Bijlage IBK 2026-2029

Strategie De beleidsdoelen en ambities uit de beleidsvisie vertalen zich in de volgende beheerstrategie: Inspectie, monitoring en onderhoud  Inspectie, monitoring en onderhoud vindt plaats op basis van het Reinigings- en Inspectieplan. Dit plan wordt elke 5 jaar opgesteld en herijkt. De inspecties en monitoring van en onderhoud aan (de voorzieningen t.b.v.) de riolering gebeurt primair planmatig. Aanvullend worden werkzaamheden uitgevoerd o.b.v. meldingen. De activiteiten zijn inclusief frequentie en enkele nuances toegelicht in de navolgende tabel;  Aanvullend beschikt de gemeente over meetnetten via welke het functioneren van de riolering (waterstandmeters, debiet metingen en neerslagmeters), de grondwaterstanden en waterkwaliteit gemonitord kan worden. Dit is echter wel verouderde apparatuur van vóór de gemeentelijke fusie. De daadwerkelijke monitoring via deze meetnetten werkt niet automatisch en gebeurt handmatig. In de praktijk blijkt dat het huidige meetsysteem, mede als gevolg van ontbrekende of onbetrouwbare meetgegevens, onvoldoende inzicht biedt in het functioneren van de rioleringssystemen;  De gemeente heeft een onderzoeksinspanning o.b.v.

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie: o De gevolgen van klimaatverandering voor gemeente Altena (zijn reeds in beeld gebracht op de Klimaateffectatlas); o Het voeren van de risicodialoog met belanghebbenden; o Het opstellen van de klimaatadaptatiestrategie.

Objectblad Riolering

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

Objecten en voorzieningen

Leidingen vrijverval, mechanisch, drainage en duikers

Activiteit

Frequentie

Nuance

Opstellen reinigings- en inspectieplan

1x per 5 jaar

Reiniging en inspectie vindt plaats o.b.v. dit plan

Reiniging en inspectie Gemengd riool Reiniging en inspectie Vuilwater riool Reiniging en inspectie Hemelwater riool

1x per 10 jaar 1x per 10 jaar 1x per 20 jaar

Vrijverval riolering tot Ø160 wordt enkel o.b.v. meldingen geïnspecteerd en gereinigd

Reiniging Mechanisch riool

Op melding

Reiniging Drainages

1x per 4 jaar of op melding

Inspectie en reiniging Duikers

1x per 5 jaar, of gelijktijdig met baggeren watergang

Hoofdgemalen, inspectie en reiniging

1x per jaar 2x per jaar

Hoofdgemalen, Groot onderhoud

Indien nodig

Pompunits (mini-gemalen), inspectie en reiniging Vacuümbufferputten, inspectie en reiniging IBA’s, klasse 1, inspectie en correctief onderhoud

1x per jaar 1x per jaar 1x per jaar 1x per jaar 0x per jaar 1x per 2 jaar

IBA’s, klasse 2, inspectie en correctief onderhoud

1x per 2 jaar 2x per jaar

IBA’s, klasse 3, inspectie en correctief onderhoud Reinigen kolken en (lijn)goten

1x per jaar 1x per jaar 2x per jaar

Bij mechanische leidingen vindt geen inspectie plaats. Reiniging vindt in principe alleen plaats als een vermoeden bestaat op een verstopping. Enkele leidingen worden jaarlijks preventief doorgespoten. Bij deze leidingen is een lange verblijftijd van afvalwater bekend wegens de lange leidinglengte. Goed bereikbare drainages worden eens in de vier jaar gereinigd. Slecht bereikbare drainage heeft alleen reiniging naar aanleiding van meldingen. In de praktijk wordt deze frequentie niet gehaald. Streven is hiervoor een raamcontract op te zetten. Inspectie vindt alleen plaats indien daar aanleiding toe is. Duikers die belangrijk zijn voor het functioneren van het watersysteem in wijken waar in het verleden water in huizen is gekomen, worden eens in de 5 jaar gereinigd. Overige duikers worden gelijktijdig met het baggeren van watergangen of indien er een vermoeden bestaat op een verstopping gereinigd. Hoofdgemalen worden jaarlijks geïnspecteerd. Tweemaal per jaar vindt reiniging en correctief onderhoud plaats. Het is wenselijk om een differentiatieplan op te stellen o.b.v. onderhoudservaringen, om te bepalen of er gemalen zijn die waarvoor minder frequent onderhoud afdoende is. Planning en raming van groot onderhoud gebeurt op basis van het gemaalbeheersysteem. Pompunits worden jaarlijks geïnspecteerd en gereinigd. Vacuümbufferputten worden jaarlijks geïnspecteerd en gereinigd.

In principe vindt geen inspectie plaats bij IBA’s met laag rendement. Bij het afromen wordt bovenste laag vervuiling afgezogen t.b.v. het natuurlijke afbraakproces van fecaliën. Bij IBA’s met gemiddeld rendement wordt 2x per jaar afgeroomd. Bij het afromen wordt bovenste laag vervuiling afgezogen t.b.v. het natuurlijke afbraakproces van fecaliën. Bij IBA’s met hoog rendement wordt jaarlijks geïnspecteerd en correctief onderhoud uitgevoerd.

Vervanging & verbetering  De theoretisch technische levensduur voor de vrijvervalriolen is 60 jaar, voor persleidingen 60 jaar, voor schakelkasten 15 jaar, voor pompen 15 jaar en voor meetapparatuur 10 jaar;  Op basis van de daadwerkelijke kwaliteit van het object en de verwachte restlevensduur vanuit de inspecties wordt de afweging gemaakt voor reparatie, renovatie of vervanging. De maatregel wordt vervolgens op een meerjarenplanning voor de komende 5 jaar gezet. Deze planning wordt jaarlijks herijkt;  De kostenverdeling bij herbestrating wordt nader bepaald in overleg met wegbeheer;  Voor het bepalen van verbetermaatregelen in het rioolsysteem wordt gebruik gemaakt van een rekenmodel dat de waterstroming nabootst. Het merendeel van de modelberekeningen is echter niet meer actueel. De meeste modelberekeningen dateren van vóór 2010, waarbij alleen de afvoercapaciteit van de ondergrondse voorzieningen is getoetst op het reguliere functioneren en niet op extreme neerslagsituaties zoals deze met het huidige en toekomstige klimaat steeds frequenter voorkomen. De actualiteit van het areaal sluit niet meer aan bij de gegevens zoals deze zijn gebruikt bij de bestaande modelberekeningen. Hierdoor kunnen verbetermaatregelen met minder zekerheid worden genomen. Dit wordt in uit te voeren Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) trajecten opgenomen en geactualiseerd;

Objectblad Riolering

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025



Doel is om in 2050 klimaatbestendige riolering te hebben. Om aan deze doelstelling te voldoen wordt modelmatig onderzocht waar knelpunten in de huidige situatie zitten voor zowel de ondergrondse als bovengrondse afvoercapaciteit van de rioolsystemen, het maaiveld en het oppervlaktewatersysteem. De gevonden knelpunten worden meegenomen in de visie naar een water robuust Altena om op termijn aan te pakken. Bij nieuwe situaties dient te worden aangetoond dat het ontwerp voldoet aan de eisen. Zie tevens navolgende tabel. Indien een eigenaar niet in staat is om op eigen terrein te voldoen aan deze eisen, kan deze de verplichtingen afkopen via de Waterbergingsbank. Via deze financiële constructie kan de gemeente doelmatige bergingsmaatregelen treffen op die locaties waar dit het meest effectief is en waar meerwaarde kan worden gecreëerd. Aanpak Vesting Woudrichem(vervangingsopgave) staat de komende jaren breed gedragen op de agenda. De openbare ruimte in de vesting van Woudrichem is toe aan een integrale vervanging. De huidige riolering is verouderd en de verhardingen zijn versleten. Regulier onderhoud volstaat niet langer om het areaal veilig en functioneel te houden. Daarom wordt een programmatische aanpak opgesteld waarin opgave, ambities, aandachtspunten en financiën samenkomen.

Voor de uitgangspunten voor de aanpak is het van belang dat er een cultuurhistorische inpassing plaats vindt. In de vesting wordt bewust afgeweken van standaardmaterialen en -verlichting om de cultuurhistorische waarde van het gebied te versterken. Daarnaast is het uitgangspunt met betrekking tot omgevingsmanagement van belang. Dit vanwege de omvang en doorlooptijd van het project (meerdere jaren en planfasen), waarin omgevingsmanagement actief wordt ingezet. Dit betekent dat bewoners, ondernemers en bezoekers tijdig, transparant en op passende wijze worden geïnformeerd en betrokken bij het proces. Het resultaat is een toekomstbestendige, veilige en historisch passende inrichting van de vesting Woudrichem, waarbij technische vervanging wordt benut als kans om kwaliteit, beleving en betrokkenheid te versterken.

Nieuw

Bestaand



Ondergronds Composietbuien Theoretische herhalingstijd 1x per 2 jaar géén water op straat. Theoretische herhalingstijd 1x per 5 jaar kan water op straat, maar géén (ernstige) hinder. Gevonden knelpunten worden aangemerkt als aandachtsgebied om op termijn te verbeteren en worden meegenomen in de visie voor het bereiken van water robuust Altena.

Composietbuien Theoretische herhalingstijd 1x per 5 jaar géén water op straat Ontwerp van nieuwe situatie moet aan deze eis voldoen.

Bovengronds Stresstest blokbui 70 mm in één uur Bij het water op maaiveld als berekend in de stresstest wordt hinder geaccepteerd, maar overlast beperkt en schade voorkomen. Gevonden knelpunten worden aangemerkt als aandachtsgebied om op termijn te verbeteren en worden meegenomen in de visie voor het bereiken van water robuust Altena. Bij berekende schade aan gebouwen wordt gericht gezocht naar oplossingen om de gebouwen te kunnen vrijwaren van wateroverlast. Stresstest blokbui 70 mm in één uur Bij de stresstest mag géén ernstige hinder of schade aan gebouwen en infrastructuur optreden. Ontwerp van nieuwe situatie moet aan deze eis voldoen.

Financiën Met het beheer en onderhoud van water in gemeente Altena zijn middelen verbonden. Deze zijn aangevraagd in het Water- en Rioleringsplan 2025 – 2028 en worden uit de rioolheffing gedekt. De begrootte bedragen volgen hieruit en zijn terug te vinden in de meerjarenbegroting.

Objectblad Riolering

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

Actieplan Onderstaande acties staan gepland voor de komende planperiode: Beleidsontwikkeling en verordeningen 1. Verwerken van de Klimaatadaptatiestrategie (KAS) 2021-2027 in beleid en beheer: Op basis van risicodialogen met belanghebbenden is een Klimaatadaptatiestrategie (KAS) 20212027 Altena opgesteld. Hierin is een strategie uitgewerkt om de gemeente klimaatbestendig en water robuust te maken en te houden. Hierbij wordt onder andere ingezet op verschillende mogelijkheden voor stimulering van inwoners en bedrijven op het thema van klimaatadaptatie middels voorlichting en acties (o.a. een lesprogramma op scholen, NK-tegelwippen, regentonactie). Indien dit niet voldoende effectief blijkt, kan worden overgegaan op verplichtende maatregelen, conform de door de gemeenteraad vastgestelde Verordening Riolering Altena 2019. Deze strategie dient echter nog verder in de gemeentelijke organisatie te worden opgepakt. Doel voor de komende jaren is om de KAS geheel te laten landen en verwerken in beleid en beheer. 2. Evaluatie en actualisatie van de Verordening Riolering Altena en beleid op perceelaansluitingen. 3. Opstellen van een Hemelwaterverordening t.b.v. juridische verankering regels hemelwater. Planvorming en systeeminzicht 4. Opstellen van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW), incl.

waterstructurenkaart en koppeling met watersysteemanalyse landelijk gebied van waterschap: De rekenmodellen gebruikt om de afvoercapaciteiten van het rioleringssysteem te toetsen zijn niet meer actueel. Hierdoor kunnen verbetermaatregelen met minder zekerheid worden genomen. Hierom wordt in de komende jaren een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW als uitgebreidere opvolging van het BasisRioleringsPlan) opgesteld, inclusief koppeling met het landelijke model van de watersysteemanalyse van het waterschap. Onderdeel hiervan dient een waterstructurenkaart te worden waarop wordt geduid waar wel en waar geen hemelwater lokaal verwerkt kan worden en waar transportaders nodig zijn om het overtollig water uit het gebied te brengen naar wateropvang/waterconserveringsgebieden elders. 5. Inmeten/actualiseren gegevens duikers, uitstroomvoorzieningen en andere rioleringsobjecten. 6. Herijking van het Reinigings- en Inspectieplan in 2026. 7. Updaten onderhoudsplan drainage. 8. Opstellen van een 5-jaren onderhouds- en vervangingsplanning voor de riolering. 9. Evaluatie en eventuele uitbreiding van meetnetten (riolering en grondwater). Uitvoering en maatregelen 10. Uitwerken van afkoppelplannen per kern. Hierbij wordt verhard oppervlak afgekoppeld van gemengde riolering en aangesloten op (nieuwe) openbare hemelwaterriolering of -voorzieningen. 11.

Verkenning bredere toepassing van de Waterbergingsbank (financiële afkoopregeling van bergingseisen). Databeheer en monitoring 12. Opstellen van een databeheerprotocol voor revisies en verwerking in beheerapplicaties. 13. Verwerken van ingemeten gegevens in beheerapplicaties. Communicatie en participatie 14. Stimulering van inwoners en bedrijven op het thema van klimaatadaptatie via voorlichting en acties (o.a. regentonactie, NK-tegelwippen, lesprogramma op scholen). 15. Opzetten van een communicatieagenda met planning en informatie van werkzaamheden t.b.v. verbeterde communicatie naar belanghebbenden.

Objectblad Spelen

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025 475800, concept 2.0

Afbakening Dit objectblad is gericht op het beheer en onderhoud van speelvoorzieningen in de gemeente Altena. De beheerdiscipline omvat naast speel- en sporttoestellen ook de speelondergronden. Het beheer van aanpalende zaken als hekwerken, groen en verhardingen rond speelvoorzieningen wordt integraal met relevante disciplines als Straatmeubilair, Groen en Wegen uitgevoerd. De budgetten hiervoor zijn bij deze disciplines ondergebracht. Deze vormen verder geen onderdeel van dit objectblad.

Areaal

De gemeente beheert 144 gemeentelijke speellocaties en 786 speelvoorzieningen en ca. 13.000 m2 aan speelondergrond (peildatum 27 juni 2025). Ten opzichte van 2020 betekent dit een toename van 6% in toestellen (destijds 740 stuks). De areaalgegevens van de speelvoorzieningen zijn vastgelegd in het beheersysteem.  Het grootste deel van de speelvoorzieningen betreft speeltoestellen zoals glijbanen, klimtoestellen en schommels (ca. 75%). Zo’n 6% van de voorzieningen zijn bestemd voor actieve vrije tijd, bijvoorbeeld parcours, skaten en fitness. Sportvoorzieningen als doeltjes, tafeltennistafels en baskets omvatten 17% van het areaal. Daarnaast zijn er enkele ontmoetingsplekken en overige voorzieningen.  Schors, rubber tegels en valdempend kunstgras zijn de belangrijkste valdempende ondergronden bij de speeltoestellen met valhoogte >150 cm. De velden hebben primair een grasondergrond.  Naast de gemeentelijke speellocaties zijn er nog 30 andere speellocaties (zoals scholen, sportaccommodaties, kind/ouderencentra etc.) die meegenomen worden in de veiligheidsinspecties van de gemeente. Zij maken tevens gebruik van het beheerprogramma Playmapping en dragen zelf zorg voor overig beheer en onderhoud. Hierbij gaat het om ongeveer 280 speeltoestellen.

Speelvoorzieningen [st]

526 500 400 300 200 100 0

62

137 4

3

Speelondergrond [m2]

33.399 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 -

51

3

3.568

9.295 1.013

94

20

837

163

1.363

Huidige kwaliteit Conform de Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS) wordt ieder speeltoestel jaarlijks aan een veiligheidsinspectie onderworpen. Deze worden in het beheersysteem Playmapping geregistreerd.  Naast de jaarlijkse veiligheidsinspectie vindt ook jaarlijks (in het najaar) een functionele inspectie plaats. Tussentijds voert de gemeente zelf de visuele controles uit. Dit gebeurt minimaal tweemaal per jaar en is structureel geborgd. De inspectie richt zich ook op de valdempende ondergronden en obstakelvrije zones.

Objectblad Spelen

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025 475800, concept 2.0



Alle inspecties, geconstateerde gebreken en reparaties worden in een actueel dossier per speeltoestel bijgehouden in het beheersysteem. De kwaliteit van de speelvoorzieningen is gemiddeld een basisniveau. In de beheergegevens is ook de verwachte (rest)levensduur en vervangjaar geregistreerd. Vanuit deze gegevens wordt duidelijk dat er in de periode 2029-2034 een relatief grote vervangingsopgave van speeltoestellen aankomt.

 

Verwacht vervangjaar speeltoestellen o.b.v. (rest)levensduur [st] 200

166 140

150 100 50

58 21

137

113 77 43

21

6

4

0 ≤ 2026 2027-'28 2029-'30 2031-'32 2033-'34 2035-'36 2037-'38 2039-'40 2041-'42 2043-'44 ≥ 2045

Beheerkaders Integraal werken krijgt binnen gemeente Altena steeds meer vorm en zal in de komende beheerperiode structureel vormgegeven worden in de werkwijze. Het integraal en gebiedsgericht (wijkgericht) vervangen betekent ook dat vervanging van speelvoorzieningen in samenspraak met wegen en groen plaats zal gaan vinden. Hierbij wordt afgewogen of de huidige speelinrichting nog passend en wenselijk is voor de gebruikers/bewoners en of objecten hier (of op een andere speellocatie) hergebruikt kunnen worden. De volgende beheeruitgangspunten zijn van toepassing:  Het aanbieden van aantrekkelijke en veilige speelvoorzieningen. Deze dragen bij aan een gezonde fysieke en mentale ontwikkeling van alle inwoners en bezoekers. Daarnaast komt het ten goede aan de leefbaarheid en sociale cohesie binnen de buurten en wijken;  Er is een dekkend aanbod van speelplekken voor een brede doelgroep. Daarnaast zijn speelplekken voor iedereen toegankelijk en worden centrale buurtplekken inclusief gemaakt;  Door middel van inspecties en onderhoud voldoen alle speeltoestellen aan de eisen conform het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS);  Het onderhoud van speeltoestellen vindt plaats op basis van de inspectieresultaten. Kleine aanpassingen zoals het aandraaien van een bout gaan met de inspectie mee.

Grote reparaties worden op basis van prioritering uitgevoerd;  Bij de inspecties worden ook de speelondergronden geïnspecteerd. Aan de hand hiervan wordt bepaald of er onderhoudswerkzaamheden nodig zijn;  Meldingen vormen een belangrijke input voor de bijsturing van dagelijkse beheer en onderhoud.

Strategie De beheeruitgangspunten en ambities vertalen zich in de volgende beheerstrategie: Inspectie en monitoring  Jaarlijkse (voorjaar) veiligheidsinspectie van alle speeltoestellen en ondergronden;  Jaarlijkse (najaar) functionele inspectie van alle speeltoestellen en ondergronden;  Minimaal twee keer per jaar tussentijdse visuele inspectie van alle toestellen en ondergronden. Onderhoud  Onderhoud van toestellen, verhardingen en hekwerken op basis van inspectieresultaten (kleine aanpassingen zoals aandraaien van een bout e.d. gaan met de inspectie mee);  Boomschors-ondergronden worden structureel aangevuld en/of ververst;  Groenaanslag wordt op basis van de visuele inspectie of meldingen vanuit bewoners incidenteel gereinigd door de buitendienst;

Objectblad Spelen

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025 475800, concept 2.0



Graffiti wordt op basis van de inspecties of op basis van meldingen incidenteel verwijderd. Aanstootgevende teksten of tekeningen worden terstond verwijderd door de buitendienst.

Vervangingen  Om basisinzicht te krijgen in aanstaande vervangingspieken wordt gekeken naar het jaar van aanleg en de verwachte levensduur o.b.v. het materiaaltype om tot een cyclische vervangingsopgave te komen. Bij nieuwe aanschaf gelden hierbij de verwachte technische levensduren bij: o Hout 15 jaar; o Kunststof 18 jaar; o RVS/Staal 25 jaar.  De vervangingsjaren vanuit de cyclische vervanging worden jaarlijks herijkt naar een kwalitatieve vervangingsopgave vanuit de inspectieresultaten. Hierbij wordt bepaald wanneer een speeltoestel en de ondergrond daadwerkelijk toe is aan vervanging, waarbij tot 3 jaar vooruit wordt gekeken;  Voor wat betreft de keuze van valondergrond geldt: o Bij speeltoestellen met een toegestane valhoogte van minder dan 150 cm wordt in principe gekozen voor gras als natuurlijke valondergrond. Ter plaatse van intensief belaste zones, zoals onder schommels of glijbanen, kan aanvullend waterdoorlatend hybride kunstgras worden toegepast om slijtage en kale plekken te voorkomen. o Indien de valhoogte >150 cm bedraagt, wordt een valdempende ondergrond toegepast conform de geldende veiligheidsnormen. In de meeste gevallen betreft dit boomschors.

In specifieke situaties, bijvoorbeeld op moeilijk bereikbare locaties zoals binnenpleinen waar regulier maaibeheer niet mogelijk is, kan ook bij lagere valhoogtes worden gekozen voor alternatieve materialen zoals boomschors. Deze keuze wordt dan gemotiveerd vanuit praktische overwegingen ten aanzien van het onderhoud.  Om duurzaamheid te bevorderen wordt in principe bij nieuwe aanleg de voorkeur gegeven aan RVS materiaal vanwege de langere levensduur en lagere onderhoudskosten. Echter komt het ook voor dat op initiatief van de bewoners gekozen wordt voor houten toestellen. Vaak is de meer natuurlijke uitstraling dan de achterliggende reden. Taakverdeling  De eigen dienst (binnendienst en buitendienst) heeft een belangrijke rol in het beheer van de speeltoestellen. Thans is de eigen dienst verantwoordelijk voor het volgende takenpakket: o Binnendienst:  Data bijhouden;  Aansturen en beoordelen WAS-inspecties;  Tussentijdse visuele inspecties (minimaal 2 x per jaar);  (Kleine) reparaties van speeltoestellen.

o Buitendienst:  Incidenteel verwijderen van speeltoestellen;  Schoonmaken van speeltoestellen (groenaanslag);  Het aanvullen en beluchten van boomschors;  Het aanbrengen van valdempende ondergronden met boomschors (inclusief afwateringsdrainage);  Incidenteel schoonmaken van speeltoestellen bij aanstootgevende teksten of tekeningen, graffiti;  Onderhoud groenvoorzieningen.  Externe partijen zijn ingeschakeld voor het beheer van de speeltoestellen. Deze zijn verantwoordelijk voor de volgende beheeronderdelen: o Het uitvoeren van de veiligheidsinspecties, de functionele inspecties en grotere reparaties aan de speeltoestellen, hetgeen momenteel door Repcon wordt gedaan; o Het onderhoud aan kunstgrasondergronden en rubberen tegels; o Verversen van speelzand in zandbakken; o Plaatsen van nieuwe speeltoestellen, zowel investeringen in nieuwe locaties als vervangingen van bestaande.

Objectblad Spelen

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025 475800, concept 2.0

Financiën Met het beheer en onderhoud van speeltuinen en overige recreatieve voorzieningen in gemeente Altena zijn middelen verbonden. De afgelopen planperiode zijn de beheerdata op orde gebracht. De komende periode staat in het teken van verder vooruitkijken, integraal programmeren en budgetteren. De verdeling van de beheerbudgetten sluit niet meer aan bij de beheerpraktijk. Daarom bereiden we een actualisatie van de onderhoudsbudgetten en investeringskredieten tussen de verschillende beheerobjecten voor. Het doel hiervan is om op basis van de nieuwe inzichten te komen tot een doelmatige en evenwichtige verdeling van beschikbare budgetten. Deze financiële actualisatie is essentieel om het gewenste kwaliteitsniveau (beeldkwaliteit B) te kunnen blijven realiseren. In onderstaande tabel zijn de in de begroting 2026 opgenomen middelen opgenomen en beschreven. De jaren 2027 e.v. zijn indicatief weergegeven. Een voorstel voor de actualisatie van de budgetten wordt in de P&C cyclus ingebracht. Eventuele hieruit voortvloeiende taakveld overstijgende keuzes worden aan de raad voorgelegd. Onderstaande tabellen geven de beschikbare onderhoudsbudgetten en investeringskredieten weer. Hierin zijn de te maken kosten opgenomen die ingezet worden voor het uitvoeren van werkzaamheden op het beheerareaal. Belastingen, contributies e.d. zijn niet opgenomen in onderstaand overzicht.

Deze zijn terug te vinden op de meerjarenbegroting 2026 - 2029. Onderhoudsbudgetten

2026

2027

2028

2029

Onderhoud

€

121.000

€

121.000

€

121.000

€

121.000

Totaal

€

121.000

€

121.000

€

121.000

€

121.000

Vervanging

€

128.000

€

128.000

€

128.000

€

128.000

Totaal

€

128.000

€

128.000

€

128.000

€

128.000

Investeringskredieten

2026

2027

2028

2029

Een aandachtspunt bij de investeringen van de komende jaren is de vervangingsopgave. De komende jaren is de verwachting dat op basis van de technische levensduur steeds meer objecten vervangen moeten worden. De hoeveelheid loopt jaarlijks op, met een piek in de jaren 2029 – 2034. De huidige beschikbare budgetten zoals hierboven weergegeven zullen hiertoe niet toereikend zijn. Het is dan ook van belang dat jaarlijks nauwkeurig verantwoord wordt hoe groot de opgave op dat moment in de beheerpraktijk is, en wat binnen de huidige financiële kaders wel of niet mogelijk is.

Actieplan Onderstaande acties staan gepland voor de komende planperiode:  Het opstellen van een beleidsplan spelen waarin kaders opgenomen zijn over de financiën. De vooruitblik laat zien dat de toenemende vervangingspiek niet opgevangen kan worden binnen de huidige kredieten. Indien onvoldoende middelen beschikbaar komen, zullen objecten niet vervangen kunnen worden en bij onveilige situaties verwijderd worden. Hierdoor loopt het areaal steeds verder terug, wat niet wenselijk is;  De kwaliteit van (val)ondergronden was minder goed inzichtelijk. Op basis van de inspecties wordt de kwaliteit van de (val)ondergronden in recente jaren steeds beter geduid. Vanuit deze inspecties komen benodigde acties waar vervolgens op wordt geacteerd;  Het verder stimuleren en faciliteren van initiatieven vanuit onderwijsinstellingen en bewoners;  Na afronding van de aanvullende doorrekeningen op basis van de Altena-norm per beheerdiscipline, wordt een herverdeling van de onderhoudsbudgetten voorbereid om de beschikbare middelen doelmatig en evenwichtig in te zetten.

Objectblad Straatmeubilair

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

475800, concept 2.0

Afbakening Het objectblad Straatmeubilair is gericht op het technische beheer van het meubilair waarvan de gemeente Altena eigenaar en/of beheer plichtig is. Dit omvat objecten als straatmeubilair (zoals afvalbakken, bankjes en tafels), bebording en dragers, overkappingen (zoals ABRI’s), geleide elementen (zoals paaltjes en hekwerken) en overige objecten (zoals kunstobjecten, informatiezuilen en vlaggenmasten). Dit objectblad is inclusief het aanwezige straatmeubilair op begraafplaatsen, sportaccommodaties en terreinen. Lantaarnpalen zijn opgenomen in het objectblad Openbare Verlichting. Objecten die niet in eigendom van de gemeente Altena zijn, zoals schakelkasten etc., vallen ook buiten dit objectblad. Het ledigen van de afvalbakken is geen onderdeel van dit objectblad.

Areaal Het areaal aan straatmeubilair wordt opgeslagen in het beheersysteem. In totaal zijn ca. 28.000 stuks en ruim 2 km aan meubilair geregistreerd. Het grootste deel hiervan betreft bebording en de dragers. Onderstaande tabel geeft het areaal weer van het meubilair in dit objectblad, voor zover bekend:

Paaltjes Afzethekjes (fietssluis, etc.) Bochtbeschermingsblokken Hekwerk Muur Vangrail/botsbescherming Varkensruggen Subtotaal geleidelementen Subtotaal geleidelementen

st st st m1 m1 m1 st st m1

* * * 1.715 433 * * * 2.148

Asbak Drinkwaterpunt Faunameubilair/verblijfplaats Fietsparkeervoorziening Informatiezuil Kunstobjecten Monumenten (herdenking, oorlog) Markeringspaal Ophangconstructie Slagboominstallatie Stapsteen Vlaggenmast Voorzieningspaal (kraan) Subtotaal overige objecten

st st st st st st st st st st st st st st

2 4 9 110 136 158 17 2 8 5 3 40 10 504

TOTAAL Meubilair st TOTAAL Meubilair m1

27.789 2.148

639 741 434 2 214 1 9 17 2.057

Dragers - Beugel Dragers - Paal Dragers - Portaal Dragers - Type niet geregistreerd Bord - Bebaking Bord - Bewegwijzering Bord - (Tijdelijk) Informatiebord Bord - Kombord Bord - Onderbord Bord - Parkeren Bord - Straatnaambord Bord - Verkeersbord Bord - Type niet geregistreerd Subtotaal bebording en dragers

st st st st st st st st st st st st st st

115 8.733 1.792 1.812 539 614 661 308 602 873 1.780 2.990 4.297 25.116

ABRI Overkapping Rolstoeloverkapping Subtotaal overkappingen

st st st st

82 19 11 112

Overige objecten

st st st st st st st st st

Overkappingen

Afvalbak Bank Container Losse tafel Opslagbak (bladkorven) Picknicktafel Plantenbak Zitmuur/-steen Subtotaal parkmeubilair

Geleide elementen

Hoeveelheden

Parktmeubilair

2025

Bebording en dragers

Hoeveelheden

2025

* Geen areaalgegevens bekend.

Huidige kwaliteit van het areaal In 2024/2025 heeft bij een deel van het meubilair een inspectie plaatsgevonden om de huidige kwaliteit te beoordelen. Dit gaat om de kwaliteit van (een deel van) de afvalbakken, overkappingen en de kunstobjecten. Van het overig areaal zijn geen kwaliteitsgegevens geregistreerd. Overkoepelend geldt voor dit overige areaal dat met name natuurlijke aanslag en scheefstand veelvoorkomende aspecten zijn die mogelijk zorgen voor een lager kwaliteitsniveau.

Objectblad Straatmeubilair

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

475800, concept 2.0

Kwaliteit vanuit inspectie 2024-'25 Afvalbakken, containers, opslagbakken (48% geregistreerd) Overkappingen en ABRIs (89% geregistreerd) Kunstobjecten (100% geregistreerd) 0% A+

10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% A

B

C

D

Beheerkaders Straatmeubilair is van belang voor het faciliteren van gebruik van de openbare ruimte. Afvalbakken, zitbankjes en/of geleide elementen sturen dit gebruik. Straatmeubilair is volgend in integrale programmering en gebiedsgerichte (wijkgerichte) vervangingen. Indien plaatsing gewenst is, wordt eerst beoordeeld of hergebruik mogelijk is in het kader van duurzaamheid. De volgende beheeruitgangspunten zijn van toepassing:  Binnen de gemeente geldt een eenduidig onderhoudsregime voor alle kernen. Zo wordt het straatmeubilair op kwaliteitsniveau B (basis) onderhouden;  Voor het straatmeubilair is geen vast beheer regime vastgesteld. Schoon, heel en veilig is hierbij het uitgangspunt.

Strategie De buitendienst van de gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beheer van het straatmeubilair. De beheeruitgangspunten en ambities vertalen zich in de volgende beheerstrategie: Klein onderhoud Het repareren van schades van beperkte omvang:  Ad hoc op basis van meldingen en/of eigen constatering;  Kleine reparaties zoals rechtzetten en het vervangen of (opnieuw) bevestigen van onderdelen. Uitgangspunt hierbij is dat het financieel verantwoord is;  Reinigen van objecten. Groot onderhoud Het repareren van schades van een grote omvang:  Ad hoc vervangen meerdere onderdelen of gehele objecten op basis van meldingen en/of eigen constateringen;  Schilderen van straatmeubilair als dit financieel verantwoord is;  Uitdeuken en/of herstellen van grote schades zolang dit financieel verantwoord is;  Wanneer het niet meer financieel verantwoord is om groot onderhoud uit te voeren wordt het betreffende straatmeubilair vervangen. Inspectie en monitoring Het in beeld brengen van de kwaliteit is essentieel voor professioneel beheer. 1 keer per 5 jaar wordt het gehele areaal nagelopen, geïnventariseerd en geïnspecteerd. Op basis van deze gegeven wordt de kwaliteit in beeld gebracht en worden de investeringsbudgetten voor vervanging ingeschat.

Objectblad Straatmeubilair

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

475800, concept 2.0

Financiën Met het beheer en onderhoud van straatmeubilair in gemeente Altena zijn middelen verbonden. De afgelopen planperiode zijn de beheerdata op orde gebracht. De komende periode staat in het teken van verder vooruitkijken, integraal programmeren en budgetteren. De verdeling van de beheerbudgetten sluit niet meer aan bij de beheerpraktijk. Daarom bereiden we een actualisatie van de onderhoudsbudgetten en investeringskredieten tussen de verschillende beheerobjecten voor. Het doel hiervan is om op basis van de nieuwe inzichten te komen tot een doelmatige en evenwichtige verdeling van beschikbare budgetten. Deze financiële actualisatie is essentieel om het gewenste kwaliteitsniveau (beeldkwaliteit B) te kunnen blijven realiseren. In onderstaande tabel zijn de in de begroting 2026 opgenomen middelen opgenomen en beschreven. De jaren 2027 e.v. zijn indicatief weergegeven. Een voorstel voor de actualisatie van de budgetten wordt in de P&C cyclus ingebracht. Eventuele hieruit voortvloeiende taakveld overstijgende keuzes worden aan de raad voorgelegd. Onderstaande tabellen geven de beschikbare onderhoudsbudgetten en investeringskredieten weer. Hierin zijn de te maken kosten opgenomen die ingezet worden voor het uitvoeren van werkzaamheden op het beheerareaal. Inkomensoverdrachten, gas/elektra e.d. zijn niet opgenomen in onderstaand overzicht.

Deze zijn terug te vinden op de meerjarenbegroting 2026 - 2029. Onderhoudsbudgetten

2026

Onderhoud straatmeubilair

€

Onderhoud bebording/VRI Totaal

2027

70.000

€

€

87.000

€

157.000

Investeringskredieten

2028

70.000

€

€

87.000

€

157.000

2026

2029

70.000

€

€

87.000

€

87.000

€

157.000

€

157.000

2027

2028

70.000

2029

Vervanging

€

145.000

€

145.000

€

145.000

€

145.000

Totaal

€

145.000

€

145.000

€

145.000

€

145.000

Actieplan Onderstaande acties staan gepland voor komende beheerperiode:  In beeld brengen van de benodigde werkzaamheden en deze onderbrengen bij een verantwoordelijke beheerder;  Vrijmaken van structureel budget om beheerdoelstellingen te kunnen uitvoeren en borgen;  Gehele areaal inclusief de bijhorende paspoorten volledig in beeld brengen inclusief aanlegjaren;  Structureel de kwaliteit in beeld brengen;  Op basis van ingewonnen gegevens de vervangingsopgave in beeld brengen en toetsen of de huidige budgettaire inschatting voldoet;  Het huidige meubilairbestand toetsen op gebruik en hiermee efficiënter inrichten om een vermindering van meubilair te realiseren;  Na afronding van de aanvullende doorrekeningen op basis van de Altena-norm per beheerdiscipline, wordt een herverdeling van de onderhoudsbudgetten voorbereid om de beschikbare middelen doelmatig en evenwichtig in te zetten.

Objectblad Water

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

Afbakening Onder het object Water vallen alle oppervlaktewateren en bijbehorende objecten die in beheer zijn bij de gemeente Altena. Dit omvat alle lokale watergangen en waterpartijen zoals vijvers, grachten inclusief de taluds/(schuine) waterkanten, beschoeiingen (oeverbeschoeiingen), fonteinen en stuwen. Ook de officiële zwemwaterlocaties (gemeentelijke strandjes) vallen onder dit objectblad.

Areaal In gemeente Altena is circa 210 hectare aan wateroppervlakte aanwezig, bestaande uit o.a. sloten, vijvers, meren en grachten. Daarnaast is er ruim 55 kilometer aan scheidingsconstructies. De belangrijkste areaalgegevens zijn vastgelegd in het beheersysteem. In onderstaand schema zijn de totale arealen aangegeven, zonder onderscheid naar beheerplicht en/of eigenaarschap.  Het areaal is niet volledig in beeld, verschillende wateroppervlakten en objecten zoals fonteinen, stuwen en zwemwater(voorzieningen) moeten nog worden toegevoegd aan het beheersysteem. Dit is een openstaande actie waar komende planperiode aan gewerkt wordt.  Grootste deel van oppervlaktewater betreft sloten (67%).  Naast ca. 55 km aan beschoeiing, beheert de gemeente ook damwanden en een kademuur.  Bij enkele objecten is er sprake van een bijzondere eigendom situatie.  De gemeente is van 9 zwemstranden de locatiehouder.  54 grondwatermeetpunten zijn voorzien van een logger, 10 grondwatermeetpunten niet, de laatstgenoemden wordt handmatig uitgelezen. Type

Aantal

Afvoerende greppel

1.923

m²

Wateroppervlakte

Infiltratiegreppel

Water Scheiding

0%

193

m²

0%

Meer****

70.719

m²

19%

Plas****

14.228

m²

0.03%

99

m²

0%

Sloot****

253.392

m²

67%

Vijver****

32.954

m²

0.083%

m²

100%

55.307

m¹

100%

55.307

m¹

100%

Fonteinen*

13

st

12%

Stuwen*

40

st

Locatiehouder zwemstranden**

23%

9

st

Grondwatermeetpunten

64

st

Poel

Totaal wateroppervlakten

Water objecten

Aandeel

Beschoeiing *** Totaal water scheidingsobjecten

Totaal water objecten

373.508

106

5% 60%

St 100% * Het is bekend dat deze objecten niet goed geregistreerd zijn. Dit zal een onderschatting zijn. **Bij de meeste zwemstranden zijn ook de voorzieningen opgenomen zoals drijflijnen en boeien. Bij de Aakvlaai (4 stranden) moeten deze nog worden toegevoegd. ***Hierin is en differentiatie gewenst in damwand/beschoeiing/kademuur, waarbij de eigendommen deels niet bekend zijn. **** Voor deze objecten voeren we buiten genoemde areaal een opruimplicht uit van objecten van WSRL met een oppervlak van 32.660 m2 (niet opgenomen in de bovenstaande tabel).

Objectblad Water

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

Huidige kwaliteit Oppervlaktewater De gemeente Altena beschikt momenteel over weinig eigen meetgegevens over de kwaliteit van het oppervlaktewater. Structurele chemische of ecologische metingen worden niet door de gemeente uitgevoerd; deze taak ligt primair bij Waterschap Rivierenland (regionale watergangen) en Rijkswaterstaat (rijkswateren). Landelijke rapportages tonen aan dat de waterkwaliteit op veel locaties nog niet voldoet aan de KRW-doelen voor 2027 — Altena vormt hierop geen uitzondering. Het besef groeit dat het watersysteem zijn grenzen bereikt en extra inspanningen nodig zijn. Om meer inzicht te krijgen voerden Waterschap Rivierenland en de gemeente Altena een Stresstest Waterkwaliteit uit op basis van de STOWA-handreiking. Hieruit blijkt dat diverse wateren (zoals Hank, Dokvijver, Kerkenwiel/Nonnegatswiel, Loevesteingracht/Ravelijngracht en vijvers in Wijk en Aalburg) kwetsbaar zijn voor toekomstige problemen zoals zuurstoftekort, blauwalgenbloei en nutriëntenbelasting. De stresstest vormt de basis voor een risicodialoog met partners in 2026 en voor het opstellen van een maatregelenpakket. De uitkomsten worden meegenomen in de meerjarenplanning en vormen input voor de actualisatie van het WRP na 2028. In 2024 zijn via meldingsplatform Fixi ruim 400 meldingen binnengekomen over water en riolering.

Het aandeel meldingen specifiek over oppervlaktewater is onbekend, maar het zwaartepunt lag in Aalburg. Zwemwater De gemeente Altena beheert negen officiële zwemwaterlocaties. De waterkwaliteit op deze locaties wordt periodiek gemonitord door Rijkswaterstaat. De meeste locaties scoren goed tot uitstekend. Vooral de strandjes bij Andel, Rijswijk en de Wijkse Bol presteren structureel hoog en zijn sinds 2022 officieel aangewezen als veilige zwemlocaties. Voor Aakvlaai geldt een negatief zwemadvies, niet vanwege de waterkwaliteit maar door het ontbreken van een fysieke scheiding tussen zwem- en vaargebied. Om dit op te lossen wordt vóór het zwemseizoen 2026 een duidelijke afbakening aangebracht — bijvoorbeeld via een boeilijn, afzetting of steiger, inclusief bijbehorende bebording — zodat een aantoonbaar veilige situatie ontstaat. De gemeente Altena is als locatiehouder verantwoordelijk voor de voorbereiding en uitvoering, in afstemming met de provincie (bevoegd gezag) en Omgevingsdienst conform de provinciale zwemwaterprocedure. Badstrand Veen is sinds maart 2025 officieel aangewezen als zwemwaterlocatie en voldoet structureel aan de wettelijke normen. Waterlopen Voor kleinere waterlopen in gemeentelijk beheer zijn momenteel geen systematische kwaliteitsgegevens vastgelegd in GeoVisia.

WSRL voert onderhoud en periodieke inspecties uit op de grotere (A- en B-) watergangen, gericht op doorstroming en profiel. Het waterschap vervult hierbij een onderhouds-, toezicht- en handhavingsrol: gebreken of obstructies worden gemeld aan de gemeente voor opvolging. Volgens het waterschap voldoen de gemeentelijke watergangen aan de basisnormen voor doorstroming; er zijn geen onderhoudsachterstanden geconstateerd. Dit duidt erop dat de functionele kwaliteit (waterafvoer) over het algemeen op orde is. Het is bekend dat met betrekking tot het onderhoud van de B-watergangen, Altena een bijzondere positie heeft binnen WSRL. In 2027 wordt deze positie nader beschouwd. Ter versterking van de informatiepositie voert Waterschap Rivierenland momenteel modelberekeningen uit van het regionale watersysteem gericht op landelijk gebied. Parallel hieraan start de gemeente Altena met SSW-trajecten, gebaseerd op gemeentelijke data (riolering, stedelijk water). Door de modellen

Objectblad Water

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

te koppelen ontstaat een integraal beeld van het functioneren van het stedelijk watersysteem in relatie tot het regionale systeem. Dit verbetert de basis voor keuzes in beheer en inrichting van watergangen. Beschoeiingen De technische staat van veel oeverbeschoeiingen is nog niet volledig in beeld. Er zijn tot nu toe geen areaal dekkende inspecties of conditiemetingen uitgevoerd. Meldingen van verzakkingen of defecten komen incidenteel binnen via beheerders, maar een totaalbeeld ontbreekt. In plaats van een aparte nulmeting is gekozen om de vervanging van beschoeiingen te integreren in het te actualiseren baggerplan. Ter ondersteuning wordt een stroomschema opgesteld om onderhouds- en vervangingsopgaven gestructureerd en efficiënt te bepalen, in samenhang met andere werkzaamheden. Overige objecten Tot de overige water gerelateerde objecten behoren onder andere fonteinen, stuwen en grondwatermeetpunten. Ook voor deze objecten is de technische kwaliteit niet systematisch vastgelegd. Op basis van ervaringen van beheerders wordt de kwaliteit momenteel als voldoende beoordeeld. Verdere inspectie en monitoring zijn gewenst om gebreken tijdig te signaleren, zoals opgenomen in het Actieplan.

Beheerkaders De volgende beheeruitgangspunten zijn van toepassing:  Het vigerend beleid is vastgelegd in: o Water- en Rioleringsplan 2025–2028; o Klimaatadaptatiestrategie 2021–2027; o Beheerkader Groen en Water gemeente Altena 2025; o Omgevingsvisie Altena 2040.  Voldoen aan Europese en nationale waterdoelen: oppervlaktewater moet (waar relevant) voldoen aan KRW-doelstellingen en het Nationaal Water Programma 2022–2027.  Beheer en onderhoud dragen bij aan de wettelijke waterzorgplichten uit de Omgevingswet (Bkl en Bal).  Voldoen aan functievervulling: elke watergang/-partij moet geschikt zijn voor de toegewezen functie (doorstroming, berging, ecologie).  Onderhoud is afgestemd op natuurwaarden en klimaatadaptatie, met maatregelen zoals: o aanleg van natuurvriendelijke oevers; o faunavoorzieningen zoals vissenbossen; o fauna-uittreedplekken in steile oevers; o gefaseerd maaibeheer en ecologisch baggeren.  Risicogestuurd niveau: geen vaste beeldkwaliteitsnorm (CROW); veiligheid, functionaliteit en beperking van overlast zijn leidend.  Samenwerking met waterpartners: afstemming met Waterschap Rivierenland en Brabant Water voor lokale systemen, grondwaterbescherming en waterkwaliteit.  Klimaatadaptatie als norm: bij onderhoud/reconstructie worden maatregelen getroffen zoals vergroening, doorlatende verharding en waterberging.

 Water en bodem sturend: ruimtelijke ontwikkelingen moeten water robuust en -neutraal zijn; waterbelang wordt gewogen conform Bkl art. 5.37; afwijkingen alleen met gemotiveerde afweging (comply or explain).  Ecologisch beheer: zorgvuldig maaien, gefaseerd baggeren, behoud natuurvriendelijke oevers en faunavoorzieningen (Beheerkader Groen & Water 2025).  Invasieve soorten: nog geen integraal beleid; huidige aanpak is incidenteel en reactief.  Datagedreven beheer: alle waterobjecten worden geregistreerd in GeoVisia; protocol voor actuele data ondersteunt onderbouwde keuzes in onderhoud en investeringen.

Strategie Het strategisch beheer van het watersysteem in Altena is gericht op professioneel, doelmatig en klimaatbestendig beheer. Hieronder wordt per onderdeel van de beheerketen aangegeven hoe we nu

Objectblad Water

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

werken en welke verbeteringen doorgevoerd worden in de periode 2025–2028, conform het Water- en Rioleringsplan (WRP) 2025–2028 en onze klimaatadaptatiestrategie. Regulier onderhoud Het reguliere onderhoud van watergangen, waterpartijen en natuurvriendelijke oevers in Altena vindt plaats op basis van vastgestelde maaipakketten binnen een raamovereenkomst, overeenkomstig het Beheerkader Groen en Water (2025). Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar type watergang (A-watergang, B-watergang en B-bermwatergang), maaifrequentie en ecologische insteek. Bij natuurvriendelijke oevers wordt standaard gefaseerd maaibeheer toegepast. Voor al het onderhoud gelden daarnaast aanvullende uitvoeringseisen, waaronder de keuze van maaimethode, het tijdstip van uitvoering en de verplichting tot afvoer van maaisel. Ter voorbereiding op een geïntegreerd onderhoudscontract (combibestek) wordt gewerkt aan bundeling van het beheer van watergangen, poelen, groene bergingen, bermen en lang gras. Dit contract, voorzien voor invoering in maart 2026, beoogt meer samenhang, hogere uitvoeringskwaliteit en ecologische effectiviteit. Binnen het combibestek is aandacht voor flexibiliteit en innovatie in uitvoering. Ook biedt het ruimte voor toekomstige opname van maatregelen tegen water gerelateerde exoten. Social return is als optie benoemd, maar nog niet uitgewerkt.

Het onderhoudsregime is gericht op het waarborgen van functionele eisen (doorstroming, veiligheid, zichtlijnen) én het versterken van ecologische waarden, in lijn met gemeentelijk beleid voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en een gezonde leefomgeving. Overig en groot onderhoud (herstelwerkzaamheden) Groot onderhoud omvat werkzaamheden zoals baggeren, oeverherstel en vervanging van kunstwerken aanvullend op het reguliere onderhoud. Deze ingrepen worden momenteel vooral reactief uitgevoerd op basis van inspecties, meldingen of acute noodzaak. De gemeente Altena streeft naar een meer planmatige aanpak, waarbij inspectieresultaten worden gekoppeld aan een meerjarenplanning. Een geactualiseerd Baggerbeheerplan met uitvoeringsprogramma en budget vormt hiervan een belangrijk onderdeel. Periodiek baggeren (eens per 8–12 jaar) draagt bij aan het behoud van doorstroming en waterdiepte. Waar mogelijk worden werkzaamheden gecombineerd met andere projecten om overlast te beperken en efficiëntie te vergroten. In de periode 2025-2028 wordt, conform het WRP, een geactualiseerd baggerbeheerplan opgesteld, inclusief uitvoeringsprogramma en budget. Dit vormt een belangrijk onderdeel van de omslag naar een planmatige aanpak van groot onderhoud.

Vervangingsinvesteringen (rehabilitatie) Vervanging van versleten of defecte onderdelen in het watersysteem, zoals beschoeiingen, stuwen en gemalen, gebeurt momenteel op ad-hoc basis. Een structureel meerjarenprogramma ontbreekt vanwege het nog incomplete inzicht in de technische staat van de assets. De komende periode wordt ingezet op nulmetingen en inspecties om deze staat systematisch vast te leggen. Op basis van levensduur, risico en gebruiksintensiteit wordt een prognose opgesteld voor vervangingsmomenten. Dit vormt de basis voor een meerjarenplanning en investeringsprogramma, waarmee de gemeente anticiperend kan sturen. Vanaf 2025 wordt jaarlijks een vervangingsbudget gereserveerd, dat indien nodig wordt opgeschaald op basis van inspectieresultaten. Inspectie en monitoring Actueel inzicht in de toestand van het watersysteem is essentieel voor professioneel waterbeheer. Altena werkt aan een systematische aanpak van inspectie en monitoring, waarbij veldgegevens beter worden benut voor beleidskeuzes. Er wordt toegewerkt naar een cyclisch inspectieprogramma, met visuele schouwrondes, een inspectieprotocol voor oevers en integratie in het combibestek vanaf 2026. De gemeente beschikt over een grondwatermeetnet met 52 peilbuizen, deels voorzien van dataloggers, waarmee trends en knelpunten worden gemonitord.

Optimalisatie van het meetnet en verbetering van dataverwerking in GeoVisia zijn voorzien om gegevens direct beschikbaar te maken voor beheer en beleid.

Objectblad Water

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

Deze datagedreven werkwijze ondersteunt het prioriteren van onderhoud en het onderbouwen van keuzes rond klimaatadaptatie en waterkwaliteit. Systeemanalyse middels SSW De gemeente Altena ontwikkelt van 2025 tot 2027 het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW), als opvolger van het basisrioleringsplan. Het SSW biedt een integraal model van riolering, oppervlaktewater en bovengrond. Hiermee kunnen neerslag, afvoer en opvang in het watersysteem worden gesimuleerd. De uitkomsten ondersteunen het identificeren van knelpunten en het bepalen van effectieve maatregelen. Het model wordt opgebouwd uit bestaande hydraulische data, aangevuld met nieuwe metingen. Na oplevering in 2027 dient het SSW als leidraad voor beleid, beheer en investeringen in het stedelijk watersysteem. Klimaatadaptieve waterstrategie Klimaatadaptatie vormt een integraal onderdeel van de waterstrategie van Altena, gebaseerd op het principe van vasthouden, bergen en pas als laatste afvoeren. De gemeente stimuleert infiltratie via wadi’s en open verharding en werkt samen met het waterschap aan hogere peilen in droge perioden om sponswerking te bevorderen. Het beperken van externe waterinlaat draagt bij aan een robuuster en ecologisch veerkrachtiger watersysteem. Bij extreme neerslag wordt gestreefd naar het minimaliseren van schade en hinder, met uitgangspunten voor waterdiepte en -duur op straat.

Groen-blauwe infrastructuur krijgt een prominente rol in ruimtelijke inrichting, met water als functionele én kwalitatieve drager van leefbaarheid en biodiversiteit. Via communicatie en voorbeeldprojecten stimuleert de gemeente inwoners tot klimaatbestendige inrichting van hun perceel en wordt de relatie tussen bodem en waterbeheer verder verkend.

Financiën Met het beheer en onderhoud van water in gemeente Altena zijn middelen verbonden. Deze zijn aangevraagd in het Water- en Rioleringsplan 2025 – 2028, en worden uit de rioolheffing gedekt. De begrootte bedragen volgen hieruit en zijn terug te vinden in de meerjarenbegroting.

Actieplan Onderstaande acties en maatregelen zijn gepland voor de komende planperiode (2025–2028) om de gestelde doelen te behalen en lacunes in het huidige beleid op te vullen. Deze acties vloeien voort uit bovenstaande analyse en zijn in lijn met het Water- en Rioleringsplan 2025–2028, de klimaatadaptatiestrategie en het Beheerkader Groen & Water: 1. Inspectie en opstellen meerjarenprogramma groot onderhoud en vervanging: a. Inspectie areaal: Uitvoeren van een areaal-dekkende inspectie, inclusief nulmeting van beschoeiingen en technische beoordeling van duikers, stuwen en kunstwerken. b. Bepalen vervangingsopgave: Opstellen van een prognose voor vervanging op basis van inspectieresultaten, met prioritering op risico en gebruiksintensiteit. c. Uitwerken Meerjarenprogramma groot onderhoud en vervanging: Ontwikkelen van een programma voor planmatig baggeren, oeverherstel en vervanging van kunstwerken, gebaseerd op het geactualiseerde baggerbeheerplan en inspectiegegevens. Doelen van het meerjarenprogramma: Tijdige en onderbouwde planning, beperking van risico’s en noodmaatregelen, benutten van synergie met andere projecten en tijdige opname van investeringen in de begroting. 2. Structureel inspecteren en monitoren: Inrichten van een inspectieregime met periodiek schouwen, jaarlijkse inspecties van kritieke kunstwerken en doorlopende monitoring via meetnetten. 3.

Ontwikkeling Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW): Van 2025 tot 2027 ontwikkelt de gemeente Altena het SSW als opvolger van het basisrioleringsplan. Het SSW is gebaseerd op gemeentelijke data van het stedelijk gebied en biedt een integraal model van riolering, oppervlaktewater, drainage en afkoppelmogelijkheden. Het ondersteunt wijkgerichte analyses en vormt

Objectblad Water

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025

de basis voor gebiedsgerichte aanpakken, zoals extra waterberging, verbeterde drainage of koppelkansen met ruimtelijke herinrichting. 4. Optimalisatie meetnetten: Evaluatie en herinrichting van het grond- en oppervlaktewatermeetnet, inclusief uitbreiding, modernisering en afstemming met het waterschap. 5. Communicatie & participatie klimaatadaptatie: Gerichte acties richting inwoners en bedrijven, zoals campagnes, workshops en voorbeeldprojecten, om klimaatbewuste maatregelen te stimuleren. Mogelijkheden voor subsidies of prijsvragen worden onderzocht. 6. Beheer- en onderhoudsplan watergangen: Aanvulling op het bestaande beheerkader met een plan voor langetermijnvisie, beheerregimes en koppeling met groot onderhoud. 7. Actualisatie beleidsregels en verordeningen: Herziening van regels voor afval- en regenwater, waaronder een nieuwe Hemelwaterverordening (2025) en aangepaste Verordening perceelaansluitingen (2026), in lijn met de Omgevingswet. 8. Afstemming met Waterschap Rivierenland: Structureel overleg (zowel formeel, als met waterspreekuur en omgevingstafel) over beleidsregels, projectplanning en taakverdeling. 9. Exotenbeheer opstarten: Vanaf 2026 start de gemeente Altena met een structurele aanpak van invasieve water gerelateerde exoten. Dit omvat een risico-inventarisatie van soorten die ecologische schade veroorzaken of het beheer bemoeilijken.

Prioritaire soorten zijn onder andere Amerikaanse rivierkreeften, smalbladige waterpest, grote waternavel, waterteunisbloem en exotische grondels. De gemeente werkt hierbij nauw samen met Waterschap Rivierenland om gebiedsdekkende monitoring en afstemming van maatregelen te realiseren. Exotenbeheer wordt stapsgewijs opgenomen in beheerbestekken voor maaien, baggeren en onderhoud. Daarnaast wordt een exotenprotocol opgesteld dat richtlijnen biedt voor signalering, bestrijding en communicatie. Ook wordt ingezet op publieksvoorlichting, waaronder bewustwording over het voorkomen van het uitzetten van aquatische exoten in vijvers en watergangen. 10. Waterkwaliteitsbelang meewegen: Implementatie van de STOWA-handreiking voor het systematisch meewegen van waterkwaliteit bij ruimtelijke plannen en vergunningen. Een toetsingskader en werkwijze worden vanaf 2025 uitgewerkt. Daarnaast zijn er, naast bovenstaande acties uit het WRP, aanvullende benodigde acties: 11. Beleidskader visbossen en faunavoorzieningen: Ontwikkeling van een kader voor aanleg en beheer van ecologische voorzieningen in watergangen, zoals vissenbossen en uittreedplekken, ter versterking van biodiversiteit. 12. Richtlijn fonteinen en beluchting: Opstellen van een richtlijn voor het beheer van fonteinen en beluchtingsinstallaties, op basis van een inventarisatie van nut, effect en beheerlast. 13.

Afwegingskader vissteigers en recreatief oevergebruik: Ontwikkeling van een kader voor het ecologisch verantwoord toestaan en ontwerpen van vissteigers en aanlandplaatsen langs watergangen. 14. Verkenning intensieve visvijvers: Start van een beleidsverkenning naar ecologische effecten en beheermogelijkheden van intensieve visvijvers, met oog op vergunningverlening en KRWdoelen. 15. Na afronding van de aanvullende doorrekeningen op basis van de Altena-norm per beheerdiscipline, wordt een herverdeling van de onderhoudsbudgetten voorbereid om de beschikbare middelen doelmatig en evenwichtig in te zetten. Bovenstaande actiepunten pakken de belangrijkste knelpunten aan, zoals het gebrek aan data, de noodzaak voor klimaatadaptieve inrichting en het ontbreken van actueel beleid. Met uitvoering van de actiepunten wordt het waterbeheer in Altena versterkt en voorbereid op toekomstig professioneel beheer. De voortgang wordt jaarlijks gemonitord via het WRP en de programmabegroting. Waar nodig vindt bijsturing plaats om koers te houden richting de gemeentelijke waterambities. Altena streeft naar een leefbare, klimaatbestendige en ecologisch rijke omgeving. Bewoners worden actief betrokken bij het realiseren van deze groenblauwe visie.

Objectblad Wegen

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025 475800, concept 2.0

Afbakening Dit objectblad is gericht op het beheer en onderhoud van alle openbare wegen in de gemeente Altena. Hieronder vallen de asfaltverhardingen, elementenverhardingen, half- en onverharde wegen, wegmarkeringen en kantopsluitingen/bermranden. Dit objectblad beschrijft de te maken kosten en werkzaamheden voor het beheren van wegen.

Areaal

Gemeente Altena beheert ruim 4.940.000 m2 aan verhardingen, waarvan ca. 65% binnen de bebouwde kom ligt. Onderstaande figuur biedt inzicht in de opbouw van het areaal.

Verhardingsfunctie

Verhardingstype

7%

4%

3%

Cementbeton 15%

Dicht asfaltbeton

10% 35%

fietspad

7%

overige

Elementen

parkeervak

Oppervlakbehandeling

rijbaan

Overige

51%

voetpad

68%

Zeer open asfaltbeton

m2 per aanlegjaar 500.000 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 2024

2021

2018

2015

2012

2009

2006

2003

2000

1997

1994

1991

1988

1985

1982

1979

1976

1973

1970

1967

1964

1961

1958

1955

1952

1949

1935

0

0

 Ten opzichte van 2020 is ruim 1,1 miljoen m2 aan verhardingen extra data (aanlegjaren, verhardingstype etc.) ingegeven in het beheersysteem.  Ten opzichte van 2020 is het areaal met ca. 400.000 m2 toegenomen, met name door overdracht van arealen van nieuwbouwwijken zoals De Nieuwe Banne in Sleeuwijk, Achter de Schans in Werkendam en De Raai in Hank.  In 1960 is een piek zichtbaar in de aangelegde arealen. Dit komt voort uit de grootschalige ruilverkaveling in het land van Heusden en Altena.  Er is een relatief groot aandeel oude(re) wegvakonderdelen (met aanlegjaar vóór 1965, in de grafiek oranje). Deze wegvakonderdelen hebben in theorie het einde van de technische levensduur bereikt. Op dit moment komen deze nog niet allen naar voren uit de weginspectie, wat wil zeggen dat er nog niet overal ook daadwerkelijk zichtbare schades zijn (zie hiervoor ook paragraaf huidige kwaliteit). De komende jaren is de verwachting dat vervanging noodzakelijk is en dat na de planperiode een vervangingspiek zou kunnen ontstaan. Belangrijk is frequent te blijven inspecteren en steeds een afweging te maken wat gezien de situatie passend is, (levensduurverlengend) onderhoud of vervanging (al dan niet inclusief fundering).

Objectblad Wegen

Integraal Beheerkader Openbare Ruimte 2026-2029, definitief versie 29-10-2025 475800, concept 2.0

Huidige kwaliteit Tweejaarlijks geven inspecties op het totale wegenareaal actuele inzichten in de kwaliteit van het wegenareaal. Deze inspecties worden uitgevoerd volgens de door het CROW opgestelde en landelijk geaccepteerde methodiek voor de globale visuele (weg)inspectie (GVI). De meest recente GVI is uitgevoerd in het eerste kwartaal van 2024, waarbij in totaal ruim 4.600.000 m2 aan wegverhardingen is geïnspecteerd op aspecten als rafeling, dwarsonvlakheid en voegwijdte. Hierbij hanteert het CROW de ‘90%-regel’ voor de kwaliteit, wat inhoudt dat 90% van het areaal het ambitieniveau moet behalen of overschrijden. De overige 10% wordt geoormerkt als werkvoorraad voor de komende beheerperiode. A A+

Totaal Asfalt

B C

Elementen Beton 0%

20%

40%

60%

80%

100%

D

Uit de GVI-resultaten blijkt dat het ambitieniveau B niet overal wordt behaald. Gemiddeld over het gehele wegenareaal voldoet circa 14% niet aan dit niveau, waarmee de CROW-normering licht wordt overschreden. Opvallend is dat ongeveer 12% van het areaal zelfs in slechte staat verkeert (kwaliteitsniveau D).  Asfalt heeft met 12% van het areaal onder de kwaliteitsambitie een iets betere kwaliteit dan elementenverharding (15% van het areaal onder kwaliteitsambitie).  Bij de betonverhardingen heeft ca. 38% van het areaal een slechte kwaliteit (niveau D). Dit komt doordat in afgelopen GVI het areaal aan betonverharding is geïnventariseerd en opgenomen, met over het algemeen lage kwaliteit. Dit betreft echter maar 0,3% van het gehele areaal in de schouw, waardoor de impact op het totaalbeeld beperkt is. Bij het afzetten van de wegkwaliteit tegen de aanlegperiode wordt duidelijk dat het oudere areaal een mindere kwaliteit heeft. Dit sluit aan op de landelijk ervaren vervangingsopgave. Wat dit echter ook weergeeft is dat niet alle arealen van ca. 60 jaar en ouder (aanlegjaar vóór 1965) daadwerkelijk schades hebben – en in de komende jaren per definitie vervangen moeten worden. Vervangingen vinden daarom altijd plaats op basis van de inspectiegegevens of gecombineerd met de vervanging van riolering.

In vergelijking met de voorgaande GVI’s, is de kwaliteit in de afgelopen 5 jaar echter relatief stabiel gebleven. Er is geen duidelijke verslechtering of verbetering zichtbaar in de GVI-resultaten t.o.v. GVI’s uit 2023 en 2020 (afgezien van het areaal beton). Kwaliteit van het areaal per aanlegperiode 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%