Bijlage Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Cultuur (historie), recreatie en toerisme De cultuurvisie is weer toekomstbestendig
• •
De uit de cultuurvisie voortkomende actieagenda wordt uitgevoerd Subsidieregelingen worden geactualiseerd
2025 Q4
• •
•
Het realiseren van de ambities en verzilveren van kansen uit de Erfgoedvisie Altena 2022-2027.
We voeren de acties uit de uitvoeringsagenda uit langs drie ambities: beschermen, verbinden en vieren.
58
2023-2027
Het Toekomstperspectief op kunst, cultuur, recreatie en toerisme 2025-2040 is vastgesteld. De subsidieverlening aan Stichting VVV Altena Biesbosch aangepast zodat het passend is bij het toekomstperspectief De subsidieregeling musea is vastgesteld door het college
Beschermen: • Er is gewerkt aan een verscherpt toezicht op onze monumenten en de bouwinspecteurs hebben een aanvullende monumentenopleiding afgerond. Verbinden: • Voor de Rijksmonumentale Gevangenpoort in de Vesting is intern een verkenning gestart naar een meer maatschappelijke invulling. • De verzameling van Grietje Post is tentoongesteld op diverse maatschappelijke locaties in Werkendam. Vieren:
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan? •
•
•
We inventariseren en waarderen (wegen) voor het hele gemeentelijke grondgebied de cultuurhistorische waarden en vormen op basis hiervan beleidsuitgangspunten voor het vervolg.
We vormen samen met de kerkeigenaren een visie op de kerkelijke gebouwen binnen de gemeente Altena. We verkrijgen inzicht in het recreatief gebruik, en de impact daarvan, in Nationaal Park de Biesbosch, de schil rondom de Biesbosch en de rest van de gemeente Altena
•
•
We stellen een digitale kwaliteitsatlas op. Deze atlas bevat een inventarisatie en waardering van landschappen, structureren, elementen en objecten. We onderzoeken of we deze kwaliteitsatlas ook voor iedereen digitaal kunnen ontsluiten.
Q1 2025
De cultuurhistorisch waardevolle panden zijn geïnventariseerd en samen met de NATO brugpijlers uit de Koude Oorlog aan de conceptkaart toegevoegd.
•
We vertalen de ambities zoals in 2024 in de kerkenvisie zijn vastgesteld in een uitvoeringsagenda.
2025
•
Fase 1 van bestemmingsmanagement, het kwantitatieve onderzoek met inzichten in de piekmomenten wordt afgerond. De raad wordt geïnformeerd over de resultaten.
Q3
•
Fase 2: het kwalitatief onderzoek waarin bezoekers, inwoners en ondernemers zijn bevraagd over hun ervaringen met de Biesbosch wordt afgerond en geanalyseerd.
59
•
Met de pilot QRfgoed zijn de volgende verhalen uit de erfgoedvisie beleefbaar gemaakt: Eten op de plank (molen fietsroute) en Wassend water (podcast Biesbosch). Het Oorlogsmuseum Altena heeft tijdelijk haar deuren geopend in Wijk en Aalburg. In de zoektocht naar een permanente locatie zijn er meerdere locaties verkend. Samen met Erfgoed Altena is een erfgoedcafé georganiseerd over mogelijk toekomstig Post ’65 erfgoed.
Dit onderzoek wordt aansluitend op de kwaliteitsatlas uitgevoerd. De Uitvoeringsagenda kerkenvisie 2025-2028 is door het college vastgesteld. •
• Q4
De resultaten van de nulmeting zijn besproken met betrokken partijen. De duiding van de data heeft echter meer tijd in beslag genomen, waardoor de afronding van de nulmeting vertraging heeft opgelopen. De verwachting is dat de resultaten in het eerste kwartaal van 2026 gereed zijn. Fase 2 is in volle gang. De vraag- en aanbodanalyse is opgeleverd en inwoners van de gemeente Altena en Drimmelen zijn bevraagd voor het druk- en draagkrachtonderzoek. Het project heeft vertraging opgelopen omdat we
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan? meer tijd nodig hebben om bezoekers van het Nationaal Park te kunnen bevragen in het hoogseizoen. Dat doen we in 2026.
Inwoners en bezoekers worden op een interactieve en digitale wijze geïnformeerd over de historische parels van Altena via QR-codes.
•
•
De molens in Altena worden voorzien van een QR-code met cultuurhistorische informatie en verhalen De vaarroute voor QRfgoed wordt verder uitgewerkt en gerealiseerd
Q1
•
De QRfgoed molentocht is geopend.
Q2
•
De podcast over de Biesbosch is gelanceerd. Bij verschillende startlocaties in de gemeente Altena, Drimmelen en Dordrecht staan informatieborden met een QR-code en in de rest van het gebied zijn kleinere borden te vinden met QR-code. Deze kleinere borden hangen ook bij aanlegplekken in en aan het water zodat het verhaal van de Biesbosch ook beleefd kan worden vanaf het water tijdens het varen. De QRfgoed-projecten zijn geëvalueerd. De raad wordt hierover geïnformeerd in het eerste kwartaal van 2026.
• •
We meten en evalueren het gebruik van de QR-codes en komen op basis daarvan met een voorstel voor het vervolg/verdere uitrol.
Q4
Strategisch accommodatie- / vastgoedbeleid Effectief en efficiënt beheer en/of onderhoud van ons vastgoed.
•
Na de eerste fase (inventarisatie) leveren we in de eerste helft van 2025 een concreet afwegingskader, toetsing van de maatschappelijke accommodaties aan dit kader en een voorstel voor (lange termijn) investeringen in ons maatschappelijk vastgoed.
60
2025
•
Er is gestart met het opstellen van een algemeen beleidskader voor maatschappelijke accommodaties.
•
Er is gestart met het opstellen van de businesscases voor renovatie/vervanging van sporthal De Crosser en sporthal De Jager.
•
Er is gestart met het opstellen van een zwemvisie voor de zwembaden in Altena.
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
•
2024-2026
Uitbreiding, verduurzaming en renovatie d’Alburcht
61
Status
Wat hebben we gedaan? •
De aannemer is in Q2 2025 gestart met de werkzaamheden. In Q2 van 2026 zullen de werkzaamheden worden afgerond.
3.3 Beleidsindicatoren Altena
Nederland
Functiemenging (%) (2024) *
49,0
54,5
Vestigingen (van bedrijven) (per 1.000 inwoners 15-64 jaar) (2024)
190,5
191,4
De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Altena
Nederland
Absoluut verzuim (per 1.000 leerlingen) (2024) *
7,1
6,7
Relatief verzuim (1.000 leerlingen) (2024) **
14
28
Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers) (%) (2024)
1,7
2,3
* **
Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en / of kwalificatie plichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen / praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend.
Niet-sporters (%) (2024) *
Altena
Nederland
50,7
42,5
Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl d.d. 14 april 2026
62
3.4 Financieel
overzicht
03. Veelzijdig Altena (bedragen x € 1.000)
Lasten Baten
21.253 N 4.201 V
Begroting 2025 voor wijziging 18.281 N 4.397 V
Saldo programma
17.052 N
13.884 N
15.614 N
15.933 N
319 N
Mutaties reserves
5.474 V
495 N
183 V
84 N
267 N
11.578 N
14.379 N
15.431 N
16.016 N
585 N
Resultaat van lasten en baten
Realisatie 2024
Begroting 2025
Realisatie 2025
Verschil
19.588 N 3.974 V
20.008 N 4.075 V
420 N 101 V
na wijziging
Verschillenanalyse Afwijking V/N x € 1.000
Omschrijving 3. Veelzijdig Altena 2.3 - Recreatieve havens
2 V
Diverse kleine verschillen.
2 V
3.1 - Economische ontwikkeling
19 N
Diverse kleine verschillen.
19 N
3.2 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur
- V
Diverse kleine verschillen.
- V
3.3 - Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen
12 V
Diverse kleine verschillen.
12 V
3.4 - Economische promotie
90 V
Op basis van de ramingen van SVHW is de opbrengst van de toeristenbelasting in de Tweede Bestuusrapportage 2025 naar beneden bijgesteld. Uiteindelijk blijkt de opbrengst van de toeristenbelasting in 2025 toch hoger te zijn. Diverse kleine verschillen.
72 V
18 V
4.1 - Openbaar basisonderwijs
26 N
Diverse kleine verschillen.
26 N
4.2 - Onderwijshuisvesting
42 V
Door hogere onderzoekskosten voor onderwijs- en maatschappelijke accommodaties, hogere belastinglasten, stijgende huurlasten en extra kosten door schades aan schoolgebouwen is in 2025 sprake van een overschrijding van het budget met € 176.000. Hogere uitgaven door meer schoonmaakactiviteiten onder andere door verbouwing en gebruik van extra ruimte.
63
176 N
60 N
Omschrijving Omdat er in 2025 vertraging is opgetreden bij een aantal nieuwbouwprojecten en een groot deel van de investeringslasten doorschuiven naar 2026 en verder zijn de afschrijvingslasten in 2025 € 500.000 lager dan begroot. In het krediet voor de nieuwbouw van het Fundament is een bedrag opgenomen voor tijdelijke huisvesting. Omdat deze kosten niet mogen worden geactiveerd zijn in de jaarrekening in de exploitatie verantwoord. 4.3 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken
Afwijking V/N x € 1.000 278 V
36 N
Diverse kleine verschillen.
36 N
5.1 - Sportbeleid en activering
16 N
Diverse kleine verschillen.
16 N
5.2 – Sportaccommodaties
465 N
De lasten van het onderhoud van kleedruimtes zijn hoger uitgevallen doordat bij de werkzaamheden is geconstateerd dat aanvullend ook herstelwerkzaamheden aan de riolering uitgevoerd moesten worden. De dakbedekking van ‘t Buitenhof is vervangen en daarbij zijn extra isolatiewerkzaamheden uitgevoerd. De kosten waren niet begroot. Daarnaast hebben aanvullend onderzoek en onvoorzien schilderwerk tot hogere kosten geleid. Tegenover de hogere kosten voor deze aanvullende werkzaamheden staat ruimte in het budget voor beheer van overige gebouwen. Zie de toelichting in programma 1 bij taakveld 0.3. De kosten voor het groot onderhoud van de sportvelden zijn hoger uitgevallen dan geraamd. De aanbesteding pakte nadelig uit (€ 46.000 N). Daar staat tegenover dat een deel van de specifieke uitkering sport (voor compensatie van betaalde BTW) aan deze onderhoudspost is toegevoegd. Hierdoor is er € 141.000 als voordeel geboekt bij het groot onderhoud. Eventuele verschillen rond het groot onderhoud worden verwerkt via de daarvoor ingestelde bestemmingsreserve. Daarnaast is er een nadeel van € 48.000 ontstaan bij de subsidies aan sportverenigingen, omdat de indexering hoger uitviel dan in de begroting was voorzien. Per saldo leiden deze ontwikkelingen tot een voordeel van € 53.000.
Op basis van het collegebesluit van 25 maart 2025 is aan zwembad Werkina een aanvullende incidentele bijdrage toegekend. Deze bijdrage is bedoeld voor noodzakelijk onderhoud en om voldoende exploitatiemiddelen beschikbaar te hebben zodat het zwembad geopend kan blijven. De exploitatievergoeding voor Optisport wordt conform de overeenkomst jaarlijks geïndexeerd. Met deze indexering is in de raming onvoldoende rekening gehouden, waardoor het budget is overschreden. Diverse kleine verschillen. 5.3 - Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Diverse kleine verschillen.
71 N
199 N
53 V
77 N
77 N
94 N 73 V 73 V
5.4 - Musea
4 V
Diverse kleine verschillen.
4 V
64
Afwijking V/N x € 1.000 4 V
Omschrijving 5.5 - Cultureel erfgoed Er is sprake van een voordeel van € 51.000 bij torens en uurwerken (monumenten). Het groot onderhoud aan de torens is wel uitgevoerd, één termijnfactuur van circa € 25.000 is echter nog niet ontvangen. Deze kosten worden in 2026 verwerkt. Daarnaast is per 1 januari 2025 een verplichting van € 20.000 opgenomen voor de cartouche van ’t Oude Raedthuys. De daadwerkelijke kosten drukken echter op een andere kostenplaats. Verder is ruim €10.000 meer subsidie ontvangen dan vooraf was geraamd. Diverse kleine verschillen. 5.6 – Media
51 V
47 N 3 V
Diverse kleine verschillen.
3 V
5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie
14 V
Diverse kleine verschillen.
14 V
Mutaties reserves programma 3 0.10 - Mutaties reserves
267 N
Het geplande onderhoud aan de accommodaties De Crosser in Werkendam en Campus in Hank is doorgeschoven naar 2026. Om deze reden vindt ook de onttrekking aan de reserve in 2026 plaats. Dit betekent in 2025 een nadeel van € 181.000. De aanbesteding van het onderhoud van de sportvelden viel hoger uit. Daarnaast is een deel van de specifieke uitkering Sport (ter compensatie van betaalde btw) toegevoegd aan deze onderhoudspost. Verschillen in het groot onderhoud worden verrekend via de daarvoor bestemde bestemmingsreserve. Hiermee ontstaat per saldo een nadeel van € 76.000. Diverse kleine verschillen. Eindtotaal
181 N
76 N
10 N 585 N
65
P rogramma 4. Duurzaam Altena Portefeuillehouder
Thema
Wethouder Sheikkariem
Omgevingswet
Wethouder Sheikkariem
Integrale aanpak Veense Put
Wethouder van Ooijen
Arbeidsmigranten
Wethouder Schipper
Duurzaamheid
Wethouder Tanis
Wonen
Wethouder Schipper
Circulair voedselsysteem
Wethouder Schipper
Afval en grondstoffen’
*Wethouder Sheikkariem is portefeuillehouder Omgevingswet en ruimtelijke plannen
4.1 Beleid Omgevingswet Omgevingsplan In 2025 is een concept regelbibliotheek opgezet. Dit is een belangrijke bouwsteen voor de opbouw van ons Omgevingsplan Altena, dat eind 2031 gereed moet zijn. Altena neemt actief deel, waaronder stuurgroeplid, aan de intergemeentelijke samenwerking ‘Samen bouwen met Partners in Regio’s aan Omgevingsplannen in Nederlandse Gemeenten’ (SPRONG). Deze samenwerking vindt plaats onder leiding van de VNG en ook de provincie en de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant doen mee. Samen stellen we diverse sets regels op. Bij SPRONG lopen we op onderdelen vooruit. Daarom worden we uitgenodigd om over onze aanpak in Altena een toelichting te geven. Voor het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) zijn enkele interne collega's opgeleid tot specialist DSO, hiermee kunnen we als gemeente zelf alle aspecten van ons Omgevingsplan, Omgevingsprogramma’s en de Omgevingsvisie digitaal verwerken. Ook zijn de eerste wijzigingen van het (tijdelijk) Omgevingsplan in voorbereiding. Omgevingsprogramma’s (programma’s onder de Omgevingswet) Als tijdelijke tussenstap en in goed overleg met de griffie is een werkwijze bepaald die de betrokkenheid van de raad bij de programma’s versterkt en goed aansluit op de kerninstrumenten van de Omgevingswet.
Deze werkwijze gebruikt het aanbieden en laten vaststellen van een ‘programmakader’ door de raad, op grond waarvan het college vervolgens het omgevingsprogramma kan op- en vaststellen.
66
In 2025 stelde de raad de eerste programmakaders onder de Omgevingswet vast (Veense Put, Kader voor wonen, welzijn en zorg). Dit is een belangrijke basis voor de programmakaders die nog volgen. Deze programmakaders worden later verwerkt bij de actualisatie van de Omgevingsvisie. In 2025 is de hoofdstructuur voor alle omgevingsprogramma’s vastgesteld en een doorkijk gegeven naar de ontwikkeling van (deel)programma’s. Ook het eerste omgevingsprogramma is in 2025 vastgesteld (Programma Woudrichem-Zuid). De geleerde lessen rond de Omgevingswet en het DSO zijn gedestilleerd en in een handboek voor de volgende programma’s opgenomen. Veense Put In het dossier Veense Put zijn belangrijke stappen gezet in 2025. Met alle betrokken stakeholders (Vereniging Veense Put, Provincie, Waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat) zijn gesprekken gevoerd en afspraken gemaakt om tot een breed gedragen transformatieopgave van het totale plassengebied te komen. In de verdere uitwerking daarvan zijn op hoofdlijnen de uitgangspunten voor alle deelgebieden opgesteld, welke de opmaat vormen tot het maken van verdere maatwerkafspraken met Rijkswaterstaat en de basis leggen voor het op te stellen omgevingsplan. Daarnaast heeft de raad als belangrijke mijlpaal het programmakader vastgesteld, waarmee u het college de kaders heeft meegegeven waarop het omgevingsprogramma verder wordt uitgewerkt.
In het omgevingsprogramma krijgt het zogenoemde ‘kostenverhaal’ een plek en zijn de benodigde maatregelen ten behoeve van de toekomstige gebiedstransformatie uitgewerkt. Hiermee is de basis gelegd voor de toekomstige transformatie van plassengebied de Veense Put, waarbij de belangrijkste opgave ligt in het normaliseren van bestaande bebouwing en het, onder voorwaarden, toestaan van permanente bewoning. Arbeidsmigranten In 2025 is opdracht gegeven voor een nieuw behoefteonderzoek huisvesting arbeidsmigranten Altena tot 2030, zoals afgesproken met de raad. De uitkomsten en aanbevelingen van dit onderzoek worden uiterlijk 1 juli 2026 gedeeld met de gemeenteraad. Afhankelijk van de uitkomsten van dit onderzoek en de evaluatie, kan worden overwogen om het beleid op bepaalde punten te actualiseren. Duurzaamheid Energiesysteem In 2025 is gewerkt aan verschillende acties die bijdragen aan de doelstelling om in 2046 CO2 neutraal te zijn. Op regionaal niveau heeft Altena actief deelgenomen aan de RES-samenwerking. In juni is het RPE-WBEB (RES2.0) vastgesteld en als uitwerking hiervan is een aanvang gemaakt met een gebiedsaanpak voor Altena (Energie-eiland) waarin we zoeken naar een goede balans tussen energievraag en de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet, in samenhang met ruimte, water en bodem.
Met onze integrale aanpak van de netcongestie in de Taskforce elektriciteit lopen we voorop in de regio. Netbeheerder Enexis participeert hierin. Met Enexis hebben we in 2025 een Intentieovereenkomst gesloten om de versnelling van netverzwaringen mogelijk te maken.
67
Warmtetransitie In 2025 zijn voorbereidingen getroffen voor een Programma Duurzaamheid & Energie, als verbreding van het verplichte warmteprogramma onder de omgevingswet wat eind 2027 moet worden opgeleverd. In 2025 zijn vorderingen gemaakt met de verkenning van groen gas uit mestvergisting, samen met onder andere ZLTO. Zo zijn locaties in beeld gebracht en zijn stappen gezet met de provincie in het wegnemen van belemmeringen met betrekking tot locatiekeuze en vergunningen voor stalaanpassingen. Met betrekking tot aquathermie is een projectleider aangesteld, om kansen op dit onderwerp samen met verschillende partners te concretiseren. Ook op het gebied van isolatie en besparing zijn stappen gezet. Meerdere VvE’s maken gebruik van ons ontzorgingsaanbod. Er is een start gemaakt met een nieuw en beter energieloket voor alle inwoners van Altena. Daarnaast is aan een externe partij opdracht verstrekt voor het ondersteunen van woningeigenaren bij het isoleren van de eigen woning, in combinatie met de uitvoering van de gemeentelijke subsidie Lokale Aanpak Isolatie die in december is vastgesteld. Hierbij is specifieke aandacht voor de lagere inkomens. De subsidie verlaagt financiële drempels voor woningeigenaren die hun woning willen isoleren. Met dit meerjaren ontzorgingsprogramma geven we uitvoering aan spoor A en B uit de Warmtevisie.
Een belangrijke randvoorwaarde om het na-isoleren van woningen voor woningeigenaren gemakkelijker te maken, is het Soorten Management Plan (SMP). Voor het SMP zijn in 2025 enkele vleermuisonderzoeken gedaan in de openbare ruimte ter voorbereiding op het uitgebreide veldwerk dat in 2026 wordt uitgevoerd. Daarnaast is een start gemaakt met het realiseren van de compensatieopgave voor Natuur Vriendelijk Isoleren (NVI). De actie met ‘energiefixers’ voor de bestrijding van energiearmoede is succesvol geweest en is medio 2025 geëindigd. In totaal hebben 1.045 huishoudens gratis energiebesparende producten en energieadvies ontvangen. Energiehubs Om de samenwerking op bedrijventerreinen te vergroten en zo tot verduurzaming en slimme oplossingen te komen (energiehubs) is tijdelijk een aanjager aangesteld. Deze aanjager bevordert de samenwerking en organisatiegraad op de Rietdijk in Giessen en de BIZ-businessparken Werkendam. In Werkendam heeft dit geresulteerd in een verkenning voor een energiehub. Hierbij wordt uitvoerig gekeken naar de verschillende energieprofielen om zo tot een eventuele match te kunnen komen. In Giessen ligt de focus voor nu op het vergroten van de organisatiegraad. Er wordt gewerkt aan de voorbereiding voor een BIZ als eerste stap richting het opzetten van een energiehub.
CO2 footprint gemeentelijke organisatie In 2025 is de CO2-voetafdruk van de gemeentelijke organisatie weer gemonitord aan de hand van de CO2 Prestatieladder en is de certificering op niveau 3 verlengd. Wonen Medio 2025 gaf de gemeente het Woonkatern Altena uit. Een katern bij het Altena Nieuws waarin inwoners worden meegenomen in verschillende facetten van woningbouw / volkshuisvesting.
68
De raad stelde in de vergadering van 28 oktober 2025 het ‘Kader voor wonen, welzijn en zorg’ vast. Dit kader vormt de bouwsteen voor het Volkshuisvestingsprogramma (opvolger Woonvisie). De raad geeft hierop in 2026 zijn wensen en bedenkingen, waarna het college dit programma kan vaststellen. Het kader en het programma zijn tot stand gekomen via participatie en mede gebaseerd op regelgeving van rijk, provincie en regio. In het Volkshuisvestingsprogramma is een specifiek voor Altena opgestelde prognose opgenomen, die periodiek in afstemming met de provincie wordt geëvalueerd en zo nodig aangepast. In december 2025 ondertekenden de gemeente en de beide woningcorporaties de Prestatieafspraken 2026-2027. Hierin liggen de afspraken vast over de uitvoering van gemeentelijk woonbeleid en de raakvlakken daarvan voor corporaties. In 2025 is een nieuwe woningbouwmonitor in gebruik genomen. Met deze monitor verschaffen we eenvoudiger inzicht in de zachte plancapaciteit (plannen die nog niet zijn vastgesteld) en harde plancapaciteit (plannen die zijn vastgesteld en eventueel al in aanbouw zijn). We kunnen daardoor de woningbouw in Altena beter monitoren en sturen. Doel is om plannen en projecten zo snel mogelijk ‘hard’ te maken (vaststellen en bouwen). In 2025 zijn 208 woningen opgeleverd, waarvan 117 woningen door ontwikkelaars en corporaties zijn gerealiseerd.
De overige woningen zijn door particulieren gebouwd. De raad stelde in mei 2025 de Dorpsstrategie Almkerk vast, waarmee richting wordt gegeven aan de ruimtelijke ontwikkeling van Almkerk op het gebied van wonen, sport en voorzieningen. Het college besloot actief door te pakken en sloot in december 2025 een koopovereenkomst voor de aankoop van circa 37 hectare grond voor de woningbouw ten zuidwesten van Almkerk. De raad stelde op 16 december 2025 het benodigde investeringsbudget voor deze aankoop beschikbaar. De kernstrategieën voor Woudrichem en Oudendijk hebben een proces doorlopen waarbij via een Gebiedsagenda, wensen en bedenkingen en participatie toe is gewerkt naar een kernstrategie voor elk van beide kernen. Deze kernstrategieën worden in de eerste helft van 2026 ter vaststelling aangeboden aan de raad. Met deze strategieën en de Visie Werkendam-Noord leggen we een goede basis voor toekomstige woningbouw. Verder verstrekte Altena in 2025 in totaal 40 startersleningen, wat bevestigt dat er in Altena behoefte blijft aan deze lening. Altena heeft op bestuurlijk en ambtelijk niveau een trekkende rol gehad bij de totstandkoming van de Toolbox Brabantse Dorpenstrategie. Deze Toolbox vormt een gereedschapskist vol met inspiratie, instrumenten en voorbeelden om de Brabantse dorpen leefbaar en vitaal te houden.
Circulair voedselsysteem Het programma circulair voedselsysteem is een samenwerkingsprogramma, waarbij we met onze partners invulling geven aan het programma en zoeken naar (co)financiering voor de verschillende projecten en plannen. Zo is in 2025 de subsidieaanvraag GLB Kennis en Informatie ingediend met een verwachte beschikking in Q1 2026. Deze middelen dragen mede bij aan de verdere doorontwikkeling van het ondersteuningsnetwerk, het transitielab en de masterclass korte keten .
69
Een ander voorbeeld van inzetten van externe financiering zijn de twee Regiodeal projecten ‘Gezonde bodem voor meer vitaliteit’ en ‘Plantaardig van boer tot bord’. Ten behoeve van de Polder van de Toekomst is via de regeling Samenwerking Integrale Gebiedsontwikkeling in 2025 subsidie aangevraagd voor vier deelprojecten (landinrichting 2.0, mestadditieven, gemengd bedrijf 2.0 en biodiversiteitsmaatregelen). De beschikking wordt verwacht in Q2 2026. Het project gezonde en circulaire kantine en catering is in Q4 2025 afgerond. Tastbare interventies en aanpassingen in aanbod en uitstraling van de kantine leiden tot andere voedselkeuzes van gebruikers. In 2025 is het thema circulaire economie verkend; de resultaten worden verwerkt in een ontwikkelperspectief dat in Q1 2026 wordt opgeleverd. Afval en grondstoffen In 2025 is met de gemeente Breda een overeenkomst gesloten voor de huishoudelijke afvalinzameling en aanhorige werkzaamheden vanaf 1 januari 2026. Dit nadat uit een uitgevoerde partnerselectie Breda als meest geschikte partij naar voren was gekomen en de wensen en bedenkingen van de gemeenteraad zijn meegenomen in de besluitvorming. De regionale samenwerking voor wat betreft circulariteit heeft in 2025 nader vorm gekregen met wisselend resultaat hetgeen inherent is aan het pionierswerk dat hier verricht wordt.
70
4.2. Doelenbomen Duurzaam Altena Doelstelling is behaald / Op koers om doelstelling te behalen. Bijsturing nodig om doelstelling te behalen. Nog geen actie ondernomen of forse bijsturing nodig om doelstelling te behalen.
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan?
Omgevingswet Toepassen van de regels en werken naar de doelen van de Omgevingswet.
•
Raad betrekken bij en laten besluiten over keuzes bij verdere opbouw van Omgevingsplan Altena.
2025-2031
•
Op verschillende momenten is de raad betrokken bij de verschillende instrumenten van de omgevingswet (structuur programma’s, afsprakenkader omgevingswet, programmakaders). Een traject waarin de raad wordt betrokken bij het wijzigen van het omgevingsplan is voor 2026 in voorbereiding. Dit als voortzetting van de raadswerkgroep Omgevingswet.
•
Toepassen van afspraken (december 2023) bij de programmastructuur over raadsbetrokkenheid.
2025 en verder
•
Het college heeft verschillende ‘programmakaders’ in voorbereiding, nadat hierover tussen college en griffie een werkwijze is bepaald (afsprakenkader omgevingswet). In de Begroting 2026 is dat in paragraaf 4.1 aangekondigd en toegelicht. De programmastructuur is op 18 juni 2025 vastgesteld.
•
Raad informeren over nieuw tijdpad op basis van de gedane ombuigingen in juli 2024, eerste ervaringen en nieuwste inzichten.
2025
•
In een RIB van 11 juli 2025 heeft het college de motie over de omgevingsdialoog beantwoord.
71
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
•
2025 en verder
•
In de P&C-cyclus wordt steeds de voortgang beschreven.
Raad monitorresultaten aanbieden.
Status
Wat hebben we gedaan?
Veense Put De ruimtelijke, juridische en feitelijke situatie op de Veense Put op rechtvaardige wijze in overeenstemming met elkaar brengen.
•
Met de eigenaren sluiten we anterieure overeenkomsten met het oog op de realisatie van de gewenste kwaliteitsverbetering en het mogelijk maken van permanente bewoning op de Veense Put.
2025 en verder
•
De raad stelde in het najaar de kaders vast van het programma Veense put (Raadsvoorstel Programmakader Veense Put). De raad werd met een RIB geïnformeerd over de stand van zaken gebiedsgericht programma voor de Veense Put. Het sluiten van anterieure overeenkomsten gebeurt bij het opstellen van het voorontwerp omgevingsplan.
•
Aansluitend wordt een wijziging van het Omgevingsplan voorbereid.
2025 en verder
•
Het omgevingsplan bestaat uit een combinatie van regels: Beleidslijn grote rivieren, Maatwerkafspraken en regels gemeente Altena; De raad heeft het ‘programmakader’ voor het Omgevingsprogramma Projectgebied Veense Put vastgesteld. Het college stuurde in een RIB van 22 december 2025 informatie over de stand van zaken. De voorbereiding op het wijzigen van het Omgevingsplan vindt plaats in 2026.
Arbeidsmigranten We gaan op zorgvuldige wijze ruimte bieden aan de ontwikkeling van huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten.
Uitvoeren nieuw behoefteonderzoek arbeidsmigranten
2025
Dit onderzoek is in 2025 opgestart en is in uitvoering. Wordt in Q2 2026 afgerond.
Q1 2025 en verder
•
Duurzaamheid Uitvoering Warmtevisie Altena 2021.
•
We voeren de plannen uit die we voor spoor A en B van de Warmtevisie hebben opgesteld. Dit
72
Dit is een continu proces. De uitvoering verloopt volgens planning.
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan?
doen we in samenwerking met onder andere de woningcorporaties. •
We zetten ons in om belemmeringen voor verduurzaming van de Woudrichemse vesting en monumenten weg te nemen.
Q1 2025 en verder
•
Deze actie is afgerond.
•
We doen onderzoek naar mogelijkheden voor het lokaal toepassen van alternatieve warmtebronnen zoals groen gas en aquathermie.
Q1 2025 en verder
•
Het onderzoek naar de productie en toepassing van groen gas loopt. Dit wordt op onderdelen verder uitgewerkt. Met ZLTO en de provincie zijn hierover gesprekken gevoerd. Met betrekking tot aquathermie is in november een projectleider aangesteld.
•
We beginnen met de herijking van de Warmtevisie Altena (dit wordt een Warmteprogramma onder de Omgevingswet).
Q1 2025 en verder
•
De wettelijke deadline is een jaar verschoven naar 31 december 2027. Intern zijn voorbereidingen getroffen voor het opstellen van een programma Duurzaamheid&Energie. Dit is breder dan het verplichte warmteprogramma.
•
We stellen een SMP (soortenmanagementplan) op.
2025 – 2027
•
In 2025 zijn enkele onderzoeken gedaan in de openbare ruimte ter voorbereiding op het veldwerk dat in 2026 wordt uitgevoerd.
•
We realiseren een meerjaren ontzorgingsprogramma dat particuliere woningeigenaren helpt bij alles rondom het verduurzamen van de woning.
2025 – 2027
•
Gerealiseerd: In december 2025 is opdracht verstrekt aan Klimaatroute en Duurzaam Bouwloket voor het uitvoeren van een meerjarig isolatieprogramma. Dit programma gaat in januari 2026 van start.
•
We stellen een subsidieregeling op o.b.v. de Lokale Aanpak Isolatie.
2025 – 2026
•
Gerealiseerd: De gemeentelijke subsidieregeling LAI is in 2025 vastgesteld.
73
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan?
Openbare laadinfrastructuur.
•
We plaatsen openbare laadvoorzieningen. Dit op basis van de reeds gesloten concessieovereenkomst.
Doorlopend
•
In 2025 zijn 83 laadpalen geplaatst.
Altena energie-eiland.
•
We stimuleren het plaatsen van zonnepanelen op bedrijven(terreinen) en zetten ons in om op bedrijventerrein de Rietdijk een Smart Energy Hub op te zetten (met ondersteuning vanuit de RES).
Q1 2025 en verder
•
Het stimuleren van zonnepanelen op bedrijven(terreinen) wordt belemmerd door netcongestie. Een energiehub biedt daarin kansen. In 2025 is hiertoe een onderzoek gestart op zowel de Rietdijk als bij de BIZ businessparken Werkendam.
RES 2.0
•
We herijken de RES 1.0 naar RES 2.0 in 2025. Daarbij gebruiken we de systeemstudie Altena Energie Eiland.
Oplevering Q1 2025
•
Deze actie is afgerond.
•
In samenhang met de RES 2.0 houden we het Zonnekader Altena integraal tegen het licht
Q2 2025
•
Het zonnekader wordt in samenhang met de gebiedsaanpak onder het RPE-WBEB in 2026 tegen het licht gehouden.
De openbare verlichting uitvoeren in 100% LED.
•
In 2025 ronden we de vervanging van conventionele verlichting door LED-verlichting af.
2025
•
In 2025 zijn de laatste conventionele lichtpunten vervangen door LED. Hiermee is de doelstelling behaald om alle straatverlichting te voorzien van LED lampen.
Gebruikmaken van (alternatieve) vormen van energieopslag.
•
We doen onderzoek naar (alternatieve) vormen van energieopslag. Dit wordt uitgewerkt in de RES 2.0.
2025
•
Dit onderzoek vindt plaats binnen de RESsamenwerking en wordt afgerond in 2026.
Wonen Kaders formuleren voor de volkshuisvesting van en in Altena, gericht op het aanbieden van woonruimte voor inwoners (met een zorgvraag).
•
Vaststellen regionale Woonzorgvisie.
2025
•
De Woonzorgvisie regio Baronie is vastgesteld in de vorm van het Afsprakenkader wonen, welzijn en zorg regio Baronie.
•
Vaststellen volkshuisvestingsbeleid Altena (opvolger Woonvisie)
2025
•
De raad heeft het Kader Wonen, Welzijn en Zorg Altena in 2025 vastgesteld. Dit kader biedt, samen met de Omgevingsvisie, de basis voor het nog op te stellen Volkshuisvestingsprogramma wat in Q1
74
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan? 2026 voor wensen en bedenkingen wordt aangeboden aan de gemeenteraad
Het woonaanbod in de 21 kernen van Altena in 2030 is duurzaam, veelzijdig, kwalitatief, authentiek en passend bij de sociale cohesie van de kernen en de levensfase van de inwoners.
•
Uitvoeren van het Programmaplan Wonen.
2025-2026
•
De raad is tijdens de extra Altenaronde (24-06-2025) geïnformeerd over de voortgang van het Programma Wonen. In 2025 is uitvoering gegeven aan acties uit het Programma Wonen (Vergadering Tafel Ruimte 14-05-2024 Programma Wonen).
•
Opstellen dorpsstrategie Woudrichem.
2025
•
De kernstrategie Woudrichem is in 2025 voor wensen en bedenkingen (april 2025) aan de raad voorgelegd. De Kernstrategie Woudrichem wordt in Q1 2026 aangeboden aan de raad voor vaststelling. De Kernstrategie Oudendijk volgt eenzelfde proces en ontvangt de raad in Q1/Q2 2026 voor vaststelling.
•
Opstellen dorpsstrategie Sleeuwijk.
2025
•
Door vertraging op de strategieën voor Almkerk , Woudrichem en Oudendijk is de evaluatie voor kernstrategieën vertraagt. Deze evaluatie bepaalt mede of en hoe de Kernstrategie Sleeuwijk vorm krijgt. In Q1 2026 wordt daar een keuze over gemaakt.
•
Stimuleren bijzondere/innovatieve woonvormen.
2025
•
De formulering van spelregels voor het gemeentelijk stimuleringsfonds innovatie bouw- en woonvormen loopt vertraging op. Aan de verschillende opties hangen verplichtingen en randvoorwaarden vast. Dit vraagt nog een nadere verkenning en afweging.
•
Realiseren van 1 of 2 projecten met flexwoningen.
2025-2026
•
In Q3 2025 is een haalbaarheidsonderzoek gestart naar de mogelijkheden voor tijdelijke woonwijk WIJK in Sleeuwijk.
75
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan?
Circulair voedselsysteem Voortgang boeken op de weg naar een circulair voedselsysteem
Meer externe financiering voor het programma circulair voedselsysteem
•
Het verder uitbouwen en versterken van het ondersteuningsnetwerk voor agrarische ondernemers
2025 - 2028
•
Het ondersteuningsnetwerk is verder uitgebouwd en doorgezet en daarmee wordt een duurzame bijdrage geleverd aan de landbouw- en voedseltransitie.
•
Het faciliteren van transitielab en masterclass korte keten waarin de gemeente samen met gebiedspartijen concrete experimenten, projecten en onderzoeken uitvoert en belemmeringen wegneemt
2025 - 2028
•
In 2025 zijn er drie transitielabs georganiseerd over verschillende thema's voor voedseltransitie. Een nieuwe masterclass is vertraagd vanwege vertraagde toekenning subsidie.
•
Uitvoering geven aan het project gezonde en circulaire kantine en catering in samenwerking met MidZuid
2025
•
Het project gezonde en circulaire kantine en catering is in Q4 2025 afgerond.
•
Continuering van de actieve deelname aan de carbon farming pilot om de samenwerking tussen bedrijven en boeren in Altena te vergroten
2025 en verder
•
Vier agrariërs en vijf bedrijven nemen actief deel aan de carbon farming pilot.
•
Uitwerken van de verkenning van het thema circulaire economie voor Altena
2025
•
In 2025 is het thema circulaire economie verkend; de resultaten worden verwerkt in een ontwikkelperspectief dat in Q1 2026 wordt opgeleverd.
•
Uitvoering geven aan twee projectfiches ‘duurzaam bodembeheer’ en 'gezonde en plantaardige voeding’; onderdeel van het subsidieproces voor de Regiodeal WestBrabant Verkennen nieuwe kansen voor externe financiering van het programma circulair
2025 en verder
•
Uitvoering van Regiodeal projecten is gestart; middelen zijn uitgekeerd via regiokassier.
2025 en verder
•
Subsidie aanvraag GLB Kennis en Informatie is opnieuw ingediend; beschikking verwacht in Q1 2026. SIG-aanvraag (Samenwerking Integrale
•
76
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan?
voedselsysteem in samenwerking met onze subsidieadviseur Groeiende bewustwording bij onze inwoners over herkomst en gebruik van gezonde voeding
Gebiedsontwikkeling) is ingediend; beschikking verwacht (met vertraging) in Q2 2026
•
Organiseren 5e editie van ‘de Week van Ons Eten Altena’ (voorheen Dutch Food Week Altena)
2025
•
Met meer bezoekers is de Week van Ons Eten 2025 succesvol georganiseerd met een balans in beperkte inzet, middelen en maximale impact.
•
Uitvoering geven aan het communicatieplan van het programma circulair voedselsysteem, inclusief bewustwordingscampagne
2025 en verder
•
Het communicatieplan is uitgevoerd met twee bewustwordingscampagnes: voorkomen van voedselverspilling en lokaal & seizoensgebonden.
77
4.3 Beleidsindicatoren Altena
Nederland
Omvang huishoudelijk restafval (kg per inwoner) (2024) *
77
148
Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit (%) (2022)
25,5
32,5
Altena
Nederland
Vermogen zonne-energie (MW per 1.000 inwoners) (2024)
1,7
1,6
Energielabel woningen (percentage B of beter) (2025)
54,8
54,6
Altena
Nederland
Gemiddelde WOZ-waarde (x € 1.000) (2025)
401
398
Nieuw gebouwde woningen (per 1.000 woningen) (2024)
11,6
8,4
Demografische druk (%) (2025) *
77,9
70,7
* Exclusief milieustations (88 kg incl. milieustation)
* De som van het aantal personen van 0 tot 15 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot het aantal personen van 15 tot 65 jaar. Altena
Nederland
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (€) (2025)
925
957
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (€) (2025)
980
1.050
Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl d.d. 14 april 2026
78
4.4 Financieel overzicht 04. Duurzaam Altena (bedragen x € 1.000)
Realisatie 2024
Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie 2025
Verschil
Lasten
39.552 N
45.647 N
49.932 N
40.895 N
9.037 V
Baten
34.310 V
39.226 V
41.139 V
32.064 V
9.075 N
Saldo programma
5.242 N
6.421 N
8.792 N
8.830 N
38 N
Mutaties reserves
938 V
501 V
2.238 V
2.262 V
24 V
4.304 N
5.920 N
6.554 N
6.568 N
14 N
Resultaat van lasten en baten
Verschillenanalyse Afwijking x V/N € 1.000
Omschrijving 4. Duurzaam Altena 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie
71 N
Door de milde winter zijn de bladeren dit jaar langer aan de bomen blijven hangen. In plaats van één bladvalperiode vielen de bladeren in meerdere fases van de bomen. Hierdoor moest er vaker worden ingezet om blad te ruimen dan normaal. Dit heeft geleid tot hogere kosten voor extra inzet van personeel en materieel. Geen boombeheerder aanwezig waardoor er geen opdrachten worden uitgezet bij de buitendienst en het budget in 2025 niet uitgeput is Diverse kleine verschillen. 7.2 – Riolering
164 N
87 V 6 V 85 N
De onttrekking aan de voorziening riolering valt € 102.000 lager uit dan begroot. Dit komt doordat het kostendekkingspercentage van de rioolheffing in de realisatie hoger is uitgevallen dan was geraamd. Hierdoor was er minder dekking vanuit de voorziening nodig, wat leidt tot een nadeel in de exploitatie. Alle rioolreparaties zijn tijdig en conform de vastgestelde onderhoudsplanning uitgevoerd. Het betreft onder meer het herstellen van lokale beschadigingen aan rioolleidingen, het verhelpen van verzakkingen en klein civiel herstel dat voortkomt uit periodieke inspecties en meldingen vanuit de openbare ruimte. Door een gerichte voorbereiding, het bundelen van werkzaamheden en een efficiënte inzet van aannemers zijn de werkzaamheden doelmatig uitgevoerd. Daarnaast hebben zich geen onverwachte calamiteiten voorgedaan, waardoor regulier onderhoud binnen het beschikbare budget is gebleven. Diverse kleine verschillen. 7.3 – Afval
102 N
71 V
54 N 62 N
In de Begroting 2025 was uitgegaan van een onttrekking uit de voorziening reiniging, omdat het product afval op basis van de ramingen niet kostendekkend zou zijn. In de realisatie blijkt het product echter meer dan kostendekkend,
79
254 N
Afwijking x V/N € 1.000
Omschrijving waardoor er geen onttrekking heeft plaatsgevonden, maar juist een storting in de voorziening moest worden gedaan. Het verschil tussen de begrote onttrekking en de gerealiseerde storting bedraagt € 254.000, wat leidt tot een nadeel in de exploitatie. De indexering van de inzet van MidZuid op de milieustations blijkt lager dan waarmee in de Begroting 2025 rekening is gehouden. Als gevolg van de recente verbouwing op milieustation Giessen zijn de onderhoudskosten lager uitgevallen dan begroot. Daarnaast zijn de inkomsten uit de afvalstoffenheffing op de milieustations zijn toegenomen. Per saldo leiden deze ontwikkelingen tot een voordeel van € 142.000. Op het milieustation is in 2025 minder groen aangeboden door onze inwoners. Dit heeft lagere kosten tot gevolg gehad. Diverse kleine verschillen 7.4 – Milieubeheer
142 V
61 V 11 N 99 V
De verwachting was dat in 2025 gestart kon worden met de projecten binnen het programma Circulair Voedselsysteem die onder de Samenwerking Integrale Gebiedsontwikkeling( SIG)‑subsidie vallen. De subsidie is echter pas in 2026 beschikbaar, waardoor ook de start van deze projecten is uitgesteld. Daarnaast zouden in 2025 enkele kleinere activiteiten op het gebied van de circulaire economie worden uitgevoerd. Het ontwikkelperspectief dat hiervoor nodig is, is in 2025 niet opgeleverd. Ook deze activiteiten schuiven daardoor door naar 2026. Voor de overheveling van het in 2025 niet bestede budget naar 2026 wordt een voorstel gedaan. Vertraagde planning van de uitvoering taken bodem waardoor de kosten pas later volgen. Diverse kleine verschillen. 8.1 - Ruimte en leefomgeving
61 V
69 V 31 N 68 N
In 2025 zijn hogere salariskosten doorbelast aan de exploitatie. Deze kosten hebben betrekking op ambtelijke begeleidingsuren voor ruimtelijke initiatieven van derden. De kosten worden pas in volgende jaren aan derden in rekening gebracht, waardoor in 2025 sprake is van een nadeel. Diverse kleine verschillen. 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerrein)
109 N
41 V 246 N
Hogere mutatie in de verliesvoorzieningen grondexploitatie (zie paragraaf Grondbeleid). Dit bedrag wordt gedekt door een onttrekking uit de reserve grondexploitaties (zie ook mutaties reserves). Afwaardering positieve voorraadwaarde voormalige schoollocatie Vlietstraat. Dit is het nettoresultaat van de verkoop minus de gemaakte kosten (zie ook onder mutaties reserves). Bij het project Langestraat zijn de projectkosten in 2023 geboekt als ‘nog te ontvangen’. Dat betekent dat we ervan uitgingen dat er later nog een factuur zou komen. In 2024 is de factuur voor deze kosten ontvangen. Op dat moment had de balanspost ‘nog te ontvangen’ moeten worden afgeboekt. Dat is toen
80
128 N
55 V
140 N
Afwijking x V/N € 1.000
Omschrijving abusievelijk niet gebeurd. In 2025 corrigeren we dit alsnog. We boeken de oude balanspost af en verwerken de kosten op de juiste manier in het project. Diverse kleine verschillen. 8.3 - Wonen en bouwen
33 N 396 V
De inkomsten uit bouwvergunningen vallen lager uit, omdat in de tweede helft van het jaar aanzienlijk minder aanvragen zijn ingediend en behandeld dan vooraf verwacht. Door ondercapaciteit, prioritering (uitstel) en langere doorlooptijden van projecten en inspanningen alsook onvoorziene compensatie in Decembercirculaire 2025 is een deel van het budget voor het themaprogramma Wonen in 2025 niet benut. Voorgesteld wordt het niet-bestede budget naar 2026 over te hevelen. Om de bouw van betaalbare woningen te versnellen stelt het Rijk aan gemeenten een financiële bijdrage beschikbaar (Realisatiestimulans). Per woning ontstaat een recht op subsidie van € 7.000. In 2025 is in Altena gestart met de bouw van 112 woningen. In totaal gaat het dus om € 784.000. Diverse kleine verschillen.
745 N
364 V
784 V
7 N
Mutaties reserves programma 4 0.10 - Mutaties reserves
24 V
Hogere mutatie uit de reserve grondexploitaties voor de dekking van de mutaties in de verliesvoorziening grondexploitaties (zie de toelichting bij taakveld 8.2 en de paragraaf Grondbeleid). In de Begroting 2025 was een onttrekking aan de reserve grondexploitatie geraamd ter dekking van algemene lasten in de grondexploitaties. Deze onttrekking heeft in 2025 niet plaatsgevonden (€ 50.000 N). Dekking afwaardering voorraadwaarde Vlietstraat (zie ook de toelichting onder taakveld 8.2). Diverse kleine verschillen. Eindtotaal
128 V
50 N
55 N 1 V 14 N
81
Programma 5. Bereikbaar Altena Portefeuillehouder
Thema
Wethouder Tanis
Uitwerken mobiliteitsvisie
Wethouder Tanis
Ontsluiting kern Werkendam
Wethouder Tanis
A27 en onderliggend wegennet
Wethouder Tanis
Openbaar vervoer, veer- en fietsverbindingen
Wethouder Schipper
Beheer van wegen, water, groen, riool en verlichting
5.1 Beleid Riolering In 2025 is uitvoering gegeven aan de eerste fase van het Water- en Rioleringsplan (WRP) 2025–2028. Het jaar stond in het teken van het opbouwen van een actueel kennisfundament, het uitvoeren van urgente beheer- en vervangingsopgaven en het voorbereiden van de planvorming voor het Systeemoverz.icht Stedelijk Water (SSW). Hiermee werken we toe naar goed onderbouwde, toekomstgerichte en maatschappelijk verantwoorde keuzes in de komende jaren. Urgente beheer- en verbeteropgaven We hebben in 2025 de noodzakelijke basis gelegd voor toekomstbestendig beheer van het stedelijk watersysteem: Maaien watergangen – voorbereiding nieuw bestek Het beheerkader is afgerond en vormde de basis voor het nieuwe bestek. Het conceptbestek is in het najaar opgesteld, intern afgestemd en aangevuld met benodigde hoeveelheden. Door de omvang van de dataverwerking in GeoVisia is beperkte vertraging opgetreden, maar het bestek ligt op koers voor afronding begin 2026. Uitvoeringsbeleid watergangen (oevers, beschoeiingen, duikers) In 2025 is gestart met het opstellen van een concept voor het oever- en watergangenbeleid als basis voor toekomstige HIOR-aanpassingen. Dit is in samenhang opgepakt met de ontwikkeling van de hemelwaterverordening. Het proces voor verdere uitwerking loopt door in 2026.
Dataverzameling en veldwerk Voor de vervangingsopgave en het toekomstige SSW was 2025 een belangrijk voorbereidingsjaar: Data-analyse riolering De uitvraag is opgesteld en uitgezet. De werkzaamheden van Jorrit (uitvoer) en Marco (coördinatie) zijn in 2025 grotendeels afgerond.
82
Veldwerk riolering Het veldwerk is uitgezet en in uitvoering, met beperkte vertraging door weersomstandigheden. De verwerking in GeoVisia is in 2025 gestart en loopt door in 2026. Veldwerk watergangen (t.b.v. SSW) De opdracht voor het inmeten van watergangen is uitgezet. Dit is gestart na de maaironde. Aanvullende opdrachten, onder meer voor baggerdata en duikers, zijn voorbereid. Verwerking gegevens in GeoVisia Er is in 2025 structureel gewerkt aan het verwerken van riolerings- en watergangdata. Dit vormt een essentieel fundament voor de SSW-modelberekeningen. Voorbereiding Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) Het SSW vormt een cruciaal onderdeel van het WRP. In 2025 zijn de eerste voorbereidende stappen gezet: - verzamelen en actualiseren van relevante gegevens voor de afvoerende-oppervlakkenkaart; - interne afstemming over scope, deelopleveringen en benodigde datasets; - eerste verkennende gesprekken met marktpartijen. Met deze stappen ligt het project op koers voor de uitvraag en modelopbouw in 2026–2027. Beleidsontwikkeling Hemelwaterverordening Er is een procesvoorstel opgesteld (Arcadis) en een vernieuwde projectstart gemaakt. Vanwege complexiteit en bestuurlijke impact is gekozen voor een gefaseerde aanpak, passend bij de draagkracht van de organisatie. De voorbereidingen voor interne afstemming zijn eind 2025 afgerond.
Overige beleidsproducten (2026–2028) Voor producten zoals het inspectie- en onderhoudsplan voor kunstwerken, meetplan riolering/grondwater en baggerbeheerplan zijn in 2025 voorbereidingen getroffen. Deze worden verder ontwikkeld in 2026 en verder, conform planning. Financiële verantwoording De werkzaamheden in 2025 zijn gedekt vanuit de rioolheffing. De investeringen in dataverzameling, voorbereiding van het SSW en planvorming zijn uitgevoerd binnen de financiële kaders van het WRP. Hiermee wordt de basis gelegd voor doelmatige besteding van middelen in de komende jaren. Voor de periode 2025–2028 is het doel dat we onze wettelijke taken uitvoeren en onze kennis vergroten, zodat we later goed onderbouwde, toekomstgerichte en maatschappelijk verantwoorde keuzes kunnen maken.
83
5.2 Doelenbomen Bereikbaar Altena Doelstelling is behaald / Op koers om doelstelling te behalen. Bijsturing nodig om doelstelling te behalen. Nog geen actie ondernomen of forse bijsturing nodig om doelstelling te behalen.
Wat willen we bereiken?
Uitwerking Mobiliteitsvisie.
Wat gaan we daarvoor doen?
•
•
Planning
Status
Uitwerking mobiliteitsvisie (projectnummering M1, M2 e.d. conform Mobiliteitsvisie) https://ap.lc/3qGTb Permanent Kernen en woongebieden verkeersveilig inrichten met voetganger en fietser als hoofdgebruiker (M1) Aanpak verkeersveiligheidsknelpunten tussen Permanent
modaliteiten ontwikkelen en uitvoeren (M2) Op orde maken kwaliteit hoofdnetwerk fiets (project F9) Deze eerste drie projecten (M1, M2 en F9) worden gedekt uit jaarlijkse exploitatiebudget (€ 335.000/jaar). Waar mogelijk wordt meegelift met de voorgenomen werkzaamheden in de openbare ruimte conform het Jaarplan Openbare Ruimte. Daar waar riool- en of weg(beheer)werkzaamheden plaatsvinden wordt bezien in hoeverre maatregelen voor verkeersveiligheid, -bereikbaarheid of leefbaarheid moeten plaatsvinden. Een en ander mede gebaseerd op informatie uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid en/of andere data.
Wat hebben we gedaan?
Dit (projecten M1 en M2) zijn twee acties waar permanent aandacht voor is. Waar problemen / knelpunten worden aangereikt (circa 750 meldingen in brede zin via Fixi/website), worden deze bezien en waar mogelijk opgelost.
•
•
Uitwerken onderdelen Verkeersvisie Hank (project M3) o Sluipverkeer Buitendijk Hank / Nieuwendijk (M3b; zie ook project A16)
84
Permanent
Op basis van de uitgevoerde inventarisatie en geanalyseerde knelpunten is het visiedocument Fietsvisie Altena 2040 voorbereid. Hierin zijn onder andere de ontbrekende schakels in het fietsnetwerk in beeld gebracht. Deze visie wordt in het eerste kwartaal van 2026 met de gemeenteraad gedeeld. Voor de uitvoering wordt een uitvoeringsplan opgesteld.
Q1/Q2 2026
M3b Sluipverkeer Buitendijk: het vastgestelde maatregelpakket wordt uitgewerkt en, waar mogelijk in combinatie met overige werkzaamheden, gerealiseerd De uitvoering van maatregelen is gestart in het vierde kwartaal 2025 en de voorbereiding van
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan? de fysieke maatregelen heeft plaatsgevonden. Deze worden in 2026 gerealiseerd.
o
o
o
o
Aanleg vrijliggend fietspad Jachtsloot Hank (M3c)
Route buitenom (tunnel Kurenpolderweg Hank uitdiepen) (M3e 1) Vrijliggend fietspad Kurenpolderweg (onder viaduct A27) (M3e 2)
Nieuwe verbinding KurenpolderwegNathalsweg Hank (M3f)
85
Medio 2026
tot en met 2029
tot en met 2029
M3c Fietspad Jachtsloot: Het ontwerpproces van een vrijliggend fietspad heeft geleid tot het loslaten van het plan om een vrijliggend fietspad naast de Jachtsloot te realiseren. Op grond van de verkregen inzichten uit het ontwerpproces is een notitie uitgewerkt hoe we aan het fietspad Jachtsloot een vervolg kunnen geven. M3e 1 Route buitenom (Uitdiepen tunnel): de voorbereidende fase is afgerond en de mogelijkheden voor de verdieping van de tunnelbak en omliggende infrastructuur zijn in beeld gebracht. Er zijn ook gesprekken gevoerd met de stakeholders. Voor de verdiepte ligging zijn de ontwerpuitgangspunten vastgesteld voor zowel het kunstwerk als de bijhorende infrastructuur. In 2026 worden de sectorale, ruimtelijke onderzoeken uitgevoerd. In 2026 verschaft Rijkswaterstaat duidelijkheid over de herijkte planning als gevolg van de gefaseerde aanpak uit 2025. Voor het vrijliggende fietspad langs de Kurenpolderweg (3e 2) tussen de Keizer Napoleonweg en onder het viaduct door zijn ontwerpuitgangspunten vastgesteld. Op basis hiervan wordt In 2026 een voorlopig ontwerp opgesteld en worden de ruimtelijke onderzoeken uitgevoerd. M3f Nieuwe Verbinding Kurenpolderweg – Nathalsweg: er is een principekeuze gemaakt voor de situering van deze nieuwe verbindingsweg.
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan? Uitwerking en realisatie vinden samen plaats met de verdiepte ligging en fietspad Kurenpolderweg.
o
o
•
•
•
Fietspad Kurenpolderweg (nabij recreatiepark) Hank (M3g)
tot en met 2029
Vrijliggend fietspad Nathalsweg te Hank (M3d)
Aanpak fietspad langs de Middenweg (M4). Planning afhankelijk van de voortgang van de procedures als planologische procedure, grondverwerving en dergelijke.
Zorg dragen voor toekomstbestendige veren (M5)
Aanpak recreatief verkeer opstellen en uitvoeren (M6)
Medio 2o26
2026-2028
Permanent
Permanent
86
M3g Fietspad Kurenpolderweg-west: dit project wordt integraal opgepakt met de projecten 3d en 3e. Het vrijliggend fietspad Nathalsweg Hank wordt integraal opgepakt met de projecten 3d, 3e en 3g. M4 Aanpak Middenweg Andel-Veen; In 2025 hebben we gewerkt aan een heroriëntatie van de opdracht om langs de Middenweg een vrijliggend fietspad tussen Andel en Veen aan te leggen. Dit heeft geresulteerd in een voorstel aan de raad in december 2025. Op 16 december 2025 heeft de raad besloten om de veiligheid op de fietsverbinding Andel-Veen te vergroten door het ontmoedigen van het gebruik van de Middenweg en de Veensesteeg tot aan de Zoutendijk door gemotoriseerd verkeer, door het nemen van passende fysieke of andere verkeersmaatregelen en af te zien van de aanleg van een fietsstraat op de Middenweg. M5 Toekomstbestendige veren Voor alle veerverbindingen is en wordt gewerkt aan het verkrijgen van betere en actuelere informatie over gebruikersaantallen en exploitatiecijfers en zijn afspraken vastgelegd. De uitvoering van deze werkzaamheden wordt vanaf 2026 verder vanuit de lijn georganiseerd. M6 Aanpak recreatiefverkeer betreft voornamelijk het beperken van de overlast van recreatief verkeer op dijklinten en in de Biesbosch. We kunnen dit
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Status
Wat hebben we gedaan? gedrag slechts in zeer beperkte mate beïnvloeden. Hiervoor is in 2025 geen separate inspanning op verricht.
•
•
•
Bepalen en inrichten regionale fietsnetwerk in Almkerk en Waardhuizen (F7)
Na 2026
Verkennen regionale fietsverbinding vanaf de Tol naar de Merwedebrug (F8)
Na 2026
Op orde maken hoofdnetwerk fiets (F9) 2025-2030
•
Ontwikkelen mobiliteitshubs in drie schaalniveaus (project O10)
2025-2040
87
F7 Bepalen en inrichten regionale fietsnetwerk in Almkerk en Waardhuizen is onderdeel van de Fietsvisie Altena 2040 welke is voorbereid. Het vervolg wordt overeenkomstig de inhoud van deze visie vormgegeven. De in 2024 uitgevoerde verkenning naar de aanleg van ‘doorfietspad’ / snelle fietsverbinding tussen de Tol en de Merwedebrug (F8) is meegenomen in de fietsvisie die is opgesteld. Op grond van de vaststelling van deze fietsvisie en het uitvoeringsplan wordt de snelfietsroute langs de A27 als inspanning opgepakt. F9 Hoofdnetwerk fiets wordt nadrukkelijk opgepakt in het kader van de motie “de Fiets op 1” van juli 2024. De in 2025 opgestelde fietsvisie, die in het eerste kwartaal 2026 wordt aangeboden aan de raad, vormt hiervoor de basis. Aanpakken van knelpunten wordt de komende jaren opgepakt overeenkomstig het uitvoeringsplan. Het ontwikkelen van mobiliteitshubs doen we in Altena op drie schaalniveaus. Op lokaal en regionaal niveau zijn wij in 2025 gestart met het verkennen van het plaatsen van fietskluizen, pakketkluizen en deelfietsen.
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
•
2024-2030
Ontwikkelen interregionale hub De Tol (project O11). In combinatie met ontwikkeling Werkendam Noord (A13) en Bus Rapid Transit
•
Wat hebben we gedaan? Het opwaarderen van de HUB De Tol (O11): Bij de interregionale hub de Tol zijn we in het vierde kwartaal gestart met de doorontwikkeling van de hub in het kader van de BRT-BGU (Bus Rapid Transit – Breda, Gorinchem, Utrecht). Bedoeling is om het samen met de provincie uit te werken plan op de nemen in het MIRT. De door Rijkswaterstaat aangekondigde herfasering van de werkzaamheden aan de A27 in combinatie met de ontwikkeling van Werkendam noord biedt andere/nieuwe kansen voor het realiseren van een HUB nabij de Tol.
Verkennen, uitbouwen en monitoren openbaar vervoer binnen Altena (O12)
Openbaar Vervoer O12 Rond de start van de nieuwe dienstregeling (6 juli 2025) hebben we het (bewaar)boekje Vervoer in Altena huis aan huis bezorgd. Daarmee is gewerkt aan de bruikbaarheid en begrijpelijkheid van het openbaar vervoer in Altena. Aangaande de betaalbaarheid onderzoeken we welke mogelijkheden er zijn om kortingspassen te introduceren voor diverse doelgroepen in onze gemeente.
Verbeteren verbinding Werkendam en A27 voor gemotoriseerd verkeer (A13).
Op basis van de vastgestelde gebiedsvisie Werkendam-Noord zijn in het vierde kwartaal 2025 uitgangspunten geformuleerd voor het op te stellen wegontwerp. Deze worden op 3 maart 2026 behandeld in de gemeenteraad. Op grond van besluitvorming op deze uitgangspunten wordt in 2026 een voorlopig ontwerp opgesteld. Dit vormt de basis voor planologische en privaatrechtelijke trajecten.
Permanent •
Status
88
tot en met 2030
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
•
Aanpak file knelpunt N267 (Kromme Nol) (A14).
tot en met 2027
De provincie heeft aangaande A14 Kromme Nol concrete stappen gezet betreffende de verdere voorbereidingen. Onder andere is, samen met de gemeente Altena, overleg gevoerd met de dorpsraden en de vertegenwoordigers van ZLTO/ACA/Cumela. In het najaar 2025 is een uitvoeringsovereenkomst opgesteld. Deze wordt in het eerste kwartaal 2026 ondertekend. Verwachte start uitvoering werkzaamheden is in voorjaar 2027.
•
Aangehaakt blijven bij reconstructie A27 (A15).
tot en met 2031
In het kader van de Slimme Aanpak A27 wordt zowel intern als regionaal als projectbreed (A27 HoutenHooipolder) samengewerkt aan de opgaven die de Verbetering A27 met zich meebrengt. Binnen deze samenwerking is gelobbyd in Den Haag om zowel ministerie van Infrastructuur en Waterstaat als Rijkswaterstaat te bewegen om maatregelen te nemen om hinder te beperken.
•
Aanpak sluipverkeer nabij kernen A27 op basis van het in 2023 uit te voeren onderzoek (A16).
2025- 2029
Om de overlast vanwege sluipverkeer tegen te gaan wordt het vastgestelde maatregelpakket uitgewerkt en, waar mogelijk in combinatie met overige werkzaamheden, gerealiseerd De uitvoering van fysieke maatregelen is gestart in het vierde kwartaal 2025 en de voorbereiding van de fysieke maatregelen heeft plaatsgevonden. Deze worden in 2026 verder gerealiseerd. Daarnaast worden grootschaliger ingrepen projectmatig opgepakt, onder andere vanuit het Jaarplan Openbare Ruimte. Maatregelen met een multidisciplinair karakter zoals reconstructies vragen tijd en worden op deze manier integraal uitgevoerd.
89
Status
Wat hebben we gedaan?
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
•
Verbeteren hoofdstructuur gemotoriseerd verkeer Tol-Woudrichem-de Rietdijk (N322/N267) in samenhang met amendement inzake mobiliteitsvisie aangaande verbinding Rietdijk – A27 van 22 juni 2021 (A17)
2024-2026
•
Op orde maken kwaliteit hoofdnetwerk auto met aandacht voor slimme voertuigen (A19)
Permanent
• •
Opstellen laadstrategie auto (G20). Opstellen laadstrategie fiets (G21).
Afgerond Afgerond
Projecten G20 en G21 gaan over verduurzamen van vervoer. Enerzijds de laadstrategie voor auto's (G20) en anderzijds laadpunten voor de elektrische fiets (G21). In 2025 zijn 83 laadpalen geplaatst.
•
Gedrag beïnvloeden met slimme marketing, educatie en gedragscampagnes (G22).
Permanent
Project G22 betreft de zogenaamde mensgerichte maatregelen: gedrag beïnvloeden via slimme marketing, educatie en gedragscampagnes. Deze maatregelen zetten we in bij de diverse inspanningen, bijvoorbeeld de aanpak van de hinder door sluipverkeer, de veilige fietsverbinding Andel-Veen en het verbeteren van het openbaar vervoer in Altena. In 2025 hebben we het meerjarenplan voor mensgerichte maatregelen opgepakt om onder meer educatie over verkeersveiligheid te geven via scholen. De verkeersexamens vormen hier een onderdeel van.
De planningen zijn afhankelijk van de voortgang van de procedures als planologische procedure, grondverwerving en dergelijke.
90
Status
Wat hebben we gedaan? Er zijn eerste ambtelijke overleggen geweest met provincie Noord-Brabant inzake verdere studie N322. Daarnaast hebben we de lokale opgave in beeld gebracht waarin ontwikkelingen van o.a. woningbouw en bedrijventerreinen leiden tot meer verkeersbewegingen en druk op de N322. In 2026 vervolgen wij het overleg met provincie NoordBrabant. Project A19 Op orde maken kwaliteit hoofdnetwerk auto met aandacht voor slimme voertuigen is nog niet actief opgepakt. We volgen vanaf de zijlijn de ontwikkelingen die hier spelen en haken waar nodig aan.