herstelope- ratie. Dit onderwerp heeft de blijvende aandacht van de ombudsman. Als dat nodig is, zal hij opnieuw en aanhoudend oproepen tot een oplossing voor deze pijnlijke situatie. Uit de praktijk van de Nationale ombudsman Openbaar Lichaam Bonaire schiet tekort na melding illegale afgraving met diabaas Een inwoner van Bonaire ervaart overlast van het illegaal afgraven van grond met diabaas rond haar huis. Diabaas is een grondstof die nodig is om wegen aan te leggen en huizen te bouwen. Jarenlang was er geen beleid voor het winnen van diabaas. Door het afgraven van deze grondstof ontstaan diepe gaten in de grond, waarin daarna illegaal afval wordt gegooid. De inwoner deed melding van de overlast bij de directie Toezicht en Handhaving (T&H) van het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB). Ze klaagde vervolgens bij de Nationale ombudsman over de manier waarop het OLB met haar was omgegaan.

T&H had haar namelijk laten weten niets te kunnen doen tegen de illegale vuilstort zolang er geen beleid was vastge- steld. De ombudsman bezocht, samen met de eilandsecretaris, de locatie waar mevrouw over klaagde op 10 september 2025. Hij schrok van wat hij daar zag: overal afval en grofvuil. In zijn rapport van 16 december 2025 concludeerde hij dat het handelen van T&H niet behoorlijk was. De directie van het OLB nam niet het initiatief om, in samenwerking met andere directies, of het Bestuurscollege van het OLB, te onderzoeken wat mogelijk was in deze situatie. Verder vindt de ombudsman het niet behoorlijk dat T&H het verzoek om schadevergoeding van deze burger afdoet als een privaatrechte- lijke kwestie, waarvoor zij niet bij T&H moet zijn. De ombudsman deed daarom de aanbeveling aan het OLB om met een concreet voorstel te komen om het verzoek om schadevergoeding goed af te handelen. 1.8. Internationale activiteiten De Nationale ombudsman is ook internationaal actief. Hij verzamelt en deelt kennis en ervaring met collega-ombudsmannen in Europa, maar ook daarbuiten. Dit brengt verdieping aan in het dagelijkse werk van de ombudsman, waar ook de Nederlandse burger van profiteert. In 2025 pleitte de ombudsman onder meer voor een krachtiger gebruik van de internationaal erkende standaarden voor het ombudswerk.

Hij organi- seerde een «poldershop» over de impact van het Europees Asiel- en Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 51 Migratiepact op het werk van Europese ombudsmannen. En versterkte de samenwerking met het Europese netwerk van mensenrechtenorgani- saties. Europese afdeling International Ombudsman Institute De Nationale ombudsman is de Europese Regionale voorzitter van het International Ombudsman Institute (IOI). Deze organisatie is belangrijk voor ombudsinstellingen in de wereld en in Europa. Leden delen kennis en ervaring en de organisatie ondersteunt ombudsinstituten in moeilijke situaties. Voor de Europese ombudsmannen organiseerde de Nationale ombudsman in januari 2025 een training over aanhoudend en grensover- schrijdend klaaggedrag. De training werd gegeven door medewerkers van de Nationale ombudsman. Sinds 2019 is er een lijst van standaarden voor ombudsinstituten. De Venetië Commissie heeft de regels vastgelegd en daarom heten deze standaarden de Venice Principles. Sinds 2019 is door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in drie resoluties verwezen naar deze standaarden. De Venice Principles zijn dus internationaal erkende standaarden. Maar ze zijn niet voor iedereen duidelijk en de Nationale ombudsman werkt daarom aan een samenwerking met de Venetië Commissie om uitleg te geven over deze standaarden.

Deze uitleg kan overheden helpen om de regels voor hun ombudsorganisatie te verbe- teren. Het geeft ombudsorganisaties ook de mogelijkheid aan hun overheid uit te leggen hoe met de organisatie moet worden omgegaan. Samen in het Koninkrijk In 2025 waren de ombudsmannen van Aruba, Curaçao, Nederland en Sint-Maarten bij elkaar in Den Haag. De ombudsmannen van het Koninkrijk spraken over hun werk en de uitdagingen die zij tegenkomen. In de afgelopen tien jaar spraken zij elk jaar met elkaar. Omdat de vier ombudsmannen het belangrijk vinden dat deze samenwerking in stand blijft, hebben zij hun samenwerking nu vastgelegd in een protocol dat in november 2025 in Den Haag werd ondertekend. Verder bespraken de ombudsmannen het oprichten en verder ontwikkelen van de Kinderom- budsman in de Koninkrijkslanden, de vuilverwerking in het Caribisch deel van het Koninkrijk, toegang tot schoon drinkwater en de ervaringen van jongeren als zij willen gaan studeren in Europees Nederland. Samenwerking met de Griekse, Indonesische en Servische ombudsman De Nationale ombudsman zette ook dit jaar zijn samenwerking met de Griekse ombudsman voort. In november 2025 tijdens een bijeenkomst in Athene, mogelijk gemaakt door de Nederlandse ambassade, bespraken beide ombudsmannen de invoering van het Europees Asiel- en Migra- tiepact.

Volgend jaar brengt een Griekse delegatie een bezoek aan Nederland in het kader van strategieontwikkeling. In december was een delegatie van de ombudsman uit Indonesië op bezoek. De Indonesische organisatie draagt de naam «ombudsman» en er zijn negen ambtsdragers (commissioners). De ombudsman werkt al meer dan tien jaar met de Indonesiërs samen. Het gesprek ging vooral over het mandaat van de ombudsman: hoe gaat een organisatie er mee om als het mandaat wordt uitgebreid met aanvullende taken, zodat overheden aan (internationale) verplichtingen kunnen voldoen? Verder zijn afspraken gemaakt over de toekomstige samenwerking met een nieuwe groep ambtsdragers die in 2026 aantreedt. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 52 Ten slotte was er een laatste bijeenkomst in de samenwerking met de Servische ombudsman. Het project is afgesloten met een conferentie in Belgrado. De afspraak is dat de beide ombudsorganisaties met elkaar blijven samenwerken, net zoals zij sinds de oprichting van de Servische organisatie hebben gedaan. Op de agenda voor 2026 staat de oprichting van een vraagbaak voor de Servische ombudsman en de Servische lokale ombudsorganisaties. Via deze vraagbaak kunnen Servische medewerkers met hun Nederlandse collega’s kennis en ervaring uitwisselen.

Poldershop Europees Asiel- en Migratiepact Het Europees Asiel- en Migratiepact (hierna: Migratiepact) dat in 2026 ingaat, bevat regels die in heel Europa gaan gelden. In zijn rol van IOI European Regional president organiseerde de ombudsman in februari 2025 een «poldershop» over de mogelijke gevolgen van dit pact en de rol van de ombudsorganisaties. Meer hierover staat in 1.6.1.8 Onderzoek naar en poldershops over Europees Migratie- en Asielpact. Samenwerking in de Benelux Op 22 en 23 september 2025 kwamen de ombudsmansinstellingen van de Benelux-landen in Brussel bijeen voor hun jaarlijkse bijeenkomst. Zij bespraken daar onder meer het recht van burgers om zich te mogen vergissen (droit à l’erreur). Het idee is dat burgers verbeteringen in formulieren kunnen aanbrengen, zonder dat dit meteen betekent dat zij fraude hebben gepleegd. Op de tweede dag van de bijeenkomst sloot een groep lokale ombudsmannen uit België en Nederland aan. Deze groep keek naar problemen waar burgers tegenaan lopen als zij niet wonen en werken in hetzelfde land. Hoewel landsgrensoverschrijdende activiteiten passen in de samenwerking tussen de Benelux-landen en ook in de EU als recht gelden, veroorzaken ze vaak uitdagingen op het gebied van sociale zekerheid en pensioen. Burgers nemen dan vaak contact op met ombudsmansorganisaties voor hulp.

Deze landsgrensoverschrijdende zorgen zijn niet uniek voor de Benelux, ze komen overal in de EU voor. Het is daarom nodig dat ombudsinstellingen in verschillende lidstaten samenwerken en deze uitdagingen aanpakken. In de komende jaren gaan de ombudsinstellingen van de Benelux dit samen doen. Lokale ombudsmannen in Straatsburg Op 12 en 13 maart 2025 brachten de Nationale ombudsman en lokale ombudsmannen een werkbezoek aan Straatsburg. Dit gebeurde op uitnodiging van de Permanent Vertegenwoordiger van Nederland bij de Raad van Europa. Doel van het bezoek was om meer te horen over de relatie tussen de Raad van Europa en lokale ombudsmannen in Nederland. De delegatie voerde gesprekken met Michael O’Flaherty, Mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa, Jolien Schukking, Nederlands rechter bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en met het Congres van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa. Het bezoek leidde tot het voornemen om de samenwerking voort te zetten op de doorwerking van mensenrechten op lokaal niveau. Dit hangt vooral samen met de werkzaamheden van het Congres van Lokale en Regionale Overheden. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 53 2. HET WERK VAN DE KINDEROMBUDSMAN De Kinderombudsman zet zich in voor het naleven van kinder- rechten in Europees en Caribisch Nederland.

De Kinderom- budsman werkt aan veel verschillende onderwerpen. Daarbij staan het welzijn en de ontwikkeling van het kind altijd centraal. Het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties is het uitgangspunt in ons werk. «De naleving van kinderrechten is te vrijblijvend en onvoldoende consistent. Die tekortkomingen zien we in het welzijn van kinderen: onderzoek laat zien dat zij hun kwaliteit van leven de afgelopen jaren lager beoordelen. Dat is een zorgwekkend signaal over hoe wij als samenleving met kinderen omgaan. Investeren in de omstandigheden waarin zij opgroeien is daarom hard nodig.» Margrite Kalverboer 2.1. Missie en visie van de Kinderombudsman De Kinderombudsman zet zich in voor de rechten van kinderen in Europees en Caribisch Nederland. Wij geven gevraagd en ongevraagd advies over kinderrechten en we geven uitleg aan anderen. Mensen die contact met ons opnemen, helpen we verder. Als dat nodig is, doet de Kinderombudsman onderzoek. We werken veel samen met kinderen en jongeren in ons werk. Zo laten we zien wat zij belangrijk vinden en hoe zij hun situatie ervaren. Ons doel is dat alle kinderrechten in Nederland altijd worden nageleefd. Deze rechten staan in internationale verdragen, zoals het Kinderrechtenverdrag.

Dit betekent dat alle kinderen in Europees en Caribisch Nederland veilig moeten kunnen opgroeien, zonder geweld en in een omgeving die hen helpt zich te ontwikkelen. Bij alle beslissingen moet het belang van kinderen en jongeren voorop staan, en zij moeten gelijk worden behandeld. Hun mening telt. De Kinderombudsman ziet dat er steeds meer aandacht is voor kinder- rechten en dat het belang van kinderen vaker in beslissingen wordt meegenomen. Toch is er nog veel te doen. Daarom blijft de Kinderom- budsman organisaties en overheden aansporen om het belang van kinderen centraal te zetten in wetten, beleid en besluiten. Kinderen hebben het recht om hierover mee te praten en er invloed op te hebben. 2.2. Werkwijze, cijfers en relaties met burger en overheid Activiteiten uit eigen beweging De Kinderombudsvrouw schreef negen signaalbrieven aan een minister of staatssecretaris om aandacht te vragen voor een kinderrechtenkwestie. Ook schreef zij twee brieven aan gemeenten. Daarnaast schreef de Kinderombudsvrouw drie brieven samen met de Nationale ombudsman. Verder gaf zij dertien lezingen en presentaties om aandacht te vragen voor de belangen van het kind. Eén van de lezingen was het uitspreken van de Rede van Fryslân. In deze rede ging de Kinderombudsvrouw specifiek in op de situatie van kinderen in Friesland, zowel op het vaste land als op de Waddeneilanden.

De Kinderombudsvrouw gaf één advies op een wetsvoorstel. De Kinderombudsvrouw trok ook het land in. Naast twee Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 54 meerdaagse provincietours in Noord-Brabant en Drenthe legde zij nog zeven werkbezoeken af. AB Rechtspraak Bestuursrecht In 2025 stond de Kinderombudsman met negen samenvattingen van rapporten in het tijdschrift AB Rechtspraak Bestuursrecht (AB). In AB staat de belangrijkste actuele bestuursrechtjurisprudentie. Een onderdeel hiervan zijn samenvattingen van de meest recente uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep, het College van Beroep voor het bedrijfsleven en van de Nationale ombudsman, Kinderombudsman en Veteranenombudsman. Ontvangen verzoeken In 2025 ontving de Kinderombudsman 1.866 verzoeken. De meeste kwamen van ouders (1.250), professionals (115) en kinderen zelf (95). Er waren 54 verzoeken meer dan in 2024. De onderwerpen waarover mensen contact opnamen, zijn vergelijkbaar met eerdere jaren. De verzoeken gingen onder meer over onderwijs (554), jeugdhulp (539), gezag en omgang (191), armoede (106), vreemdelingenrecht (76) en politie en justitie (43). Behandelde verzoeken In 2025 heeft de Kinderombudsman 1.861 verzoeken behandeld.

Het aantal behandelde verzoeken verschilt van het aantal ontvangen verzoeken, omdat behandeling niet altijd in hetzelfde kalenderjaar wordt afgerond. In 54 van de 1.861 behandelde verzoeken, vond een interventie plaats. Bij twaalf verzoeken werd een onderzoek geopend en afgesloten met een rapport. In 157 zaken heeft de Kinderombudsman de zaak afgesloten, omdat er een oplossing mogelijk was of omdat niet meer werd gereageerd. Naar aanleiding van twee verzoeken vond bemiddeling plaats. Bij 1.637 verzoeken werd informatie gegeven en/of werd de verzoeker doorverwezen. 2.3. Belangrijke onderwerpen in 2025 Kinderrechtentoets De Kinderrechtentoets is een belangrijk aandachtspunt voor de Kinderom- budsman. De Kinderrechtentoets geeft beleidsmakers handvatten om kinderrechten voorop te stellen bij het maken van wet- en regelgeving en beleid. Het doel van de Kinderrechtentoets is om de ontwikkeling en het welzijn van kinderen te waarborgen in alle voorstellen die over de belangen van kinderen gaan. Uiteindelijk willen we dat bij alle wet- regelgeving en beleid de beste besluiten voor kinderen worden genomen. We gaven bij verschillende ministeries en organisaties uitleg over de Kinderrechtentoets. Ook bekeek de Kinderombudsvrouw het nieuwe jeugdbeleid van een specifieke gemeente vanuit de verschillende onderdelen van de Kinderrechtentoets.

Haar bevindingen schreef zij in een brief aan de gemeente. De Kinderombudsvrouw schreef hierover ook een brief voor een commissiedebat. In deze brief deed zij een oproep om te onderzoeken hoe de Kinderrechtentoets een plek in het beleidskompas kan krijgen. Onderwijs De Kinderombudsman besteedde ook aandacht aan verschillende knelpunten in het onderwijs. Zo schreef de Kinderombudsvrouw een brief voor het debat over passend onderwijs in de Tweede Kamer. De brief ging in op het nog altijd toenemende aantal thuiszitters. De Kinderombuds- Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 55 vrouw riep op om inclusief onderwijs sneller op te pakken. Ook wees ze opnieuw op de problemen in het leerlingenvervoer. Dat moet anders worden ingericht en als een vorm van zorg worden gezien. Daarnaast reageerde de Kinderombudsvrouw op verzoek van een gemeenteraadslid op een nieuwe verordening leerlingenvervoer van een gemeente. In deze reactie liet zij weten dat het kind in de verordening niet centraal staat. Volgens haar moet ook hier de Kinderrechtentoets worden toegepast. Online kinderrechten Het leven van een kind speelt zich steeds meer online af. Sterker nog, kinderen merken vaak bijna geen verschil meer tussen de online- en offlinewereld. Ook in de onlinewereld hebben kinderen met allerlei problemen te maken, zoals pesten, schadelijke content of ongelijke kansen.

De Kinderombudsman vroeg aandacht voor kinderen die opgroeien in vlogfamilies en deed mee aan een uitzending van het programma Boos over dit onderwerp. Eerder gaf de Kinderombudsman ook al aandacht aan online kinderrechten in de publicatie «Als je het ons vraagt». Huisvesting De Kinderombudsman vindt dat kinderen niet gestraft moeten worden voor het gedrag van hun ouders. In zo’n geval kan de rechter beslissen dat er bepaalde voorwaarden gelden voor een ontruiming, zoals zorgen dat er goede opvang is. De rechter is hierbij wel afhankelijk van de informatie van andere organisaties. Het is niet zijn taak om contact te leggen met gemeenten en hulpverleningsorganisaties. Bij de beantwoording van een prejudiciële vraag over de betekenis van artikel 3 lid 1 IVRK (belang van het kind) bij woningontruimingen, verwees de rechter in de eerste lijn naar het rapport «Als de overheid niet thuis geeft» van de Nationale ombudsman en Kinderombudsman. In dat rapport schreven we dat het belang van het kind in alle stappen van een uitzettingsproces voorop moet staan. Op 28 november 2025 nam de Hoge Raad een belangrijke beslissing over een prejudiciële vraag over de betekenis van artikel 3 lid 1 IVRK (belang van het kind) bij woningontruimingen. De Hoge Raad oordeelde dat het belang van het kind een «eerste overweging» moet zijn bij een ontruiming.

Het belang van het kind moet dus altijd op de eerste plek komen. Dat betekent niet dat dit altijd de doorslag geeft. Zo telt bijvoorbeeld ook de taak van een verhuurder om te zorgen voor een veilige leefomgeving voor omwonenden mee. Een belangrijk onderdeel van de uitspraak is de onderzoeksplicht van de rechter. Volgens de Hoge Raad moet de rechter onderzoeken of er in de te ontruimen woning kinderen wonen en wat hun belangen zijn. Hierbij mag van een woningcorporatie meer moeite worden verwacht bij het zorgen voor een vervangende woonplek dan van een particuliere verhuurder. De Hoge Raad vindt dakloosheid van kinderen «maatschappelijk onaan- vaardbaar» en stelt dat niet de verhuurder, maar ouders en de overheid eerstverantwoordelijk zijn om te voorkomen dat kinderen hun thuis kwijtraken. We zijn blij dat de Hoge Raad dit ook vaststelt voor zaken die over huisvesting gaan. De Hoge Raad adviseert daarnaast om bij elke vordering tot ontbinding van een huurovereenkomst na te gaan of er Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 56 kinderen zijn betrokken. Dit is een belangrijke stap voor het verbeteren van de rechtspositie van kinderen. Volgens de Kinderombudsman is de uitspraak van de Hoge Raad dan ook een keerpunt. Wij blijven de gevolgen hiervan in de gaten houden. «Alles wat we wel of niet organiseren in de omgeving waarin kinderen opgroeien, heeft gevolgen voor hen.

Alleen met die brede, kindgerichte blik doen we recht aan hun rechten – en aan hun toekomst.» Margrite Kalverboer 2.4. Ombudsagenda De Kinderombudsman controleert of de overheid en andere organisaties in Nederland zich houden aan wetten en regels die kinderen en jongeren moeten beschermen. De Kinderombudsman daagt overheden en andere organisaties uit het perspectief van kinderen te borgen in alles wat ze doen en ervoor te zorgen dat kinderrechten worden nageleefd. Een belangrijk onderdeel hiervan is het onderzoek dat wij doen. Hierbij richten we ons op structurele knelpunten en op de achterliggende oorzaken van de problemen. Vervolgens adviseren we de overheid en andere organi- saties over de aanpak hiervan. We beginnen bijvoorbeeld een onderzoek als we opvallend veel klachten krijgen over een bepaald onderwerp. Specifieke signalen uit de media of van maatschappelijke organisaties kunnen ook een reden zijn voor onderzoek. Op onze Ombudsagenda staan onderwerpen waar we bijzondere aandacht aan willen geven. In 2025 stonden drie thema’s op de Ombudsagenda: fundamentele rechten, armoede en, levensloop en ontwikkeling. In deze paragraaf presenteren we de in 2025 gepubliceerde onderzoeken op deze thema’s door de Kinderombudsman. Ook gaan we in op de voortgang die geboekt is naar aanleiding van onderzoeken die we al eerder opleverden en die nog steeds actueel zijn. 2.4.1.

Fundamentele rechten 2.4.1.1. Asielmaatregelen en verslechtering situatie kinderen in crisisnood- opvang Al in 2023 constateerden we in ons rapport «De crisis voorbij» dat de waardigheid van volwassenen en kinderen in de crisisnoodopvang ernstig onder druk staat. De voorzieningen zijn niet geschikt voor lang verblijf. Met de nieuwe Asielnoodmaatregelenwet en de Wet invoering tweesta- tusstelsel verwachten we grote problemen voor de uitvoering en voor asielzoekers en statushouders. De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman stelden in maart 2025 in een brandbrief dat de maatregelen van de minister van Asiel en Migratie in strijd zijn met kinderrechten en onbehoorlijk bestuur laten zien. Voordat de wetten werden behandeld in de Tweede Kamer, wezen de ombudsmannen op de gevolgen van deze maatregelen voor de hele samenleving. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 57 Met de wetsvoorstellen gaat er een streep door de asielvergunning voor onbepaalde tijd. Pleegkinderen en ongehuwde partners hebben hierdoor geen recht meer op gezinshereniging. Ook wordt het tweestatusstelsel opnieuw ingevoerd. De Kinderombudsman maakt zich grote zorgen om de kinderen die hiermee te maken hebben. We ontwikkelden eerder een instrument om nieuwe wetgeving te toetsen aan kinderrechten. De nieuwe asielwetten zouden deze Kinderrechtentoets nooit hebben doorstaan. 2.4.1.2.

Kinderen in de asielopvang De situatie van kinderen in de asielopvang moet dringend verbeteren. Dat stelde Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer in september 2025 in een brief aan de Tweede Kamercommissie voor Asiel en Migratie. Kinderen in de opvang zijn volledig afhankelijk van hun ouders of andere volwas- senen. Als zij zich onveilig voelen of onvoldoende ondersteuning krijgen omdat hun ouders die niet kunnen bieden, kan dat hun ontwikkeling ernstig schaden. Dat heeft grote gevolgen voor de rest van hun leven én voor de samenleving waarin zij opgroeien. De Kinderombudsvrouw riep Kamerleden in de brief op om de minister van Asiel en Migratie snel te bewegen tot het nemen van maatregelen. Het gaat daarbij om betere toegang tot onderwijs en zorg, het creëren van een veilige omgeving en het beperken van het aantal verhuizingen. Al jaren komen er bij de Kinderombudsman signalen binnen over slechte omstandigheden voor kinderen in de asielopvang. Het gaat dan bijvoor- beeld over onderbroken onderwijs, gebrekkige hygiëne, onveiligheid en locaties die niet geschikt zijn voor kinderen om in te wonen. In 2023 brachten de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman een rapport uit over de noodopvang, waarin zij wezen op de tekortkomingen vanuit het perspectief van mensen- en kinderrechten. Twee jaar later was de situatie nog onvoldoende verbeterd.

Sinds de publicatie van de brief is er voor het onderwerp kinderen in asielopvang wel meer aandacht in de Tweede Kamer, maar grote verbeteringen hebben nog niet plaatsge- vonden. «De Nederlandse overheid schiet schrikbarend tekort en dit doet de vraag rijzen hoe serieus de overheid het Kinderrechtenverdrag neemt, waar het om kinderen gaat die naar Nederland zijn gevlucht.» Margrite Kalverboer 2.4.1.3. Oekraïense kinderen in opvanglocaties In december 2025 sloegen de Nationale ombudsman en de Kinderom- budsman alarm over de situatie in de opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen en het tekort aan opvangplekken voor deze vluchtelingen. De ombudsmannen wezen daarbij ook specifiek op de zorgen die er zijn over de Oekraïense kinderen. Zij verblijven al ruim drie jaar in ongeschikte opvang, krijgen te weinig mentale ondersteuning en volgen onderwijs dat niet bij hun niveau past. Deze kinderen groeien nu weliswaar niet op in oorlog, maar zonder perspectief. Het aantal klachten over de opvang steeg in 2025 sterk. De klachten gingen vaak over een gebrek aan privacy, de bejegening van bewoners, tekortschietende faciliteiten en gedwongen verhuizingen. Door sluiting van locaties werden bewoners overgeplaatst naar opvanglocaties met Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 58 slechtere voorzieningen. Daar lijden schoolgaande kinderen nog eens extra onder.

In een brief aan de minister van Asiel en Migratie en aan alle gemeenten vroegen de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman in december 2025 om snelle verbetering van de leefomstandigheden. Zij wezen op het door hen opgestelde mensen- en kinderrechtelijk toetsingskader, waar duidelijke normen voor kwalitatief goede opvang in staan. Tijdens een commissiedebat vreemdelingen- en asielbeleid in de Tweede Kamer in december werd de minister gevraagd te reageren op de brief. Zij stelde dat het goed was dat de Nationale ombudsman en Kinderombudsman hier scherp op zijn, maar dat het een kwestie is van «roeien met de riemen die je hebt». 2.4.1.4. Gevolgen van Migratie- en Asielpact De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman zijn in 2025 een onderzoek begonnen naar het Europees Migratie- en Asielpact. Het pact zal grote gevolgen hebben voor hoe Europese lidstaten omgaan met asielverzoeken. De ombudsmannen willen weten wat de invoering van de nieuwe regels betekent voor mensen die in Nederland asiel aanvragen. In het bijzonder voor kinderen en jongeren. Op 14 mei 2024 nam de EU het Migratie- en Asielpact aan. Hiermee wil de EU meer grip krijgen op migratie aan de buitengrenzen en het aantal vluchtelingen eerlijker verdelen over de lidstaten.

Een belangrijk onderdeel van dit Pact zijn een screening en versnelde grensprocedure voor migranten en asielzoekers die weinig kans maken op asiel. Ook komen er een asielprocedure met kortere doorlooptijden, strengere regels voor opvolgende aanvragen en meer mogelijkheden om misbruik tegen te gaan. Een ander onderdeel is meer solidariteit tussen lidstaten, zodat landen die veel asielverzoeken ontvangen steun krijgen van andere landen. Het Pact treedt op 12 juni 2026 in werking. Nederland bereidt zich nu voor op deze veranderingen. Ook na de inwerkingtreding van het Pact blijven de ombudsmannen dit onderwerp volgen. Zo willen ze bijdragen aan een zorgvuldige uitvoering van het Pact, waarbij de rechten van asielzoekers – en in het bijzonder die van kinderen – centraal staan. Geen rol in het toezichtmechanisme Het Pact verplicht lidstaten een onafhankelijk toezichtmechanisme op te zetten voor de screening en asielgrensprocedure. De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman dachten mee over hoe dat toezichtmechanisme vorm zou kunnen krijgen. Ze onderzochten ook of zij daar zelf een rol in zouden willen spelen. Zij kozen er uiteindelijk voor om er geen onderdeel van uit te maken. Ook zonder deelname kunnen zij namelijk toezicht houden op de organisaties die deze procedures uitvoeren.

Dat doen zij vanuit hun eigen mandaat en onafhankelijke positie, door klachten te behandelen en zo nodig zelf een onderzoek te beginnen. De ombudsmannen vinden het belangrijk om die onafhankelijkheid te behouden. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 59 2.4.1.5. Online kinderrechten De Kinderombudsman liet in een brief aan het ministerie van BZK weten dat de strategie van de regering voor kinderrechten in de online omgeving te steunen, maar ook kritiek te hebben op de praktische uitvoering. De Kinderombudsman mist namelijk een concrete financiële onderbouwing, duidelijke tijdlijnen en een goede samenwerking tussen departementen. Daarnaast moet de strategie beter rekening houden met diversiteit, zoals verschillen in leeftijd en genderidentiteit. Bovendien moet de strategie beter beschrijven hoe de overheid werkt aan gelijke toegang tot de digitale omgeving en voorzieningen voor kinderen. De Kinderombudsman pleitte onder meer voor het toepassen van de Kinderrechtentoets bij het maken van nieuwe wet- en regelgeving en voor overkoepelend toezicht. Daarnaast benadrukte de Kinderombudsman dat het belangrijk is om ouders te ondersteunen. Maar ook de overheid, het onderwijs en de private sector hebben een verantwoordelijkheid voor het welzijn van kinderen. Het betrekken van kinderen, jongeren, ouders en het maatschappelijk veld is onmisbaar bij dit thema.

In 2025 werden ook twee initiatiefnota’s over het beschermen van kinderrechten in de digitale omgeving ingediend. Hierop reageerde het kabinet in december met een brief. Het kabinet streeft naar een veilige digitale wereld, waarin kinderen dezelfde rechten hebben als in de offlinewereld. In de brief gaat het bijvoorbeeld over de verkenning van leeftijdsverificatie met een EU-blauwdruk, over het toegankelijker maken van de «rode knop» voor het wissen van gegevens, en over verankering van digitale geletterdheid in het onderwijs. Op Europees niveau pleit het kabinet tegen digitale diensten, sociale media en games die bewust zo worden gemaakt dat ze verslavend werken. 2.4.1.6. Kinderen in vlogfamilies De Kinderombudsvrouw stuurde in april 2025 een brief naar de minis- teries van Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid, Sociale Zaken en Justitie en Veiligheid. In de brief uitte ze haar zorgen over het welzijn en de ontwikkeling van kinderen die opgroeien in vlogfamilies. De Kinderom- budsvrouw riep op om de gevolgen van vloggen op het welzijn van deze kinderen te onderzoeken. Als dat nodig blijkt, moet bestaande wet- en regelgeving op het gebied van kinderarbeid opnieuw worden bekeken of worden uitgebreid. Hierbij moet de overheid ook de Kinderrechtentoets gebruiken. Op 16 juni 2025 kreeg de Kinderombudsman een positieve reactie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De staatssecretaris schreef dat hij de zorgen deelt en dat hij uitgebreid onderzoek heeft laten doen naar deze nieuwe vorm van kinderarbeid. Daarbij is ook met kinderen gesproken en is specifiek gekeken naar de gevolgen die het voor hen heeft. De staatssecretaris zet in op effectievere wet- en regelgeving om kinderen te beschermen tegen de risico’s van commerciële online- activiteiten. Dat wil hij bereiken door de Arbeidstijdenwet aan te passen, de boetes te verhogen, een normenkader voor mentale gezondheid te ontwikkelen en ouders beter voor te lichten. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 60 «Ik zie de risico’s voor kinderen uit vlogfamilies heel breed. Heel veel kinderrechten worden geraakt. We moeten niet wachten tot er iets verkeerd gaat, maar actief zorgen voor de bescherming en naleving van kinderrechten online.» Margrite Kalverboer 2.4.1.7. Hardhedenbrief aan BZK Volwassenen en kinderen worden onbedoeld hard geraakt bij hardheden in beleid, wetgeving en uitvoering. Er wordt bij het maken en toepassen van wetten en beleid te weinig nagedacht over wat zij in de praktijk voor kinderen betekenen. In het regeerprogramma van het kabinet-Schoof is besloten prioriteit te geven aan de aanpak van onevenredige hardheden in beleid, wetgeving en uitvoering.

De minister van BZK coördineerde dit en vroeg de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman welke hardheden zij tegenkomen die burgers in het nauw brengen. In hun brief aan de minister beschreven de ombudsmannen twaalf hardheden die voor veel burgers en kinderen tot schrijnende situaties leiden en waar zij al vaker aandacht voor hebben gevraagd. Voorbeelden zijn het vastlopen van de asielketen, het ontbreken van toegang tot onderwijs en de grote problemen in de Jeugdzorg. De rode draad bij deze problemen heeft alles te maken met de manier waarop wetgeving wordt uitgevoerd en met de reflex om knelpunten op te lossen met extra regels, in plaats van de regelgeving juist simpeler te maken. De ombudsmannen benadrukten dat de geschetste hardheden en knelpunten al langer bekend zijn, en dat er al veel onderzoek naar is gedaan. Zij hebben in hun reactie aan de minister het kabinet opgeroepen de burger nu echt centraal te stellen, zodat wetten, regels en uitvoering niet langer leiden tot hardheden. 2.4.2. Armoede Kinderen die in armoede leven zien hun toekomst somber in. In Nederland leeft volgens het CBS 1 op de 28 kinderen in armoede. Dat betekent dat gemiddeld één kind per klas niet kan meedoen aan schooluitjes of sport en zich zorgen maakt over de (geld)stress thuis, omdat er niet genoeg geld is voor eten of zelfs de huur. Deze kinderen beginnen hun leven met een achterstand.

Hun ontwikkeling komt onder grote druk te staan door voortdu- rende stress, te weinig aandacht thuis en een gebrek aan kansen. «We kunnen echt niet meer volstaan met incidentele oplossingen. Er is integraal beleid voor kinderen in armoede nodig dat gezinnen structureel ondersteunt en waarbij de ontwikkeling van kinderen centraal staat. Zodat kinderen de zekerheid, veiligheid en kansen krijgen die ze verdienen.» Margrite Kalverboer 2.4.2.1. Opgroeien in onzekerheid Op 24 september 2025 publiceerde de Kinderombudsman het onderzoek «Opgroeien in onzekerheid». Hieruit blijkt dat het welzijn en de ontwik- keling van kinderen die in armoede opgroeien ernstig onder druk blijven Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 61 staan, ondanks talloze initiatieven als schoolontbijten en financiële steun bij het kopen van een fiets, laptop of sportabonnement. Het onderzoek is gebaseerd op data uit het onderzoek «Als je het ons vraagt», dat tussen 2016 en 2024 vijf keer is uitgevoerd. In totaal deden 9.809 kinderen van 8 tot 18 jaar mee, van wie 628 kinderen aangaven dat er thuis te weinig geld is. Het onderzoek brengt de kwaliteit van leven in kaart aan de hand van veertien omgevingsvoorwaarden binnen en buiten het gezin, aangevuld met een rapportcijfer dat kinderen hun eigen leven gaven. Uit de resultaten blijkt dat er voor kinderen in armoede weinig is veranderd.

Door de jaren heen geven kinderen die in armoede leven hun leven een lager rapportcijfer dan leeftijdsgenoten bij wie er thuis genoeg geld is. Ook beoordelen zij hun kwaliteit van leven lager dan kinderen bij wie er thuis genoeg geld is. Zorgwekkend is dat kinderen die hun leven een rapportcijfer 5 of lager geven ongekend laag scoren op een aantal van de veertien omgevings- voorwaarden die voor hun ontwikkeling van cruciaal belang zijn. Dit betekent dat hun kwaliteit van leven zó laag is dat hun welzijn en toekomstkansen serieus in gevaar komen. De kinderrechten voor deze kinderen in armoede staan daarmee ernstig onder druk. De Kinderombudsman concludeert dat het huidige beleid rondom armoede tekortschiet. De Kinderombudsman roept overheden daarom op om specifiek op kinderen gericht integraal armoedebeleid op te stellen aan de hand van de veertien omgevingsvoorwaarden. Deze veertien omgevingsvoorwaarden kunnen gelinkt worden aan het VN-Kinderrechtenverdrag. Ook roept de Kinderombudsman overheden op om in gesprek te gaan met kinderen die in armoede opgroeien, en hen te vragen wat zij nodig hebben. Daarnaast vraagt de Kinderombudsman gemeenten om ouders financieel (wanneer nodig) financieel te onder- steunen bij de opvoeding.

Uit de praktijk van de Kinderombudsman Mijn spaarrekening is gebruikt voor schulden «We hebben niet veel geld, en zijn om die reden vaak verhuisd afgelopen 5 jaar. We moeten nu ook weer ons huis uit omdat de verhuurder het wil verkopen en wij het niet kunnen kopen. Daarnaast maak ik me zorgen over studeren en een rijbewijs, omdat ik het allemaal zelf moet betalen en er echt geen geld voor heb, mijn spaarrekening van vroeger hebben mijn ouders gebruikt voor schulden. Ik heb nu een tussenjaar waarin ik veel werk zodat ik zelf geld kan sparen voor een rijbewijs en studeren, alleen studeren is heel duur... Dus daar maak ik me zorgen over, ik zal dus heel veel geld moeten lenen.» 17-jarig meisje Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 62 2.4.3. Levensloop en ontwikkeling 2.4.3.1. Ruzie en geweld thuis Van de tien kinderen die meedoen aan het onderzoek «Niemand hielp mij» van de Kinderombudsman en die opgroeien met geweld thuis geven er acht aan dat ze geen hulp krijgen. In dit onderzoek bekeken we de negatieve invloed van ruzie en geweld thuis op het welzijn van kinderen. Kinderen die in onveiligheid opgroeien hebben een grote behoefte aan steun, maar hulp blijft vaak uit. Alle kinderen die thuis onveilig zijn, hebben recht op hulp die op tijd komt en past bij wat ze nodig hebben. Maar als er al hulp is, schiet deze vaak tekort.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ameland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/883c8a79-7832-4ba3-b652-674673f3da96?agendaItemId=ea5cabb7-278b-4eaa-a519-80ab2f5a2c8a