CConstaterende datAmeland
Koppel je AI →
Document · PDF

A6 jaarverslag-nationale-ombudsman-2025_tweede-kamer_0

Raad 29 juni 2026, gemeente AmelandBij agendapunt: Te bespreken brieven vanuit de ingekomen stukkenlijst35.443 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Daarnaast vrezen de ombudsmannen dat de medewerkers van de IND en het COA, die al onder grote druk werken, nog eens extra worden belast met een onuitvoerbare taak. 1.6.1.6. Onevenredige hardheden in beleid, wetgeving en uitvoering Het kabinet-Schoof besloot in zijn regeerprogramma prioriteit te geven aan de aanpak van onevenredige hardheden in beleid, wetgeving en uitvoering. Als coördinerend bewindspersoon vroeg de minister van BZK de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman welke hardheden zij in hun werk tegenkomen die burgers in de problemen brengen. Burgers worden in zulke situaties onbedoeld hard geraakt, omdat er bij het maken Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 23 en toepassen van wetten en beleid te weinig is nagedacht over wat zij in de praktijk voor burgers betekenen. In hun brief aan de minister beschreven de ombudsmannen twaalf hardheden die voor veel burgers en kinderen tot schrijnende situaties leiden, en waarvoor zij al vaker aandacht hebben gevraagd. Het gaat dan om zaken als de inschrijvingsproblematiek bij de Basisregistratie Personen (BRP), de knelpunten waar sociale minima tegenaan lopen, de armoedeproblematiek in Caribisch Nederland, het vastlopen van de asielketen, het ontbreken van toegang tot onderwijs en de grote problemen in de jeugdzorg. Een rode draad is dat de problemen voortkomen uit de manier waarop wetgeving wordt uitgevoerd.

Daarnaast is er de reflex om knelpunten op te lossen door extra regels, in plaats van de regelgeving juist minder ingewikkeld te maken. De ombudsmannen benadrukten dat de geschetse hardheden en knelpunten al langer bekend zijn en dat er al veel onderzoek naar is gedaan. Zij riepen in hun reactie het kabinet op de burger nu echt centraal te stellen, zodat wetten, regels en uitvoering niet langer leiden tot onevenredige hardheden. Uit de praktijk van de Nationale ombudsman Politie motiveert onvoldoende dat zij klacht niet hoeft te behandelen Een man vraagt bij zijn woongemeente een overzicht gegevensver- strekkingen uit de Basisregistratie Personen (BRP) op. Dat overzicht laat zien aan welke overheidsorganisaties zijn BRP-gegevens zijn verstrekt. Uit het overzicht blijkt dat de politie de afgelopen jaren honderden keren zijn BRP-gegevens heeft opgevraagd. De man dient hierover een klacht in bij de politie. Hij klaagt over het hoge aantal verzoeken en over welke gegevens de politie daarbij heeft opgevraagd. In de meeste gevallen vroeg de politie niet alleen zijn adresgegevens op, maar bijvoorbeeld ook gegevens over zijn ouders die inmiddels zijn overleden en over kinderen die hij niet heeft. De politie weigert de klacht van de man te behandelen.

Daarvoor wordt als uitleg gegeven dat de klacht niet gaat over een concrete gedraging van een politiemedewerker en dat de BRP-gegevens automatisch zijn opgevraagd door de politiesystemen. Hierover klaagt de man bij de Nationale ombudsman. Hij heeft de indruk dat de politie er alles aan doet om maar niets over de inhoud van zijn klacht te hoeven zeggen. Dit stoort hem ook omdat de politie zijn BRP-gegevens opvroeg op dagen dat hij betrokken was bij de organisatie van demonstraties die keurig waren verlopen. Dit komt op de man over als het criminaliseren van demonstranten. De Nationale ombudsman vindt de klacht over het gebrek aan klachtbehandeling door de politie gegrond. Tijdens het onderzoek wordt duidelijk dat de klacht van de man wél gaat over concrete gedragingen van politiemedewerkers, waarop de politie zegt dat ze de klacht om een andere reden niet in behandeling kan nemen. De klacht volledig behandelen zou de politie te veel belasten. Maar ook daarvoor geeft de politie geen goede uitleg. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 24 De gang van zaken geeft de indruk dat de politie vooral op zoek is naar redenen om de klacht niet te behandelen. Terwijl de politie juist had moeten kijken naar wat er wél mogelijk is en hoe van de klacht van de man kan worden geleerd. Dat heeft de politie niet gedaan.

De man heeft inmiddels niet meer het vertrouwen dat de politie alsnog naar behoren zal reageren en besluit de zaak te laten rusten. De Nationale ombudsman vraagt de aandacht van de Autoriteit Persoonsgegevens voor dit rapport. Uit de verkregen informatie over de werking van de politiesystemen blijkt dat die systemen niet voldoen aan de wettelijke eisen die daaraan worden gesteld. Oost west, thuis Best? Een inwoonster van de gemeente Best huurt een woning van een woningstichting. Op een dag melden drie toezichthouders BRP en een buitengewoon opsporingsambtenaar (boa) zich bij haar voor een huisbezoek. De boa is in uniform en draagt een vuurwapen. Volgens de toezichthouders is niet duidelijk wie er op het adres woont. De vrouw zegt dat zij er alleen woont, en dat haar vriend wel eens bij haar logeert. Ze wil niet dat de toezichthouders binnenkomen, maar die doen dat tegen haar zin in toch. De vrouw moet daarop het formulier informed consent (instemming) ondertekenen. Daarna wordt de woning doorzocht. De vrouw is ontdaan. Ze vindt het huisbezoek buiten proportie en in strijd met wet- en regelgeving. Ze dient een klacht in bij de gemeente. Die verklaart de klacht ongegrond. Volgens de gemeente is er in overeenstemming met geldende wet- en regelgeving gehandeld. De vrouw legt haar klacht vervolgens voor aan de Nationale ombudsman.

Die opent een onderzoek en stelt vragen aan de gemeente. Best laat de ombudsman weten de klacht van de vrouw nog steeds ongegrond te vinden. De woningstichting vermoedde woonfraude (samenwonen), waarop de gemeente een onderzoek naar de juistheid van de adresgegevens in de BRP was begonnen. De ombudsman vindt echter dat er in dit geval geen wettelijke grondslag was om op basis van de Wet BRP een adresonderzoek in te stellen. Het doel van de Wet BRP is dat persoonsgegevens zo betrouwbaar mogelijk zijn voor organisaties. Uit het onderzoek van de ombudsman blijkt dat de gemeente geen twijfel had over de inschrijving in de BRP en de verblijfplaats van de vrouw; het onderzoek was gericht op het achterhalen van de verblijfplaats van haar vriend. De Wet BRP biedt daar echter geen grondslag voor. Het adresonderzoek was daarom in strijd met het doel van die wet. Er was daarmee ook geen rechtsgeldige reden voor het huisbezoek. De klacht is alleen daarom al gegrond. De ombudsman vindt verder dat de gemeente een ernstige inbreuk maakte op het huisrecht van de vrouw. Ze weigerde de toezicht- houders de toegang, maar een van hen zette een voet tussen de deur, waarna de woning alsnog werd binnengetreden en doorzocht. De ombudsman vindt die handelwijze zeer slecht. Dat de vrouw vervolgens een informed consent-formulier tekende, is volgens de Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr.

2 25 ombudsman onvoldoende toestemming om de woning te doorzoeken. De toezichthouders hadden een machtiging tot binnentreden. De ombudsman oordeelt dat de gemeente die ten onrechte heeft afgegeven. Dat gebeurde volgens Best op grond van de Algemene wet bestuursrecht, de Algemene wet op het binnentreden en de Grondwet. Op basis van die wetten kon de machtiging echter niet worden gegeven. Ook de Wet BRP biedt die mogelijkheid niet. De machtiging had dus nooit mogen worden afgegeven en gebruikt. De ombudsman oordeelt dat het optreden van de toezichthouders niet juist en daarmee onbehoorlijk was. Er was sprake van een grove schending van het huisrecht. De ombudsman ziet niet in waarom drie toezichthouders en een gewapende boa werden ingezet. Hij vindt het ernstig dat de gemeente bleef volhouden dat zij volgens de regels handelde, en geen oog had voor de impact van haar handelen op de vrouw. Burgers mogen erop rekenen dat de overheid grondrechten respecteert en handelt in overeenstemming met de wet. De gemeente heeft het wat dat betreft tegenover de vrouw laten afweten. 1.6.1.7. Opvanglocaties voor Oekraïners De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman sloegen in december 2025 alarm in een brief aan de minister van Asiel en Migratie en alle gemeenten over de situatie in de opvanglocaties voor Oekraïners en het tekort aan opvangplekken.

Het aantal klachten over de opvang steeg sinds medio 2024 al sterk. In 2025 namen 110 mensen uit 70 gemeenten contact op met de ombudsmannen. De klachten gingen vooral over gebrek aan privacy, tekortschietende faciliteiten en de manier waarop Oekraïners in de opvang worden behandeld. Daarnaast waren er veel klachten over gedwongen verhuizingen. Door sluiting van opvanglocaties worden bewoners vaak overgeplaatst naar andere opvangplekken, vaak met slechtere voorzieningen. Gemeenten doen hun best, maar lopen steeds vaker vast op complexe regelgeving en beperkte uitvoeringsruimte. Ook medewerkers van de opvanglocaties hebben hun zorgen geuit, onder meer met signalen over de kwaliteit van de opvang en zorgen over de situatie van Oekraïense kinderen in de opvang. In hun brief van december vroegen de ombuds- mannen om snelle verbetering van de leefomstandigheden. Zij wezen daarbij op het mensen- en kinderrechtelijke toetsingskader dat duidelijke normen schetst voor kwalitatief goede opvang. Dit kader publiceerden de ombudsmannen bij een eerder rapport over de situatie van gezinnen in de noodopvang. De ombudsmannen riepen gemeenten en het Rijk in hun brief op tot onmiddellijke actie. Gemeenten moeten doen wat ze kunnen om de leefsituatie te verbeteren en bewoners laten bijdragen aan oplossingen. De ombudsmannen riepen de minister op om te zorgen voor voldoende en menswaardige opvang.

En om gemeenten daarvoor te ondersteunen met voldoende middelen, duidelijke wetgeving en structurele afspraken. De Nationale ombudsman verstuurde in april 2025 al een brief aan gemeenten over de behandeling van klachten over opvanglocaties voor Oekraïners. Ook dat gebeurde naar aanleiding van het oplopende aantal Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 26 klachten van bewoners en organisaties over opvanglocaties in heel het land. In die brief schetste de ombudsman een beeld van de ontvangen klachten, aan de hand van gesprekken met bewoners, klachtbehandelaars en locatiemanagers, en door bezoeken aan opvanglocaties, zoals in Eindhoven. De ombudsman stelde vast dat Oekraïners hun weg niet weten te vinden in de klachtprocedure, en dat gemeenten niet goed weten hoe ze met signalen en klachten om moeten gaan. De ombudsman maakte daarom een handreiking met praktische tips voor klachtbehandeling. Gemeenten moeten daarnaast zorgen voor duidelijke informatie aan Oekraïners, die op de locatie beschikbaar is. Verder adviseerde de ombudsman om het makkelijker te maken om een klacht in te dienen. Gemeenten moeten bovendien weten wat er op de locaties speelt door te vragen en te luisteren. De ombudsman bood aan mee te denken over verbetering van de klachtbehandeling. Naar aanleiding van de brief nam een wethouder contact op, en volgde er een gesprek met de ombudsman. 1.6.1.8.

Onderzoek naar en poldershops over Europees Migratie- en Asielpact In 2024 sloot de EU een Europees Migratie- en Asielpact af, dat halverwege 2026 in werking moet treden. De EU wil met het Pact meer grip krijgen op migratie en het aantal vluchtelingen eerlijker over lidstaten verdelen. Dat zal grote gevolgen hebben voor hoe Europese lidstaten, waaronder Nederland, omgaan met asielverzoeken. Er worden onder meer een screening aan de (buiten)grenzen en een versnelde procedure ingevoerd voor migranten en asielzoekers die weinig kans maken op asiel. Ook moeten de lidstaten tot een snellere asielpro- cedure met kortere doorlooptijden komen, worden de regels voor opvolgende aanvragen strenger, en komen er meer mogelijkheden om misbruik van procedures tegen te gaan. Het Pact moet verder zorgen voor meer solidariteit tussen lidstaten, zodat landen die veel asielverzoeken ontvangen meer steun krijgen van andere landen. De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman willen weten wat de invoering van de nieuwe regels gaat betekenen voor mensen die in Nederland asiel aanvragen, in het bijzonder voor kinderen en jongeren. De ombudsmannen begonnen daarom in 2025 een tot in 2027 doorlopend onderzoek naar het Pact. Geen rol in het toezichtmechanisme Met het Pact moeten lidstaten een onafhankelijk toezichtmechanisme opzetten voor de screening van asielzoekers en de grensprocedures.

De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman dachten mee over hoe dat toezichtmechanisme eruit moet zien. Ze onderzochten ook of zij er zelf een rol in willen spelen, maar kozen daar uiteindelijk niet voor. Ze kunnen namelijk ook zonder deelname toezicht houden op de organisaties die deze procedures uitvoeren. Dat doen zij vanuit hun eigen mandaat en onafhankelijke positie, door klachten te behandelen en zelf een onderzoek te beginnen. De ombudsmannen vinden het belangrijk om die onafhanke- lijkheid te behouden. Omdat de regels in heel Europa gaan gelden, is het waardevol en nuttig om met andere Europese ombudsmannen te spreken over de mogelijke gevolgen en over de rol van ombudsorganisaties. De Nationale Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 27 ombudsman, in zijn rol als IOI European Regional President, organiseerde daarom in februari 2025 een «poldershop» in Brussel. Een poldershop is een informele manier om kennis en expertise uit te wisselen, waarbij allerlei vragen en uitdagingen op tafel kunnen komen. Ombudsmannen uit verschillende EU-lidstaten en de Europese ombudsman waren aanwezig. In de poldershop bespraken we welke delen van het Migratiepact het meest relevant zijn voor het werk van ombudsinstellingen.

De deelnemers vonden vijf thema’s de moeite van het verder uitdiepen waard: het onafhankelijk toezichtmechanisme waaraan ombudsinstellingen kunnen deelnemen, de zorg voor (onbegeleide) minderjarige vluchtelingen, de verlening van rechtsbijstand, het terugduwen van vluchtelingen aan de grenzen en de interpretatie van de verordeningen en de richtlijn waar het Pact uit bestaat. In september 2025 was er een online vervolg op de poldershop. 1.6.1.9. Ongedocumenteerde migranten op Bonaire In een brief van 16 december 2025 wijst de Nationale ombudsman op de slechte leefomstandigheden van migranten zonder verblijfsvergunning op Bonaire. Bonaire is een klein eiland met een grote vraag naar werknemers. De Bonairianen zelf kunnen niet aan die vraag voldoen. Migranten, vaak zonder verblijfsvergunning, zijn daarom een welkome aanvulling op de plaatselijke arbeidsmarkt. Helaas komt arbeidsuitbuiting hierbij geregeld voor. Migranten betalen te veel voor huisvesting, weten niet wat hun rechten en plichten zijn en medische zorg is voor hen moeilijk toegankelijk en te duur. Het lukt maar niet om deze situatie te verbeteren. Er wordt wel ingezet op het voorkomen van illegaal verblijf, maar er is nog altijd geen duidelijke visie op hoe om te gaan met de migranten zonder verblijfsvergunning die al op Bonaire zijn.

De ombudsman roept daarom op deze migranten de kans te geven hun verblijf te legaliseren en hen bescherming en hulp te bieden. In paragraaf 1.7 over Caribisch Nederland staat meer over deze problematiek. 1.6.1.10. Toezicht en inzageproces van CTER-registratie In november 2024 publiceerde de Nationale ombudsman het onderzoek «Blind vertrouwen?», over de registratie van burgers in het kader van Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER). De ombudsman noemde het CTER-registratieproces daarin een black box; burgers weten niet dat ze in beeld zijn, en met welke organisaties en landen informatie over hen wordt gedeeld. Na de publicatie ging de Nationale ombudsman in 2025 in gesprek met betrokken partijen, zoals de minister van Justitie en Veiligheid, ambtenaren van dat ministerie, de politie en de Inspectie Justitie en Veiligheid. Ook stuurde hij in december 2025 een brief aan de Tweede Kamer om nogmaals aandacht voor het onderwerp te vragen. Er werden eerder wel verbeteringen toegezegd, maar die hebben nog niet plaatsgevonden. De Nationale ombudsman vindt dat er nog meer stappen moeten worden gezet om het toezicht en het inzageproces verder te verbeteren. Mensen kunnen zonder dat ze het weten in het CTER-register terechtkomen, wat hun recht op privacy onder druk zet.

Ze kunnen daardoor onverwacht in de problemen komen, bijvoorbeeld als ze op vakantie gaan en het land van bestemming niet in mogen, of in het buitenland vast komen te zitten. Het onderzoek liet zien dat het voor burgers vrijwel onmogelijk is om hun Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 28 registratie aan te vechten. Na een inzageverzoek krijgen ze vaak te horen dat de gevraagde informatie in verband met de nationale veiligheid niet kan worden gedeeld, of al is verwijderd. «Op dit moment heeft de Inspectie (Justitie en Veiligheid) geen toegang tot het themaregister CTER. Dit is een belangrijke tekortkoming. Daarbij wil ik benadrukken dat toezicht zich niet mag beperken tot de onderdelen van het proces die «uitstralingseffecten» richting de burger hebben. Een onterechte of foutieve registratie of signalering is een op zichzelf staande inbreuk op de rechten van de betrokken persoon, ongeacht of deze er weet van heeft.» Reinier van Zutphen Burgers weten vaak niet hoe ze een bezwaarprocedure kunnen beginnen. Die procedures zijn bovendien niet laagdrempelig. Het lukt hen niet om antwoord te krijgen op de vraag wat er nu eigenlijk rond hun registratie is gebeurd en of dat mocht. Onafhankelijk toezicht op het CTER-proces is volgens de ombudsman niet goed georganiseerd. Een structurele blik van buiten ontbreekt.

De minister van Justitie en Veiligheid liet in 2025 bij alle relevante overheidsorganisaties een verkenning uitvoeren naar de vraag of het toezicht op CTER-registraties en signaleringen van de betrokken organisaties moet worden versterkt, en zo ja hoe. De nadruk lag daarbij op onderdelen van het proces die gevolgen hebben voor burgers, zoals signaleringen en informatie-uitwisseling met het buitenland. De minister deed daarop een aantal toezeggingen. Zo is het werkproces voor signaleringen verbeterd. Bij een aanvraag voor een signalering moet nu altijd worden afgewogen of die noodzakelijk en proportioneel is. Hiervoor zijn aanvullende richtlijnen opgesteld. Aanpassingen in het werkproces hebben geleid tot meer bewustwording over bijvoorbeeld de duur van een signalering en tot een betere herleidbaarheid van gegevens. De politie gaat op vaste momenten een analyse maken van alle lopende signaleringen, als input voor interne kwaliteitsmonitoring over signale- ringen. De politie en de Koninklijke Marechaussee hebben opnieuw een kwali- teitsoverleg ingevoerd, waarin wordt gesproken over vastlegging van gegevens zoals in het themaregister CTER, het werkproces en opscho- ningen.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid zet in op betere samen- werking tussen de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Inspectie Justitie en Veiligheid, en de AP is een verkenning begonnen naar hoe het inzageproces kan worden verbeterd. Uit de praktijk van de Nationale ombudsman Douane was ten onrechte niet duidelijk over reden voor controle Murat9 vliegt van Caïro naar Amsterdam. Als hij bijna bij de uitgang van Schiphol is, spreekt een douaneambtenaar hem aan. Hij vraagt Murat waar zijn reis was begonnen. Murat zegt dat hij uit Caïro is gekomen. Daarop wordt hij meegenomen voor een controle. De douane stelt hem vragen en controleert onder meer zijn tas. Murat vermoedt dat er sprake is van etnische profilering. Hij denkt dat de douane hem uitkoos vanwege zijn afkomst en uiterlijk. 9 Niet zijn echte naam Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 29 Hij zegt dat tegen de douaneambtenaar. Die vertelt Murat dat hij alleen maar wordt gecontroleerd omdat zijn vlucht uit een niet-EU-land komt, maar dat gelooft Murat niet. Hij vliegt veel voor zijn werk, en dit is niet de eerste keer dat de douane hem controleert. Volgens Murat speelde zijn afkomst daarbij eerder een rol, en hij denkt dat dit nu ook zo is. Ook vindt hij dat de douaneambtenaar zich tijdens de controle intimiderend en arrogant gedraagt. Murat dient hij een klacht in bij de douane.

Die vraagt de douane- ambtenaar bij de behandeling van die klacht naar zijn kant van het verhaal. De uitkomst van de interne klachtbehandeling is dat er volgens de douane geen sprake was van etnische profilering; het land waar Murat vandaan reisde was de enige reden voor de controle, niet zijn huidskleur of afkomst. Murat neemt daar geen genoegen mee en dient bij een klacht in bij de Nationale ombudsman. Pas als de ombudsman vragen gaat stellen aan de douane wordt duidelijk dat Murat werd gecontroleerd op basis van een steekproef. Dat is hem echter nooit duidelijk verteld. De ombudsman wijst de douane op een eerder onderzoek over etnisch profileren. Daarin schrijft de ombudsman dat etnisch profileren in strijd is met de grondrechten, en heel moeilijk is aan te tonen door mensen die het gevoel krijgen dat zij worden gecontroleerd vanwege hun huidskleur, ras of geloof. Daarom is het voor de overheid belangrijk om altijd meteen volkomen duidelijk te maken waarom iemand wordt gecontroleerd. Niet alleen bij de controle zelf, maar ook als daar achteraf een klacht over is. Dat kan voorkomen dat mensen zich etnisch geprofileerd voelen waar iedereen op dezelfde manier moet worden behandeld. De ombudsman oordeelt dan ook dat de douane Murat meteen duidelijk en correct had moeten vertellen waarom nou juist hij werd gecontroleerd, en vindt zijn klacht gegrond. 1.6.2.

Armoede Armoede en schulden hebben grote gevolgen voor het leven van mensen. De Nationale ombudsman zag in 2025 weer meer mensen die in problematische schuldensituaties terecht zijn gekomen. Die bestaansonzekerheid treft steeds vaker ook werkenden. Het leven wordt steeds duurder, en voor velen gewoon té duur. Het sociaal minimum is niet genoeg om van rond te komen. Ook met de tijdelijke heropening van het Tijdelijk Noodfonds Energie en de verhoging van het minimumloon, zijn de problemen nog niet voor iedereen opgelost. De Nationale ombudsman wil bijdragen aan het voorkomen van schulden en de bestrijding van armoede. Dat deden we ook in 2025, bijvoorbeeld door overheden te wijzen op een onbehoorlijke manier van invorderen. We uitten onze zorgen over het gebrek aan structureel geld om verdere schulden voor mensen te helpen voorkomen bij het innen van schulden en boetes. We zien ook dat verschillende overheidsorganisaties bezig zijn met het verbeteren van hun dienstverlening, om armoede op die manier tegen te gaan. De ombudsman is een voorstander van een meer proac- tieve houding van de overheid. Die proactieve overheid moet burgers Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 30 beter informeren en hen – als het kan automatisch – toekennen waar ze recht op hebben. 1.6.2.1.

Innen van schulden en boetes door CJIB Mensen kunnen in grote financiële problemen raken als zij verkeersboetes niet op tijd betalen. Het bedrag wordt dan bij de eerste aanmaning meteen flink verhoogd en de kosten kunnen snel oplopen. In april 2025 kondigde de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid daarom twee belangrijke maatregelen aan om te voorkomen dat mensen in de problemen komen. Per 1 juli 2026 wordt bij niet tijdige betaling van verkeersboetes eerst een kosteloze betalingsherinnering verstuurd. Ook kreeg het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) halverwege 2025 de bevoegdheid om de verhoging bij overschrijding van de betalingstermijn in uitzonderlijke gevallen kwijt te schelden. In juni 2025 werden deze maatregelen echter onzeker, omdat het kabinet vanaf 2029 geen structurele financiering had gevonden. Daarop stuurde de Nationale ombudsman een brief naar de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. Hierin benadrukte hij nogmaals dat de overheid meer moet doen bij het innen van schulden en boetes om verdere schulden te voorkomen. De overheid moet ook redelijk handelen, door maatwerk te leveren waar dat mogelijk en nodig is. Voorbeelden van een behoorlijke manier van innen zijn een kosteloze betalingsherinnering en de mogelijkheid om verhogingen kwijt te schelden in situaties waarin een betalingsregeling niet volstaat.

De Nationale ombudsman wees erop dat het CJIB zelf om ruimte heeft gevraagd om de menselijke maat toe te passen en om passend te handelen in duidelijk onredelijke of hardvochtige situaties. De Nationale ombudsman vroeg de staatssecretaris daarom de twee maatregelen wel te laten doorgaan. In september kondigde de minister van Justitie en Veiligheid aan dat dat toch was gelukt. Het CJIB gaat vanaf 1 juli 2026 anderhalf jaar kosteloze betalingsherinneringen sturen, om uit te proberen of het werkt. Ook is er geld gevonden voor het kwijtschelden van verhogingen in onredelijke en hardvochtige situaties. Het CJIB was daar in juni 2025 al mee begonnen en kan hier in de toekomst mee doorgaan. 1.6.2.2. Achterstand bij het opleggen van waterschapsbelasting Door problemen met een nieuw computersysteem bij uitvoeringsorgani- satie Waternet liep Waterschap Amstel, Gooi en Vecht grote achterstand op bij het opleggen van de waterschapsbelasting. Hierdoor ontvingen inwoners in één keer aanslagen voor meerdere jaren. Bovendien is deze belasting de laatste jaren erg omhoog gegaan, waardoor er betalingspro- blemen kunnen ontstaan. De Nationale ombudsman stelde dit in april 2024 al aan de orde in een brief aan het waterschap, maar bleef veel klachten krijgen. Burgers begrepen de situatie niet, wisten niet altijd een oplossing te vinden en gaven uiting aan hun boosheid.

Daarom deed de ombudsman in januari 2025 aanbevelingen over hoe het waterschap op een behoorlijke manier met deze situatie zou moeten omgaan: door verantwoordelijkheid te nemen en excuses aan te bieden, in contact te komen met burgers, betere informatie te verstrekken, oplossingsgericht te zijn, en bij invordering persoonlijk contact te zoeken. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 31 In een reactie op onze brief erkende Waterschap Amstel, Gooi en Vecht dat het niet goed is gegaan, en zette het uiteen hoe de aanbevelingen zouden worden opgevolgd. Zo heeft het waterschap publiekelijk en aan inwoners excuses aangeboden voor de situatie en voerde het verbete- ringen in de dienstverlening en klachtbehandeling door. Op uitnodiging van de dijkgraaf sprak de ombudsman met het bestuur en medewerkers van het waterschap en Waternet. Daarna spraken medewerkers van de Nationale ombudsman met klachtbehandelaars van het waterschap en Waternet over behoorlijke klachtbehandeling, onder meer naar aanleiding van verbeterpunten die de Nationale ombudsman in de brief van april 2024 noemde. In de loop van 2025 zagen we het aantal klachten teruglopen. Uit de praktijk van de Nationale ombudsman Gemeente doet onvoldoende onderzoek naar klachten over schuldhulpverlening Een echtpaar met een gezin krijgt al jaren schuldhulpverlening.

Het paar is ontevreden over de hulp, die in opdracht van de gemeente wordt uitgevoerd door een gespecialiseerde organisatie. De communicatie met dit schuldhulpbureau verloopt al jaren erg moeizaam. Het echtpaar wil daarom inmiddels niets meer met het bureau te maken hebben, en dient een klacht in bij de gemeente. Er volgen twee gesprekken tussen het echtpaar en de gemeente. Voor verdere behandeling van de klacht moet het echtpaar de klacht wel eerst indienen bij het schuldhulpbureau, vindt de gemeente. De gemeente wil ook wel met het schuldhulpbureau in gesprek, maar alleen met het echtpaar erbij. Dat voelt daar niets voor en dient een klacht in bij de Nationale ombudsman. De ombudsman vindt het begrijpelijk dat klachten in het algemeen eerst moeten worden behandeld door de organisatie die de schuldhulp uitvoert. Maar in dit geval heeft het echtpaar geen enkel vertrouwen meer in het schuldhulpbureau, omdat het steeds niet op berichten reageert. Daarom vindt de ombudsman dat de gemeente zelf in gesprek zou moeten gaan met de schuldhulpverlener. Hierbij is de aanwezigheid van het echtpaar niet nodig. Het is voldoende dat het echtpaar toestemming geeft om informatie op te vragen bij de schuldhulpverlener, zodat de gemeente kan ophelderen hoe het zover heeft kunnen komen.

Gelukkig wil de gemeente naar aanleiding van ons onderzoek alsnog met het echtpaar in gesprek om het vertrouwen in de gemeente te herstellen. 1.6.2.3. Onzekerheden bij Tijdelijk Noodfonds Energie De Nationale ombudsman uitte in april 2025 in een brief aan de staatsse- cretaris voor Participatie en Integratie zijn zorgen over het Tijdelijk Noodfonds Energie (TNE). In 2025 opende het kabinet dit fonds voor de derde keer. De ombudsman was blij met hulp voor huishoudens die in de knel kwamen door een hoge energierekening, maar de manier waarop het kabinet die hulp in 2025 bood, bracht onzekerheden met zich mee. Zo zaten er niet genoeg middelen in het fonds om iedereen die het geld nodig had te helpen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 32 Ook konden burgers zich door de manier waarop het fonds was ingericht niet beroepen op het klachtrecht, en kon de Nationale ombudsman daardoor geen klachten in behandeling nemen. De ombudsman heeft TNE daarom gevraagd om een duidelijke klachtenregeling op te stellen, en die voor burgers goed vindbaar te maken op de website. De ombudsman helpt burgers graag op weg. Daarom ontvangt hij graag signalen van burgers over problemen bij de aanvraag van de energietoeslag. Zo kan hij in beeld brengen welke burgers buiten de boot vallen, en vervolgens met TNE kijken hoe zij alsnog kunnen worden geholpen.

In 2025 was het weer niet mogelijk om een papieren aanvraag voor de energietoeslag te doen. Dat kon alleen digitaal. Daarmee sluit TNE misschien niet alleen de 2,6 miljoen mensen uit die digitaal niet vaardig genoeg zijn om zelf een aanvraag te doen, maar ook de ruim 250.000 Nederlanders die onder bewind staan en dus tijdelijk niet zelf hun inkomsten, uitgaven en schulden mogen regelen. In de brieven over de heropening van TNE staat wel hoe het kabinet huishoudens wilde bereiken die minder digitaal vaardig zijn. Dit mag echter volgens de ombudsman geen vervanging zijn voor de mogelijkheid om een papieren aanvraag te doen. 1.6.2.4. Hersteloperatie Toeslagen verbeteren De Hersteloperatie Toeslagen loopt niet goed. Met deze operatie wil de overheid het door de toeslagenaffaire veroorzaakte leed compenseren en betrokken ouders, kinderen en jongeren een nieuwe start geven. Gedupeerden moeten echter lang wachten op beslissingen, dossiers worden te laat aangeleverd en ouders ervaren dat er niet naar hen wordt geluisterd. In februari 2025 deed de Nationale ombudsman in een notitie aanbevelingen om het herstelproces beter aan te laten sluiten op het perspectief en de behoeften van ouders. Dit deed hij samen met Erik Visser, coördinerend voorzitter van de Bezwaaradviescommissie kinderopvangtoeslag, en Michiel Scheltema, oud-regeringscommissaris voor de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

Verder deden we mee aan twee rondetafelgesprekken over het vervolg van de vergoeding van de werkelijke schade. We constateerden dat de hersteloperatie niet voldoet aan de eisen van de responsieve rechtsstaat. We deden zes aanbevelingen met bijbehorende acties: zorg ervoor dat ouders zo vroeg mogelijk hun hele verhaal kunnen doen, bied duide- lijkheid, integreer procedures en werk oplossingsgericht, creëer ruimte voor de uitvoering, neem verantwoordelijkheid voor het hele proces – dus ook de brede ondersteuning – en monitor de hersteloperatie vanuit het perspectief van ouders. Uit de notitie: «De hersteloperatie stagneert, ten koste van burgers die ernstig benadeeld zijn door de overheid. Zij ervaren niet dat het herstel om hen draait en raken verstrikt in een nieuwe bureaucratische machine. De manier waarop de hersteloperatie wordt uitgevoerd voldoet daarmee niet aan de doelen en de waarden van de rechtsstaat.» Veel van deze punten kwamen ook terug in het rapport van de spoedad- viescommissie voor de Hersteloperatie Toeslagen (de Commissie Van Dam) met de titel «Minder beloven, meer doen». In 2025 zette het ministerie van Financiën stappen om de herstelroutes anders te gaan inrichten. Op 25 maart reageerde de staatssecretaris op de aanbevelingen uit onze notitie. Een afschrift van deze reactie werd aan de Tweede Kamer Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr.

2 33 gestuurd. De staatssecretaris gaf aan op veel punten aan de slag te gaan met de aanbevelingen, en deze te betrekken bij de uitwerking van de aanbevelingen van de Commissie Van Dam. Volgens de staatssecretaris is het belangrijk om te luisteren naar ouders, maar is dat niet genoeg om de voortgang te volgen. Daarvoor zijn ook cijfers nodig. Daarnaast verwees zij naar de wetsevaluatie van de Wet hersteloperatie toeslagen. De Nationale ombudsman blijft van mening dat het nodig is om zicht te houden op de effecten voor ouders, en daarover ook aan de Tweede Kamer te rapporteren. Hij heeft niet gesteld dat dit in plaats van de kwantitatieve monitoring moet komen. De oudercommissie vroeg hier ook meerdere keren aandacht voor, zoals in dit advies. De ombudsman blijft de ontwikkelingen volgen. 1.6.2.5. Stappen in beter herstel bieden In 2023 publiceerde de Nationale ombudsman het rapport «Herstel bieden, een vak apart». In dat rapport vergeleek hij tien hersteltrajecten van de overheid. De belangrijkste conclusie van het onderzoek was dat overheidsorganisaties te weinig aandacht hebben voor wat gedupeerde burgers en ondernemers nodig hebben bij het bieden van herstel. Op 3 december 2024 liet het kabinet weten zich te vinden in de conclusies uit het onderzoek en de aanbevelingen over te nemen.

Het kabinet zegde toe een kennisnetwerk op te zetten, zodat vakkennis over hoe goed herstel geboden kan worden bijeen wordt gebracht en beschikbaar is als er een hersteltraject moet worden opgezet. Dat leidde in 2025 tot het overheids- brede programma Erkenning en Herstel. Onderdeel van dit programma is het opbouwen van het toegezegde kennisnetwerk. «Dat het programma Erkenning en Herstel er is, vind ik wel een compliment aan de overheid en ook een beetje aan onszelf. Tegelijkertijd ben ik er wel alert op dat het niet verzandt in systeemstroperigheid. Ik hoop niet dat het programma het informele karakter van het netwerk in de weg gaat staan, maar dat je elkaar op een laagdrempelige manier met raad en daad kunt bijstaan.» Reinier van Zutphen Tijdens een landelijke conferentie op 8 september 2025 lanceerde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het programma Erkenning en Herstel en het kennisnetwerk in wording. De Nationale ombudsman nam deel aan deze conferentie en ging met betrokkenen in gesprek over hoe de burger op de eerste plek kan komen te staan bij het bieden van herstel. Het kennisnetwerk is nog in opbouw, en heeft als doel dat overheidsorganisaties van elkaar kunnen leren hoe te handelen als zij herstel moeten bieden aan gedupeerde burgers.

In de podcast «Oog voor de burger» sprak de ombudsman eind 2025 over hersteltrajecten en het programma Erkenning en Herstel. De ombudsman besteedt daarnaast aandacht op zijn site aan herstel als gevolg van de gaswinning in Groningen en de schade die is ontstaan door werkzaam- heden aan het kanaal Almelo-De Haandrik. Ook wijst de ombudsman de overheid op haar verantwoordelijkheid in het onderzoek naar het in 2025 aan het licht gekomen datalek bij het bevolkingsonderzoek, en publi- ceerden we een onderzoekspagina over herstelprojecten. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 34 1.6.2.6. Betere voorlichting over handhaving op schijnzelfstandigheid zzp’ers De overheid controleert sinds 1 januari 2025 strenger op schijnzelfstan- digheid onder zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Dat doet de overheid door actief te handhaven op de zogenoemde Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA). Afgelopen zomer deed Comité ZZP een oproep aan zzp’ers om een gezamenlijke klacht over dit beleid in te dienen. Die leverde in totaal meer dan 800 reacties op. Op 17 september 2025 werden deze reacties gebundeld in een signaal dat werd gedeeld met de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Nationale ombudsman. Er is veel onduidelijkheid over de regelgeving en de communicatie over dit onderwerp.

Volgens het Comité ZZP deelden het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de Belastingdienst verwarrende informatie. Opdrachtgevers stelden zich hierdoor terughoudend op bij het inhuren van zzp’ers, waardoor deze financieel in de knel kwamen. Naar aanleiding hiervan sprak de Nationale ombudsman met het ministerie van SZW en vroeg hij om opheldering. Juist omdat er zoveel verwarring is over de wetgeving, hebben zzp’ers en opdrachtgevers behoefte aan duidelijkere communicatie rondom dit onderwerp. Ook vroeg de ombudsman het ministerie extra aandacht te geven aan juiste en volledige voorlichting. De ombudsman ziet op dit moment geen reden tot verdere actie rond dit onderwerp, maar blijft wel openstaan voor concrete signalen over de communicatie. Dat schreef de ombudsman op 18 december 2025 in een brief aan het comité, die ook naar het ministerie van SZW en de Belastingdienst werd gestuurd. 1.6.2.7. Stapelfacturen voorkomen Meer dan een miljoen Nederlanders betalen het CAK elk jaar een eigen bijdrage voor langdurige zorg via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet langdurige zorg (Wlz). Uit een rapport van de Algemene Rekenkamer bleek in 2024 dat een derde van hen hierbij te maken kreeg met zogenoemde stapelfacturen. Stapelfacturen zijn rekeningen waarin de eigen bijdragen in één keer voor meerdere maanden tegelijk in rekening worden gebracht.

Hierdoor komen vooral financieel kwetsbare burgers in betalingsproblemen. Hoewel de Nationale ombudsman in 2024 de klachten over het CAK zag dalen, bleven de stapelfacturen een probleem. De ombudsman organi- seerde daarom in januari 2025 een goed gesprek met het CAK en de Algemene Rekenkamer. Het CAK gaf daarin aan dat stapelfacturen niet altijd te vermijden zijn en dat ze ook niet altijd problemen voor burgers opleveren. Maar het CAK erkende wel dat er in bepaalde perioden meer stapelfacturen waren verstuurd dan gewenst. Burgers zijn hierdoor in de knel gekomen. Om daar iets aan te doen, werkt het CAK samen met het ministerie van VWS om de systemen te verbeteren. Het CAK werkt ook meer samen met gemeenten en de Belastingdienst, zodat gegevens in de toekomst beter en sneller worden aangeleverd. Hierdoor worden veel stapelfacturen voorkomen. Dat levert resultaat op: in 2025 zag de Nationale ombudsman het aantal klachten over dit onderwerp verder dalen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 35 1.6.3. Participatie en invloed De Nationale ombudsman vindt het belangrijk dat burgers invloed hebben op de beslissingen en ontwikkelingen die hen direct raken. Dat geldt des te meer voor burgers die afhankelijk zijn van de overheid voor hulp in het sociaal domein.

In 2025 – tien jaar na de decentralisaties, waarbij belangrijke taken en verantwoorde- lijkheden bij gemeenten werden gelegd – blikte de ombudsman terug op drie onderzoeken naar participatie en invloed van burgers bij de Wmo, de Participatiewet en de Jeugdwet. Daaruit bleek dat de decentralisaties een negatief effect hebben op het vertrouwen in de overheid. 1.6.3.1. Tien jaar decentralisaties Tien jaar na dato concludeert de Nationale ombudsman dat de decentrali- saties in het sociaal domein hebben bijgedragen aan groeiend wantrouwen richting de overheid. Ondanks goede bedoelingen voelen veel mensen zich niet gehoord en missen ze grip op hun leven. De burger haakte niet af maar werd weggeduwd», aldus de ombudsman in het artikel «Tien jaar ombudsman, tien jaar decentralisaties». Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor jeugdhulp, werk en inkomen, en ondersteuning thuis. Het moest dichterbij, beter en goedkoper, maar gemeenten kregen minder middelen. Dat leidde tot grote verschillen tussen gemeenten, en daarmee tot rechtsongelijkheid. Uit onze onderzoeken naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Participatiewet en Jeugdwet blijkt dat burgers ervaren dat ze nauwelijks invloed hebben. Dat tast hun eigenwaarde aan en vergroot het wantrouwen.

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) waarschuwde al dat dit kan leiden tot gezondheidsproblemen, onbehagen en zelfs complotdenken. De Nationale ombudsman ziet dit in zijn klachtenpraktijk. «Wie geen invloed ervaart, verliest vertrouwen.» Reinier van Zutphen De decentralisaties maakten ook duidelijk hoe complex het dagelijks leven is. Veel mensen moeten door talloze regelingen en formulieren heen om rond te komen. «We begrijpen nu beter dan tien jaar geleden hoe zwaar het is om in deze samenleving overeind te blijven», aldus de ombudsman. De overheid moet zorgen dat iedereen kan meedoen. Daarbij is maatwerk geen oplossing voor slecht beleid. Vertrouwen groeit pas als burgers mogen meedenken, meedoen en meebeslissen. In 2026 presenteert de ombudsman een Ombudsvisie op participatie, die overheden moet helpen participatie eerlijk en zorgvuldig te organiseren. Hiermee wil de ombudsman bijdragen aan beter bestuur én aan het herstel van vertrouwen van burgers in de overheid. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 36 Uit de praktijk van de Nationale ombudsman Gemeente Tubbergen behandelde klachten van inwoners over komst azc niet behoorlijk De Stichting Blauw diende bij de ombudsman een klacht in over de wijze waarop de gemeente Tubbergen klachten van inwoners over de komst van een azc in Albergen behandelde.

De Stichting maakte een overzicht van een aantal bij haar bekende klachten van inwoners die zich bij de Stichting hadden aangesloten. Daaruit bleek volgens de Stichting dat de gemeente zich tijdens het proces van klachtbe- handeling liet vertegenwoordigen door advocaten. Ook werd de klachtbehandeling uitgevoerd door advocaten. Deze advocaten waren eerder ook betrokken geweest bij het azc-dossier. Hierdoor kon het voorkomen dat een inwoner met een klacht tijdens een hoorzitting «tegenover» vier advocaten kwam te zitten. De bewoners voelden zich door dit alles niet gehoord. De Stichting klaagde verder over de lange behandelduur van de klachten. Medewerkers van de ombudsman gingen in gesprek met vertegen- woordigers van de Stichting. De ombudsman opende hierna een onderzoek en stelde de gemeente een aantal vragen over de wijze waarop de klachtbehandeling plaatsvond. De gemeente lichtte toe op welke wijze zij de klachtbehandeling vormgaf en waarom ze dat zo deed, en erkende dat het proces van klachtbehandeling te lang duurde. Hierna gingen medewerkers van de ombudsman in gesprek met de burgemeester van de gemeente Tubbergen. Op basis van het onderzoek komt de ombudsman tot het oordeel dat de klachten van de Stichting gegrond zijn. De ombudsman toetste de gedragingen van de gemeente aan het vereiste van luisteren naar de burger en voortvarendheid.

De ombudsman vindt dat de gemeente ten aanzien van de klachtbehandeling niet behoorlijk handelde. Hij is van oordeel dat de gemeente door de keuzes die zij maakte onvoldoende luisterde naar de burger. De diverse keuzes die de gemeente maakte in het klachtbehandelingsproces, zorgden ervoor de deze burgers zich (opnieuw) niet gehoord voelden. De ombudsman vindt verder dat de gemeente ten aanzien van de duur van de klachtbehandeling niet voortvarend – en daarmee niet behoorlijk – handelde. Voor de behandeling van klachten door een gemeente geldt een maximale termijn van veertien weken, De gemeente deed veel langer over de klachtafhandeling. De ombudsman vindt de klacht van de Stichting gegrond. Het is duidelijk dat er veel emoties en gevoeligheden rondom het proces van de komst van het azc speelden en nog altijd spelen. De ombudsman zag welke impact dit had en nog altijd heeft op zowel bewoners als op de gemeente. De ombudsman hoopt dat bewoners en de gemeente weer (meer) met elkaar in gesprek gaan, hoe moeilijk dat misschien ook is, en dat ze zo kunnen werken aan herstel van vertrouwen in de toekomst. De gemeente wil dit doen door beter te luisteren, transparant te zijn en samen te werken aan oplossingen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 37 1.6.4. Toegang tot voorzieningen Nog steeds krijgen burgers moeilijk contact met overheden en uitvoeringsorganisaties.

De overheid kijkt of digitale diensten oplossingen kunnen bieden, maar burgers blijven tegen lange wachttijden aanlopen. Tegelijkertijd zien we dat het voor veel mensen lastig is om voorzieningen en hulp aan te vragen. Dat geldt vooral voor mensen die meer en langlopende voorzieningen nodig hebben. Zij hebben te maken met verschillende loketten, digitale systemen, wetten en regels, en ervaren dat zij van het ene naar het andere loket worden gestuurd. Soms ontstaan er ook problemen in de uitvoering van de voorzieningen, zoals bij de veiligheid van trapliften voor ouderen, of als het gaat om de betrouwbaarheid van de postbezorging door de overheid. Een lichtpunt in 2025 was de benoeming van een ambassadeur die moet opkomen voor de belangen van Q-koorts-patiënten. Na drie kritische rapporten van de Nationale ombudsman is de toegang tot hulp van de overheid voor deze groep nu beter vastgelegd. Uit de praktijk van de Nationale ombudsman en de Kinder- ombudsman Passende zorg na je achttiende Marie10 is zeventien en wordt over een paar weken achttien. Vanwege mentale problemen heeft ze veel zorg nodig. Marie woont op een woongroep waar ze nagenoeg altijd in de gaten wordt gehouden. De gemeente financiert de woongroep vanuit de Jeugdwet. Als Marie achttien wordt, valt ze daar niet meer onder.

Een paar maanden eerder stelde de gemeente vast dat de Wet langdurige zorg (Wlz) vanaf dat moment de best passende zorgwet voor haar is. Een zorgkantoor regelt dan de financiering van haar zorg. Maries ouders dienen met hulp van de betrokken jeugdbeschermer een Wlz-aanvraag in bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Daarop krijgt Marie een indicatie die te laag blijkt om op de woongroep te mogen blijven. Tegen dit besluit van het CIZ kunnen de ouders bezwaar maken, maar dat blijft liggen omdat zij zich grote zorgen maken over waar hun dochter straks terecht kan en omdat de betrokken jeugdbeschermer onvoldoende kennis over de Wlz heeft. De achttiende verjaardag van Marie komt steeds dichterbij, maar er is nog geen plan over hoe haar zorg op een goede manier kan worden voortgezet. Betrokken organisaties zijn het erover eens dat zij niet zonder hulp bij haar ouders thuis kan wonen. De organisaties kijken echter naar elkaar voor een oplossing. De gemeente geeft aan dat zij vanaf Maries achttiende verjaardag niet meer verantwoordelijk is, omdat zij nu een indicatie voor langdurige zorg heeft. De jeugdbeschermer zegt dat zij niet meer bij de zaak betrokken is, omdat Marie vanaf haar achttiende verjaardag niet meer onder haar toezicht staat.

En het CIZ geeft aan dat Marie en haar ouders nog steeds bezwaar kunnen maken tegen de lage indicatie, maar dat de behandeling hiervan wel twee tot drie maanden duurt. 10 Niet haar echte naam Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 38 De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman vinden dat Marie niet de dupe mag worden van de harde knip tussen de financiering van zorg voor jeugdigen en voor volwassenen. Daarom vragen we aan het betrokken zorgkantoor om de zorg direct op te starten, en niet te wachten tot de financiering rond is. Dat kan achteraf worden geregeld. Het zorgkantoor pakt dit op en binnen een week ontvangt Marie de zorg die zij nodig heeft. 1.6.4.1. Onveilige situaties bij trapliften voor ouderen Gemeenten moeten hun verantwoordelijkheid nemen voor de plaatsing van trapliften die mogelijk gevaarlijk zijn voor ouderen. In 2025 sprak de Nationale ombudsman de staatssecretaris van Langdurige en Maatschap- pelijke Zorg hierover twee keer aan. Hij deed de oproep om de veiligheid van ouderen met trapliften te verbeteren. In de zomer van 2025 ontving de ombudsman een signaal van het tv-programma Meldpunt van omroep MAX over gevaarlijke situaties voor (vaak oudere) burgers na plaatsing van een traplift bij hen thuis. Er zou te weinig ruimte op de trap overblijven voor medebewoners. Ook werd bij plaatsing vaak de trapleuning weggehaald.

Verder zouden gemeenten zich onvoldoende inzetten om alsnog tot een veilige oplossing te komen. Trapliften worden vaak geleverd en betaald vanuit de Wmo. Gemeenten besteden de plaatsing ervan uit aan private installateurs, maar blijven wel eindverantwoordelijk. De ombudsman vroeg de staatssecretaris hoe zij de veiligheid van de gebruikers van deze trapliften ging verbeteren. De staatssecretaris liet weten dat het infoblad voor gemeenten van het ministerie van Volkshuis- vesting en Ruimtelijke Ordening niet duidelijk genoeg was, en dat er aan verduidelijking werd gewerkt. De ombudsman vond dit antwoord niet voldoende en vroeg zich af of gemeenten überhaupt wel voldoende in de gaten hadden dat zij eindver- antwoordelijk zijn voor het plaatsen van trapliften. Gemeenten moeten daarvan doordrongen zijn en de juiste regels volgen. De ombudsman riep de staatssecretaris op om gemeenten te wijzen op hun verantwoorde- lijkheid. De staatssecretaris heeft nog niet geantwoord. Uit de praktijk van de Nationale ombudsman Leverancier plaatst traplift aan de verkeerde kant, gemeente controleert niet In de woning van mevrouw Plasman11 zou een traplift worden geplaatst. Aan de muurzijde, want de apparatuur van de leverancier kon de stijging en helling aan de spilzijde niet aan. De adviseur van de leverancier tipte haar over een concurrent van wie de apparatuur dit wél kan.

Mevrouw Plasman nam daarna contact op met de gemeente, in de hoop en overtuiging dat ze gemeenschapsgeld, energie en tijd kon besparen en direct de juiste installatie kon laten plaatsen. Mevrouw Plasman gaf aan dat ze zorgen had over leuningen die zouden worden verwijderd, over de vluchtroute en over de sterk verschoven klimlijn voor lopende trapgebruikers. 11 Niet haar echte naam Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 39 Maar de gemeente maakte duidelijk nooit controles uit te voeren. «Als de trapliftleverancier een afspraak maakt voor plaatsing, voldoet deze situatie altijd aan de regelgeving», zo reageerde de beleidsafdeling toen de Wmo-medewerker deze zorgen intern aan de orde stelde. De Wmo-medewerker adviseerde mevrouw Plasman hierop om de installatie te laten plaatsvinden (waartegen zij bezwaar kon maken). Na plaatsing bleken de zorgen van mevrouw Plasman terecht; de traplift voldeed niet. Zij nam opnieuw contact op met de gemeente en vroeg wanneer controle zou worden uitgevoerd. «Dat wordt nooit gedaan», was de reactie. Mevrouw Plasman is van mening dat de partijen niet van elkaar weten wat er is afgesproken: «De gemeente besteedt uit aan de partner, die vervolgens de vrijheid krijgt om dingen (niet) te doen.

Bij het aan de bel trekken en bespreekbaar maken van situaties, stelt de gemeentemedewerker dat het niet zijn rol is.» Mevrouw Plasman, als aanvrager van de Wmo-voorziening, vindt dat het ook niet haar rol is, want zij is geen contractpartij. 1.6.4.2. Onbetrouwbare bezorging van overheidspost De postbezorging wordt minder betrouwbaar. Dat leidt ertoe dat brieven van overheidsorganisaties als de Belastingdienst, het Openbaar Ministerie en gemeenten te laat of zelfs niet aankomen. Voor burgers kan dat schrijnende gevolgen hebben, zoals een dwangbevel ontvangen zonder ooit een aanmaning te hebben gekregen. Of niet kunnen stemmen omdat de stempas te laat of niet aankomt. Klachten hierover vonden geen of een gebrekkig gehoor bij overheidsorganisaties en postbezorger PostNL. De Nationale ombudsman roept de overheid op haar verantwoordelijkheid te nemen. «De overheid blijft verantwoordelijk voor de postbezorging, ook wanneer ze dit door PostNL laat uitvoeren. Dus óf de overheid zorgt dat de post goed aankomt, óf de overheid helpt de burger die hierdoor in de knel komt. Zo simpel is het.» Reinier van Zutphen De Nationale ombudsman ontving in 2025 klachten over organisaties als het CJIB, het Openbaar Ministerie, de rechtspraak, de IND, het UWV, de SVB, de Belastingdienst en gemeenten. Brieven van deze instellingen kwamen te laat of zelfs nooit aan.

Burgers klaagden niet alleen over de gebrekkige postbezorging zelf, maar ook over de manier waarop klachten daarover werden afgehandeld: overheidsorganisaties en PostNL namen in een aantal gevallen geen verantwoordelijkheid. Overigens bleken ook overheidsorganisaties zelf klachten te hebben over nalatigheid in de postbezorging. De ombudsman constateerde schrijnende situaties. Zo ontving een burger direct een dwangbevel voor waterschapsbelasting, zonder ooit een aanmaning te hebben ontvangen. Haar klacht werd door het waterschap niet in behandeling genomen. De reden? «Niet-ontvangen post is geen gegronde reden voor een klacht.» Een andere burger ontving een belangrijke uitspraak van de rechtbank pas nadat de beroepstermijn al gedeeltelijk was verstreken. De rechtbank kon de burger bovendien geen informatie geven om te achterhalen waar het poststuk was gebleven. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 40 Onbetrouwbare postbezorging is een breder probleem. Want ook vanuit overheidsorganisaties ontving de ombudsman hierover signalen. Zo werden bezwaarschriften niet binnen de wettelijke termijn ontvangen, en kregen duizenden kiezers hun stempas voor de Tweede Kamerverkie- zingen te laat of helemaal niet. De Nationale ombudsman heeft overheden opgeroepen hun verantwoor- delijkheid te nemen en burgers niet op te zadelen met de gevolgen van gebrekkige postbezorging.

Zo’n gevolg kan zijn dat de burger moet bewijzen dat hij geen post heeft ontvangen. In zijn brieven aan de minister van Economische Zaken (verantwoordelijk voor de postmarkt), de minister en staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, de staatssecretaris voor Rechtsbescherming en alle grote uitvoeringsorganisaties, pleit hij voor een soepele omgang met termijnen, en vraagt hij overheden om klachten over gebrekkige postbezorging beter te behandelen. De Nationale ombudsman verzocht de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks- relaties (BZK) daarnaast schriftelijk om hier ook bij de uitvoeringsorgani- saties op aan te sturen. In reactie op vragen van Tweede Kamerleden over dit onderwerp antwoordde de minister van Economische Zaken (ook namens de minister van BZK) dat hij de problemen in de postmarkt én het belang van een goede bezorging van overheidspost erkent. De Nationale ombudsman heeft van de ministeries nog geen inhoudelijke reactie op zijn brieven ontvangen. 1.6.4.3. De rol van digitalisering in klachtbehandeling, beleid en media De Nationale ombudsman vraagt geregeld op eigen initiatief aandacht voor structurele problemen bij de overheid. Een van die structurele vraagstukken is digitalisering. De overheid zet op grote schaal digitale technologie in om haar dienstverlening te verbeteren. In veel gevallen maakt dit de overheid eenvoudiger en efficiënter.

Maar digitalisering kan er ook toe leiden dat burgers niet krijgen waar zij recht op hebben. Denk aan problemen met online formulieren, gebrekkige motivatie bij geauto- matiseerde beslissingen, discriminatie als gevolg van de inzet van kunstmatige intelligentie of onvoldoende bescherming tegen schadelijke online content. De ombudsman wil hier meer grip op krijgen, en onderzoekt daarom binnen de eigen organisatie welke rol digitalisering speelt in de klachten en hoe klachtbehandelaars hiermee kunnen omgaan. Buiten de organi- satie wordt in kaart gebracht welke thema’s spelen op het vlak van digitalisering in beleid en media, en hoe andere organisaties hiermee aan de slag zijn. Ook kijken we hoe de Nationale ombudsman hierop vanuit zijn missie, visie en mandaat kan inspelen. 1.6.4.4. Meer aandacht voor Q-koortspatiënten De Nationale ombudsman vroeg al in 2012, 2017 en 2024 aandacht voor de situatie van Q-koortspatiënten. Een van zijn aanbevelingen was dat de overheid vanwege haar bijzondere verantwoordelijkheid excuses zou moeten maken aan deze groep patiënten. Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr.

2 41 «Sorry zeggen is ook erkennen dat mensen dit is overkomen en dat er nu een verantwoordelijkheid bij de overheid ligt om ervoor te zorgen dat er iets gedaan wordt aan het leed dat mensen nu nog ervaren.» Reinier van Zutphen Verder benadrukte de ombudsman het belang van een gespecialiseerd expertisecentrum voor Q-koortspatiënten in de regio. De overheid bleef er echter bij dat zij tijdens de Q-koortsepidemie (2007–2010) niet onrecht- matig heeft gehandeld. Ook in 2025 bleven excuses uit. Wel kwam er meer aandacht voor Q-koortspatiënten. In antwoord op de oproep van de ombudsman om naast de patiënt te gaan staan en te zoeken naar de best mogelijke oplossingen, stelde de minister van VWS in 2025 een Q-koortsambassadeur aan. Deze kreeg de opdracht om binnen een jaar te zorgen dat iedere Q-koortspatiënt zich gehoord voelt en merkt dat er aan zijn of haar problematiek wordt gewerkt. Dit alles om de kwaliteit van leven voor deze mensen te verbeteren. Verder stelde nazorgorganisatie Q-support de Handreiking postinfectieuze aandoeningen op. Die heeft als doel de kennis over Q-koorts bij gemeenten verder te vergroten, en meer gelijkheid te krijgen in de manier waarop gemeenten ondersteuning aan Q-koortspatiënten geven. Op 4 september 2025 nam de Nationale ombudsman deel aan een symposium over Q-koorts in het Provinciehuis in Noord-Brabant.

Hier werd de Q-koortsambassadeur voorgesteld en werd de handreiking aan gemeenten gepresenteerd. De ombudsman vroeg de overheid nogmaals aandacht voor zijn aanbevelingen. Daarbij riep hij de nieuwe minister van VWS op om alsnog excuses te maken. Op 16 oktober 2025 bezochten medewerkers van de Nationale ombudsman het ministerie van VWS om verder te praten over de opvolging van de aanbevelingen. Dit leidde niet tot excuses, maar snel daarna, op 5 november, bracht de minister van VWS als eerste minister ooit een bezoek aan Q-koortspatiënten in Noord-Brabant. Hij luisterde daar naar hun verhalen en ervaringen. Ook de ombudsman keerde terug naar Noord-Brabant, dit keer voor een bestuurdersbijeenkomst op 22 oktober 2025. Deze bijeenkomst was de afsluiting van zijn provincietour in Brabant eerder dat jaar, waarbij hij in meerdere gemeenten aandacht vroeg voor het lot van de Q-koortspatiënten. Tijdens de bestuurdersbijeenkomst herhaalde hij deze boodschap. Intussen stelden de provincie Noord-Brabant en Brabantse gemeenten zélf geld beschikbaar voor het oprichten van een behandelcentrum voor Q-koorts en post-covid in de eigen regio. Het behandelcentrum gaat zich vooral richten op symptoombestrijding en verbetering van de kwaliteit van leven. De ombudsman deed ook de aanbeveling om te zorgen voor een blijvend aanspreekpunt voor patiënten.

Maar het ministerie van VWS informeerde de Tweede Kamer op 28 november 2025 over de aankomende afbouw van een groot deel van de taken van de door VWS gesubsidieerde nazorgorga- nisatie Q-support. De inzet van deze organisatie was dat patiënten de benodigde ondersteuning zouden gaan ontvangen binnen de reguliere structuren van het zorg- en welzijnsdomein. Het ministerie gaf aan dat Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 929, nr. 2 42 daar hard aan wordt gewerkt. De minister verwees daarbij ook naar de acties van het ministerie van SZW om de kennis over Q-koorts en andere «moeilijk objectiveerbare aandoeningen» bij UWV-verzekeringsartsen te vergroten. Vandaar dat vanaf 2027 de activiteiten van Q-support vooral betrekking zullen hebben op scholing van zorg- en welzijnsprofessionals en het informeren van patiënten. De Nationale ombudsman blijft ook in 2026 volgen hoe de omgang van de overheid met Q-koortspatiënten zich ontwikkelt. 1.6.4.5. Volledig digitale tolheffing kan negatief uitwerken voor burgers Sinds de opening van de Blankenburgtunnel in de A24 tussen Rotterdam en Vlaardingen betalen weggebruikers tol voor gebruik van deze tunnel. De tol bedraagt € 1,51 per rit. De inning verloopt volledig digitaal. Het systeem heet e-tol. Gebruikers van de tunnel kunnen een abonnement afsluiten, of binnen 72 uur na hun rit online met iDeal of creditcard betalen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ameland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/883c8a79-7832-4ba3-b652-674673f3da96?agendaItemId=ea5cabb7-278b-4eaa-a519-80ab2f5a2c8a