Bijlage Begroting 2026
Tekst van het document
In 2026 zet Altena stevige stappen richting een toekomstbestendig riool- en watersysteem. De basis hiervoor is vastgelegd in het Water- en Rioleringsplan (WRP) 2025-2028. We voeren diverse verbeteringen door om de waterkwaliteit te verbeteren en de kans op wateroverlast te verkleinen (zoals aanpassen van rioolstelsels en vervanging van gemalen). Meer waterberging in de openbare ruimte, die ecologisch ingericht wordt, krijgt daarbij prioriteit, als onderdeel van klimaatadaptatie; wateroverlast wordt daarmee beperkt en droogte tegengegaan. We treffen verder concrete maatregelen die tot doel hebben om storingen in het riool te voorkomen en de capaciteit te borgen. Ook werken we aan beter inzicht in ons grondwater(systeem) en in de riolering, opdat monitoring en validatie van berekeningen kan plaatsvinden. Voor het baggeren van watergangen en vijvers gaan we naar een planmatige uitvoering. Ons uit te werken Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) gaat de basis vormen voor afkoppelplannen en waterstructuurkaarten. Het SSW helpt ons ook om de interactie tussen riool, oppervlaktewater en maaiveldstromen in beeld te brengen. We beginnen tot slot aan het juridisch borgen van onze beleidsuitgangspunten in diverse (te actualiseren of nieuwe) verordeningen en het verduidelijken van onze rollen en verantwoordelijkheden.
57
4.2. Doelenbomen Duurzaam Altena Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Omgevingswet Toepassen van de regels en werken naar de doelen van de Omgevingswet.
• • •
We starten met de actualisatie van de Omgevingsvisie Altena 2040. We leggen ‘programmakaders’ voor Programma’s onder de Omgevingswet ter besluitvorming voor aan de raad. We leggen tussentijdse wijzigingen van het tijdelijk Omgevingsplan ter besluitvorming voor aan de raad.
Q3 2026 Q3-Q4 2026
Veense Put De ruimtelijke, juridische en feitelijke situatie op de Veense Put op rechtvaardige wijze in overeenstemming met elkaar brengen.
• •
Het college stelt het omgevingsprogramma ‘Veense Put’ vast. Het college gaat in gesprek met het Rijk over de insteek van de maatwerkovereenkomst.
Q3 2026 Q1 2026
Arbeidsmigranten We gaan op zorgvuldige wijze ruimte bieden aan de ontwikkeling van huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten.
•
We besluiten over uitvoering van eventuele vervolgacties uit het onderzoek uit 2025.
Q1-Q2 2026
Duurzaamheid Uitvoering Warmtevisie Altena 2021.
• • •
Openbare laadinfrastructuur.
We doen onderzoek naar mogelijkheden voor het lokaal toepassen van alternatieve warmtebronnen zoals groen gas en aquathermie. We ronden de herijking van de Warmtevisie Altena af (opleveren warmteprogramma). We voeren een isolatieprogramma uit dat particuliere woningeigenaren ontzorgt bij het isoleren van de woning.
2026 Q4 2026 2026 2026
• •
We voeren de subsidieregeling LAI uit. We ronden het veldonderzoek naar beschermde gebouwbewonende soorten vleermuizen en vogels voor het opstellen van een SMP (soortenmanagementplan) af
Q4 2026
•
We plaatsen openbare laadvoorzieningen.
2026
58
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Altena energie-eiland.
• •
2026 2026
•
We stimuleren het plaatsen van zonnepanelen op bedrijven(terreinen) We faciliteren bedrijventerrein de Rietdijk bij het vormen van een collectieve samenwerking, mogelijk in de vorm van een BIZ. We faciliteren Bedrijventerrein Kop van Brabant bij het opzetten van een Smart Energy Hub.
RPE-WBEB
• •
Het college stelt een meerjarig uitvoeringsprogramma (periode 2027- 2031) vast. In samenhang met het RPE-WBEB houden we het Zonnekader Altena integraal tegen het licht.
Q4 2026 Q1 2026
De openbare verlichting uitvoeren in 100% LED.
•
Dit traject is in 2025 afgerond.
Afgerond
Gebruikmaken van (alternatieve) vormen van energieopslag.
•
In het RPE-WBEB neemt energieopslag een belangrijke plaats in. In 2025 is een afwegingskader voor batterijparken RES West-Brabant opgesteld. In 2026 wordt dit aan de deelnemende gemeenten voorgelegd en wordt daar verder uitvoering aan gegeven.
2026
2026
Circulair voedselsysteem Voortgang boeken op de weg naar een circulair voedselsysteem
• • • •
Meer externe financiering voor het programma circulair voedselsysteem
• •
Groeiende bewustwording bij onze inwoners over herkomst en gebruik van gezonde voeding
• •
We versterken en bouwen het ondersteuningsnetwerk voor agrarische ondernemers verder uit We faciliteren 2 transitielabs en 1 masterclass korte keten. We continueren de actieve deelname aan de carbon farming-pilot en dragen bij aan maximale benutting van het potentieel We ronden de verkenning naar een bredere circulaire economie af met een ontwikkelperspectief circulariteit
2026 Q2 en Q4 2026 2026
We geven uitvoering geven aan twee Regiodeal projecten ‘duurzaam bodembeheer’ en 'gezonde en plantaardige voeding’ We verkennen nieuwe kansen voor externe financiering van het programma circulair voedselsysteem
2026
We organiseren de 6e editie van ‘de Week van Ons Eten Altena’ We geven uitvoering aan het communicatieplan van het programma circulair voedselsysteem, inclusief bewustwordingscampagne(s)
Q3 2026 2026
Q1 2026
2026
Wonen Kaders formuleren voor de volkshuisvesting van en in Altena, gericht op het aanbieden van woonruimte voor inwoners (met een zorgvraag).
•
Het college stelt het Volkshuisvestingsprogramma Altena vast.
59
Q2 2026
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Het woonaanbod in de 21 kernen van Altena in 2030 is duurzaam, veelzijdig, kwalitatief, authentiek en passend bij de sociale cohesie van de kernen en de levensfase van de inwoners.
• • • •
2026 Q2 2026 2026 Q1 2026
We geven uitvoering aan de acties uit het Programmaplan Wonen. We starten met het opstellen van de Kernstrategie Sleeuwijk. We faciliteren bijzondere bouw- en woonvormen (waaronder CPO, flexwonen). We ronden de implementatie van de woningbouwmonitor af. Riolering & Water
Een robuust en toekomstgericht riool- en watersysteem dat bijdraagt aan een gezonde, klimaatbestendige en leefbare omgeving.
• • •
• • • • • •
We vervangen circa 2,5 km vrijvervalriolering en leggen gescheiden stelsels aan 5 kerndorpen, zodat het watersysteem toekomstbestendig en duurzaam blijft. We vervangen 3 hoofdgemalen en 15 minigemalen inclusief het vernieuwen van de besturingen om storingen te voorkomen en capaciteit te waarborgen. We realiseren op twee locaties een individuele behandeling van afvalwater (IBA), zodat huishoudelijk afvalwater niet langer op een mestkelder wordt geloosd. Daarmee verbeteren we de waterkwaliteit en verkleinen we risico’s. We werken het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) verder uit. We breiden het grondwatermeetnet uit en plaatsen slimme sensoren in het rioolstelsel, waarmee we continu kunnen monitoren en onze berekeningen betrouwbaar valideren. We voeren klimaatadaptieve maatregelen uit die wateroverlast verminderen en droogte tegengaan, inclusief bovengrondse en ecologisch ingerichte waterberging. We actualiseren het baggerbeheerplan zodat we het onderhoud van watergangen efficiënt en doelgericht uitvoeren. We stellen een nieuwe hemelwaterverordening op waarmee we het waterbeheer toekomstgericht en duurzaam organiseren. We actualiseren de verordening riolering zodat deze aansluit bij de huidige uitdagingen en wettelijke kaders.
60
2026 2026 2026
2026 2026 2026 2026 2026 2026
4.3 Beleidsindicatoren Altena
50.000-100.000
Nederland
Omvang huishoudelijk restafval (kg per inwoner) (2023) *
76
143
148
Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit (%) (2022)
25,5
-
32,5
Altena
50.000-100.000
Nederland
Vermogen zonne-energie (kW per 1.000 inwoners) (2023)
1,7
1,5
1,4
Energielabel woningen (percentage B of beter) (2025)
54,8
54,4
54,6
Altena
50.000-100.000
Nederland
Gemiddelde WOZ-waarde (x € 1.000) (2025)
401
380
398
Nieuw gebouwde woningen (per 1.000 woningen) (2024)
11,6
7,7
8,4
Demografische druk (%) (2025) *
77,9
75,6
70,7
* Exclusief milieustations (91,6 kg incl. milieustation) Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl
Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl
* De som van het aantal personen van 0 tot 15 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot het aantal personen van 15 tot 65 jaar. Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (€) (2025) Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (€) (2025) Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl
61
Altena
50.000-100.000
Nederland
925
948
957
980
1.032
1.050
4.4 Financieel overzicht Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Programma: 4 Duurzaam Altena
Lasten 3.1 - Economische ontwikkeling 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 - Riolering 7.3 - Afval 7.4 - Milieubeheer 8.1 - Ruimte en leefomgeving 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 - Wonen en bouwen Totaal lasten Baten 3.1 - Economische ontwikkeling 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 - Riolering 7.3 - Afval 7.4 - Milieubeheer 8.1 - Ruimte en leefomgeving 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 - Wonen en bouwen Totaal baten Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves Totaal reserves Saldo baten en lasten inclusief reserves
Realisatie Begroting Begroting Mutatie 2026 Begroting 2024 2025 na wijz. 2026 t.o.v. 2025 2027 na wijz.
Begroting 2028
Begroting 2029
7.038 N 4.647 N 6.773 N 3.464 N 3.306 N 11.838 N 2.486 N 39.552 N
6.876 N 7.772 N 6.515 N 6.382 N 2.852 N 16.322 N 3.212 N 49.932 N
6.913 N 5.085 N 7.275 N 4.645 N 2.631 N 5.090 N 2.641 N 34.280 N
37 N 2.687 V 760 N 1.737 V 221 V 11.232 V 571 V 15.652 V
7.038 N 5.197 N 7.276 N 3.526 N 2.965 N 8.704 N 1.828 N 36.534 N
7.034 N 5.553 N 7.203 N 3.483 N 2.964 N 5.378 N 2.183 N 33.797 N
7.054 N 6.072 N 7.203 N 3.387 N 3.064 N 2.490 N 2.179 N 31.449 N
206 V 7.936 V 8.923 V 1.110 V 759 V 11.417 V 3.959 V 34.310 V
32 V 9.710 V 8.576 V 3.765 V 23 V 16.087 V 2.945 V 41.139 V
32 V 8.769 V 9.384 V 524 V 23 V 4.885 V 3.064 V 26.682 V
941 N 807 V 3.241 N 11.202 N 119 V 14.457 N
32 V 8.853 V 9.385 V 1.011 V 23 V 8.690 V 2.978 V 30.973 V
32 V 9.214 V 9.311 V 918 V 23 V 5.177 V 2.988 V 27.663 V
32 V 9.734 V 9.312 V 873 V 23 V 2.605 V 3.008 V 25.586 V
888 N 1.826 V 938 V
319 N 2.557 V 2.238 V
7N 525 V 519 V
312 V 2.031 N 1.719 N
212 N 526 V 314 V
7N 507 V 500 V
306 N 340 V 34 V
4.304 N
6.554 N
7.079 N
524 N
5.247 N
5.633 N
5.828 N
Verschillenanalyse Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Programma: 4 Duurzaam Altena Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 3.1 - Economische ontwikkeling 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 - Riolering 7.3 - Afval 7.4 - Milieubeheer 8.1 - Ruimte en leefomgeving 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 - Wonen en bouwen 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026
6.554 N 376 N 46 N 115 V 1.942 V 110 V 1.439 N 232 V 30 V 627 V 1.719 N 524 N 7.079 N
62
Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen Diverse Bijstelling kapitaallasten 376 N De kapitaallasten 2026 nemen ten opzichte van 2025 toe vanwege het Investeringsplan 2025. De stijging wordt vooral veroorzaakt door de rentelasten van de investeringen ten behoeve van riolering en groenvoorzieningen 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie In de Kadernota 2026 is een bezuiniging opgenomen van € 45.000 voor onkruidbestrijding in plantsoenen. In 2025 waren er meer kosten (€ 70.000) met betrekking tot watergangen voor aanvullende onderzoeken en planningen. In 2026 zijn er minder onderzoeken benodigd.
115 V
7.2 Riolering 1.942 V In 2026 worden conform het plan Water en Riolering de tarieven met 10% plus inflatie verhoogd. In totaal 12,7%. De verrekening van het saldo vindt plaats via de voorziening. 7.4 Milieubeheer 1.439 N Het verschil wordt verklaard door een overheveling € 278.000 vanuit het jaarrekeningresultaat 2024 naar 2025 voor het Programma circulair voedselsysteem. De middelen voor de CDOKE regeling zijn in 2026 overgeheveld naar de algemene uitkering en worden niet ontvangen als specifieke uitkering. Derhalve op dit taakveld minder opbrengsten, maar op het taakveld van de algemene uitkering hogere inkomsten. Per saldo is deze overheveling neutraal. Voor de jaren na 2026 is nog niet duidelijk hoe deze naar de gemeente komen en derhalve in deze begroting nog van uitgegaan dat dit via die taakveld gaat. 8.1 Ruimte en leefomgeving 232 V De lasten Omgevingswet nemen in 2026 af (€ 185.000 V). Incidenteel vindt aanvulling plaats uit de Bestemmingsreserve Omgevingswet. Bij de lasten Veense Put vervallen de eenmalige lasten voor juridisch advies in 2025 (€ 47 000 V). 8.3 Wonen en bouwen 627 V De niet-bestede middelen binnen het programma Wonen in 2024 zijn eenmalig overgeheveld naar 2025 (€ 188.000 V). Daarnaast was er sprake van diverse eenmalige woningbouwprojecten (€ 70.000 V).
De lasten voor omgevingsvergunningen zijn in 2025 meer dan verwacht als gevolg van langlopende dossiers (€ 75.000 V). In het kader van het streven naar een 100% kostendekkende legesverordening worden in 2026 de legesopbrengsten verhoogd (€ 200.000 V). Tot slot vormen de leges voor de bouwvergunning van het gemeentehuis een eenmalige opbrengst in 2026 (€ 97.000 V). 0.10 Reserves 1.719 N Om de noodzakelijke tariefstijging te dempen heeft de raad eind 2025 besloten om eenmalig € 1.7000.000 vanuit de Algemene reserve te storten in de voorziening riolering.
63
Programma 5. Bereikbaar Altena Portefeuillehouder
Thema
Wethouder Tanis
Uitwerken mobiliteitsvisie
Wethouder Tanis
Ontsluiting kern Werkendam
Wethouder Tanis
A27 en onderliggend wegennet
Wethouder Tanis
Openbaar vervoer, veer- en fietsverbindingen
Wethouder Schipper
Beheer van wegen, water, groen, riool en verlichting
5.1 Beleid Mobiliteit
De ‘Mobiliteitsvisie 2040 Altena Samen Vooruit’ is in 2021 vastgesteld. Er zijn vier principes benoemd: veiligheid, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. De in de Mobiliteitsvisie opgenomen projecten worden opgepakt vanuit het themaprogramma Mobiliteit. Inmiddels is het aantal projecten (fors) uitgebreid vanwege onder andere de opgestelde verkeersvisie Hank en Wijk en Aalburg dat tot een aantal nieuwe projecten heeft geleid en vanwege nieuwe inzichten vanuit onder andere de uitgevoerde analyse conform het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). Ook is op verzoek van de raad een aantal nieuwe onderwerpen opgepakt (bereikbaarheidsarmoede, verbinding Rietdijk – A27, de Fiets op 1). De vier projecten met de hoogste prioriteit uit het SPV zijn in 2025 opgepakt. Eén (Parallelweg buiten de bebouwde kom te Giessen) is najaar 2025 afgerond. De overige worden in 2026/2027 uitgevoerd. Afhankelijk van de voortgang van de grondverwerving en de planologische procedure verwachten we medio 2026 met de feitelijke werkzaamheden aangaande het fietspad langs de Nathalsweg (Hank) te kunnen starten. Voor de Middenweg is eind 2025 de heroriëntatie afgerond waarna we na consultatie van de gemeenteraad een en ander (gewijzigd) doorpakken in 2026. Ontsluiting kern Werkendam
Inmiddels wordt gewerkt aan het opstellen van een definitief ontwerp voor de tweede ontsluiting van de kern Werkendam. Dat definitieve ontwerp vormt het vertrektpunt voor de volgende fase waarin gestart wordt met de aankooponderhandelingen van de benodigde gronden en op basis waarvan het ruimtelijke spoor met alle bijbehorende onderzoeken wordt opgestart. Onderdeel om te komen tot het ontwerp van de weg is ook het vaststellen van uitgangspunten door de raad welk wegregime/regimes gaan gelden inclusief de financiele doorrekening hiervan. Voor deze ontsluiting is een aanmelding gedaan bij de subsidieregeling Woningbouw op Korte Termijn van het Rijk.
64
A27 en onderliggend wegennet
Met circa 14 kilometer, drie aansluitingen en twee bruggen gelegen binnen Altena hebben de werkzaamheden aan de A27 een grote impact op (de bereikbaarheid van) Altena. Met onder andere het uitgebreide maatregelpakket tegen hinder vanwege sluipverkeer (die deels in 2025 worden gerealiseerd) en de ‘Slimme Aanpak’ zoeken we zoveel mogelijk mogelijkheden om de overlast voor onze inwoners en bedrijven te beperken. In mei 2025 heeft Rijkswaterstaat aangekondigd de verbetering A27 Houten-Hooipolder met een nieuwe fasering uit te voeren. Het tijdpad van deze nieuwe fasering wordt in de loop van 2026 bekend. Duidelijk is wel dat de Merwedebrug wordt vervangen en dat er twee nieuwe bruggen worden gerealiseerd. Over de overige werkzaamheden aan de A27 binnen ons grondgebied is onduidelijk of en wanneer deze worden uitgevoerd. Dit kan op een aantal locaties gevolgen hebben voor ons wegennet. Openbaar vervoer, veer
- en fietsverbindingen
Rond de start van de nieuwe dienstregeling (6/7/2025) hebben we het (bewaar)boekje Vervoer in Altena huis aan huis bezorgd. Daarmee is gewerkt aan de bruikbaarheid en begrijpelijkheid van het openbaar vervoer in Altena. Aangaande de betaalbaarheid onderzoeken we welke mogelijkheden er zijn om kortingspassen te introduceren voor diverse doelgroepen in onze gemeente. De bereikbaarheid wordt onder andere verbeterd door de voorgenomen plaatsing van afsluitbare fietsenstallingen bij de HUBs. Dit doen we mogelijk ook op andere plekken indien de ervaringen met deze afsluitbare stallingsvoorzieningen positief zijn. In 2026 bekijken we de mogelijkheden voor het inzetten van verenigingen bij het verbeteren van de bereikbaarheid met (openbaar) vervoer in en naar buiten Altena. Aangaande de veerverbindingen werken we samen met de participerende gemeenten en de exploitanten aan betere en actuelere informatie over gebruikersaantallen en exploitatiecijfers. Beheer van wegen, groen en
openbare verlichting
Wegen Wij geven uitvoering aan het beheer en onderhoud van onze wegen overeenkomstig de uitgangspunten in het Integraal beheer kader. Naast regulier wegonderhoud voeren we integrale renovatie- en vervangingsprojecten uit. Deze projecten programmeren we jaarlijks in het Jaarprogramma openbare ruimte op basis van monitoring en actuele inspecties en afgestemd op andere opgaven in de openbare ruimte. Groen We zetten in op de versterking van het groenblauwe netwerk in Altena. We werken aan ontbrekende ecologische verbindingen, verbeteren de kwaliteit van bestaand groen en verhogen de biodiversiteit. Klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit worden zoveel mogelijk verankerd in ruimtelijke ontwikkelingen, met duidelijke normen en toetsingskaders. We stimuleren participatie van inwoners en organisaties, en bouwen aan een robuust monitoringssysteem dat ecologische trends inzichtelijk maakt. Zo maken we een start met het maken van een groen sturend principe voor een gezonde, klimaatbestendige en leefbare gemeente.
65
Openbare Verlichting In 2026 verlengen we de afschrijvingstermijn van lichtmasten van 40 naar 50 jaar, zoals opgenomen in de Kadernota 2026. Deze maatregel leidt tot lagere kapitaallasten en draagt bij aan een efficiëntere inzet van middelen binnen het beheer van de openbare ruimte. Daarnaast onderzoeken we op welke wijze fietspaden beter verlicht kunnen worden. Hierbij kijken we naar veiligheid, energie-efficiëntie en ecologische impact. De uitkomsten van dit onderzoek worden benut om het verlichtingsbeleid verder te verduurzamen en af te stemmen op de behoeften van gebruikers. Buitendienst
Uitvoeren ontwikkelplan Buitendienst gericht op efficiency, kwaliteit en dienstverlening, gebaseerd op het Antearapport (2020). In de periode 2024-2026 worden stappen genomen om een robuuste en toekomstbestendige buitendienst tot stand te brengen. In 2026 en volgend gaat dit alles geïmplementeerd worden in de reguliere bedrijfsvoering. Feitelijk staan we aan de vooravond van de overgang van veranderen en voorbereiden naar implementeren en verbeteren.
66
5.2 Doelenbomen Bereikbaar Altena Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Uitwerking mobiliteitsvisie (projectnummering conform Mobiliteitsvisie) https://ap.lc/3qGTb Uitwerking Mobiliteitsvisie
•
Kernen en woongebieden verkeersveilig inrichten met voetganger en fietser als hoofdgebruiker (project M1) • Aanpak verkeersveiligheidsknelpunten tussen modaliteiten ontwikkelen en uitvoeren (project M2) • Op orde maken kwaliteit hoofdnetwerk fiets (project M9) Deze eerste drie projecten (1, 2 en 9) worden gedekt uit jaarlijkse exploitatiebudget (€ 335.000/jaar). Zoveel als mogelijk wordt meegelift met de voorgenomen werkzaamheden in de openbare ruimte; daar waar riool- en of weg(beheer)werkzaamheden plaatsvinden wordt bezien in hoeverre maatregelen voor verkeersveiligheid, -bereikbaarheid of -leefbaarheid moeten plaatsvinden. Een en ander mede gebaseerd op informatie uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid en/of andere data. •
Permanent Permanent Permanent
•
Uitwerken Verkeersvisie Hank (project M3) o Sluipverkeer Buitendijk Hank/Nieuwendijk (M3b zie ook project A16) o Aanleg vrijliggend fietspad Jachtsloot Hank (M3c) o Vrijliggend fietspad Nathalsweg te Hank (M3d) o Route buitenom (tunnel Kurenpolderweg Hank uitdiepen) (M3e 1) o Vrijliggend fietspad Kurenpolderweg (onder viaduct A27) (M3e 2) o Nieuwe verbinding Kurenpolderweg-Nathalsweg Hank (M3f) o Fietspad Kurenpolderweg (nabij recreatiepark) Hank (M3g) Aanpak fietspad langs de Middenweg (project M4). afhankelijk van keuze voor vervolg
Q1 2026 Medio 2026 Medio 2026 tot en met 2029 tot en met 2029 tot en met 2029 tot en met 2029 afhankelijk van keuze vervolg
• • • • • •
Zorg dragen voor toekomstbestendige veren (M5) Aanpak recreatief verkeer opstellen en uitvoeren (M6) Bepalen en inrichten regionale fietsnetwerk in Almkerk en Waardhuizen (project F7) Verkennen regionale fietsverbinding vanaf de Tol naar de Merwedebrug (project F8) Op orde maken hoofnetwerk fiets (project F9) in samenhang met motie De fiets op 1 van 2/7/2024 Ontwikkelen mobiliteitshubs in drie schaalniveaus (O10)
Permanent Permanent Na 2025 2025-2026 2025-2030 2024-2040 2024-2030
67
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
•
Permanent tot en met 2030 tot en met 2026 tot en met 2031 tot en met 2026 2024-2026
• • • • • •
• •
Ontwikkelen interregionale hub De Tol (O11). In combinatie met ontwikkeling Werkendam Noord-Oost (13) en Bus Rapid Transit Verkennen, uitbouwen en monitoren openbaar vervoer binnen Altena (O12) Verbeteren verbinding tussen Werkendam en A27 voor gemotoriseerd verkeer (A13) Aanpak file knelpunt N267 (Kromme Nol) (A14) Aangehaakt blijven bij reconstructie A27 (A15) Aanpak sluipverkeer nabij kernen A27 op basis van het in 2023 uit te voeren onderzoek (A16) Verbeteren hoofdstructuur gemotoriseerd verkeer Tol-Woudrichem-de Rietdijk (N322/N267) (A17) in samenhang met amendement inzake mobiliteitsvisie aangaande verbinding Rietdijk – A27 van 22 juni 2021 Op orde maken kwaliteit hoofdnetwerk auto met aandacht voor slimme voertuigen (A19) Gedrag beïnvloeden met slimme marketing, educatie en gedragscampagnes (G22).
Permanent Permanent
De planningen zijn afhankelijk van de voortgang van de procedures als planologische procedure, grondverwerving en dergelijke Ontsluiting kern Werkendam (projectnummering conform Mobiliteitsvisie Ontsluiting kern Werkendam
•
We onderzoeken de opties tot verbeteren van de verbinding tussen Werkendam en de A27 voor gemotoriseerd verkeer en nemen hierin een besluit (A13).
tot circa 2030
A27 en onderliggend wegennet (projectnummering conform Mobiliteitsvisie) De A27 en het onderliggend wegennet
• •
Aangehaakt blijven bij reconstructie A27 (project A15). Aanpak sluipverkeer nabij kernen A27 op basis van het in 2023 uit te voeren onderzoek (A16)
tot en met 2031 tot en met 2026
Openbaar vervoer, veer- en fietsverbindingen (projectnummering conform Mobiliteitsvisie) Openbaar vervoer, veer- en fietsverbindingen
• • • •
Aanpak mobiliteitshubs in 3 schaalniveaus (O10). Ontwikkelen interregionale hub De Tol (O11). In combinatie met ontwikkeling Werkendam Noord en Bus Rapid Transit Verkennen, uitbouwen en monitoren openbaar vervoer binnen Altena (O12) Onderzoek naar mogelijkheden voor verlichting van fietspaden
68
tot circa 2040 tot circa 2030 Permanent 2026
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Beheer van wegen, groen en verlichting Planmatig beheer en onderhoud wegen
• •
Groen
• •
Doorontwikkeling tot een robuuste en toekomstbestendige Buitendienst.
Uitvoeren van het vastgestelde Integraal Beheer Kader. Oppakken integraliteit met riolering en opgaven in de openbare ruimte.
De vastgestelde kaders worden overgezet in een uitvoeringplan. We werken aan de verdere inrichting en verfijning van de vullingsgraad en gegevenskwaliteit van bomen en groen (objectinformatie en beheermethode) in het digitale beheersysteem Geovisia). Uitvoeren ontwikkelplan Buitendienst gericht op efficiency, kwaliteit en dienstverlening, gebaseerd op het Antearapport (2020). In 2026 en volgend feitelijke implementatie van nieuwe werkwijze in de reguliere bedrijfsvoering. Overgang van veranderen en voorbereiden naar implementeren en verbeteren.
69
2026 Q4 2026
2025-2026
5.3 Financieel
overzicht
Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Programma: 5 Bereikbaar Altena
Realisatie 2024
Lasten 2.1 - Verkeer en vervoer 2.2 - Parkeren 2.4 - Economische havens en watergangen 2.5 - Openbaar vervoer
Begroting 2025 na wijz.
Begroting 2026
Mutatie 2026 t.o.v. 2025 na wijz.
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Totaal lasten
12.133 N 823 N 843 N 13.798 N
11.488 N 6N 850 N 1.225 N 13.570 N
12.231 N 6N 689 N 1.210 N 14.136 N
743 N V 162 V 15 V 566 N
13.912 N 6N 646 N 1.209 N 15.773 N
14.276 N 6N 644 N 1.208 N 16.135 N
14.643 N 6N 643 N 1.206 N 16.498 N
Totaal baten
1.835 V 752 V 3V 2.589 V
1.210 V 714 V 132 V 2.056 V
1.469 V 714 V 132 V 2.315 V
259 V 259 V
1.469 V 714 V 131 V 2.314 V
1.469 V 714 V 130 V 2.313 V
1.469 V 714 V 130 V 2.312 V
Totaal reserves
201 N 630 V 429 V
1N 319 V 318 V
1N 283 V 282 V
36 N 36 N
1N 254 V 253 V
1N 254 V 253 V
1N 254 V 253 V
Saldo baten en lasten inclusief reserves
10.780 N
11.196 N
11.540 N
344 N
13.206 N
13.568 N
13.933 N
Baten 2.1 - Verkeer en vervoer 2.2 - Parkeren 2.4 - Economische havens en watergangen 2.5 - Openbaar vervoer Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves
Verschillenanalyse Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Programma: 5 Bereikbaar Altena Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 2.1 - Verkeer en vervoer 2.2 - Parkeren 2.4 - Economische havens en watergangen 2.5 - Openbaar vervoer 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026
11.196 N 842 N 406 V 97 V V 18 V 14 V 36 N 344 N 11.540 N
Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen Diverse Bijstelling kapitaallasten 842 N De kapitaallasten 2026 nemen ten opzichte van 2025 toe vanwege het Investeringsplan 2025. De stijging wordt vooral veroorzaakt door de rentelasten van de investeringen ten behoeve van wegen, mobiliteit en openbare ruimte. Diverse Bijstelling salarislasten 406 V Het verschil 2026 ten opzichte van 2025 op de (doorbelasting van de) salarissen komt onder andere door de cao-gevolgen die voor een mutatie zorgen in 2026 t.o.v. de oorspronkelijke doorbelasting van de salarissen in 2025 waarin deze niet zat. Daarnaast heeft de jaarlijkse actualisatie van de doorbelasting salarissen plaatsgevonden, waardoor er verschuivingen tussen programma’s en de balans hebben plaatsgevonden.
70
Programma 6. Financië
n
Portefeuillehouder
Thema
Wethouder Sheikkariem
HRM
Wethouder Sheikkariem
Huisvesting, dienstverlening en vastgoed
Wethouder Tanis
Altena in control
Wethouder Sheikkariem
Verwachte ontwikkelingen
Wethouder Tanis
Gemeentelijke belastingen
6.1 Beleid HRM
In 2026 ligt de focus op het verder brengen van de organisatie vanuit bestaande fundamenten. Er worden geen nieuwe projecten gestart, maar bestaande initiatieven zoals talentmanagement, de Altena Academie, het vitaliteitsbeleid en het MD-traject worden geïntegreerd tot één samenhangende beweging. Deze integratie stelt medewerkers in staat om regie te nemen over hun eigen ontwikkeling en ondersteunt leidinggevenden in het verder brengen van hun team, met de vitale medewerker als uitgangspunt. Dit leidt tot: • een organisatie waarin eigenaarschap, vitaliteit en talentgericht werken centraal staan; • een versterking van het ontwikkelgerichte gesprek tussen medewerker en leidinggevende; • een duurzame verankering van leren, ontwikkelen en samenwerken in de dagelijkse praktijk; • een organisatiecultuur die aansluit bij de ambitie van Altena om een vitale, lerende en wendbare gemeente te zijn. De integratie van HRM-instrumenten draagt bij aan het realiseren van de strategische doelen uit het programma Vitaal Altena, en vormt een stevige basis voor de toekomstige opgaven van de organisatie. Financiën
In de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk is aangegeven dat onder andere middelen aan het gemeentefonds worden toegevoegd voor het deels compenseren van de terugval in de algemene uitkering voor de jaren 2026 en 2027. Daarmee is het zogenoemde ‘ravijnjaar’ twee jaar doorgeschoven naar 2028. Daarnaast krijgen gemeenten compensatie voor de uitvoering van de Jeugdwet en de Hervormingsagenda Jeugd. Hiermee wordt een deel van het bindende advies van de Commissie Van Ark opgevolgd. In onze eigen Kadernota 2026 is een pakket aan ombuigingsmaatregelen opgenomen. Met inachtneming van de aangenomen moties/amendementen zijn deze in de begroting 2026 verwerkt.
71
Gemeentelijke
h uisvesting
In 2025 is het voorlopig ontwerp voor de uitbreiding van ons gemeentehuis gepresenteerd, waarna ook het benodigde krediet voor de uitvoering is goedgekeurd. In 2026 gaat het project- en ontwerpteam de slag van voorlopig ontwerp naar Definitief Ontwerp uitwerken en de benodigde vergunningen aangevraagd en wordt er gewerkt aan een plan om onze dienstverlening aan inwoners en bezoekers op peil te houden tijdens de verbouwing., Informatiemanagement
i-Visie In 2025 heeft de gemeente Altena haar informatiebeleid vernieuwd. Dit is vastgelegd in een i-Visie die gericht is op daadkracht, flexibiliteit, betrokkenheid en aansluiting bij toekomstige ontwikkelingen. De i-Visie laat zien hoe Altena haar digitale groei vormgeeft als onderdeel van de bredere ontwikkeling van de organisatie. Het document is vooral bedoeld voor leidinggevenden, beleidsmakers, adviseurs en het Team Informatie. Zij kunnen hiermee beter sturen op digitale veranderingen. Ook projectleiders, proceseigenaren en externe partners die werken aan digitaliseringsprojecten vinden hierin houvast. Altena wil een flexibele, weerbare en toekomstgerichte organisatie zijn. Technologische ontwikkelingen en maatschappelijke uitdagingen worden actief opgepakt. Digitalisering staat niet op zichzelf, maar is nauw verbonden met hoe de organisatie zich ontwikkelt. Belangrijke thema’s zoals personeelstekorten, lagere productiviteit, strengere regels en internationale spanningen vragen om een andere manier van werken. Digitale onafhankelijkheid, controle over data en systemen en het versterken van publieke waarden zijn hierbij essentieel. Met de i-Visie wil gemeente Altena een organisatie zijn die goed omgaat met verandering, slim omgaat met technologie en publieke waarden beschermt.
We bouwen aan een stevige digitale basis, medewerkers met digitale vaardigheden, flexibele werkprocessen en een cultuur waarin eigenaarschap, samenwerking en vernieuwing centraal staan. De i-Visie ondersteunt de visie op Omnichanneling waarbij communicatiekanalen – zoals telefoon, e-mail, website, balie, chat en apps – samenwerken om inwoners en ondernemers een consistente, persoonlijke en toegankelijke dienstverlening te bieden. Het doel is dat alle gemeentelijke klanten via elk kanaal dezelfde kwaliteit van dienstverlening ervaren. Met thema’s als procesmanagement en digitale dienstverlening is er een relatie gelegd tussen beide visies. In de roadmap van de i-Visie is het belang van omnichanneling aangegeven en is geconcretiseerd in met volgende acties: • Dienstverleningsarchitectuur ontwikkelen: processen centraal stellen en zowel digitaal als persoonlijk ondersteunen. • Nieuw zaaksysteem aanbesteden en implementeren: voor zaakgericht werken en klantcontact via e-formulieren en klantportaal. • Gegevens eenduidig en centraal beschikbaar maken: zodat medewerkers beschikken over één actueel klantbeeld, onafhankelijk van het kanaal.
72
6.2DoelenbomenFinanciën Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
HR HRM-: Vergroten aantrekkelijkheid als werkgever
• •
Verder invulling en uitvoering geven aan employer branding campagne. Implementeren talentmanagent tool- herkennen van talenten (basisprofiel).
Q1 2026 Afgerond
HRM-R: HR
• •
We participeren actief in werkgroepen in de regio geïnitieerd door gemeenten of provincie. We onderzoeken de samenwerking met regio West-Brabant en andere samenwerkingsverbanden.
Doorlopend Q4 2025
HRM-T: investeren in talenten van onze medewerkers.
•
We brengen de individuele en teamtalenten van medewerkers in kaart en stimuleren teamontwikkeling. We moedigen actief het gebruik van het opleidingsbudget aan en zetten talenten centraal bij loopbaanstappen, in plaats van enkel te kijken naar ervaring.
Q4 2025-Q1 2026
•
HRM - Vitale gemeente: hand in hand gaan van vitaal Altena en vitale gemeente.
•
• •
We zijn als gemeentelijke organisatie een voorbeeld voor de inwoners: practice what you preach. We gaan in co-creatie met vitale samenleving en arbodienst een meerjarenprogramma vormgeven om te komen tot een vitale gemeente. Organiseren van maandelijkse vitaliteitsactiviteiten voor medewerkers, gericht op bewustwording en kennisdeling rond gezondheid en welzijn. Begeleiden en zichtbaar positioneren van interne beweegambassadeurs, zodat deze collega’s laagdrempelige sport- en beweeginitiatieven voor het team opzetten.
Q1 2026 Doorlopend
Doorlopend Q1 2026
Huisvesting, dienstverlening en vastgoed De gemeentelijke organisatie werkt op één locatie in 2028
• •
We werken de details uit in een voorlopig-, definitief- en technisch ontwerp. We selecteren bouwteampartners voor de bouwfase.
Q1 Voorlopig ontwerp Q3 Definitief ontwerp.
Altena in control Realistische begrotingsramingen: begroting en realisatie sluiten waar mogelijk op elkaar aan.
• •
We blijven inzetten op het realistischer (durven) ramen en voor de investeringen de paragraaf investeringen verder door te ontwikkelen. De informatievoorziening in de P&C-producten ontwikkelen we verder door, door meer te focussen op bestuurlijk relevante doelen / prestaties die voor de raad politiek interessant zijn.
73
Q1-4/2026
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Planning
Informatiemanagement Informatieveiligheid en privacy is op orde.
• • •
We voeren ENSIA audits l uit, waarvan de uitkomst wordt gedeeld met de raad d.m.v. een RIB. We bieden ARDA modules aan voor organisatie en raadsleden voor medewerkers en raadsleden om op de juiste manier te leren omgaan met informatieveiligheid en privacy. We houden het verwerkingsregister op orde.
Q2/2026 Q1-4/2026 Q1-4/2026
Gemeentelijke belastingen Kostendekkende tarieven voor gemeentelijke diensten en producten, met uitzondering van de grafrechten.
Het heffen en innen van de gemeentelijke belastingen en leges conform de beleidsuitgangspunten zoals opgenomen in de paragraaf lokale heffingen voor 2026.
74
Q1-4/2026
6.3 Beleidsindicatoren
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (€)
Altena
50.000-100.000
Nederland
925
948
957
980
1.032
1.050
(2025) Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (€) (2025) Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl 2026
2025
Formatie (fte per 1.000 inwoners)
8,3
8,5
Bezetting (fte per 1.000 inwoners)
7,2
7,4
Apparaatskosten (kosten per inwoner) *
€ 959
€ 917
Externe inhuur **
7,5%
6,4%
Overhead (% van totale lasten) ***
13,1%
13,3%
Er is geen landelijke bron beschikbaar voor deze kengetallen. Deze indicatoren zijn gebaseerd op eigen gemeentelijke informatie. Bron: eigen cijfers. * Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken. ** Kosten inhuur als % van totale personeelskosten *** Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.
75
6.4
Financieel overzicht
6a. Financiering en algemene dekkingsmiddelen Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Overzicht financiering en algemene dekkingsmiddelen
Lasten a. Lokale heffingen 0.61 - OZB woningen 0.62 - OZB niet-woningen 0.64 - Belastingen overig b. Algemene uitkering 0.7 - Algemene uitkering en ov uitkeringen gemeentefonds c. Dividend 0.5 - Treasury d. Financieringsfunctie 0.5 - Treasury e. Overige dekkingsmiddelen 0.8 - Overige baten en lasten Totaal lasten Baten a. Lokale heffingen 0.61 - OZB woningen 0.62 - OZB niet-woningen 0.64 - Belastingen overig b. Algemene uitkering 0.7 - Algemene uitkering en ov uitkeringen gemeentefonds c. Dividend 0.5 - Treasury d. Financieringsfunctie 0.5 - Treasury e. Overige dekkingsmiddelen 0.8 - Overige baten en lasten Totaal baten Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves Totaal reserves Saldo baten en lasten inclusief reserves
Realisatie 2024
Begroting 2025 na wijz.
Begroting 2026
Mutatie 2026 t.o.v. 2025 na wijz.
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
296 N 47 N 6N
372 N 47 N 14 N
384 N 48 N 15 N
12 N 2N N
388 N 48 N 15 N
392 N 49 N 15 N
396 N 49 N 15 N
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
4.112 N
3.041 N
368 V
3.409 V
848 V
1.004 V
1.046 V
965 N 5.427 N
227 N 3.701 N
1.741 N 1.820 N
1.514 N 1.882 V
3.989 N 3.593 N
7.813 N 7.265 N
10.940 N 10.355 N
7.542 V 3.772 V 3V
7.798 V 4.173 V 139 V
8.068 V 4.298 V 138 V
270 V 124 V 1N
8.386 V 4.416 V 138 V
8.696 V 4.544 V 138 V
8.973 V 4.671 V 138 V
104.880 V
115.234 V
116.524 V
1.290 V
118.908 V
120.203 V
125.713 V
70 V
81 V
67 V
14 N
67 V
67 V
67 V
4.205 V
3.113 V
74 V
3.039 N
70 V
66 V
63 V
858 V 121.328 V
345 V 130.884 V
100 V 129.268 V
245 N 1.616 N
110 V 132.093 V
120 V 133.833 V
130 V 139.754 V
1.014 N 1.000 V 14 N
9N 1.720 V 1.711 V
2.634 N 2.625 V 9N
2.625 N 905 V 1.720 N
9N 9N
9N 9N
9N 9N
115.887 V
128.894 V
127.439 V
1.454 N
128.492 V
126.560 V
129.391 V
Verschillenanalyse Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Overzicht financiering en algemene dekkingsmiddelen Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 0.5 - Treasury 0.61 - OZB woningen 0.62 - OZB niet-woningen 0.64 - Belastingen overig 0.7 - Algemene uitkering en ov uitkeringen gemeentefonds 0.8 - Overige baten en lasten 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026
128.894 V 356 V 258 V 123 V 1N 1.290 V 1.759 N 1.720 N 1.454 N 127.439 V
76
Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen 0.5 Treasury 356 V Het verschil tussen 2026 en 2025 wordt veroorzaakt door een afname van rentelasten van onze leningportefeuille. 0.61 OZB woningen 258 V In 2025 komt op basis van de juni raming van Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffing en Waardebepaling (SVHW) meer OZB binnen dan geraamd. De raming voor 2026 is aangepast op basis van de door SVHW geraamde nieuwe WOZ-waardes en volumegroei plus de inflatiecorrectie conform het tarievenbeleid. 0.62 OZB niet-woningen 123 V In 2025 komt op basis van de juni raming van SVHW meer OZB binnen dan geraamd. De waarde van de niet-woningen blijkt hoger dan geraamd. Daarnaast is de raming voor 2026 aangepast op basis van de door SVHW geraamde nieuwe waardes en volumegroei plus de inflatiecorrectie conform het tarievenbeleid. 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds 1.290 V Het verschil tussen 2026 en 2025 wordt verklaard door de mutatie van de algemene uitkering op basis van Meicirculaire 2025 en Septembercirculaire 2025. 0.8 Overige baten en lasten 1.759 N In 2026 worden voor € 1.841.000 lasten op de stelpost loon- en prijsontwikkeling geraamd. Deze stelpost heeft in 2025 geen raming, omdat deze toen is ingezet ter dekking van de Cao-gevolgen voor de salarislasten van het personeel alsmede voor overige inflatiestijgingen.
Het bedrag voor 2026 zal ook hiervoor ingezet worden. 0.10 Reserves 1.720 N In 2025 heeft een eenmalige onttrekking uit de algemene reserve plaatsgevonden, omdat de algemene uitkering eenmalig met dit bedrag gekort werd. Op basis van afspraken met de provincie mocht de korting op de algemene uitkering als incidenteel aangemerkt mocht worden, waardoor het mogelijk was de korting te dekken met een incidentele onttrekking uit de algemene reserve.
77
6b. Overhead Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Overzicht Overhead
Realisatie 2024
Lasten 0.4 - Overhead
Begroting 2025 na wijz.
Begroting 2026
Mutatie 2026 t.o.v. 2025 na wijz.
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Totaal lasten
29.878 N 29.878 N
29.011 N 29.011 N
26.750 N 26.750 N
2.261 V 2.261 V
27.981 N 27.981 N
27.161 N 27.161 N
27.275 N 27.275 N
Totaal baten
830 V 830 V
2.206 V 2.206 V
360 V 360 V
1.846 N 1.846 N
319 V 319 V
319 V 319 V
319 V 319 V
Totaal reserves
378 N 990 V 611 V
378 N 1.300 V 922 V
353 N 745 V 392 V
25 V 555 N 530 N
378 N 961 V 583 V
378 N 563 V 184 V
378 N 559 V 181 V
Saldo baten en lasten inclusief reserves
28.436 N
25.883 N
25.998 N
115 N
27.080 N
26.658 N
26.775 N
Baten 0.4 - Overhead Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves
Verschillenanalyse Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Overzicht Overhead Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 0.4 - Overhead 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026
25.883 N 273 N 232 N 921 V 530 N 115 N 25.998 N
Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen Diverse Bijstelling kapitaallasten 273 N De kapitaallasten 2026 nemen ten opzichte van 2025 toe vanwege het Investeringsplan 2025. De stijging wordt vooral veroorzaakt door de rentelasten van de investeringen ten behoeve van diverse zaken in het kader van overhead (verbouwing ruimtes voor verhuur De Werf, ICT). Diverse Bijstelling salarislasten 232 N Het verschil 2026 ten opzichte van 2025 op de (doorbelasting van de) salarissen komt onder andere door de Cao-gevolgen die voor een mutatie zorgen in 2026 t.o.v. de oorspronkelijke doorbelasting van de salarissen in 2025 waarin deze niet zat. Daarnaast heeft de jaarlijkse actualisatie van de doorbelasting van de salarissen plaatsgevonden, waardoor er verschuivingen tussen programma’s en de balans hebben plaatsgevonden.
78
0.4 Overhead 921 V - In 2026 budget opgenomen (€ 400.000 N) voor doorontwikkeling Sociaal domein opgenomen conform Kadernota 2026. - In 2026 minder budget (€ 100.000 V) voor Vitaliteit opgenomen conform Kadernota 2026. - In 2025 eenmalig budget (€ 112.000 V) vanuit 2024 voor opzetten programma Wonen. - In 2026 lagere lasten (€ 119.000 V) voor voormalig personeel dan in 2025 door lagere verplichtingen voor vaststellingsovereenkomsten en WW/WGA uitkeringen. - In 2025 eenmalig budget (€ 135.000 V) voor onderhoud locatie Werkendam. - In 2025 heeft een actualisatie plaatsgevonden van het aantal spaarverlofuren. Dit betreft alleen de Begroting 2025. Voor de Begroting 2026 is dit nog niet in beeld te brengen. Derhalve een voordeel van € 748.000 in 2026 ten opzichte van 2025. - In 2025 eenmalig hogere lasten voor diverse facilitaire kosten (€ 178.000 V) 0.10 Reserves - Resultaatbestemming in 2025 vanuit 2024 (€ 427.000 N). In 2025 heeft voor een aantal themaprogramma’s voor een bedrag van € 427.000 resultaatbestemming uit 2024 plaatsgevonden. In 2026 is deze resultaatbestemming niet meer van toepassing. - Diverse andere kleine afwijkingen € 103.000 N
530 N
6c. Vennootschapsbelasting Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Overzicht Vennootschapsbelasting
Realisatie 2024
Lasten 0.9 - Vennootschapsbelasting (VpB)
Begroting 2025 na wijz.
Begroting 2026
Mutatie 2026 t.o.v. 2025 na wijz.
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Totaal lasten
70 N 70 N
103 N 103 N
-
103 V 103 V
-
-
-
Totaal baten
-
-
-
-
-
-
-
Totaal reserves
-
-
-
-
-
-
-
Saldo baten en lasten inclusief reserves
70 N
103 N
-
103 V
-
-
-
Baten 0.9 - Vennootschapsbelasting (VpB) Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves
79
Verschillenanalyse Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Overzicht Vennootschapsbelasting Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 0.9 - Vennootschapsbelasting (VpB) 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026
103 N 103 V 103 V -
Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen 0.9 Vennootschapsbelasting 103 V Het verschil ontstaat doordat er in 2026 voorlopig geen verplichting is voor een te betalen aanslag Vennootschapsbelasting. In 2025 is hiervoor wel een aanslag ontvangen van de Belastingdienst voor het tijdvak van 1 januari 2025 tot en met 31 december 2025.
80
81
Paragraaf Lokale heffingen Belastingopbrengsten 2026 (bedragen x € 1.000) Onroerendezaakbelastingen (OZB) Reinigingsheffing Rioolheffing Leges Lijkbezorgingsrechten Haven- en kadegelden Toeristen- en watertoeristenbelasting Heffing bedrijveninvesteringszone (BIZ) Marktgelden Leges Biesbosch
€ 12.337 € 8.205 € 7.655 € 5.164
€ 1.007 € 707 € 453 € 257 € 70 €7
Inleiding De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. De lokale heffingen kunnen als volgt onderverdeeld worden: 1. Onroerendezaakbelastingen (OZB) 2. Afvalstoffenheffing 3. Rioolheffing 4. Leges 5. Lijkbezorgingsrechten 6. Haven- en kadegelden 7. Toeristenbelasting en watertoeristenbelasting 8. Heffing bedrijveninvesteringszone (BIZ) 9. Marktgelden 10. Leges Biesbosch In deze paragraaf zijn de bestaande beleidsuitgangspunten en -voornemens van de verschillende belastingen opgenomen en toegelicht. Hierbij worden voor de woonlasten de tarieven vermeld. Daarnaast wordt inzicht gegeven in de wijze waarop de mate van kostendekking van de verschillende producten bepaald wordt. Tarievenbeleid In het bestuursakkoord is als uitgangspunt benoemd dat wij streven naar kostendekkende tarieven voor gemeentelijke tarieven en diensten en producten behalve bij de grafrechten. In lijn met het belastingbeleid in de kadernota van de begroting 2026 hanteren we de volgende uitgangspunten: 1. Tarieven moeten kostendekkend zijn tenzij er een afwijkend raadsbesluit of een wettelijk maximum voor het betreffende tarief geldt; 2. Wanneer de totaalopbrengst van verordening, minder dan kostendekkend is, worden de tarieven binnen die verordening verhoogd met 2% plus inflatie. Bij de Begroting 2026 wordt
82
3. 4. 5.
6.
voor de leges een stijging van 10% plus inflatie gehanteerd om zo mogelijk binnen deze collegeperiode richting kostendekkendheid te groeien. Tarieven worden alleen verlaagd wanneer de geraamde opbrengst van alle in de betreffende belastingverordening voorkomende tarieven meer dan kostendekkend is; Er wordt aansluiting gezocht bij landelijk vastgestelde (maximum)tarieven; Alle tarieven worden jaarlijks met het inflatiepercentage prijs Bruto Binnenlands Product (pBBP) verhoogd. Dit tenzij het totaal van de in de verordening opgenomen tarieven daardoor meer dan 100% kostendekkend wordt; De uitgangspunten voor de toerekening van de kosten worden door het college bepaald binnen de kaders van het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten.
Onroerendezaakbelastingen De onroerende-zaakbelastingen van 2026 worden opgelegd op basis van de WOZ-waarde naar waardepeildatum 1 januari 2025. Ieder jaar worden de onroerende zaken opnieuw gewaardeerd zodat ieder jaar de tarieven opnieuw moeten worden vastgesteld en aangepast aan de wijziging van de waarde. De basis voor het bepalen van het tarief is de begrote opbrengst 2026inclusief de inflatiecorrectie conform pBBP van 2,7%. In de berekening van de opbrengst van 2026 is daarnaast rekening gehouden met de areaalgroei in het jaar 2025 (groei aantal objecten). Afvalstoffenheffing Het product afval is een gesloten systeem. We streven naar 100% kostendekking. De eventuele tekorten worden gedekt uit een gevormde voorziening. De eventuele overschotten worden gestort in deze voorziening. De kosten van het product afval stijgen. De afvalstoffenheffing is niet meer kostendekkend. De tarieven zullen moeten stijgen. Er wordt gebruik gemaakt van de voorziening reiniging om grote fluctuaties in het tarief te voorkomen. Voorgesteld wordt om, conform het kostendekkingsbeleid voor niet kostendekkende tarieven de tarieven van de afvalstoffenheffing met 2% plus inflatie te laten stijgen. Voor 2026 is de inflatiecorrectie 2,7% (pBBP meicirculaire 2025). In totaal is de stijging dan 4,7%. Voor een meerpersoonshuishouden is dit een tariefstijging van € 16,69.
Voor een eenpersoonshuishouden is dit een tariefstijging van € 14,18. Daarmee zijn de tarieven voor 2026 nog iets lager dan in het jaar 2024. Na tariefverhoging is het kostendekkingsniveau in het jaar 2026 98%. (tariefstijging 2025-2026 is 4,7%)
2024
2025
2026
eenpersoonshuishouden
€ 316,63
€ 301,79
€ 315,98
meerpersoonshuishouden
€ 372,63
€ 355,17
€ 371,86
Mutatie ten opzichte van voorgaand jaar – eenpersoonshuishouden
-€ 14,84
€ 14,18
Mutatie ten opzichte van voorgaand jaar - meerpersoonshuishouden
-€ 17,46
€ 16,69
2025
2026
2027
2028
2029
Stand van de voorziening voor verhoging
€ 1.045.000
€ 788.000
€ 542.000
€ 371.000
€ 199.000
Stand van de voorziening na verhoging
€ 1.045.000
€ 885.000
€ 704.000
€ 597.000
€ 489.000
83
Rioolheffing We hanteren zowel een rioolheffing voor gebruikers als voor eigenaren. Voor eigenaren van woningen en niet-woningen is het tarief een vast bedrag per object. Voor gebruikers van woningen is het tarief met ingang van het jaar 2026 een vast bedrag. Voor gebruikers van niet-woningen is het tarief gebaseerd op het waterverbruik. Het product riolering is een gesloten systeem. Tijdens de behandeling van het Water en rioleringsplan 2025-2028 heeft de raad een voorkeur uitgesproken voor een tariefvariant waarin gedurende de jaren 2025 tot en met 2028 de tariefstijging van de rioolheffing zou worden gemaximeerd op respectievelijk 10%, 10%, 6% en 5% exclusief inflatiecorrectie. Om te voorkomen dat de voorziening als gevolg daarvan negatief zou worden, wat niet is toegestaan, is € 1.700.000 vanuit de algemene reserve in de voorziening gestort. Voor 2026 is de inflatiecorrectie 2,7% (pBBP meicirculaire 2025). De tarieven voor 2026 stijgen in totaal met 12,7%. Dit betekent een tariefstijging met € 33,50 voor een eigenaar/gebruiker van een woning. Na tariefstijging met 12,7% is de kostendekking in 2026 slechts 88%. Leges De legesverordening is niet kostendekkend. Voor wat betreft de leges streven we er naar om toe te groeien richting 100% kostendekkendheid.
Conform de kadernota 2026 stellen we voor om de legestarieven voor 2026, met uitzondering van leges voor rijbewijzen en paspoorten, milieuleges en de bouwleges, met 10% plus inflatie (2,7% pBBP) te verhogen. In totaal 12,7%. De tarieven van rijbewijzen en paspoorten zijn gebonden aan wettelijke maxima. De bouwkosten stijgen. In verband daarmee stellen we voor om de tarieven van het percentage van de bouwsom niet te verhogen. De tarieven van de milieuleges zijn conform de door de OMWB voorgestelde tarieven. Voordeel daarvan is dat in de regio dezelfde tarieven worden gehanteerd. Als er eventueel afwijkingen zijn van het voorstel van de OMWB wordt dit gemotiveerd in het belastingvoorstel. Het legestarief voor een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een locatie van gastouderopvang is € 673,50. Voor een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de overige soorten van kinderopvang is geen specifiek tarief opgenomen in onze legesverordening. Momenteel wordt onderzocht wat de consequenties zijn van het heffen van leges voor de andere soorten kinderopvanglocaties en wat in verband daarmee een wenselijk tarief is. Het resultaat van het onderzoek zal worden verwerkt in het belastingvoorstel voor 2026. Lijkbezorgingsrechten Bij de lijkbezorgingsrechten wordt niet gestreefd naar 100% kostendekking.
Zoals vermeld in de kadernota worden de tarieven van de lijkbezorgingsrechten, conform het tarievenbeleid voor niet kostendekkende tarieven, met 2% plus inflatie (2,7% pBBP) verhoogd. De kostendekking voor 2026 is 72%. Havengelden Binnen onze gemeente worden havengelden geheven in de Beatrixhaven, Biesboschhaven en een gedeelte van de RWS-haven (voormalig haventje Rijkswaterstaat). Bij de havengelden kunnen alleen kosten worden verhaald die verband houden met het gebruik en genot van de havens en de kades.
84
Het tarievenbeleid van de havengelden is dat we streven naar 100% kostendekkendheid. Indien de havengelden niet kostendekkend zijn, stijgen de tarieven conform het algemene tarievenbeleid met 2% plus de inflatiecorrectie. De tarieven voor 2026 zijn 100% kostendekkend en stijgen daarom niet. Verblijfsbelasting en watertoeristenbelasting Verblijfsbelasting (voorheen toeristenbelasting genoemd) en watertoeristenbelasting zijn algemene dekkingsmiddelen en worden geheven voor het houden van verblijf door personen die niet ingeschreven zijn op een adres in de gemeente. Deze belastingen worden in rekening gebracht bij degene die, tegen betaling, gelegenheid tot verblijf biedt. De tarieven worden in beginsel jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Het huidige tarief is € 1,35 per persoon per overnachting (verblijfsbelasting) of per etmaal verblijf (watertoeristenbelasting). Vanuit de toeristische sector is een voorkeur voor tarieven die afronden op 5 eurocent. Reden om bij de verblijfsbelasting de inflatiecorrectie van een aantal jaren pas door te voeren als, bij elkaar opgeteld, de 5 eurocent wordt overschreden. Mede in verband met de ombuigingen wordt een verhoging van de toeristenbelasting en de watertoeristenbelasting voorgesteld met € 0,30 van € 1,35 naar € 1.65. Dat is veel hoger dan de gebruikelijke inflatiecorrectie.
Dit raakt de betreffende ondernemers maar de ondernemers mogen de toeristenbelasting wettelijk gezien wel verhalen op de degenen die zij tegen betaling verblijf bieden. Wij realiseren ons dat dit in sommige gevallen lastig is. Dergelijke sterke verhogingen zullen door de ondernemers niet in alle gevallen kunnen worden doorberekend. Alles afwegende prevaleert het belang dat de gemeente heeft bij een verhoging van vrij besteedbare middelen. De doorslag geeft dat de huidige tarieven van de gemeente Altena onder het landelijk gemiddelde zitten en ook onder het gemiddelde in de regio. Voor de eigen inwoners ontvangt de gemeente Altena per persoon een bedrag in de algemene uitkering. Voor personen die niet zijn ingeschreven in de basisregistratie personen niet. Maar personen die niet zijn ingeschreven in de basisregistratie personen maken wel gebruik van gemeentelijke voorzieningen. Heffing bedrijveninvesteringszone (BIZ) De BIZ-heffing is een verplichte bijdrage voor eigenaren en/of gebruikers van niet-woningen in een bepaald gebied. De heffing is bedoeld ter bekostiging van investeringen in dat gebied in bijvoorbeeld leefbaarheid, veiligheid, ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid etc. Binnen onze gemeente zijn 2 BI-zones actief. Het betreft de BIZ Centrum Werkendam en de BIZ Businessparken Werkendam. De BIZ-bijdrage is een bestemmingsbelasting.
Het bedrag van de bijdrage gaat in de vorm van subsidie naar de BIZ-stichting die de investeringen uitvoert. Een BIZ geldt voor vijf jaar en kan dan eventueel, na een draagvlakmeting onder de eigenaren en/of gebruikers van de nietwoningen in het gebied, worden verlengd. Het tarief blijft gedurende vijf jaar gelijk. Marktgelden Het beleid voor het marktgeld is dat er naar wordt gestreefd om 100% kostendekking te realiseren. In 2024 en 2025 zijn de tarieven fors verhoogd. Het product markten is niet kostendekkend. Conform het tarievenbeleid voor niet kostendekkende tarieven stijgen de tarieven met 2% plus inflatie (2,7% pBBP). De kostendekking voor 2026 is 95%. Leges Biesbosch De leges voor de Biesbosch betreft wordt geheven door Staatsbosbeheer namens de gemeenten Altena, Drimmelen en Dordrecht. De kosten van de vergunningverlening door Staatsbosbeheer
85
worden verdeeld over de 3 gemeenten op basis van het inwoneraantal. De tarieven zijn in alle drie de gemeenten gelijk. Het betreft leges voor vergunningen uit de Biesboschverordening. De opbrengst van het jaar 2026 wordt geraamd op € 7.616. De doelstelling is dat de leges Biesbosch 100% kostendekkend zijn. De tarieven voor ligplaatsconcentraties gaan omhoog van € 83 naar € 97. De tarieven van grote passagiersschepen van € 162 naar € 173. De tarieven voor middelgrote passagiersschepen van € 117 naar € 128 en de tarieven voor kleine passagiersschepen van € 62 naar € 73. De tarieven zijn dan voor Altena 100% kostendekkend.
Belastingopbrengsten De algemene heffingen hebben het karakter van een algemeen dekkingsmiddel. Dat wil zeggen dat de opbrengst vrij aanwendbaar is ter dekking van de algemene gemeentelijke kosten en aanvullend is op de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De bestemmingsheffingen worden geheven ter volledige of gedeeltelijke compensatie van de kosten die de gemeente maakt bij de realisering en het onderhoud van die voorzieningen of verleende diensten. De opbrengsten zijn in onderstaande tabel opgenomen: Tabel Belastingopbrengsten 2026 (bedragen x € 1.000) Heffing
2026
Algemene heffingen
12.790
OZB gebruikers niet-woningen
1.733
OZB eigenaren woningen
8.043
OZB eigenaren niet-woningen
2.561
Toeristenbelasting
453
Bestemmingsheffingen
23.072
BIZ *
257
Leges hoofdstuk 1 **
2.082
Leges hoofdstuk 2 ***
3.066
Leges hoofdstuk 3 ****
16
Leges Biesbosch
7
Haven- en kadegelden
707
Marktgelden
70
Lijkbezorgingsrechten
1.007
Reinigingsheffingen
7.829
Reinigingsheffingen milieustations
376
Rioolheffing
7.655
Totaal * ** *** ****
35.862 BIZ: opbrengst wordt één op één uitgekeerd in de vorm van een subsidie. Leges hoofdstuk 1: voornamelijk algemene dienstverlening (rijbewijzen, reisdocumenten, uittreksels, etc.). Leges hoofdstuk 2: voornamelijk fysieke dienstverlening (met name leges omgevingsvergunning). Leges hoofdstuk 3: voornamelijk leges APV en Europese dienstenrichtlijn.
Het Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffing en Waardebepaling (SVHW) in Klaaswaal heft en int voor de gemeente Altena de onroerendezaakbelastingen (OZB), de heffing van nietwoningen in een bedrijven investeringszone (BIZ), verblijfsbelasting, watertoeristenbelasting, reinigingsheffing en rioolheffing.
86
Lokale lastendruk In onderstaande tabel wordt de belastingdruk weergegeven van een gemiddeld meerpersoonshuishouden in een eigen woning. Er zijn 6 aanbiedingen van de afvalcontainer. 2025
2026
Altena
Altena
OZB-eigenaar gemiddelde woning
325
333
Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden
337
353
Rioolheffing meerpersoonshuishouden
264
297
Totaal lastendruk
925
983
Tariefvergelijking
Kwijtscheldingsbeleid De belastingheffing en invordering is uitbesteed aan SVHW in Klaaswaal. Kwijtschelding wordt daarom verleend via SVHW. Door SVHW wordt de 100%-inkomensnorm gehanteerd. Het betreft hier de bijstandsnorm. Voor AOW’ers worden de kosten van bestaan gesteld op 100% van de toepasselijke netto AOW-bedragen. Voor wat betreft het vermogen worden de wettelijke maximumbedragen gehanteerd. SVHW baseert zich op informatie van het Inlichtingenbureau. Dit bureau is een samenwerkingsverband van het ministerie van Sociale Zaken, de Rijksdienst voor het wegverkeer, de Rijksbelastingdienst en de VNG. Vrijwel alle kwijtscheldingsklanten hebben toestemming verleend om daar informatie op te vragen. De belastingplichtigen die op basis van die beoordeling kwijtschelding ontvangen hoeven geen aanvraagformulier in te dienen maar krijgen automatisch bericht. Voor 2026 wordt voor kwijtschelding in totaal € 300.000 geraamd.
87
Kostendekkendheid Binnen de gemeentelijke begroting is een aantal producten opgenomen waarvan is bepaald dat deze niet meer dan kostendekkend mogen zijn. Voorbeelden hiervan zijn de producten riolering, reiniging, marktgelden, begraafplaatsen en producten waarvoor leges worden geheven. Voor deze producten is een toelichting opgenomen ten aanzien van de wijze waarop de kostendekkendheid wordt bepaald. Deze toelichting is afgestemd op de vereisten in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Berekening van kostendekking Verordening leges Altena Hoofdstuk Omschrijving