Bijlage Begroting 2026

•

Doorlopen in 2026

We leveren ambtelijke capaciteit voor het uitvoeren van de regionale ontwikkelopgaven. Door dit zo veel mogelijk met eigen personeel te doen houden we kennis en kunde in huis, en borgen we de belangen van Altena in de regio. Gezond leven

We streven ernaar het toonbeeld te zijn van een vitale plattelandsgemeente met gezonde en gelukkige inwoners. Iedere inwoner moet de kans krijgen om gezond en gelukkig oud te worden, waarbij zij zelf de regie hebben over hun fysieke, mentale en sociale uitdagingen. Om dit te realiseren richten we ons op een gezond lichaam, gezonde geest en een gezonde leefomgeving. Als gemeente willen we zelf het goede voorbeeld geven op het gebied van vitaliteit. Dit doen we door gezonde keuzes te integreren in ons beleid en onze werkwijze, en door onze eigen medewerkers te stimuleren om actief en gezond te leven.

• • • • • •

Het programma Vitaliteit heeft vijf strategische doelen: 1. 2. 3. 4. 5.

Gezondheid staat centraal in onze fysieke en sociale leefomgeving We zetten in op het versterken van de sociale basis We zetten in op preventie en gezonde leefstijl We stimuleren jong en oud om meer te sporten en te bewegen We staan samen voor een vitale plattelandsgemeente

•

•

• •

•

We geven uitvoering aan het GALA en het beleidskader en uitvoeringsplan Vitaal Leven. We geven uitvoering aan het sportakkoord We werken aan preventie van alcohol- en drugsgebruik onder jongeren door middel van de OKO-aanpak. We geven uitvoering aan het plan van aanpak Vitale Jeugd (Jongeren op Gezond Gewicht, JOGG) We geven uitvoering aan het meerjarenplan dementie 2024-2026. We geven uitvoering aan de 5 ketenaanpakken zoals genoemd in het GALA: Kansrijke Start, Valpreventie, Welzijn op Recept, Kind naar Gezonder Gewicht, Gecombineerde Leefstijlinterventie (voor volwassenen) We geven uitvoering aan projecten en initiatieven die bijdragen aan het verbeteren van de vitaliteit van onze inwoners, waaronder preventieve interventies gericht op mentale gezondheid, terugdringen van middelengebruik/alcohol, rookvrije generatie en het bevorderen van een gezonde leefstijl (waaronder gezonde voeding). We versterken en verbreden bestaande ontmoetingsplekken voor meerdere doelgroepen, met als doel inwoners laagdrempelig te verbinden en te stimuleren tot een gezonder leven. We besteden aandacht aan mentale gezondheid van de jeugd. Hierbij betrekken we maatschappelijke partners, waaronder de scholen. Daarnaast ondersteunen we kwetsbare inwoners met en zonder GGZproblematiek, o.a. vanuit de Hartenbrigade, het KIEM-uur en het Buurtplein.

Samen met netwerkpartners en de gemeenschap initiëren we projecten rondom dementie, zoals Wegwijspaden en informatiebijeenkomsten.

31

Q 1 – Q4 2026

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen? • •

•

We breiden het aanbod op het digitaal platform (Actief in Altena) verder uit. We zetten in op versterking van onze voorzieningen door samen te werken aan een netwerk van vitaliteitscentra. Specifiek zetten we in op de verdere ontwikkeling van twee vitaliteitscentra, gekoppeld aan de Regio Deal ‘Brede Welvaart'. Daarnaast werken we aan de implementatie van gezondheidsbeleid binnen het instrumentarium van de Omgevingswet. We stellen een gezonde leefomgeving meer centraal in gebiedsontwikkeling en uitvoerende projecten en processen. Ook zetten we in op het versterken van een gezonde leefomgeving door te investeren in groene ontmoetingsplekken. We geven uitvoering aan de Vitale Organisatie.

32

Planning

2.3 Beleidsindicatoren Altena

50.000-100.000

Nederland

Banen (per 1.000 inwoners van 15-74 jaar) (2023)

614,4

799,4

836,6

Jongeren (12-21 jaar) met een delict voor de rechter (2023) Kinderen tot 18 jaar in uitkeringsgezin (%) (2023)

1

1

1

3

5

6

Werkloze jongeren 16-22 jaar (%) (2023)

1

2

2

Netto arbeidsparticipatie (2024)

76,3

73,2

73,2

Personen met een bijstandsuitkering (per 10.000 inwoners) (2024)

151,0

302,7

343,6

Lopende re-integratievoorzieningen (per 10.000 inwoners van 15-64 jaar) (2024)

148,0

202,6

203,1

Altena

50.000-100.000

Nederland

13,3

13,8

13,7

Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) (2024) Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar) (2024)

0,9

1,1

1,0

0,2

0,4

0,4

Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (per 10.000 inwoners) (2024)

640

733

720

Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) (2024)

Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl

33

2.4 Financieel overzicht Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Programma: 2 Altena samenredzaam

Lasten 6.1 - Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.21 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal 6.3 - Inkomensregelingen 6.4 - WSW en beschut werk 6.5 - Arbeidsparticipatie 6.6 - Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.60 - Hulpmiddelen en diensten (Wmo) 6.71a - Huishoudelijke hulp (WMO) 6.71b - Begeleiding (WMO) 6.71c - Dagbesteding (WMO) 6.71d - Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.711 - Huishoudelijke hulp (Wmo) 6.712 - Begeleiding (Wmo) 6.713 - Dagbesteding (Wmo) 6.714 - Overige maatwerkarrangementen (Wmo) 6.72a - Jeugdzorg begeleiding 6.72b - Jeugdzorg behandeling 6.72c - Jeugdzorg dagbesteding 6.72d - Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73a - Pleegzorg 6.73b - Gezinsgericht 6.73c - Jeugdhulp met verblijf overig 6.74a - Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf 6.74b - Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 6.74c - Gesloten plaatsing 6.751 - Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 - Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 - Jeugdhulp ambulant landelijk 6.761 - Jeugdhulp met verblijf lokaal 6.762 - Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.763 - Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.791 - PGB Wmo 6.792 - PGB Jeugd 6.81a - Beschermd wonen (WMO) 6.81b - Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.811 - Beschermd wonen (Wmo) 6.812 - Maatschappelijke - en vrouwenopvang (Wmo) 6.82

- Geëscaleerde zorg 186.82a - Jeugdbescherming 6.82b - Jeugdreclassering 6.821 - Jeugdbescherming 6.822 - Jeugdreclassering 6.91 - Coördinatie en beleid Wmo 6.92 - Coördinatie en beleid Jeugd 7.1 - Volksgezondheid Totaal lasten

Realisatie 2024

11.468 N 3.254 N 15.252 N 4.144 N 1.861 N 2.008 N 5.931 N 5.064 N 212 N 217 N 2.621 N 2.432 N 2.207 N 99 N 710 N 701 N 1.746 N 3.781 N 1.766 N 728 N 943 V 666 N 186 N 3.495 N 69.606 N

Begroting 2025 na wijz.

11.969 N 1.421 N 265 N 1.088 N 15.767 N 4.154 N 2.077 N 1.816 N 5.821 N 4.825 N 10.801 N 3.650 N 1.420 N 382 N 275 N 12 N 711 N 187 N 1.971 N 3.236 N 4.136 N 75.984 N

34

Begroting 2026

9.875 N 1.080 N 265 N 344 N 15.711 N 4.080 N 2.134 N 1.756 N 5.674 N 4.600 N 10.669 N 4.125 N 1.239 N 422 N 275 N 12 N 662 N 89 N 2.410 N 2.716 N 4.132 N 72.269 N

Mutatie 2026 t.o.v. 2025 na wijz. 2.094 V 341 V 744 V 56 V 74 V 57 N 60 V 147 V 225 V 132 V 474 N 181 V 40 N 49 V 97 V 439 N 520 V 5V 3.715 V

Begroting 2027

8.804 N 1.080 N 195 N 344 N 15.722 N 4.028 N 2.177 N 1.776 N 5.677 N 4.550 N 11.072 N 4.052 N 1.239 N 422 N 375 N 12 N 662 N 89 N 2.410 N 2.370 N 3.860 N 70.917 N

Begroting 2028

8.835 N 1.080 N 195 N 344 N 15.627 N 4.039 N 2.100 N 1.796 N 5.109 N 4.550 N 10.484 N 3.966 N 1.239 N 422 N 375 N 12 N 662 N 89 N 2.410 N 2.370 N 3.976 N 69.680 N

Begroting 2029

8.580 N 1.080 N 195 N 344 N 15.631 N 3.872 N 2.131 N 1.796 N 4.988 N 4.550 N 10.378 N 3.966 N 1.239 N 422 N 375 N 12 N 662 N 89 N 2.410 N 2.370 N 4.026 N 69.116 N

Programma: 2 Altena samenredzaam

Baten 6.1 - Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.21 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal 6.3 - Inkomensregelingen 6.4 - WSW en beschut werk 6.5 - Arbeidsparticipatie 6.6 - Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.60 - Hulpmiddelen en diensten (Wmo) 6.71a - Huishoudelijke hulp (WMO) 6.71b - Begeleiding (WMO) 6.71c - Dagbesteding (WMO) 6.71d - Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.711 - Huishoudelijke hulp (Wmo) 6.712 - Begeleiding (Wmo) 6.713 - Dagbesteding (Wmo) 6.714 - Overige maatwerkarrangementen (Wmo) 6.72a - Jeugdzorg begeleiding 6.72b - Jeugdzorg behandeling 6.72c - Jeugdzorg dagbesteding 6.72d - Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73a - Pleegzorg 6.73b - Gezinsgericht 6.73c - Jeugdhulp met verblijf overig 6.74a - Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf 6.74b - Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 6.74c - Gesloten plaatsing 6.751 - Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 - Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 - Jeugdhulp ambulant landelijk 6.761 - Jeugdhulp met verblijf lokaal 6.762 - Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.763 - Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.791 - PGB Wmo 6.792 - PGB Jeugd 6.81a - Beschermd wonen (WMO) 6.81b - Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.811 - Beschermd wonen (Wmo) 6.812 - Maatschappelijke - en vrouwenopvang (Wmo) 6.82

- Geëscaleerde zorg 186.82a - Jeugdbescherming 6.82b - Jeugdreclassering 6.821 - Jeugdbescherming 6.822 - Jeugdreclassering 6.91 - Coördinatie en beleid Wmo 6.92 - Coördinatie en beleid Jeugd 7.1 - Volksgezondheid Totaal baten Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves Totaal reserves Saldo baten en lasten inclusief reserves

Realisatie 2024

Begroting 2025 na wijz.

Begroting 2026

Mutatie 2026 t.o.v. 2025 na wijz.

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

8.496 V 97 V 11.863 V 428 V 22 V 71 V 333 V 21.308 V

7.475 V 12.307 V 78 V 22 V 430 V 996 V 86 V 607 V 22.000 V

2.717 V 12.106 V 3V 22 V 179 V 500 V 86 V 372 V 15.985 V

4.757 N 201 N 75 N 251 N 496 N 235 N 6.015 N

2.282 V 12.106 V 22 V 959 V 500 V 86 V 95 V 16.050 V

2.289 V 12.106 V 22 V 720 V 959 V 500 V 86 V 90 V 16.771 V

2.289 V 12.106 V 22 V 744 V 959 V 500 V 86 V V 16.706 V

403 N 1.207 V 804 V

571 N 1.194 V 623 V

403 N 1.600 V 1.197 V

168 V 406 V 574 V

403 N 1.542 V 1.139 V

403 N 1.015 V 612 V

403 N 529 V 126 V

47.493 N

53.361 N

55.086 N

1.725 N

53.728 N

52.296 N

52.284 N

35

Verschillenanalyse Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Programma: 2 Altena samenredzaam Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 6.1 - Samenkracht en burgerparticipatie 6.21 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal 6.3 - Inkomensregelingen 6.4 - WSW en beschut werk 6.5 - Arbeidsparticipatie 6.60 - Hulpmiddelen en diensten (Wmo) 6.711 - Huishoudelijke hulp (Wmo) 6.712 - Begeleiding (Wmo) 6.751 - Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 - Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 - Jeugdhulp ambulant landelijk 6.761 - Jeugdhulp met verblijf lokaal 6.762 - Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.763 - Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.791 - PGB Wmo 6.792 - PGB Jeugd 6.811 - Beschermd wonen (Wmo) 6.812 - Maatschappelijke - en vrouwenopvang (Wmo) 6.821 - Jeugdbescherming 6.822 - Jeugdreclassering 6.91 - Coördinatie en beleid Wmo 6.92 - Coördinatie en beleid Jeugd 7.1 - Volksgezondheid 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026

53.361 N 12 N 329 N 1.832 N 341 V 64 V 63 V 27 N 60 V 147 V 225 V 132 V 474 N 181 V 291 N 496 N 49 V 97 V 7N 191 N 574 V 1.725 N 55.086 N

Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen Diverse Bijstelling salarislasten 329 N Het verschil 2026 ten opzichte van 2025 op de (doorbelasting van de) salarissen komt onder andere door de Cao-gevolgen die voor een mutatie zorgen in 2026 t.o.v. de oorspronkelijke doorbelasting van de salarissen in 2025 waarin deze niet zat. Daarnaast heeft de jaarlijkse actualisatie plaatsgevonden, waardoor er verschuivingen tussen programma’s en de balans hebben plaatsgevonden.

36

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 1.832 N Voor het onderdeel Opvang Oekraïne is sprake van een nadeel van € 1.500.000 in 2026 ten opzichte van 2025. Dit wordt veroorzaakt doordat in 2026 geen uitgaven en inkomsten voor de opvang Oekraïne geraamd zijn omdat onder andere het normbedrag voor 2026 nog niet bekend is. Tot 2026 was er vanuit GALA dekking voor de uitvoering door Surplus van de armoedeagenda en voor het welzijnswerk. Voor de continuering van deze taken is in 2026 een subsidiebijdrage aan Surplus van € 200.000 geraamd. Vanaf 2026 is op grond van de Kadernota 2026 voor welzijnsaccommodaties € 150.000 extra opgenomen ten behoeve van uitvoering van het meerjarenonderhoudsplan. 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 341 V In 2025 is een eenmalige bijdrage van € 329.000 aan de gemeenschappelijke regeling Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) verstrekt voor de verbouwing van de locatie van de Safegroup waar opvang in het kader van geweld in afhankelijkheidsrelaties plaatsvindt. 6.711 Huishoudelijke ondersteuning hulp (WMO) Voor de huishoudelijke ondersteuning is op basis van de Kadernota 2026 een ombuigingstaakstelling te realiseren die € 150.000 hoger is dan de taakstelling in 2025.

147 V

6.712 Begeleiding (WMO) 225 V In 2025 zijn de aantallen begeleiding licht toegenomen. Verwacht wordt dat deze stijging niet in 2026 doorzet. 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 132 V 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 474 N 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 181 V De taakvelden 6.752, 6.762 en 6.763 dienen in samenhang te worden bezien. De budgetten voor niet- vrij toegankelijke jeugdhulp zijn in 2025 anders over deze taakvelden zijn verdeeld dan in 2026. Per saldo leidt dit verschil in verdeling niet tot een afwijking tussen 2025 en 2026. In totaal is op deze taakvelden sprake van een verschil tussen 2025 en 2026 van € 161.000 nadelig. Het resterende nadeel van € 161.000 wordt veroorzaakt doordat in 2025 een incidentele opbrengst is ontvangen van € 165.000 voor terugvordering van kosten vanwege door de regio WBO uitgevoerde kwaliteitsonderzoeken. 6.791 PGB Wmo In 2026 worden minder ontvangsten uit de eigen bijdrage geraamd dan in 2025.

291 N

6.811 Beschermd Wonen (Wmo) 496 N In 2025 zijn de cliëntaantallen afgenomen. De ontvangen rijksgelden: integratie uitkering beschermd wonen zijn wel volledig ontvangen waardoor een positief exploitatiesaldo is ontstaan in 2025. Dit heeft hoofdzakelijk te maken met verschuiving van cliënten beschermd wonen naar ambulante begeleiding.

37

7.1 Volksgezondheid 191 N De basisbijdrage aan de GGD is in 2026 nagenoeg gelijk aan die van 2025. Met ingang van 2026 wordt voor de uitvoering van inspecties op kinderopvanglocaties een aanvullende bijdrage aan de GGD verstrekt. Daardoor ontstaat op dit taakveld een nadeel van € 128.000. In 2025 is het budget voor dementie eenmalig met € 69.000 verlaagd vanwege de verwachting dat het onderliggende bestedingsplan niet volledig wordt gerealiseerd. Dit levert in de raming van 2026 ten opzichte van 2025 een hogere kostenraming op van hetzelfde bedrag. In 2025 is een deel van onze eigen begrote kosten ondergebracht onder de GALA-middelen. Voor 2026 moet dit nog bezien worden. Hierdoor ontstaat vooralsnog in de raming een nadelig verschil van € 67.000. Het budget voor Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) is in 2025 eenmalig met € 55.000 verlaagd omdat de verwachting is dat het onderliggende bestedingsplan niet volledig wordt gerealiseerd. Dit levert voor 2026 ten opzichte van 2025 een hogere kostenraming op van hetzelfde bedrag. Voor de programmalijn Vitaal platteland binnen het programma Vitaliteit heeft vanuit 2024 een budgetoverheveling naar 2025 plaatsgevonden wat heeft geleid tot een hogere raming in 2025. Daarnaast is een klein deel van de budgetten eenmalig in 2025 verlaagd omdat uitvoering van de plannen doorschuift naar latere jaren.

Per saldo levert dit in 2026 ten opzichte van 2025 een voordeel op van € 44.000. 0.10 Reserves 574 V Voor het sociaal domein geldt dat op het gebied van digitalisering, procesverbetering en managementinformatie verdere doorontwikkeling gewenst is. Hiervoor is in de Kadernota 2026 een bedrag opgenomen van € 400.000 in 2026 en 2027. Vanwege het tijdelijke karakter vindt dekking uit de Algemene reserve plaats. Dit levert ten opzichte van 2025 een voordeel op van € 400.000 Om ervoor te zorgen dat binnen het sociaal domein het lokale stelsel blijft aansluiten bij de toekomstige uitdagingen wordt een Koers sociaal domein opgesteld. In de Kadernota 2026 is hiervoor voor 2026 een bedrag opgenomen van € 125.000 voor formatie. Vanwege de tijdelijkheid vindt dekking plaats uit de Algemene reserve.

38

Programma 3. Veelzijdig Altena Portefeuillehouder

Thema

Wethouder Van Ooijen

Kansengelijkheid

Wethouder Sheikkariem

Gezond leven

Wethouder Van Ooijen

Visie op Werken in Altena 2023 -2026

Wethouder Van Hunnik

Natuur, landschap en water en Gebiedsgerichte Aanpak groenblauw (NPLG) Gebiedsgerichte aanpak groenblauw (NPLG), waaronder agrarische sector

Wethouder Schipper Wethouder Tanis

Bedrijventerreinen

Wethouder Tanis

Maritiem

Wethouder Van Hunnik

Cultuur en cultuurhistorie*

Wethouder Schipper

Recreatie en toerisme

Wethouder Sheikkariem

Strategisch accommodatie-/ vastgoedbeleid

* Burgemeester Lichtenberg: oorlogsmuseum

3.1 Beleid Kansengelijkheid

Integraal huisvestingsplan Onderwijs Rond de zomer van 2026 zullen het Hart van Almkerk, de brede school Genderen en de brede school Wijk en Aalburg opgeleverd worden. Eind 2026 wordt gestart met de realisatie van de nieuwbouw van de Oranje Nassauschool in Veen en de uitbreiding van basisschool Het Baken in Werkendam. Daarnaast zullen de volgende projecten in 2026 naar verwachting opgestart worden: uitbreiding van De Morgenster in Sleeuwijk, nieuwbouw van de Eben Haezer in Woudrichem en (ver)nieuwbouw van De Halm in Almkerk. Voor uitbreiding van De Hoeksteen in Wijk en Aalburg wachten we eerst de businesscase af. Uitstellen uitvoeringsprogramma IHP 5 jaar Door het uitvoeringsprogramma in het kader van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs vanaf 2030 niet 3 jaar maar 5 jaar uit te stellen wordt met ingang van 2026 een besparing gerealiseerd. Onderwijskansenbeleid Ook in 2026 wordt er uitvoering gegeven aan de acties uit het Onderwijskansenbeleid. Samen met Jeugdgezondheidszorg en de kinderopvang verbeteren we het bereik van het VE-aanbod via een centrale werkwijze, uniforme formulieren, de Peutermonitor en een casuïstiekoverleg 0-5 jaar. We hebben de focus op taal en zetten in op het aanbod Boekstart, VoorleesExpres en Bibliotheek op

39

school. Via de Taalklas krijgen leerlingen die de Nederlandse taal nog niet beheersen intensief taalonderwijs. Wet van school naar duurzaam werk Per 1 januari 2026 treedt de Wet van school naar duurzaam werk in werking. De wet versterkt de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Daarnaast bevordert het duurzame inzetbaarheid via praktijkgerichte leertrajecten, samenwerking tussen onderwijs en werkgevers en structurele ondersteuning bij (om)scholing. De doelgroep wordt uitgebreid naar jongeren tot 27 jaar (was 23 jaar) zonder startkwalificatie of met risico op uitval. Gezond leven

Buursportcoaches In 2026 zetten we de laatste stap in de afbouwregeling voor buurtsportcoaches in het bewegingsonderwijs. Slechts enkele scholen maken nog gebruik van deze inzet; het merendeel van de uren komt vrij. Het vrijvallen van deze uren biedt kansen om de inzet te herpositioneren binnen het programma Vitaal Leven en het bredere gezondheidsbeleid. Sportakkoord Het Sportakkoord blijft een belangrijke pijler voor het ondersteunen van initiatieven uit de samenleving. Het participatieplatform ‘Aan de Slag’ is een goed middel om actief ideeën en initiatieven op te halen die passen binnen de ambities van het Sportakkoord. Dit geeft ons de mogelijkheid om op efficiëntere en meer transparante manier initiatieven te ondersteunen. Bovendien helpt het platform om inwoners te inspireren. Gehonoreerde initiatieven zijn dan namelijk zichtbaar en kunnen uitnodigen om extra ideeën aan te leveren. Actief in Altena Het platform ‘Actief in Altena’ is inmiddels operationeel en vormt een belangrijke schakel tussen aanbieders en inwoners. In 2025 werd aandacht besteed aan het werven van organisaties. Zij kunnen zich op dit platform aanmelden als aanbieder en daar activiteiten op plaatsen. Een volgende stap is om inwoners van alle leeftijden te activeren om mee te doen aan de activiteiten op dit platform.

Sportvelden In 2023 werd de meerjaren investeringsplanning (MIP) sportvelden vastgesteld. Jaarlijks komen daar projecten uit voort waarbij we de sportvelden van diverse verenigingen vervangen. Deze MIP moet in 2028 opnieuw worden vastgesteld, waardoor in 2027 de voorbereidingen starten voor het herijken hiervan. Sport en welzijn Stichting Sport en Welzijn Woudrichem is voornemens in 2027 te stoppen. Deze is in 2014 opgericht om hiermee het onderhoud gezamenlijk te regelen en collectiviteitsvoordeel te behalen bij het aanvragen van landelijke subsidies. Daarnaast leidde deze constructie tot fiscaal voordeel. Onder deze stichting vallen 5 buitensportverenigingen. Bij het stoppen van de stichting moeten we nieuwe afspraken maken en overeenkomsten omzetten.

40

Zwembaden Per 31 december 2026 loopt de overeenkomst af met Optisport (Aqua Altena). Deze overeenkomst kan niet meer verlengd worden. Dit betekent dat we in 2026 een nieuwe aanbesteding moeten doen. Economie en

Ondernemen

Visie op Werken In 2023 is de uitvoeringsagenda bij de Visie op werken in Altena vastgesteld. Deze agenda wordt ook in 2026 bijgewerkt en aangevuld. Hiermee is er een volledig beeld van alle acties die worden ondernomen om de ambities uit de visie te bereiken. In Q1 2026 wordt de Visie op Werken geëvalueerd waarna deze kan worden geactualiseerd. In 2026 wordt de samenwerking met ondernemersverenigingen voortgezet en versterkt. We werken samen met de Economisch Adviesraad Altena, het Ondernemershuis, de Ondernemersverenigingen en de BIZ-en. In 2026 zetten we in op het vergroten van de organisatiegraad van o.a. De Rietdijk. We blijven het Co-financieringsfonds benutten voor samenwerking en projecten. Ook bieden we de raad in 2026 een geactualiseerd Detailhandelsbeleid aan, passend onder de omgevingswet Bedrijventerreinen In 2023 is de Bedrijventerreinenagenda Altena vastgesteld. Op basis van deze agenda zoeken we naar extra ruimte voor ondernemers. Hierin zijn we mede afhankelijk van regionale programmering van bedrijventerreinen. Deze programmering wordt eind 2025 verwacht. In 2025 is begonnen met de uitgifte van SRBT Giessen. Dit wordt in 2026 gecontinueerd. In 2026 werken we tevens verder aan de (uitbreidings)plannen die in 2025 in gang gezet zijn. De sector food en agrofood is in Altena sterk vertegenwoordigd.

Het samenbrengen en bundelen van bedrijven in deze sector biedt mogelijk kansen voor verdere versterking. In 2026 brengen we de kansen voor een Agrofoodcluster verder in Altena in beeld. Dit onderzoek richt zich op de mogelijkheden voor een fysiek cluster en/of een geïntensiveerde samenwerking tussen bestaande en eventueel nieuwe bedrijven in deze sector. Maritiem Het Maritieme cluster in Werkendam is een van onze speerpunten. Het ROB werkt aan de realisatie van de Insteekhaven. Momenteel lopen onder meer verwervingsacties voor gronden en opstallen. Daarnaast wordt gewerkt aan een havenstrategie onder de omgevingswet waarvoor het programmakader eind 2025 ter besluitvorming wordt aangeboden. Ook over de haalbaarheid van 3e haven hebben we eind 2025 realistische inzichten verzameld die we in 2026 verder kunnen uitdiepen. Om onze doelen te realiseren werken we nauw samen met de regio en provincie. Ter ondersteuning van de ambities voor de maritieme sector zijn we tevens een samenwerking aangegaan met Smart Delta Drechtsteden. Natuur, landschap en water

41

Natuur We gaan verder met het realiseren van de ecologische verbindingszones (EVZ’s) binnen de gemeente. Zie daarvoor ook het gebiedsproces Polder van de Toekomst zoals hieronder en in Programma 4 beschreven. Daarmee versterken we de biodiversiteit en verbinden we natuurgebieden via corridors, oevers en faunapassages. Parallel benutten we nieuwe subsidiemogelijkheden om voorbereidende stappen te zetten bij de overige EVZ-opgaven. Voor de daadwerkelijke uitvoering zijn we afhankelijk van grondverwerving of kavelruil. Daarin werken we samen met het waterschap. Landschap Voor het landschap opent de provincie een nieuwe Stimuleringsregeling Landschap (StiLa 2.0). Die is bedoeld om agrariërs en particuliere grondeigenaren bij aanleg en beheer van landschapselementen te ondersteunen. Zo verbeteren we biodiversiteit, versterken we cultuurhistorie en vergroten we de beleving van het Altena’s landschap, met maximale inzet van provinciale cofinanciering. We streven naar bescherming van landschappelijke kernkwaliteiten, bijvoorbeeld bij het toetsen van ‘landschappelijke inpassing’ die van initiatiefnemers soms wordt verlangd. Bij de criteria voor de besteding van gelden uit het Landschapsinvesteringsfonds zijn landschappelijke kernkwaliteiten doorslaggevend. Daarnaast blijven we ons inzetten voor de ‘Polder van de Toekomst’.

Daarin pakken we in gezamenlijkheid met partners onze verantwoordelijkheid in de bescherming van natuur en landschapselementen. Water Op het gebied van water zetten wij in op doelmatig baggerbeheer om zo de waterkwaliteit te verhogen en vissterfte en blauwalgen in warme zomers te voorkomen. Tegelijkertijd stemmen we het beheer van watergangen en wegbermen goed op elkaar af, wat ten goede komt aan de ecologie en de natuurkwaliteit van zowel water als berm. Daarnaast onderzoeken we of en hoe water en natuurvriendelijke oevers structureel een plek kunnen krijgen in ontwerp en inrichting van de openbare ruimte. Door dat uiteindelijk vast te leggen (in uitvoeringsbeleid watergangen) versterken we ook in de kernen de natuur in en langs het water. Gebiedsgerichte Aanpak

Gebiedsproces Polder van de Toekomst Na de koerswijziging van de provincie Noord-Brabant in 2024 – waarbij de Polder van de Toekomst de status van ‘gebiedsgericht uitvoeringsproces’ kreeg – is de gemeente samen met gebiedspartijen doorgegaan met de concretisering van opgaven en het opstarten van uitvoering. In 2026 zetten we deze lijn voort en wordt afhankelijk van de toekenning van de aangevraagde subsidie Samenwerking Integrale Gebiedsontwikkeling (SIG) (met cofinanciering) gestart met de uitvoering van een aantal concrete projecten. Met deze inzet draagt de gemeente bij aan een gebiedsgerichte aanpak waarin samenwerking, vertrouwen en uitvoeringskracht centraal staan. De Polder van de Toekomst blijft daarmee een voorbeeld van hoe Altena samen met partners werkt aan een toekomstbestendig landelijk gebied. Cultuur(historie), recreatie en toerisme

42

Het toekomstperspectief op kunst, cultuur, recreatie en toerisme is in 2025 vastgesteld. Hierin zijn de verschillende onderliggende beleidsterreinen in een integraal beleidsdocument samengebracht. In navolging hierop stellen we een uitvoeringsagenda op langs de volgende drie thema’s: 1. Erfgoed, identiteit en beleving 2. Cultuurparticipatie van en voor iedereen 3. Duurzaam kwaliteitstoerisme en -recreatie Recreatie en toerisme In 2025 hebben we fase 1 van bestemmingsmanagement, het kwantitatieve onderzoek, afgerond. We zijn gestart met fase 2, het kwalitatieve onderzoek. In deze fase worden bezoekers, inwoners en ondernemers bevraagd over hun ervaringen met de Biesbosch wat als input dient voor het druk- en draagkrachtonderzoek. Daarnaast wordt er ook een vraag- en aanbodanalyse uitgevoerd. Het resultaat richt zich op het vinden van een duurzame balans tussen recreatie, natuur en economie. De uitkomsten van het onderzoek en de analyse worden gebruikt om regionale afspraken te maken over het toeristisch en recreatief gebruik van de Biesboschregio. Eind 2026 starten we met het maken van dit regionale afsprakenkader. Dit beschouwen we als de start van fase 3. Cultuur(historie) en erfgoed In 2026 gaan we verder met de uitvoering van de vestingagenda. We gaan onder andere aan de slag met de openbare ruimte, kerkmuur en -tuin en de doorontwikkeling van het Arsenaal.

In 2026 continueren we ook de uitvoering van projecten uit de erfgoedvisie. We voeren de acties uit de uitvoeringsagenda 2023-2027 uit langs de drie ambities ‘beschermen’, ‘verbinden’ en ‘vieren’. Tot slot voeren we projecten uit van de uitvoeringsagenda van de kerkenvisie (doorlooptijd 20252028). Deze projecten dragen bij aan het beter benutten van kerkgebouwen en het beschermen en behouden van de cultuurhistorische waarden van de kerkgebouwen en de directe omgeving. Daarnaast faciliteren we kennisdeling tussen gemeente en kerkbesturen en dragen we bij aan het bevorderen van de samenwerking tussen alle partijen. Maatschappelijk

vastgoed

Strategisch accommodatiebeleid Altena werkt aan een nieuw strategisch accommodatiebeleid. Hierin staat hoe we onze maatschappelijke accommodaties zoals sporthallen en dorpshuizen willen inzetten, onderhouden en financieel beheersbaar houden. In 2026 wordt verder gewerkt aan drie deelonderwerpen voortvloeiend uit de in 2025 gepresenteerde SWOT-analyse: Een algemeen beleidskader voor maatschappelijke accommodaties (als aanvulling op het reeds bestaande Strategische vastgoedbeleid uit 2021), businesscases voor renovatie of vervanging van sporthallen en een zwemvisie voor Altena. Daarnaast wordt er voor een aantal dorpshuizen een maatwerkonderzoek doorlopen. Inzet is een optimale bezetting en waar mogelijk kostenreductie of het verhogen van inkomsten om zo het exploitatietekort te drukken. Verduurzaming In het strategisch vastgoedbeleid is opgenomen dat de volledige gemeentelijke portefeuille in 2046 CO2 neutraal moet zijn. Om de maatschappelijke accommodaties (verder) te verduurzamen zijn daarom vanaf 2028 extra middelen nodig. Per accommodatie worden (als onderdeel van het

43

maatwerkonderzoek) de verduurzamingsmaatregelen en het effect ervan gewogen. Hierbij streven we naar een goede balans tussen CO2 doelstellingen en financiële gevolgen. Uitbreiding, renovatie en verduurzaming d’Alburcht In 2025 is gestart met de uitbreiding, renovatie en verduurzaming van d’Alburcht in Wijk en Aalburg. De werkzaamheden worden in 2026 afgerond. Onderzoek centrum Woudrichem en onderhoud ’t Rondeel In de kern van Woudrichem liggen drie gemeentelijke panden vlak bij elkaar, namelijk basisschool Eben Haëzer, MFC de Werf en sociaal centrum ’t Rondeel. Omdat deze drie panden aan renovatie of vervangende nieuwbouw toe zijn, loopt er een onderzoek naar de mogelijkheden van clustering van functies en mogelijke herstructurering van het centrumgebied. Nadat eind 2025 de variantenstudie met de raad wordt gedeeld, zal er in 2026 verder gegaan worden met de uitwerking van individuele projecten die voortkomen uit de gekozen variant. Gelijktijdig is er in de begroting budget opgenomen voor grootonderhoud en renovatiewerkzaamheden, zoals schilderwerk, vervanging plafonds, vloeren en sanitair in ’t Rondeel. Omdat ’t Rondeel ook betrokken is bij het bredere onderzoek naar herschikking van functies binnen de kern van Woudrichem, wachten we de uitkomst van dit onderzoek af.

Alleen wanneer hieruit komt dat de exploitatie van ’t Rondeel ongewijzigd wordt voortgezet, starten we in 2026 de grootonderhoudswerkzaamheden op. Bibliotheek

Bibliotheek CultuurPuntAltena (BCPA) is de lokale uitvoerder van het bibliotheekwerk. BCPA speelt een belangrijke rol in het realiseren van maatschappelijke doelen op het gebied van onder andere leesbevordering, digitaal burgerschap, persoonlijke en culturele ontwikkeling van onze inwoners. In 2025 is de Visie Bibliotheekwerk in de gemeente Altena 2025-2030 vastgesteld. In 2026 geeft BCPA hier uitvoering aan. S treekarchief

Volgens de planning wordt in 2026 de nieuwe huisvesting door het Streekarchief in gebruik genomen (nieuwbouw archiefdepot Heesbeen). De oplevering van deze nieuwe huisvesting staat gepland op 1 december 2025 en de inrichting moet vóór 31 maart 2026 afgerond zijn. De realisatie blijft vooralsnog binnen budget en ook de oplevering staat nog steeds gepland op 1 december 2025. Voor de renovatie van de locatie aan de Pelsestraat wordt naar verwachting in kwartaal drie van 2026 de aanbesteding voor de architectenselectie afgerond.

44

3.2 Doelenbomen Veelzijdig Altena Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Kansengelijkheid We verbinden onderwijs, kinderopvang en jeugdhulp door de preventieve aanpak verder door te voeren. We werken samen op basis van relatie en vertrouwen. We werken samen rondom het kind en we innoveren en monitoren op het snijvlak tussen onderwijs, kinderopvang en jeugdhulp.

•

•

•

•

• • We bieden kinderen een zo goed mogelijke start op de basisschool, waarbij het onderwijs en de kinderopvang gefaciliteerd is om onderwijsachterstanden zo goed mogelijk aan te pakken. We laten de educatieve partners met elkaar samenwerken om aanbod en voorzieningen te verbinden.

•

De verbindingsfunctionarissen onderwijs en jeugdhulp hebben korte lijnen met de scholen om mee te denken over passende ondersteuning voor een kind. De verbindingsfunctionarissen sluiten standaard aan bij zorgoverleggen op school en denken mee wanneer er problemen zijn rondom een kind. Ze informeren, adviseren en verwijzen door waar nodig is. We werken aan een warme overdracht tussen kinderopvang en basisschool en tussen basisschool en voortgezet onderwijs. Zo wordt er gewerkt met een uniform overdrachtsformulier van kinderopvang naar basisschool. En vindt er een casuïstiek overleg van 0-5 jaar plaats op kernniveau. Dit blijven we monitoren in 2026. In de schooljaren 2023-2024 en 2024-2025 is geëxperimenteerd met een onderwijszorgarrangement (OZA) bij SBO De Akker. In dit arrangement biedt één hulpverlener in de klas zowel onderwijs- als jeugdhulpondersteuning. De ervaringen uit deze twee pilotjaren zijn positief. Op basis hiervan is besloten de pilot in ieder geval te verlengen tot 1 januari 2027. We werken in de eerste helft van 2026 door aan afspraken met jeugdhulpregio WBO over de verwerving van onderwijszorgarrangementen vanaf 2027.

Tot 1 januari 2027 loopt de proof of concept (PoC) waarbij Sterke Lokale Teams, bestaande uit een netwerk van professionals vanuit het brede gemeentelijk sociaal domein, de sociale basis en de gespecialiseerde jeugdhulp, zorgen voor een preventieve, effectieve en efficiënte uitvoering en coördinatie van de (jeugd)hulp. We continueren de samenwerking met het onderwijs en de samenwerkingsverbanden voor meer inclusief onderwijs. We hebben een preventief collectief trainingsaanbod dat is gericht op het bevorderen van de mentale weerbaarheid en sociale vaardigheden van leerlingen in het PO en VO.

2026

Mede op basis van de evaluatie van het beleidskader 2022-2025 wordt in 2026 wordt het herziene beleidskader Onderwijskansenbeleid ter vaststelling aangeboden. Naar aanleiding van het herziene beleidskader volgt een aangepast uitvoeringsplan voor de periode 2026-2030.

2026

45

Doorlopend

2026

Q1-Q2 2026

Doorlopend Doorlopend

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Goede, duurzame en toekomstbestendige onderwijshuisvesting waar schoolbesturen eigentijds onderwijs kunnen verzorgen in een veilige, uitdagende leeromgeving waar de leerling centraal staat. Huisvesting die een multifunctionele rol in het dorp of de wijk mogelijk maakt door samenwerking met kinderopvang en andere maatschappelijke partners die een rol kunnen spelen in de ontwikkeling van een kind.

• •

We houden de gemeenteraad op de hoogte van de stand van zaken van de uitvoering van het IHP Rond de zomer van 2026 zullen het MFA Almkerk, de brede school Genderen en de brede school Wijk en Aalburg opgeleverd worden. Naar verwachting zal in2026 gestart worden met de realisatie van het kindcentrum Werkendam 2025 zal het planologische traject voor het nieuwbouwproject De Eng afgerond worden. Dan kan gestart worden met het planologische traject voor de brede school Veen. Dit zal in 2026 dan afgerond worden. In 2025 zullen de businesscases voor De Halm in Almkerk, Eben Haezer in Woudrichem en De Morgenster in Sleeuwijk opgeleverd worden. Naar verwachting zullen in 2026 de projecten opgestart worden. Voor uitbreiding van De Hoeksteen in Wijk en Aalburg wachten we eerst de businesscase af.

doorlopend 2026

We verbeteren de samenwerking tussen onderwijs, gemeente en bedrijfsleven.

•

We faciliteren de regiegroep 'Kennispoort Altena' (voorheen de kopgroep 'van onderwijs naar arbeidsmarkt') met bijbehorende werkgroepen. We ondersteunen en faciliteren een onderwijs en arbeidsmarktevenement. We zoeken proactief aansluiting bij regionale initiatieven in onze eigen arbeidsmarktregio WestBrabant en buurgemeenten die hierbuiten vallen (bijvoorbeeld Waalwijk en Gorinchem).

Doorlopend

• •

•

• •

2026 2026

2026

Q2 2026 Doorlopend

Gezond leven We koesteren het sportieve karakter van Altena, door sportverenigingen te ondersteunen en in te zetten op meer sportmogelijkheden in de buitenruimte.

We willen investeren in het verhogen van de kwaliteit en toegankelijkheid van bestaande sportlocaties en in het verduurzamen van de gemeentelijke accommodaties.

•

We herijken de inzet sportcoaches op basis van vrijkomende uren uit het bewegingsonderwijs en doelen uit gezondheidsbeleid, programma vitaliteit en indien nodig bestuursakkoord.

Q3 2026

•

We koppelen de initiatievensubsidie Sportakkoord aan het platform ‘Aan de Slag’.

Q2 2026

•

We voeren een gerichte marketingcampagne om inwoners van alle leeftijd te activeren om mee te doen met activiteiten op ‘Actief in Altena’.

Q2 2026

•

We geven uitvoering aan de meerjaren investeringsplanning (MIP) sportvelden voor de vervanging van onze sportvelden. In 2027 starten we de voorbereidingen voor het herijken van deze MIP. In vervolg op het maatschappelijk vastgoedbeleid maken we eenduidige samenwerkings-en subsidie afspraken met de buitenzwembaden. We treffen benodigde voorbereidingen voor de overdracht van Stichting Sport en Welzijn Woudrichem naar de betrokken verenigingen.

Q3 2026

• •

Q3 2026 Q3 2026 Q2 2026

46

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen? •

Planning

We starten een nieuwe aanbesteding voor de exploitatie van zwembad Aqua Altena. Economie en ondernemen

We verkrijgen duidelijkheid in toekomstige ontwikkellocaties voor de vestiging van bedrijven in Altena

Onderzoek naar een agrofood cluster in Altena wordt afgerond

Er wordt duidelijkheid verkregen over de haalbaarheid van het plan voor de insteekhaven

•

Afgerond

We willen een vervolgstap zetten in het verkrijgen van inzicht in de haalbaarheid van de derde haven

•

Eind 2025 zijn de hoofdlijnen voor de Havenstrategie gereed. Dit verwerken we in een Omgevingsprogramma. Hierin zal de haalbaarheid van een derde haven zijn opgenomen.

We bepalen de rol en scope van de gemeente in de maritieme campus.

•

Afhankelijk van het genomen besluit in 2025 over de wijze van participatie in de maritieme campus wordt de uitvoering hiervan gecontinueerd in 2026.

Q3 2026

Q1 2026

Natuur, landschap en water Kernkwaliteiten van ons waardevolle landschap beschermen.

• • • • •

Behoud en vergroten van biodiversiteit.

• • • •

We melden ons aan voor deelname aan StiLa 2.0 We ronden een plan af voor meer poelen in het landschap en hoe die te beheren. We gebruiken de StiLa 2.0 om aanleg en beheer van kleine landschapselementen door derden te stimuleren. We gaan de landschappelijke criteria bij besteding van deze gelden het Landschapsinvesteringsfonds toepsassen In het uitvoeringsproces van Polder van de Toekomst blijven we opgaven integraal aanpakken. Bescherming van natuur- en landschapselementen is daarvan een essentieel onderdeel.

Q1 2026 Q1 2026 Q2-3-4 2026

We benutten samen met het waterschap kansen voor grondverwerving en kavelruil. Uitvoering baggeropgave 2026 Start uitvoering nieuw combi-bestek voor watergangen en bermen. Uitvoeringsbeleid watergangen aanscherpen en vaststellen.

2026 Q1-2 2026 Q1 2026 Q4

Gebiedsgerichte Aanpak groenblauw (NPLG), waaronder agrarische sector

47

2026 2026

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Beter inzicht verwerven in de vraagstukken en uitdagingen van onze agrarische sector.

• •

We zetten keukentafelgesprekken met agrarisch ondernemers voort We gaan door met de casustafels; vraaggestuurd vanuit de sector

2026 2026

We faciliteren de agrarische sector (onder andere ruimte voor duurzame agrarische bedrijfsontwikkeling, perspectief blijvers en stoppers, kavelruil, Altena als experimenteergebied).

• •

Via het ondersteuningsnetwerk helpen we agrarische ondernemers

2026 2026

De belangen en kansen van Altena stevig positioneren in het gebiedsprogramma dat provincie Noord-Brabant moet indienen voor het NPLG.

•

Afhankelijk van de toekenning van de aangevraagde subsidie Samenwerking Integrale Gebiedsontwikkeling (SIG) start in 2026 de uitvoering van een aantal concrete projecten gericht op thema’s als vrijwillige kavelruil, aanleg van ecologische verbindingen, toepassing van mestadditieven en innovatieve samenwerkingen tussen veeteelt- en akkerbouwbedrijven We participeren proactief in regionale overlegtafels zoals van de Regio West-Brabant en SRBT. We brengen ons belang in bij de P10 en sluiten tweewekelijks aan bij het overleg van de P10. We organiseren de jaarlijkse P10-dag. We blijven de samenwerking met het waterschap versterken door gezamenlijk op te trekken in de gebiedsgerichte samenwerking

• • • •

We verkennen de mogelijkheid om via het grondbeleid de doelen te realiseren op het gebied van duurzame agrarische bedrijfsontwikkeling.

Q1 2026

2026 2026 Q2 2026 2026

Cultuur (historie), recreatie en toerisme Het realiseren van de ambities en verzilveren van kansen uit de uitvoeringsagenda 2023-2027 van de Erfgoedvisie Altena 2022-2027.

We inventariseren en waarderen (wegen) voor het hele gemeentelijke grondgebied de cultuurhistorische waarden en vormen op basis hiervan beleidsuitgangspunten voor het vervolg. We verkrijgen inzicht in het recreatief gebruik, en de impact daarvan, in Nationaal Park de Biesbosch, de schil rondom de Biesbosch en de rest van de gemeente Altena

• • • • • •

Opstellen van een communicatieplan

• •

Afronden fase 2 bestemmingsmanagement Start fase 3 van bestemmingsmanagement

Locatiekeuze toekomstige huisvesting in samenwerking met het oorlogsmuseum Inzicht krijgen in de kansen voor herontwikkeling van de gevangenpoort

Q3 2026 Q4 2026 Q4 2026 2026

Uitvoeren van diverse overige acties uit de uitvoeringsagenda We bieden de kwaliteitsatlas aan ter besluitvorming We starten met de vertaling van cultuurhistorische waarden in de regels van het omgevingsplan .

48

Q3 2026 Q4 2026

Q4 2026 Q4 2026

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Inwoners en bezoekers worden op een interactieve en digitale wijze geïnformeerd over de historische parels van Altena via QR-codes.

• •

Q1 2026 Q2 2026

We evalueren de QRfgoed routes We stellen een plan op voor het vervolg van de pilot QRfgoed.

Strategisch accommodatie- / vastgoedbeleid Effectief en efficiënt beheer en / of onderhoud van ons vastgoed.

• • • • • •

Uitbreiding, verduurzaming en renovatie d’Alburcht MJOP’s (meerjarige onderhoudsplannen) worden geactualiseerd en vastgesteld. De businesscases voor renovatie/nieuwbouw sporthallen worden opgeleverd Oplevering zwembadvisie Start maatwerkonderzoek dorpshuizen Afronding onderzoek De Werf, ’t Rondeel en Eben Haezer en start vervolg

49

2026 Q2 2026 Q2 2026 Q2 2026 2026 Q1 2026

3.3 Beleidsindicatoren Altena

50.000-100.000

Nederland

Functiemenging (%) (2023) *

48,9

52,7

54,2

Vestigingen (van bedrijven) (per 1.000 inwoners 15-64 jaar) (2023)

185,4

170,2

181,8



De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Altena

50.000-100.000

Nederland

Absoluut verzuim (per 1.000 leerlingen) (2024) *

7,1

5,7

6,7

Relatief verzuim (1.000 leerlingen) (2024) **

14

26

28

Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers) (%) (2024)

1,7

2,3

2,3

* **

Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en / of kwalificatie plichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen / praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend.

Niet-sporters (%) (2024) * 

Altena

50.000-100.000

Nederland

50,7

44,9

42,5

Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.

50

3.4 Financieel

overzicht

Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Programma: 3 Veelzijdig Altena

Lasten 2.3 - Recreatieve havens 3.1 - Economische ontwikkeling 3.2 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 - Economische promotie 4.1 - Openbaar basisonderwijs 4.2 - Onderwijshuisvesting 4.3 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5.1 - Sportbeleid en activering 5.2 - Sportaccommodaties 5.3 - Cultuurpresentatie, cultuurproductie en -participatie 5.4 - Musea 5.5 - Cultureel erfgoed 5.6 - Media 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totaal lasten Baten 2.3 - Recreatieve havens 3.1 - Economische ontwikkeling 3.2 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 - Economische promotie 4.1 - Openbaar basisonderwijs 4.2 - Onderwijshuisvesting 4.3 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5.1 - Sportbeleid en activering 5.2 - Sportaccommodaties 5.3 - Cultuurpresentatie, cultuurproductie en -participatie 5.4 - Musea 5.5 - Cultureel erfgoed 5.6 - Media 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totaal baten Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves Totaal reserves Saldo baten en lasten inclusief reserves

Realisatie 2024

Begroting 2025 na wijz.

Begroting 2026

Mutatie 2026 t.o.v. 2025 na wijz.

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

112 N 470 N 78 N 562 N 465 N 395 N 3.861 N 3.562 N 1.085 N 6.623 N 1.243 N 633 N 728 N 1.317 N 120 N 21.253 N

109 N 474 N 55 N 524 N 571 N 188 N 3.749 N 3.800 N 1.210 N 5.258 N 649 N 588 N 538 N 1.754 N 122 N 19.588 N

377 N 472 N 58 N 543 N 650 N 144 N 3.668 N 3.470 N 1.278 N 7.250 N 581 N 815 N 638 N 1.502 N 122 N 21.567 N

268 N 2V 3N 20 N 79 N 44 V 81 V 330 V 68 N 1.991 N 68 V 227 N 100 N 252 V 1.978 N

354 N 485 N 58 N 543 N 650 N 144 N 5.170 N 3.469 N 1.230 N 5.599 N 581 N 771 N 636 N 1.400 N 122 N 21.213 N

353 N 485 N 58 N 542 N 650 N 144 N 5.305 N 3.469 N 1.230 N 5.589 N 581 N 770 N 632 N 1.400 N 122 N 21.330 N

352 N 485 N 58 N 542 N 650 N 144 N 5.112 N 3.469 N 1.230 N 4.752 N 581 N 768 N 631 N 1.400 N 122 N 20.295 N

84 V 14 V 346 V 495 V 194 V 254 V 1.136 V 503 V 1.038 V 36 V 38 V 61 V 4V 4.201 V

82 V 330 V 353 V 11 V 182 V 1.193 V 423 V 1.031 V 49 V 59 V 259 V 3V 3.974 V

82 V 333 V 519 V 182 V 1.195 V 380 V 962 V 49 V 59 V 2V 3V 3.766 V

3V 166 V 11 N 2V 43 N 69 N 257 N 209 N

82 V 333 V 519 V 182 V 1.164 V 962 V 49 V 59 V 2V 3V 3.355 V

82 V 333 V 519 V 182 V 1.164 V 962 V 49 V 59 V 2V 3V 3.355 V

82 V 333 V 519 V 182 V 1.162 V 962 V 49 V 59 V 2V 3V 3.353 V

2.119 N 7.593 V 5.474 V

2.385 N 2.568 V 183 V

2.196 N 3.989 V 1.793 V

189 V 1.421 V 1.610 V

2.196 N 3.259 V 1.063 V

2.196 N 3.274 V 1.078 V

2.196 N 2.544 V 348 V

11.578 N

15.431 N

16.008 N

577 N

16.795 N

16.897 N

16.595 N

51

Verschillenanalyse Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Programma: 3 Veelzijdig Altena Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 2.3 - Recreatieve havens 3.1 - Economische ontwikkeling 3.2 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 - Economische promotie 4.1 - Openbaar basisonderwijs 4.2 - Onderwijshuisvesting 4.3 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5.1 - Sportbeleid en activering 5.2 - Sportaccommodaties 5.3 - Cultuurpresentatie, cultuurproductie en -participatie 5.4 - Musea 5.5 - Cultureel erfgoed 5.6 - Media 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026

15.431 N 9N 22 V 16 V 9V 96 V 26 N 82 V 10 N 89 N 2.123 N 77 V 227 N 4N 1.610 V 577 N 16.008 N

Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen 5.2 Sportaccommodaties

2.123 N

In 2026 staan op grond van het Meerjaren InvesteringsPlan (MIP) sportvelden meer sportvelden in de planning om vervangen te worden dan in 2025. Ten opzichte van 2025 levert dit in 2026 een nadeel op van € 607.000. In 2026 is groot onderhoud voor 't Rondeel in Woudrichem noodzakelijk doordat de locaties verouderd is. De kosten voor dit groot onderhoud bedragen € 710.000. Uit een eerste analyse voor het nieuw op te stellen strategisch accommodatiebeleid volgt dat om de voorzieningen op peil te houden vanaf 2026 jaarlijks een bedrag van € 631.000 nodig is voor onderhoud van de maatschappelijke accommodaties. Dit betekent in 2026 een nadeel van € 631.000 ten opzichte van 2025. In 2026 moet de boekwaarde van een voetbalveld bij GDC worden afgeboekt omdat vervanging van dit veld op de planning staat. Hiermee ontstaat een nadeel van € 250.000 in 2026 ten opzichte van 2025. Dekking van dit bedrag vindt plaats vanuit de reserve.

52

5.4 Musea 227 N Het toekomstperspectief Cultuur, Recreatie & Toerisme is vastgesteld. Eén van de acties die hieruit voortvloeit, is het ontwikkelen van een subsidieregeling voor musea. Hiervoor is in de Kadernota 2026 € 100.000 opgenomen. Bij de gemeenschappelijke regeling Streekarchief Langstraat Heusden Altena is er een hogere bijdrage in 2026 ten opzichte van 2025 vanwege hogere exploitatiekosten in 2026 en vanwege incidentele kosten voor de nieuwe huisvesting van het Streekarchief (€ 127.000 N). 0.10 Reserves

1.610 V

In 2026 is groot onderhoud voor 't Rondeel in Woudrichem noodzakelijk. De kosten voor dit groot onderhoud bedragen € 710.000. Dekking vindt plaats uit de reserve Onderhoud gemeentelijke gebouwen. Hiermee ontstaat in 2026 ten opzichte van 2025 een voordeel van € 710.000. Door het uitvoeringsprogramma in het kader van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs vanaf 2030 niet 3 jaar maar 5 jaar uit te stellen wordt met ingang van 2026 een bedrag van € 120.000 bespaard. Hierdoor ontstaat in 2026 ten opzichte van 2025 een voordeel van € 120.000. Met ingang van 2025 is de voorziening voor onderhoud sportvelden in het kader van het MIP sportvelden omgezet naar een bestemmingsreserve. Op basis van het investeringsplan staan voor 2026 meer velden op de rol om vervangen te worden. Hierdoor is de begrote onttrekking in 2026 ook hoger dan de onttrekking in 2025 om op de gemiddelde jaarlast van € 741.000 uit te komen. Het voordeel in 2026 ten opzichte van 2025 bedraagt € 507.000. In 2026 moet de boekwaarde van een voetbalveld bij GDC worden afgeboekt omdat vervanging van dit veld op de planning staat. De afboeking van dit veld wordt op grond van de vaststelling van het MIP sportvelden voor het grootste deel ten laste gebracht van de bestemmingsreserve onderhoud sportvelden. Daarnaast valt het deel van de kapitaaldekkingsreserve bestemd voor GDC ook vrij.

Hiermee ontstaat een voordeel van € 250.000 in 2026 ten opzichte van 2025. In 2025 is voor groot onderhoud aan zwembad Bijtelskil en de Campus in Hank een onttrekking aan de reserve opgenomen van € 187.000. Dit betekent een nadeel in 2026 ten opzichte van 2025 van € 187.000. In 2025 is de voorziening onderhoud sportvelden omgezet naar een bestemmingsreserve. Op grond van de verantwoordingsvoorschriften moet de vorming via de exploitatie plaatsvinden. De vrijval van de voorziening is op programma 3 opgenomen. De storting in de reserve vindt ook op programma 3 plaats. Per saldo is sprake van een budgettair neutraal effect. Bij de reservemutaties ontstaat in 2026 een voordeel ten opzichte van 2025 van € 69.000.

53

P rogramma 4. Duurzaam Altena Portefeuillehouder Wethouder Sheikkariem

Thema Omgevingswet

Wethouder Sheikkariem

Integrale aanpak Veense Put

Wethouder van Ooijen

Arbeidsmigranten

Wethouder Schipper

Duurzaamheid

Wethouder Tanis

Wonen

Wethouder Schipper

Circulair voedselsysteem

Wethouder Schipper

Afval en grondstoffen

*Wethouder Sheikkariem is portefeuillehouder Omgevingswet en ruimtelijke plannen

4.1 Beleid Omgevingswet

De Omgevingswet kent drie instrumenten: een omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s (Programma’s onder de Omgevingswet) en een omgevingsplan. Vervolgens werken we met omgevingsvergunningen en toezicht & handhaving. Zoveel als mogelijk wordt toegewerkt naar de beleidscyclus van de Omgevingswet: omgevingsvisie > omgevingsprogramma > omgevingsplan > monitoring & evaluatie > actualisatie van de omgevingsvisie (en zo verder). Het college gaat in Altena werken met een ‘programmakader’, als tussenstap tussen de Omgevingsvisie en een omgevingsprogramma. De raad neemt over een ‘programmakader’ een besluit. Uiterlijk in 2031 stelt de gemeenteraad het definitieve Omgevingsplan Altena vast. Dat gaat voor die tijd al stapsgewijs, met het vaststellen van wijzigingen van het tijdelijk Omgevingsplan. De raad is daartoe bevoegd. Het tempo waarin dat plaatsvindt, is onder meer afhankelijk van het aantal en de voortgang van plannen van inwoners en gemeente. Het college blijft de raad op passende wijze betrekken bij vervolgstappen, zoals met de ‘programmakaders’, bij keuzes en besluiten over de opbouw van het Omgevingsplan Altena en met de (voorbereiding op de) genoemde wijzigingen. Per bestuursperiode wordt de Omgevingsvisie van Altena geactualiseerd. Dankzij de financiële aanvullingen in de Kadernota 2026 en een extra bijdrage van het Rijk vormen de eerdere ombuigingen nu geen knelpunt meer.

De inschatting is dat met het huidige budget de werkzaamheden die noodzakelijk zijn, uitgevoerd worden, met een minimale inhuur van benodigde expertise en adviesbureaus. Integrale aanpak Veense Put

Voor het gebied de Veense Put wordt een integraal omgevingsprogramma opgesteld, als onderdeel van het programma onder de Omgevingswet Bebouwde omgeving. Het door de raad vastgestelde

54

‘programmakader’ Veense Put vormt de basis voor verdere uitwerking in het omgevingsprogramma, dat op gebiedsniveau de koers aangeeft voor verdere uitwerking van het juridisch-planologische kader voor de Veense Put. In de RIB van 10 juli 2025 heeft het college toegelicht dat in dit omgevingsprogramma ook de grondslag geregeld wordt voor verhaal van kosten voor kwaliteitsverbetering. Daarnaast wijst het college op de relatie met de Beleidslijn grote rivieren 2025. Om van het tijdelijk overgangsrecht gebruik te kunnen maken is het nodig om maatwerkafspraken voor de Veense Put juridisch te verankeren in een schriftelijke overeenkomst met het Rijk. Het ‘programmakader’ geeft richting aan de gesprekken met het Rijk over deze op te stellen maatwerkovereenkomst. Totdat de overeenkomst getekend en van kracht is, geldt de Beleidslijn grote rivieren 2025 onverkort. Wijziging van het tijdelijk Omgevingsplan voor het gebied Veense Put (voortkomend uit het programma Veense Put) en afspraken met betrokkenen komen later in het proces. Arbeidsmigranten

De in 2023 vastgestelde beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten is de basis voor het lokale beleid in Altena. Deze beleidsregel maakt onderscheid in kleinschalige en grootschalige huisvestingslocaties en geeft de kaders aan waarbinnen het college afwegingen kan maken. Een grootschalige locatie telt tussen de 100 en 150 plaatsen. Er geldt een schaars rechtenstelsel voor grootschalige huisvestingslocaties. Het totale aantal huisvestingsplaatsen op grootschalige locaties in Altena is gemaximeerd op 400 plaatsen. Dit aantal is gebaseerd op een in 2022 uitgevoerd behoefteonderzoek tot 2030. Omdat de huisvesting van arbeidsmigranten een actueel thema is, is inmiddels opdracht gegeven voor een nieuw behoefteonderzoek. De uitkomsten en aanbevelingen van dit onderzoek worden eind 2025 gedeeld met de gemeenteraad. Duurzaamheid

Klimaatagenda De Klimaatagenda bevat acties die bijdragen aan de doelstelling om als gemeente in 2046 CO2 neutraal te zijn. We stimuleren het plaatsen van zonnepanelen op bedrijfsdaken en zetten aansluitend hierop stappen om op bedrijventerreinen Smart Energy Hubs op te zetten. Dit vraagt collectieve samenwerking op de bedrijventerreinen. We ondersteunen bedrijven hierbij (zie pgm 3). Op kansrijke bedrijventerreinen onderzoeken we middels een energieanalyse of een aantal bedrijven met elkaar een energy hub kan opstarten. Warmtevisie De Warmtevisie wordt in 2026 herijkt en wordt een programma onder de Omgevingswet. Altena neemt hiervoor deel aan het ondersteuningsaanbod van het NPLW (Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie). De uitvoering van de (huidige) Warmtevisie Altena 2021 krijgt in 2026 een tweetal impulsen: 1. Een intensief isolatieprogramma waarin woningeigenaren zoveel mogelijk worden ontzorgd bij het verduurzamen van de woning. Dit doen we zowel gemeentebreed (spoor A) als gericht op drie kansrijke buurten (spoor B) tot en met 2030. 2. Een nieuwe subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie Altena (LAI). Deze komt boven op de landelijke ISDE-subsidie en geldt ook voor doe-het-zelvers.

55

We verwachten dat dit pakket woningeigenaren enthousiast maakt om te verduurzamen. Op de verschillende doelgroepen afgestemde communicatie zorgt ervoor dat woningeigenaren hierover worden geïnformeerd en worden gestimuleerd om van deze faciliteiten gebruik te maken. Een belangrijke randvoorwaarde hierbij is dat voldaan wordt aan de regelgeving rondom bescherming van gebouwbewonende soorten vleermuizen en vogels. Daarom stellen we een Soorten Management Plan (SMP) op. Hiermee verkrijgt de gemeente in 2027 een provinciale omgevingsvergunning voor flora- en fauna-activiteiten waar woningeigenaren gebruik van kunnen maken. Tot het moment dat het SMP werkend is, worden woningen geïsoleerd volgens de landelijke methode van Natuurvriendelijk Isoleren (NVI). Regionale samenwerking Verder geven we in 2026 uitvoering aan het RPE-WBEB (Regionaal Plan Energiesysteem - WestBrabant Energie in Balans) dat in 2025 is vastgesteld. Waar de RES 1.0 ging over grootschalige opwek van duurzame energie wordt de opgave in het RPE-WBEB verbreed en verdiept naar het hele energiesysteem. Vanuit de bestuurlijke keuzes uit het RPE-WBEB werken we toe naar een meerjarig uitvoeringsprogramma. Voor Altena (deelgebied Energie-eiland) zijn we al gestart met het vormgeven van een gebiedsaanpak. Dit doen we onder begeleiding van de RES-organisatie en samen met Enexis. Circulair voedselsysteem

Het programma Circulair Voedselsysteem blijft een dynamisch samenwerkingsverband waarin we samen met onze partners werken aan een toekomstbestendig en gezond voedselsysteem voor Altena. In 2026 zetten we in op het verdiepen en verankeren van onze aanpak, met bijzondere aandacht voor het versterken van het ondersteuningsnetwerk voor agrarisch ondernemers, de Regiodeal projecten en bewustwording. De meerjarenbegroting voorziet in een aflopende structurele bijdrage aangevuld met middelen uit de Kadernota 2025. Deze middelen worden flexibel ingezet, waarbij we streven naar een multipliereffect door aanvullende financiering te werven en maatschappelijke impact te vergroten. Verwijzend naar het bestuursakkoord, is in het programmaplan circulair voedselsysteem gesteld dat een circulaire economie belangrijk is voor Altena. Het voedselsysteem in Altena is een voorbeeld en vliegwiel voor circulair denken en doen. We onderzoeken op welke manier we in Altena verder vorm kunnen geven aan de bredere circulaire economie. Een ontwikkelperspectief circulariteit wordt in Q1 2026 opgeleverd. Met deze inzet bouwen we verder aan een circulair voedselsysteem waarin gezondheid, duurzaamheid en lokale samenwerking in een toekomstbestendige samenleving centraal staan. Wonen

De beleidsmatige basis voor de toekomstige woningbouw leggen we vast in het Volkshuisvestingsprogramma (opvolger Woonvisie 2021-2025). De kaders voor dit programma (onder de Omgevingswet) leggen we eind 2025 ter vaststelling voor aan de gemeenteraad, waarna het college het programma vaststelt. Daarin leggen we vast wat we gaan bouwen en voor wie. Een onderdeel van het volkshuisvestingsprogramma is een visie op wonen en visie op wonen met zorg. We blijven werken aan de continue toevoeging van nieuwe wooneenheden aan de Altenase woonvoorraad. Daartoe monitoren we actief de woningbouwplancapaciteit en de behoeftes. We

56

kiezen voor snelheid en kwaliteit (juiste woningen voor de juiste mensen op de juiste plek). Daarin stemmen we als gemeente Altena af met de provincie, andere gemeenten in de regio en met partners, zoals woningcorporaties en zorgaanbieders. Water en Riolering