Bijlage Begroting 2026

Begroting 2026

Voorwoord De begroting 2026: een document dat niet alleen de financiële koers voor het komende jaar schetst, maar ook het sluitstuk vormt van deze bestuursperiode. Een periode waarin we samen met de raad en de ambtelijke organisatie veel hebben bereikt. Als college kijken we daar met trots op terug. We zijn in 2024 gestart met de ontwikkeling ‘Altena in evenwicht’. Een koers waarin we keuzes hebben gemaakt om onze gemeente toekomstbestendig te houden. Keuzes die soms lastig waren, maar wel nodig. De financiële uitdagingen – met name de zogeheten ravijnjaren vanaf 2026 – vroegen om actie. We hebben die verantwoordelijkheid genomen en zijn erin geslaagd het ravijn grotendeels te dichten, met relatief beperkte ingrepen. Wat we in deze periode hebben bereikt, is niet vanzelfsprekend. Onze ambtelijke formatie en inkomsten liggen lager dan bij vergelijkbare gemeenten. Toch zijn veel ambities uit het Bestuursakkoord 2022–2026 gerealiseerd. Dat is te danken aan de inzet van velen: van onze medewerkers, van de raad, en van de betrokken inwoners en partners in Altena. Voor het volgende college is behoedzaamheid geboden. De ruimte voor nieuwe ambities op korte termijn is beperkt. Vanaf 2029 ontstaat er weer perspectief. Dan kunnen er opnieuw stappen worden gezet, op basis van een stevig fundament. We danken iedereen die heeft bijgedragen aan deze begroting.

Tegelijkertijd nodigen we de volgende gemeenteraad uit om het gesprek te voeren over het voorzieningenniveau in relatie tot de beschikbare middelen. We kijken ernaar uit om samen met u de koers van Altena verder vorm te geven – nu én in de toekomst. Het college van burgemeester en wethouders van Altena

1

Raadsvoorstel

Datum voorstel 30 september 2025

Onderwerp Begroting 2026

Kenmerk D2025-09-009726 2025-029065

Samenvatting Gemeenten stellen jaarlijks de begroting op. Daarin staat welke plannen zij voor het aankomende jaar hebben, wat die plannen kosten en welke inkomsten zij verwachten. Voor de jaren 2026, 2027 en 2028 put Altena uit de reserves voor een sluitende begroting. Vanaf 2029 is de begroting structureel sluitend. Voorstel 1. De Begroting 2026, inclusief de mutaties in de reserves, vast te stellen en kennis te nemen van de Meerjarenraming 2027-2029. 2. De exploitatiebudgetten voor het jaar 2026 te voteren op het niveau van de programma’s. 3. De B-investeringen voor het begrotingsjaar 2026 te voteren en de bijbehorende investeringsbudgetten beschikbaar te stellen. 4. Het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 vast te stellen. 5. De nota Reserves en voorzieningen 2026 vast te stellen en de reserves die vervallen op te heffen. 6. De nota Waarderen en afschrijven 2026 vast te stellen.

Telefoonnummer +31183516301 Team Team Financiën Portefeuillehouder J.P. Tanis

Inleiding De Begroting 2026 bouwt voort op de financiële ontwikkelingen zoals geschetst in de Kadernota 2026. De Begroting 2026 laat voor 2026 een niet sluitend structureel saldo zien. Vanaf 2029 is wel sprake van een structureel sluitende begroting. Dit doet recht aan de toezichteisen van de provincie. Beleidskader Het beleidskader wordt gevormd door de Gemeentewet, de regelgeving in het kader van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de Financiële verordening gemeente Altena 2023. Beoogd resultaat Doel van dit voorstel is vaststelling van de Begroting 2026 van de gemeente Altena door de raad vóór 15 november 2025, waarmee voldaan wordt aan (één van) de eisen van de provincie voor repressief toezicht.

2

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

Argumenten 1.1 De Begroting 2026 voldoet aan de eisen van de provincie. Om te voldoen aan de eisen van de provincie voor repressief (regulier) toezicht moet de Begroting 2026 structureel en reëel in evenwicht zijn. Als dat niet zo is, moet aannemelijk zijn dat dit evenwicht uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenraming tot stand wordt gebracht. De Begroting 2026 is in het jaar 2026 niet structureel sluitend. Vanaf 2029 is echter wel sprake van een structureel sluitende begroting. Daarmee voldoet de Begroting 2026 aan de eisen van de provincie voor regulier toezicht. 2.1 De raad voteert het college tot het doen van uitgaven. Met het voteren van de exploitatiebudgetten op het niveau van de programma’s autoriseert de raad het college in 2026 binnen de programma’s uitgaven te doen. 3.1 De raad voteert de B-kredieten die op het Investeringsplan 2026-2029 zijn opgenomen. Het Investeringsplan 2026-2029 bevat de voor de jaren 2026 tot en met 2029 voorgenomen investeringen en geeft de bijbehorende jaarlijkse kapitaallasten weer. De investeringen zijn onderverdeeld in Aen B-investeringen. Op A-investeringen komt het college separaat met een raadsvoorstel bij de raad terug. Voor B-investeringen, met name vervangingsinvesteringen, geldt dat na vaststelling van de Begroting 2026 door de raad het college voor het begrotingsjaar direct over de investeringsbudgetten kan beschikken.

4.1 De raad autoriseert de budgetten ter uitvoering van de grondexploitaties aan het college. Jaarlijks vindt bij de begroting een herziening van de grondexploitaties plaats. Deze herziening is opgenomen in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG) 2026. In 2026 is sprake van 7 grondexploitatieplannen verspreid over de diverse kernen van de gemeente. In het MPG 2026 is ook de stand van zaken met betrekking tot de vrijkomende schoollocaties opgenomen. Met de vaststelling van het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 autoriseert de raad de budgetten ter uitvoering van de grondexploitaties aan het college. 5.1 De nota Reserves en voorzieningen is aangepast. In de Kadernota 2026 zijn voorstellen ten aanzien van het vrijvallen (en opheffen) van bestemmingsreserves gedaan, die in Begroting 2026 zijn verwerkt. De nota Reserves en voorzieningen is hierop aangepast. Inhoudelijk zijn er geen wijzingen verwerkt. Conform de Financiële verordening stelt de raad de nota Reserves en voorzieningen vast.

3

6.1 De nota Waarderen en afschrijven is aangepast. In de Kadernota 2026 is aangegeven dat vanaf 2026 de afschrijvingstermijn voor openbare verlichting verlengd kan worden. Daarnaast met ingang van 2026 kan ook de afschrijvingstermijn voor wegen verlengd worden. Beide wijzingen leiden ertoe dat de nota Waarderen en afschrijven op die punten aangepast is. De aanpassing van nota betreft alleen deze termijnen, inhoudelijk hebben er geen wijzigingen plaatsgevonden. Conform de Financiële verordening stelt de raad de nota Waarderen en afschrijven vast. Kanttekeningen 2.1 De afvalstoffenheffing stijgt in 2026 met 4,7%. Op basis van de uitgangspunten in de Kadernota 2026 ten aanzien van de tarieven voor heffingen is in de Begroting 2026 rekening gehouden met een verhoging van de afvalstoffenheffing. De kosten van het product afval stijgen, waardoor de afvalstoffenheffing niet meer kostendekkend is en de tarieven moeten stijgen. Conform het kostendekkingsbeleid voor nietkostendekkende tarieven stijgen de tarieven van de afvalstoffenheffing met 2% plus inflatie. Voor 2026 is de inflatiecorrectie 2,7% (pBBP Meicirculaire 2025). In totaal is de stijging dan 4,7%. 2.2 De rioolheffing stijgt in 2026 met 12,7%. Ook ten aanzien van de rioolheffing is rekening gehouden met de uitgangspunten van de Kadernota 2026.

Tijdens de behandeling van het Water- en Rioleringsplan (WRP) 2025-2028 heeft de raad een voorkeur uitgesproken voor een tariefvariant waarin gedurende de jaren 2025 tot en met 2028 de tariefstijging van de rioolheffing zou worden gemaximeerd op respectievelijk 10%, 10%, 6% en 5% exclusief inflatiecorrectie. Voor 2026 is de inflatiecorrectie 2,7% (pBBP Meirculaire 2025). De tarieven voor 2026 stijgen dus in totaal met 12,7%. 2.3 De begroting is in de jaren 2026 tot en met 2028 niet structureel sluitend. Het college heeft zich actief ingezet om het zogenoemde ‘ravijn’ te dichten. Dit is gelukt met relatief minder ingrijpende maatregelen. Tegelijkertijd teren we, net als in voorgaande jaren, in op onze reserves. Dat blijkt uit het negatieve saldo van incidentele baten en lasten, dat pas in latere jaren afneemt. De accountant heeft hier nadrukkelijk op gewezen: deze trend is niet houdbaar. Voor het volgende college betekent dit dat behoedzaamheid geboden is bij het formuleren van nieuwe ambities op de korte termijn. Op basis van de huidige financiële vooruitzichten ontstaat vanaf 2029 ruimte voor het realiseren van aanvullende (grotere) beleidswensen.

4

Financiën De Begroting 2026 is de optelsom van een aantal categoriëen financiële mutaties. Ten eerste is de Kadernota 2026 in de Begroting 2026, rekening houdend met de moties die de raad in de vergadering van 1 juli 2025 heeft aangenomen. Daarnaast is de structurele doorwerking van de mutaties in de Tweede Bestuursrapportage 2025 in de Begroting 2026. Tot slot is in de Begroting 2026 sprake van een aantal financieel-technische mutaties. In de Begroting 2026 doen zich ten opzichte van de Kadernota 2026 geen nieuwe beleidsmatige mutaties voor. HIeronder worden deze mutaties op hoofdlijnen toegelicht. Mutaties Kadernota 2026 en aangenomen moties In de Begroting 2026 zijn de knelpunten en ombuigingen zoals opgenomen in de Kadernota 2026 inclusief de structurele doorwerking van de Eerste Bestuursrapportage 2025 en de financiële gevolgen van de aangenomen moties verwerkt. In onderstaand overzicht zijn de moties opgenomen die in de raadsvergadering van 1 juli 2025 over de Kadernota 2026 zijn aangenomen en die een financieel effect op de begroting hebben. Moties (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Tijdelijke formatie Sociaal Domein

600 V

600 V

-

-

Dekking reserve tijdelijke formatie SD

600 N

600 N

-

-

Kinderboerderij Floreffehoeve

5N

10 N

15 N

20 N

Scootmobielpool

-

5N

10 N

10 N

Historische graven

20 N

20 N

20 N

20 N

Veertarieven

25 N

25 N

25 N

25 N

Lijkbezorgingsrechten

-

150 N

150 N

150 N

Verblijfsbelasting

40 V

40 V

40 V

40 V

Ontkoppelen afvalstoffenheffing en OZB

211 N

225 N

225 N

225 N

-

1.120 N

1.375 N

1.720 N

221 N

1.515 N

1.780 N

2.130 N

OZB Totaal mutaties als gevolg van moties

Tijdelijke formatie Sociaal Domein. De raad heeft in de motie aangegeven dat tijdelijke inzet van extra capaciteit in het sociaal domein weliswaar gewenst is, maar dat daar geen extra middelen voor ingezet kunnen worden. De extra capaciteit moet opgevangen worden binnen de het bestaande formatiebudget. Aan deze motie is uitvoering gegeven door de extra middelen alsmede de dekking uit de Algemene reserve van € 600.000 niet in de Begroting 2026 te verwerken. De noodzakelijke extra capaciteit zal in de vorm van inhuur ten laste komen van de bestaande begroting.

5

Kinderboerderij Floreffehoeve. De motie roept het college op in de Begroting 2026-2029 vooralsnog een bedrag van € 20.000 op te nemen als financiële ondersteuning voor kinderboerderij Floreffehoeve. Dit is in de Begroting 2026 financieel verwerkt door de het reeds opgenomen budget te verhogen tot € 20.000. Scootmobielpool. Conform de motie is de voorgestelde ombuigingsmaatregelen met betrekking tot scootmobielpools niet in de Begroting 2026 verwerkt. Op basis van onderzoek achten wij het kansrijk om een pilot te starten in Altena en dat te gaan doen in De Erker in Werkendam en De Klimroos in Sleeuwijk. Op basis van de beraadslaging en de aangenomen motie van de raad van 1 juli 2025 Historische graven. De voorgestelde ombuigingsmaatregel met betrekking tot historische graven ad € 20.000 is niet in de Begroting 2026 opgenomen, daarmee blijven de middelen beschikbaar voor beleid en uitvoering. Veertarieven. In de motie geeft de raad aan dat om het stimuleren van fiesten en wandelen een verhoging van de veertarieven voor langzaam verkeer voorkomen moet worden. Het college wordt opgedragen in overleg met de samenwerkende partijen in de veerverbinding te pleiten voor het niet verhogen van tarieven voor fietsers en voetgangers. In afwachting van dit overleg en de resultaten daarvan is het ombuigingsvoorstel voor verhoging van de veertarieven niet in de Begroting 2026 verwerkt.

Lijkbezorgingsrechten. De motie roept het college op in de Begroting 20262029 de lijkbezorgingsrechten met maximaal de inflatiecorrectie te laten stijgen. Dit is in de Begroting 2026 verwerkt door de extra stijging van de baten met € 150.000 vanaf 2027 terug te draaien. Verblijfsbelasting. De motie draagt het college op bij de Begroting 2026 de verblijfsbelasting vanaf 2026 te laten stijgen tot minimaal het niveau van de tarieven van de direct aanliggende gemeenten. Deze opdracht is vertaald door in de Begroting 2026 de opbrengst van de verblijfsbelasting met nogmaals € 40.000 te verhogen, waardoor de totale stijging van de verblijfsbelasting 22,22% is en het tarief uitkomt op € 1,65. Het tarief van de watertoeristenbelasting is in onze gemeente gelijk aan dat van de verblijfsbelasting.

6

Ontkoppelen afvalstoffenheffing en OZB. Op basis van de motie om in de Begroting 2026 geen koppeling te presenteren tussen de ontwikkeling van de tarieven van de alvalstoffenheffing en de OZB is in de Begroting 2026 alleen de daling van de afvalstoffenheffing als gevolg van de voorgestelde ombuigingen doorgevoerd. De evenredige stijging van de OZB is niet verwerkt. OZB. Het college wordt op basis van de motie verzocht in de Begroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029 vooralsnog geen extra verhoging van de OZB te nemen. De extra opbrengst van de voorgestelde verhoging van de OZB is daarom niet in de Begroting 2026 verwerkt. Bovenstaande moties zijn financieel in de begroting verwerkt, waarmee deze moties voor het financiële aspect als afgedaan beschouwd kunnen worden. Motie Frictiekosten. Naast bovengenoemde moties is ook een motie inzake de reserve Frictiekosten door de raad aangenomen. Met deze motie wordt het college opgedragen in het raadsvoorstel bij de Begroting een voorstel op te nemen om de reserve frictiekosten op te heffen en de vrijvallende rniddelen toe te voegen aan de Algemene reserve. Op basis van de beraadslaging wordt aan deze motie uitvoering gegeven door een bedrag van € 998.000 uit de reserve Frictiekosten vrij te laten vallen en een bedrag van € 409.545 in de reserve Frictiekosten beschikbaar te houden.

Dit bedrag betreft het raadsbesluit over de verbouwing van het gemeentehuis, waarin voor een bedrag van € 350.000 dekking ten laste van de reserve Frictiekosten is aangegeven. De overige € 59.545 is benodigd voor het afronden van de laatste fricties. Zie ook de aangepaste nota Reserves en voorzieningen en de staat van Reserves en voorzieningen in de Begroting 2026. Op basis van de raadsvergadering van 1 juli 2025 leiden de mutaties in de Kadernota 2026 inclusief de structurele doorwerking van de Eerste Bestuursrapportage 2025 alsmede de financiële effecten van de aangenomen moties per saldo tot het volgende financiële beeld: Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Saldo vastgestelde Begroting 2025

6.262 N

6.450 N

6.972 N

6.187 N

Mutaties Eerste Bestuursrapportage 2025

580 V

600 V

582 V

491 V

Mutaties Kadernota 2026

6.071 V

7.621 V

6.879 V

9.594 V

Aangenomen moties

221 N

1.515 N

1.780 N

2.130 N

169 V

256 V

1.291 N

1.768 V

Saldo Kadernota 2026 na raadsvergadering 1 juli 2025

7

Het saldo betreft het incidentele begrotingsaldo, hierin is nog niet gecorrigeerd voor de incidentele baten en lasten. Dit integenstelling tot het structurele begrotingssaldo, die de provincie beoordeelt in het kader van de toezichteisen. Voor een verdere toelichting op de mutaties wordt verwezen naar de Eerst Bestuursrapportage 2025 en de Kadernota 2026. Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025 De Tweede Bestuursrapportage 2025 bevat mutaties op het begrotingssaldo 2025. De structurele doorwerking van deze mutaties naar 2026 en verdere jaren is verwerkt in de Begroting 2026. Daarnaast is in de Tweede Bestuursrapportage 2026 in een aantal gevallen sprake van financiële ontwikkelingen die in of vanaf 2026 tot mutaties leiden. Deze mutaties worden eveneens in de Begroting 2026 verwerkt. Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025 Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025

137 V

538 V 1.592 V

1.031 V

Totaal mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025

137 V

538 V 1.592 V 1.031 V

De positieve mutatie vloeit met name voort uit de ontwikkeling van de algemene uitkering op basis van de Meicirculaire 2025. Voor een uitgebreide toelichting wordt verwezen naar de Tweede Bestuursrapportage 2025. Mutaties Begroting 2026 Na de opstelling van de Kadernota 2026 doen zich mutaties voor die het begrotingssaldo beïnvloeden. In de zomer zijn ontwikkelingen zichtbaar geworden die per saldo tot hogere lasten leiden. Daarnaast zijn in aanloop naar de opstelling van de Begroting 2025 diverse begrotingsanalyses gemaakt, die tot financieel-technische aanpassingen leiden. Het betreft posten als het actualiseren van rente- en afschrijvingslasten. Tot slot is in de Begroting 2026 sprake van een aantal financieel-technische mutaties. In de Begroting 2026 doen zich ten opzichte van de Kadernota 2026 geen nieuwe beleidsmatige mutaties voor. Mutaties Begroting 2026 Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Actualisatie (doorbelasting) salarislasten

58 N

321 N

304 N

392 N

Bijstelling budgetten afval

44 V

47 V

47 V

47 V

Actualisatie stelpost LPO

266 N

302 V

142 N

244 N

Totaal mutaties Begroting 2026

279 N

28 V

399 N

589 N

8

Actualisatie (doorbelasting) salarislasten. Voor de Begroting 2026 zijn op basis van het actuele personeelsbestand de salarislasten geactualiseerd. Daarnaast is de toerekening van de uren geactualiseerd, waardoor verschuivingen tussen programma’s en de balans hebben plaatsgevonden. Bijstelling budgetten afval. De budgetten afval zijn bij de begroting bijgesteld. Er is sprake van stijgende lasten van afvalinzameling. Daarnaast zijn ombuigingen op zwerfafval en hondenpoepzakken verwerkt. Hiertegenover staat een mutatie op de voorziening, waardoor de bijstelling per saldo budgettair neutraal is (gesloten systeem). Het saldo ontstaat om dat de BTW niet in de budgetten wordt geraamd, maar wel meegenomen mag worden in de mutatie van de voorziening. Actualisatie stelpost LPO. De stelpost Loon- en prijsontwikkeling is op basis van de Meicirculaire 2025 herberekend. Ook is de stelpost geactualiseeerd op basis van de ramingen van de loongevoelige budgetten die in de Begroting 2026 zijn opgenomen. Financieel beeld Begroting 2026 Op basis van de hierboven aangegegven mutaties resulteert voor de Begroting 2026 en de Meerjarenraming 2027-2029 het volgende beeld. Financieel beeld Begroting 2026 Omschrijving (bedragen x € 1.000) Saldo vastgestelde Begroting 2025

2026

2027

2028

2029

6.262 N 6.450 N 6.972 N 6.187 N

Mutaties Eerste Bestuursrapportage 2025

580 V

600 V

582 V

491 V

Mutaties Kadernota 2026

6.071 V

7.621 V 6.879 V 9.594 V

Aangenomen moties

221 N

1.515 N 1.780 N 2.130 N

Saldo Kadernota 2026 na raadsvergadering 1 juli 2025

169 V

256 V 1.291 N

1.768 V

Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025

137 V

538 V

1.592 V

1.031 V

Mutaties Begroting 2026

279 N

28 V

399 N

589 N

Saldo Begroting 2026

27 V

822 V

98 N 2.211 V

Structureel saldo Begroting 2026 De Begroting 2026 wordt ter goedkeuring aan de provincie aangeboden. Om in aanmerking te komen voor repressief (regulier) toezicht eist de provincie een structureel sluitende Begroting 2026. Structureel wil zeggen dat in 2026 structurele lasten gedekt dienen te worden door structurele baten. Mocht dit

9

niet het geval zijn, dan dient de meerjarenraming voldoende aannemelijk te maken dat dit evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf i.c. 2029 wordt bereikt. De ramingen moeten tevens volledig, realistisch en haalbaar zijn. Daarnaast geldt als voorwaarde dat de Jaarrekening 2024 vóór 15 juli 2025 en de Begroting 2026 vóór 15 november 2025 bij de provincie is ingediend. De provincie betrekt in haar oordeel over het structurele saldo van de begroting de mutaties in de incidentele baten en lasten. Rekening houdend met deze incidentele mutaties, voornamelijk betaand uit alle dotaties aan en onttrekkingen uit reserves, is voor het toezicht door de provincie het volgende financiële beeld van belang. Structureel saldo Begroting 2026 Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Saldo Begroting 2026

27 V

822 V

98 N

2.211 V

Incidentele baten en lasten

3.638 N

2.032 N

1.067 N

378 V

Structureel saldo Begroting 2026

3.610 N

1.210 N

1.165 N

2.589 V

De Begroting 2026 sluit met een negatief structureel saldo. Vanaf 2029 is sprake van sprake van een structureel (meer dan) sluitende begroting. Hiermee voldoen we aan de toezichteisen van de provincie. De Begroting 2026 is de laatste begroting van dit college. Ondanks dat onze ambtelijke formatie en onze inkomsten gemiddeld lager liggen dan bij vergelijkbare gemeenten, zijn veel van de ambities uit het Bestuursakkoord 2022–2026 gerealiseerd. Het college heeft zich actief ingezet om het zogenoemde ‘ravijn’ te dichten. Dit is gelukt met relatief minder ingrijpende maatregelen. Tegelijkertijd teren we, net als in voorgaande jaren, in op onze reserves. Dat blijkt uit het negatieve saldo van incidentele baten en lasten, dat pas in latere jaren afneemt. De accountant heeft hier nadrukkelijk op gewezen: deze trend is niet houdbaar. Voor het volgende college betekent dit dat behoedzaamheid geboden is bij het formuleren van nieuwe ambities op de korte termijn. Op basis van de huidige financiële vooruitzichten ontstaat vanaf 2029 ruimte voor het realiseren van aanvullende (grotere) beleidswensen.

10

Participatieproces Niet van toepassing. Aanpak De opstelling van de Begroting 2026 heeft plaatsgevonden conform de daarvoor opgestelde planning. Communicatie Persbericht. Gemeentelijke website.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

de burgemeester,

P.J.E. Breukers

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen - Begroting 2026 - Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 - Nota Reserves en voorzieningen 2026 - Nota Waarderen en afschrijven 2026

11

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, besluit: 1. De Begroting 2026, inclusief de mutaties in de reserves, vast te stellen en kennis te nemen van de Meerjarenraming 2027-2029. 2. De exploitatiebudgetten voor het jaar 2026 te voteren op het niveau van de programma’s. 3. De B-investeringen voor het begrotingsjaar 2026 te voteren en de bijbehorende investeringsbudgetten beschikbaar te stellen. 4. Het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 vast te stellen. 5. De nota Reserves en voorzieningen 2026 vast te stellen en de reserves die vervallen op te heffen. 6. De nota Waarderen en afschrijven 2026 vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van 11 november 2025

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

12

Inhoudsopgave Voorwoord

1

Raadsvoorstel

2

Programma’s - Programma 1 Inwoner en Bestuur - Programma 2 Altena Samenredzaam - Programma 3 Veelzijdig Altena - Programma 4 Duurzaam Altena - Programma 5 Bereikbaar Altena - Programma 6 Financiën o Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien o Overhead o Vennootschapsbelasting

14 15 22 39 54 64 71 76 78 79

Paragrafen - Lokale heffingen - Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Onderhoud kapitaalgoederen - Financiering - Bedrijfsvoering - Openbaarheidsparagraaf Woo - Verbonden partijen - Grondbeleid - Investeringen

81 82 93 103 111 115 122 124 151 154

Financiële begroting - Overzicht baten, lasten en saldi per programma - Overzicht incidentele baten en lasten inclusief toelichting - Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves - Ramingsgrondslagen begroting - Geprognotiseerde balans - EMU saldo - Staat van reserves en voorzieningen - Investeringsplan 2026 - 2028 - Lasten en baten per taakveld

157 158 159 161 162 163 164 165 169 172

Bijlagen - Overzicht begrotingssubsidies

175 176

13

14

Programma

1. Inwoner en Bestuur

Portefeuillehouder

Thema

Wethouder Van Ooijen

Uitnodigend bestuur en kerngericht werken*

Burgemeester Lichtenberg

Sterke speler, in de regio en daarbuiten**

Burgemeester Lichtenberg

Veiligheid, ondermijning en drugscriminaliteit

Burgemeester Lichtenberg

Media

1.1Beleid Uitnodigend bestuur en kerngericht werken

We werken in 2026 verder aan een democratisch Altena waarin inwoners en maatschappelijke organisaties actief meedenken en meedoen. Inwonersparticipatie vinden we belangrijk en samen bepalen we welke keuzes we maken voor een gezonde leefomgeving waarin iedereen zich thuis voelt. De maatschappelijke Agenda Sociaal Domein (2023 -2026) en de notitie ‘Bestuurlijke vernieuwing in actie' ligt hieraan ten grondslag. Op 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking getreden. Met deze wet wordt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op decentraal niveau versterkt. Ook wordt het uitdaagrecht wettelijk verankerd. Er geldt een overgangstermijn van 2 jaar, dit betekent dat elke gemeente voor 1 januari 2027 over een participatieverordening moet beschikken. Sterke speler in de regio en daarbuiten

De maatschappelijke opgaven waar we voor staan, zijn vaak gemeenteoverstijgend en complex. Daarmee groeit de noodzaak voor samenwerking tussen onze gemeenten, met de provincie en het Rijk. Of het nu gaat om woningbouw, bereikbaarheid, duurzaamheid, zorg of veiligheid: we moeten elkaars sterke punten benutten en gezamenlijk onderwerpen aanpakken. Door onze krachten te bundelen, zorgen we ervoor dat inwoners met plezier (kunnen blijven) wonen, werken en recreëren, dat onze economie duurzaam kan groeien en dat bezoekers zich welkom voelen. Waar het jaar 2025 in het teken stond van ‘het efficiënt en effectief in stelling brengen van de verschillende samenwerkingsverbanden Baronie, Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT) en de Regio West Brabant (RWB)’ verwachten we in het jaar 2026 inhoudelijke resultaten van de slim gebundelde samenwerking. Vanuit de gemeente Altena willen we in dat verband een goede samenwerkingspartner zijn, waarbij de lokale bestuurlijke ambities uit het huidige en het nieuwe bestuursakkoord proactief een plek krijgen in de uitvoeringsagenda’s van Baronie, SRBT en RWB. Binnen het netwerk van de P10-gemeenten (33 grote plattelandsgemeenten) stappen we in 2026 naar voren via de organisatie van de jaarlijkse zomersessie, die in juni 2026 plaatsvindt.

15

Begra ven en begraafplaatsen

In vervolg op de bij de Kadernota 2026 aangenomen moties, gaan we aan de slag met de uitwerking van voorstellen rondom herdenkingsmonumenten en historische graven op onze begraafplaatsen. Daarnaast worden de aanbevelingen uit het rapport over het onderhoud van de begraafplaatsen opgepakt. Met deze stappen werken we aan toekomstbestendig en zorgvuldig beheer van onze begraafplaatsen. Snippergroen en gronden

In juni 2025 heeft de raad een motie aangenomen om het snippergroenbeleid en uitvoering daarvan te evalueren. De afronding van de evaluatie is voorzien eind Q1 2026. Onderdeel van deze evaluatie is een digitale inventarisatie van het huidige gebruik van gemeentegronden. Veiligheid

In 2023 is het veiligheidsbeleid vastgesteld, dat loopt tot en met 2026. Dit beleid richt zich op veiligheid in de breedste zin van het woord, inclusief de leef- en woonomgeving van inwoners, ondermijning en cybercrime. De volgende onderwerpen hebben in het veiligheidsbeleid prioriteit gekregen: - Veilige woon- en leefomgeving - Zorg en Veiligheid - Digitale Veiligheid en maatschappelijke onrust - Ondermijning In 2026 richten we ons op: • Een veilige woon en leefomgeving, waarbij extra aandacht wordt besteed aan het versterken en beter inbedden van de gemeentelijke crisisorganisatie. Er wordt gewerkt aan de invoering van een vernieuwd werkproces voor de gemeentelijke crisisorganisatie. Dit zorgt voor duidelijke taakverdeling, heldere verantwoordelijkheden en een optimale samenwerking, waardoor bij incidenten en crises sneller en effectiever kan worden opgetreden. Daarnaast wordt ingezet op het vergroten van de weerbaarheid voor zowel de organisatie als inwoners, middels het actief deelnemen aan regionale initiatieven. • Zorg en veiligheid, met nadruk op het bevorderen van de verbinding en samenwerking tussen het veiligheidsdomein, sociaal domein en zorgdomein. Hierbij wordt specifiek gewerkt aan de versterking van de aanpak van onbegrepen gedrag, mensenhandel, jeugdproblematiek en woonoverlast.

De gemeente heeft vastgesteld dat extra focus en aandacht nodig zijn voor deze prioriteiten, maar blijft zich tevens onverminderd inzetten op alle veiligheidsthema’s. • Het verder uitvoering geven aan het opgestelde actieplan ‘digitale veiligheid’. Doel is om zo onze inwoners weerbaar te maken tegen de digitale gevaren en om concreet handvatten aan te reiken. • Het implementeren van de handreiking die het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) heeft opgesteld voor het ‘Gemeentelijk Signalenoverleg Ondermijning’. De handreiking geeft een goede basis om als organisatie op een goede manier om te gaan met signalen die er zijn en voldoet aan de laatste wet- en regelgeving op dat gebied. Er wordt ook voldoende flexibiliteit behouden om tijdig bij te sturen wanneer trends en ontwikkelingen dat vereisen.

16

Dienstverlening

Voor het in de praktijk brengen van onze serviceformules wordt in 2026 de nadruk gelegd op de inrichting van processen en systemen. Gebleken is dat het beheren van onze informatie en de vindbaarheid daarvan belangrijke randvoorwaarden zijn voor de kwaliteit van onze dienstverlening. In 2026 wordt een nieuw zaaksysteem geïmplementeerd en het zaakgericht werken verder uitgerold in de organisatie. Ook de toenemende wet- en regelgeving op de digitale dienstverlening (onder andere Wet open overheid, Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer, Wet digitale toegankelijkheid), de ontwikkelingen op het gebruikmaken van kunstmatige intelligentie (AI) en ook het beveiligen van informatie, vragen een passende investering hierop (zie ook programma 6). Daarnaast blijven we het meten van klanttevredenheid en het doorvoeren van procesoptimalisaties uitvoeren om aan te blijven sluiten bij de behoefte van onze doelgroepen.

17

1.2DoelenbomenInwoner en Bestuur Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Uitnodigend bestuur en kerngericht werken De samenleving (inwoners, politiek, organisatie en maatschappelijke partners) werkt gezamenlijk aan maatschappelijke opgaven.

Burgers en bedrijven, belanghebbenden, buurten en bestuur zijn tevreden over de dienstverlening van de gemeente Altena.

We werken verder aan inwonersparticipatie en de brug naar beleid, onze maatschappelijke Doorlopend opgaves en de dagelijkse belevingswereld van onze inwoners. In 2026 ligt de nadruk op beleidsontwikkeling en kaderstelling van inwonersparticipatie. De nog op te stellen participatieverordening is hierbij een belangrijk instrument. We verankeren participatie steeds verder in het DNA van de organisatie. We maken het concreet door participatietrainingen voor collega’s te organiseren, participatie te verankeren in werkprocessen en goede voorbeelden op ons participatieplatform “Aan de Slag” te plaatsen. We monitoren de dienstverlening op verschillende niveaus. We meten de klanttevredenheid 2024-2026 (kwantitatief) en verzamelen feedback van inwoners (kwalitatief) om gerichte verbeteringen door te voeren en de dienstverlening passend te maken. Sterke speler, in de regio en daarbuiten

Er komen themateams binnen de Baronie-samenwerking

• We dragen bij aan de uitvoering van de Kernagenda Regio Baronie 2025-2027 • Vanuit de Gemeenschappelijke Regeling Baronie dragen we bij aan de Uitvoeringsagenda Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT)

2026 2026

Actieve bijdrage in de Regio West-Brabant (RWB).

•

2026

Verstedelijkingsakkoord

Het jaar 2026 staat in het teken van transformatie naar RWB nieuwe stijl. Vanuit onze rol in het algemeen bestuur van de RWB houden wij toezicht op een goede doorontwikkeling van de RWB. Afgerond

We delen kennis en ervaring met vergelijkbare gemeenten

•

Q1 2026

•

Wij onderzoeken welke regionale bestuurlijke tafels ons helpen in het realiseren van onze lokale doelstellingen en brengen focus aan op basis van meerwaarde. We organiseren de Zomersessie P10 in de gemeente Altena

18

Afgerond

Q2 2026

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Veiligheid, ondermijning en drugscriminaliteit Altena is een veilige plek om te wonen, te werken en deel te nemen aan het maatschappelijke leven.

• •

•

Verder uitrollen buurtpreventieteams kernen Implementeren nieuw werkproces voor de lokale gemeentelijke crisisorganisatie, zodat taken, verantwoordelijkheden en samenwerkingslijnen helder zijn en in de praktijk direct toepasbaar. Onderzoeken welke maatregelen en aanpakken effectief bijdragen aan het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid.

Q1 & Q2 2026 Q1 & Q2 2026

Q2 2026

Q1 & Q2 2026

Er komt een stevige aanpak op het gebied van ondermijning.

•

Het implementeren van de RIEC-handreiking voor een ‘Gemeentelijk Signalenoverleg Ondermijning’

Acute en niet-acute zorg voor de doelgroep 0 – 100+ jaar verbeterd.

• •

Q1 2026 Operationeel hebben van een regionaal crisisinterventie team voor 0-100+ jaar. Ontwikkelen van een domein overstijgende aanpak op zorg en veiligheids-casuïstiek. Op- en Q1 en Q2 2026 afschaling middels het AVE-model (Aanpak Voorkoming Escalatie). Q1 2026 Beschikbaar hebben van een systeem waarin casuïstiek gemonitord wordt. Q1 2026 Ontwikkelen van een jeugdaanpak door gebruik te maken van het 7-stappen model.

• •

• We leggen meer focus op de mogelijkheden, maar ook op de gevaren van digitale veiligheid.

•

Hierdoor beogen we overlast gevende en criminele jeugdigen eerder in beeld te krijgen en integraal aan te pakken. Inzicht verkrijgen in vormen van radicalisering en extremisme bij jongeren. Op basis van onderzoek handreikingen en instrumenten ontwikkelen om radicalisering tegen te gaan.

Q1 en Q2 2026

Uitvoeren actieplan ‘digitale veiligheid’.

Q1 en Q2 2026

19

1.3 Beleidsindicatoren Altena

50.000-100.000

Nederland

Verwijzingen Halt (per 1.000 jongeren) (2024)

10

9

9

Geweldsmisdrijven (per 1.000 inwoners) (2024)

2,4

4,0

4,3

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag (per 1.000 inwoners) (2024)

3,9

5,5

5,7

Diefstallen uit woning (aantal per 1.000 inwoners) (2024)

1,5

1,2

1,2

Winkeldiefstallen (aantal per 1.000 inwoners) (2024)

0,5

2,0

2,2

Bron: https://www.waarstaatjegemeente.nl

1.4 Financieel overzicht Overzicht lasten en baten (bedragen x € 1.000) Programma: 1 Inwoner en bestuur

Lasten 0.1 - Bestuur 0.2 - Burgerzaken 0.3 - Beheer overige gebouwen en gronden 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 1.2 - Openbare orde en veiligheid 7.5 - Begraafplaatsen en crematoria Totaal lasten Baten 0.1 - Bestuur 0.2 - Burgerzaken 0.3 - Beheer overige gebouwen en gronden 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 1.2 - Openbare orde en veiligheid 7.5 - Begraafplaatsen en crematoria Totaal baten Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves Totaal reserves Saldo baten en lasten inclusief reserves

Realisatie Begroting Begroting Mutatie 2026 Begroting 2024 2025 na wijz. 2026 t.o.v. 2025 2027 na wijz.

Begroting 2028

Begroting 2029

5.059 N 1.892 N 790 N 3.903 N 1.850 N 1.342 N 14.836 N

4.165 N 2.097 N 963 N 4.206 N 2.072 N 1.399 N 14.902 N

4.022 N 2.218 N 611 N 4.315 N 2.225 N 1.294 N 14.685 N

143 V 121 N 353 V 109 N 153 N 105 V 217 V

3.971 N 2.218 N 598 N 4.413 N 2.203 N 1.219 N 14.622 N

3.961 N 2.218 N 598 N 4.526 N 2.200 N 1.125 N 14.628 N

3.957 N 2.218 N 598 N 4.688 N 2.199 N 1.130 N 14.789 N

36 V 1.294 V 619 V 1V 105 V 833 V 2.887 V

50 V 1.283 V 234 V 33 V 231 V 966 V 2.797 V

1.293 V 555 V 33 V 16 V 1.011 V 2.909 V

50 N 10 V 321 V 215 N 45 V 111 V

1.293 V 610 V 33 V 16 V 1.011 V 2.963 V

1.293 V 625 V 33 V 16 V 1.011 V 2.978 V

1.293 V 625 V 33 V 16 V 1.011 V 2.978 V

48 N 439 V 391 V

48 N 92 V 45 V

18 N 92 V 75 V

30 V V 30 V

48 N 92 V 45 V

48 N 92 V 45 V

48 N 92 V 45 V

11.558 N

12.060 N

11.701 N

359 V

11.614 N

11.605 N

11.765 N

20

Verschillenanalyse

Verschillenanalyse 2026 t.o.v. 2025 (bedragen x € 1.000) Programma: 1 Inwoner en bestuur Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2025 Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten diverse Bijstelling salarislasten 0.1 - Bestuur 0.2 - Burgerzaken 0.3 - Beheer overige gebouwen en gronden 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 1.2 - Openbare orde en veiligheid 7.5 - Begraafplaatsen en crematoria 0.10 - Reserves Totaal mutaties 2026 t.o.v. 2025 Saldo baten en lasten inclusief reserves 2026

12.060 N 14 N 66 N 92 V 14 V 340 V 129 N 62 N 152 V 30 V 359 V 11.701 N

Toelichting verschillen € 100.000 of meer op hoofdlijnen 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 340 V In 2025 is sprake van bijstelling van het aantal grondverkopen. De verwachting is niet dat in 2025 nog grondverkopen gaan plaatsvinden van substantiële omvang. De opbrengstraming is daarom in 2025 verlaagd (€ 306.000 V). In 2025 is incidenteel budget geraamd voor bijstelling snippergroen beleid. (€ 30.000V) 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 129 N Het verschil wordt grotendeels (€ 117.000 N) veroorzaakt doordat in 2026 de deelnemersbijdrage aan de Veiligheidsregio ten opzichte van 2025 als gevolg van de vaststelling van de Begroting 2026 van de Veiligheidsregio. Vanuit de Kadernota 2026 is € 30.000 opgenomen voor onderhoud van brandweerkazernes. Dit betreft werkzaamheden die volgens het onderhoudsplan uitgevoerd moeten worden in het kader van groot onderhoud, maar geen onderdeel zijn van het jaarlijks beschikbare bedrag voor regulier onderhoud. 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 152 V Het voordeel ontstaat door diverse kleine posten onder de € 100.000, waaronder meer leges begraafplaatsen (€ 45.000 V) en vanuit de Kadernota 2026 een bezuiniging in 2026 van € 75.000 in verband met het terugbrengen van kosten van het beheer en onderhoud van begraafplaatsen. In 2025 is er sprake van eenmalige meerkosten voor het schade herstel op begraafplaats ’t Laantje (€ 25.000 V).

21

Programma 2. Altena Samenredzaam Portefeuillehouder

Thema

Wethouder Van Hunnik

Bestaanszekerheid

Wethouder Van Ooijen

Kansengelijkheid

Wethouder Sheikkarriem

Gezond leven

2.1 Beleid Sociaal domein

Raadsopdracht Koers sociaal domein 2030 Altena staat, net als vele gemeenten in Nederland, voor fundamentele veranderingen in het sociaal domein. De samenleving verandert in hoog tempo: de medische mogelijkheden nemen toe, mensen leven langer en daarmee groeit de vraag naar zorg. Tegelijkertijd zien we dat het aantal beschikbare zorgprofessionals niet in hetzelfde tempo meegroeit. Daarnaast ervaren steeds meer inwoners financiële druk, worden we geconfronteerd met complexere opvoedproblemen, eenzaamheid etc. Kortom, op alle leefgebieden, de basispijlers van ieders leven, liggen er steeds meer uitdagingen. Deze maatschappelijke dynamiek vraagt om een hernieuwde visie en duidelijke politieke keuzes. Om deze keuzes te kunnen maken, heeft de gemeenteraad opdracht gegeven tot het opstellen van een koers sociaal domein 203o. Conform deze raadsopdracht staat oplevering van de koers gepland in kwartaal 1 van 2026. Uitvoering landelijke akkoorden Net als in eerdere jaren wordt er in 2026 een aanzienlijke inspanning van de gemeente gevraagd voor de uitvoering van een aantal landelijke akkoorden.

Binnen de begrotingsprogramma’s 2 en 3 wordt uitvoering gegeven aan de landelijke kaders van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorgakkoord (IZA) (zie onder ‘Gezond Leven’), de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming (zie onder ‘Kansengelijkheid’). Deels worden deze akkoorden regionaal uitgevoerd, bijvoorbeeld binnen de GGD-regio West-Brabant als het gaat om het IZA. Aandachtspunt voor 2026 is de implementatie van de onderdelen van het Transformatieplan mentale gezondheid, onderdeel van IZA. Hiervoor is, naast afstemming met de huisartsen, ook personele inzet nodig vanuit eigen medewerkers of het welzijnswerk. We gaan in Altena in 2026 verder met het in het klein oefenen met een Stevig Lokaal Team (SLT). We gaan verder met het verstevigen van de sociale basis, de zorg kleinschaliger maken, en verstevigen en toegang tot de juiste zorg voor inwoners verbeteren samen met verschillende lokale en regionale partijen. Allemaal activiteiten die vanuit landelijke akkoorden van gemeenten worden verwacht. Voor al deze activiteiten kunnen we deels gebruik maken van tijdelijke Rijksmiddelen. Daarnaast loopt financiering van verschillende onderdelen af. Dat geeft een uitdaging als het gaat om het doorzetten van activiteiten.

22

Prijsontwikkelingen In 2026 is opnieuw sprake van sterk stijgende tarieven in de zorg en maatschappelijke dienstverlening. Dit komt doordat gemeenten verplicht zijn om hogere kosten, zoals stijgende lonen, mee te nemen in hun tarieven. Deze verplichting komt uit landelijke regels: de Algemene Maatregel van Bestuur reële prijzen Jeugd en WMO. We verwachten dat in 2026 de vraag naar deze hulp niet veel lager wordt dan in 2025. In de budgetten is geen extra geld beschikbaar. Dat betekent dat we op deze taakvelden rekening moeten houden met hogere kosten. Bestaanszekerheid

Inwonersbudget In 2025 heeft de derde editie van het inwonersbudget plaatsgevonden. Deze editie heeft wederom de thema's van de Maatschappelijke Agenda gebruikt als uitgangspunt voor de projecten. Naast de uitvoering van het inwonersbudget 2025 onderzoeken we ook hoe we vanaf 2026 het inwonersbudget kunnen bekostigen vanuit bestaande middelen. Hiervoor kijken we naast bestaande budgetten ook naar een uitbreiding van de thema's aansluitend bij de projecten van onze inwoners. De budgetten zijn verwerkt in de begroting en over het proces wordt u in 2026 geïnformeerd middels een raadsinformatiebrief. Programma Bestaanszekerheid In 2026 gaan we vanuit het programma Bestaanszekerheid verder met de doorontwikkeling van AlteNader. AlteNader is een belangrijke partner in de uitvoering van het programma Bestaanszekerheid. Daarnaast gaan we aan de slag met het inzetten van talentontwikkeling bij re-integratie en het in beeld brengen van onbenut arbeidspotentieel. Door ondernemers hierbij te betrekken verkleinen we de kloof tussen vacatures en werkzoekenden. Participatiewet in Balans De Participatiewet in Balans, met als doel de wet te vereenvoudigen en te verbeteren, zal naar verwachting op 1 januari 2026 in werking treden. De regels en procedures rondom bijstandsuitkeringen worden vereenvoudigd en gemeenten krijgen meer ruimte voor maatwerk.

Hierdoor kunnen professionals beter inspelen op de persoonlijke situatie van mensen en hen effectiever helpen naar werk. De wet wordt de komende jaren herzien via 3 sporen. In 2026 gaan we verder aan de slag met spoor 1 (23 wijzigingen) en starten we de voorbereiding op spoor 2. Spoor 1 is als volgt gecategoriseerd: aanvraagprocedure, vaststellen recht op bijstand, stabiel en voldoende inkomen, begeleiding participatie & re-integratie en overig. Spoor 2 richt zich op de herziening van het stelsel op langere termijn. Spoor 3 is gericht op het blijvend investeren in vakkundigheid van professionals en management. Toekomstbestendigheid Wmo In de aanloop naar de nieuwe aanbesteding begeleiding staan we voor een aantal keuzes. Deze keuzes zullen vooral gaan over wat er nodig is om begeleiding toegankelijk te houden voor de mensen die het nodig hebben. De dagbesteding is daar onderdeel van. In het tweede kwartaal zal een plan van aanpak opgeleverd worden waarin is opgenomen welke stappen we daarvoor moeten zetten. Ook wordt daarin meegenomen wat we uit de kernen aan input hebben opgehaald. Daaruit zal ook blijken welke behoeften er zijn en welke mogelijkheden gezien worden om dit in te richten.

23

Daarnaast nemen we op welke mogelijkheden er gezien worden om de Huishoudelijke Hulp op een andere manier in te richten, meer kerngericht. Aan de hand van de koers sociaal domein 2030 en het Volkshuisvestingsprogramma gaan we vormgeven aan de houdbaarheid van de ondersteuning en de mogelijkheden om wonen en zorg toekomstbestendig vorm te geven. Dit in samenspraak met onze woon-, zorg- en welzijnspartners. Inburgering / programma opvang en huisvesting bijzondere doelgroepen Het programma ‘Opvang en huisvesting bijzondere doelgroepen’ stuurt op het realiseren van de wettelijke taakstellingen voor de opvang van vluchtelingen (asielzoekers en Oekraïners) en de huisvesting van statushouders. In 2025 is de uitvoeringsrichtlijn inburgering opgesteld. Hierin wordt onder andere beschreven dat we statushouders niet alleen ondersteunen bij het leren van de Nederlandse taal, maar er meer focus wordt gelegd op participatie — via (vrijwilligers)werk, scholing of begeleiding naar een betaalde baan. Daarmee streven we naar duurzame arbeidsparticipatie en verkorten we de afhankelijkheid van een uitkering. Bovendien vergroot participatie het sociale netwerk van statushouders, leren ze de taal sneller en bevordert het hun zelfredzaamheid en zelfstandigheid. Het college neemt de morele verantwoordelijkheid en de wettelijke verplichting om asielzoekers op te vangen in Altena serieus.

In 2026 kijken we naar duurzame oplossingen, waarin we verschillende (huisvestings)vraagstukken oppakken en die passen bij de draagkracht van onze gemeente. Kansengelijkheid

Preventief jeugdbeleid In 2026 worden de activiteiten uit het preventief jeugdbeleid voortgezet. Wij blijven inzetten op opvoedondersteuning en het versterken van het netwerk rondom de ouder/verzorger en het gezin. Daarnaast worden er bijeenkomsten georganiseerd die aansluiten bij de behoefte van de doelgroep. Ook zetten wij in op het vergroten van zichtbaarheid en bekendheid van het aanbod, zodat ouders en verzorgers de weg hiernaartoe beter weten te vinden. Regionaal samenwerken aan de uitvoering van de Regiovisie Jeugd en programma Norm voor Opdrachtgeverschap In 2026 gaan we nieuwe samenwerkingen aan met jeugdhulpaanbieders. Alle vormen van jeugdhulp worden opnieuw gecontracteerd op basis van de Regiovisie Jeugd. De nieuwe afspraken gaan in per 1 januari 2027. In 2025 is daarom in een bestuursopdracht prioriteit bepaald, en een bijbehorende programmabegroting vastgesteld in de vijf colleges in de jeugdhulpregio. Daarnaast is er een opdracht vastgesteld voor de samenwerking binnen WBO voor 2025-2030. Het regionale programma heeft drie hoofddoelen: • Stabiele en kwalitatieve uitvoering van de lopende werkzaamheden tijdens de transformatie. • Ondersteuning bij het inrichten, monitoren en evalueren van proof of concepts (pocs) met aanbevelingen voor verbetering.

• Transformatie van het jeugdhulplandschap in de regio WBO volgens de Regiovisie WBO, de Hervormingsagenda Jeugd en Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.

24

De jeugdhulpregio WBO werkt aan een nieuwe gemeenschappelijke regeling (GR). Hierin leggen de gemeenten vast wie welke taken en verantwoordelijkheden heeft. In 2025 hebben we de planning aangepast en de gemeenteraad geïnformeerd. In 2026 gaan we verder met de voorbereiding van de GR, zodat deze in 2027 of 2028 kan starten. Experimenten met een stevig lokaal team voor jeugd 2026 is het tweede en laatste jaar van de poc met het stevig lokaal team (SLT) voor opgroei- en opvoedondersteuning. Hierin proberen we samen met jeugdhulpaanbieders, partijen in de sociale basis en de gemeente in de praktijk uit hoe we inwoners sneller de best passende hulp kunnen geven bij opgroei- en opvoedproblemen. In het eerste kwartaal van 2026 evalueren we de resultaten van 2025. De lessen die daaruit komen, passen we meteen toe in de praktijk én nemen we mee in de afspraken met een nieuwe contractpartner vanaf 2027. Door in de poc in te zetten op lichte hulp en ondersteuning in een vrij toegankelijke vorm (algemene voorziening), is de verwachting dat het aantal individuele voorzieningen voor lichte specialistische jeugdhulp met een beschikking zal dalen. Er is daarom geen extra budget opgenomen voor de poc, maar enkel budget verplaatst. De verwachting is dat dit in 2027 kan overgaan in nieuwe inkoopafspraken, met 2026 als overgangsjaar.

Met de poc sluiten we aan bij het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Dit doen we door ook de aandacht voor veiligheid binnen het huishouden mee te nemen. Aanpak Terugdringen Wachttijden jeugdhulp In 2025 hebben we een plan van aanpak Terugdringen wachttijden Jeugdhulp vastgesteld. Gemeente Altena wil de dienstverlening aan jeugdigen en hun ouders met een hulpvraag optimaliseren en de wachttijden verminderen. In vervolg op de tussentijdse evaluatie van eind 2025 evalueren we 2026 de complete aanpak. Gezond leven Programma Vitaliteit Onze ambitie is om in de regio het toonbeeld te zijn op het gebied van vitaliteit. We streven ernaar om een plattelandsgemeente, waar mensen gezond en gelukkig oud kunnen worden. Het Programma Vitaliteit richt zich op het bevorderen van de gezondheid van onze inwoners door een gezonde leefstijl en omgeving te stimuleren. Het programma bestaat uit drie onderdelen: Vitaal Leven, Vitaal Platteland, en Vitale Organisatie. Binnen de programmalijn Vitaal Leven voeren we het GALA, het beleidskader Vitaal Leven en het Sportakkoord uit. Het GALA zit verweven in het programma in de programmalijn Vitaal Leven. Vanwege de afloop van de SPUK GALA-middelen na 2026, zal er in dit jaar worden gewerkt aan de borging van diverse onderdelen van het GALA. Het GALA gaf de gemeente ruimte om te experimenteren met verschillende aanpakken en activiteiten.

Nu wordt langzaam duidelijk welke onderdelen of interventies uit het GALA de meeste impact hebben. Deze willen we dan ook graag doorzetten als onderdeel van regulier beleid. We kijken daarbij naar de inzet en het maatschappelijk effect van bijvoorbeeld de ketenaanpakken, maar ook de aanpak ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Hierbij wordt ingezet op interventies die bijdragen aan preventie met impact en uiteindelijk onderdeel kunnen worden van de koers sociaal domein 2030. Op die manier zetten we

25

effectief in op de gezondheid van onze inwoners en draagt onze inzet bij aan de houdbaarheid van het sociaal domein. Verder zal vanaf 2026 vorm worden gegeven aan de aanpak suïcidepreventie in onze gemeente. Om onze middelen efficiënt te gebruiken, sluiten we aan bij de ontwikkelingen in de regio. In 2025 werd veelvuldig met de andere gemeenten uit West-Brabant opgetrokken, onder leiding van de GGD, om te komen tot een (regionaal) actieplan suïcidepreventie. Deze aanpak vertalen we in 2026 naar onze lokale situatie, waarbij we zoveel mogelijk de link proberen te leggen met de inzet op mentale gezondheid en andere aanpakken die het mentale welzijn verbeteren. Binnen de programmalijn Vitaal Platteland richten we ons op het creëren van een gezonde fysieke leefomgeving die vitaliteit stimuleert. In de Omgevingsvisie Altena 2040 vormt dat ook een van de lange termijndoelen. In 2026 wordt verder vormgegeven aan de vitaliteitscentra, die fungeren als ontmoetingsplaats waar mensen kunnen leren, beleven en groeien op weg naar een gezonder leven. Met de Regiodeal Brede Welvaart is er budget beschikbaar om de ontwikkeling van deze centra verder op te starten voor 2025 en daarna. De Regio Deal betreft een cofinanciering vanuit het Rijk om de brede welvaart van de Regio West-Brabant te versnellen en te versterken via diverse projecten.

De rol van adviseur gezonde en fysieke leefomgeving wordt geborgd in de beleidscyclus, uitvoering en organisatie.

26

2.2 Doelenbomen Altena Samenredzaam Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Sociaal domein We werken informatie-gestuurd. We monitoren en evalueren op basis van data de impact van ons beleid en hebben daarbij een passend instrument waarmee zowel de raad als de gemeentelijke organisatie kunnen sturen binnen het sociaal domein.

•

• •

Door middel van een inwonersbudget (vervolgtraject Maatschappelijke Agenda) willen we de samenwerking tussen de inwoners en de gemeente versterken. Dit experiment omtrent burgerparticipatie gaat om vertrouwen, eigenaarschap, regie, gelijkwaardigheid en transparantie.

• •

We leveren frequente rapportages op aan de stakeholders, zodat er bij het constateren van afwijkingen en bijzonderheden kan worden besloten aan welke knoppen gedraaid moet worden. We leveren een scherpe analyse die niet eenmalig is, maar een continue activiteit. We intensiveren ons partnerschap met regiogemeenten, externe verwijzers zoals artsen en jeugdbeschermers, en zorgaanbieders.

Q1 + Q2 2026

We gaan het inwonersbudget doorontwikkelen naar een burgerbegroting door te werken met bestaande budgetten uit de begroting. We verbreden de thema's van het inwonersbudget zodat dit nog beter aansluit bij de wens van de inwoners.

Q 3 + Q4 2026

Bestaanszekerheid We proberen financiële problemen bij onze inwoners te voorkomen. We pakken schuldenproblematiek vroegtijdig aan en we voorkomen dat een inwoner terugvalt en opnieuw schulden maakt.

•

• • Zoveel mogelijk inwoners doen mee in de samenleving en doen dit bij voorkeur via betaald werk. We ondersteunen onze inwoners bij het vinden en behouden van betaald werk.

• •

We verbeteren de toeleiding van inwoners naar passende ondersteuning, we zetten activiteiten op om financiële vaardigheden van inwoners te ontwikkelen en zetten in op interne (afdelingen gemeente) en externe (partijen) signalering van financiële problemen. We ontwikkelen Vroeg Eropaf verder door en we verbeteren de ketensamenwerking en de monitoring van casussen. We zetten in op het verbeteren van financiële vaardigheden van inwoners tijdens een hulpverleningstraject en bieden goede nazorg.

Q2 - Q4 2026

We geven uitvoering aan de samenwerkingsovereenkomst tussen MidZuid en de gemeente Altena. We zetten meer in de op begeleiding en bemiddeling van het onbenut arbeidspotentieel van inwoners die vallen onder de Wet Banenafspraak (inclusief beschut werk) en statushouders.

Q1 – Q3 2026

27

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen? • •

We bereiken een groter deel van de inwoners die gebruik mogen maken van minimaregelingen.

•

We sluiten meer aan bij de samenwerking in de arbeidsmarktregio WestBrabant waar de gemeente Altena toe behoort. Met de vier Dongemond-gemeenten werken we verder aan de doorontwikkeling van MidZuid en vervolgen we het proces over de toekomst van MidZuid en passende huisvesting. We sluiten zoveel mogelijk aan bij het welzijnswerk. Deze inzet loopt gelijk op en wordt afgestemd met de ontmoetingsplekken Sociale basis, waarbij we de personele en financiële inzet zo effectief mogelijk inzetten. Hierbij zal ook aandacht zijn voor het aansluiten bij bestaande activiteiten in de kern. Ondersteuning vanuit de GGZ en ervaringsdeskundigen wordt meegenomen. Vernieuwd minimabeleid wordt voorbereid voor vaststelling in 2026.

Q1 – Q3 2026

•

We gaan verder met zoeken naar innovatieve oplossingen (zowel inhoudelijk als financieel) in de Wmo; meer algemene en collectieve voorzieningen (zoals een scootmobiel- en/of rolstoelpool, nietgeïndiceerde dagbesteding in de kernen).

Q1 – Q4 2026

•

We zijn gestart met een scootmobielpool (deel-scootmobiel) bij een tweetal wooncomplexen. Op basis van de evaluatie beoordelen we in 2026 of het verder uitrollen gewenst is.

•

We gaan starten met een pilot Reablement bij aanvragen voor huishoudelijke ondersteuning. Reablement zorgt ervoor dat ouderen taken weer zelfstandig kunnen uitvoeren m.b.v. ergotherapeuten, waardoor de inzet van zorg minder of niet nodig is.

•

We gaan een plan van aanpak maken voor de niet-geïndiceerde voorzieningen (Huishoudelijke Ondersteuning en dagbesteding) in de kernen. Met als doel dat de voorzieningen laagdrempelig zijn en de regie meer bij de kernen/inwoners zelf komt te liggen. Het plan van aanpak wordt in Q2 opgeleverd.

• We maken de Wmo toekomstbestendig

Planning

28

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

•

We zijn gestart met de inkoop van begeleiding vanuit de Wmo. Onderdeel hiervan is beoordelen welke vormen van begeleiding meegaan in de inkoop en welke vormen op een andere manier ingevuld kunnen worden. Hierbij zal het vooral gaan over de dagbesteding en hoe we die laagdrempeliger en dicht bij de inwoners kunnen organiseren (nietgeïndiceerde dagbesteding).

We willen een bijdrage leveren aan het humane probleem rondom vluchtelingen opvang in Nederland en ons sterk maken voor iedereen die onze steun nodig heeft, ongeacht afkomst of verblijfsstatus.

• •

We besluiten over locatie(s) voor asielopvang. We bieden intensieve begeleiding aan nieuwkomers na huisvesting in onze samenleving samen met woningbouwcorporaties en contractpartners

Q 3 + Q4 2026 Doorlopend 2026

We streven naar een inclusieve samenleving waarin men respect heeft voor elkaar, waarin iedereen mee kan doen en waarin niemand aan de zijlijn staat. In een inclusieve samenleving is er sprake van gelijkwaardigheid en heeft iedereen dezelfde rechten om zelfstandig mee te doen op alle terreinen van het leven. Dat kan alleen als men rekening met elkaar houdt en geen drempels opwerpt voor de ander om mee te kunnen doen.

• •

We gaan verder met de uitvoering van het actieplan 2025-2026. We actualiseren het actieplan samen met ervaringsdeskundigen, organisaties en inwoners voor 2027 – 2028.

Q1 – Q3 2026

Kansengelijkheid Jeugdigen in Altena groeien zo gezond, kansrijk en zo gewoon mogelijk op.

We borgen de initiatieven en acties uit het preventief jeugdbeleid in de samenleving. De komende twee jaar ligt de focus op: •

•

Mentale weerbaarheid. We zetten in op het bieden van kortdurende hulpverlening. De consulent kortdurende ondersteuning biedt vrij toegankelijke kortdurende ondersteuning in de vorm van een aantal gesprekken aan jongeren en / of ouders die een hulpvraag hebben. Opvoedondersteuning. We nemen deel aan de landelijke campagne Kansrijke Start. We vormen een lokale coalitie rondom het thema Kansrijke Start. We investeren in de preventieve interventies Voorzorg en Stevig Ouderschap, trajecten die zorg biedt aan kwetsbare (toekomstige) ouders met een minder makkelijke start. We continueren de pilot Buurtgezinnen, een preventieve interventie waarin hulpgezinnen gekoppeld worden aan steungezinnen.

29

Q1 – Q4 2026

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

•

Jeugdigen in Altena krijgen de juiste en beste hulp, zo dichtbij mogelijk.

Vrijetijdsbesteding. We zetten ons in voor het creëren van ontmoetingspunten voor jongeren. Er zijn twee extra mobiele jongerenontmoetingsplekken aangeschaft. Er wordt gewerkt aan het plaatsen van beide units, zodat hier in 2026 gebruik van gemaakt kan worden. Daarnaast worden elk jaar door het jongerenwerk activiteiten georganiseerd voor verschillende doelgroepen waarin ontmoeting en talentontwikkeling centraal staan. De komende jaren implementeren we op basis van de vastgestelde regiovisie op jeugdhulp in WBO, de inkoopstrategie 2027, de landelijke Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd en de Hervormingsagenda Jeugd. Daarvoor gaan we het volgende doen: • We voeren samen met onze regiogemeenten 8 verwervingstrajecten uit; Stevig Lokaal Team, Specialistische en locatiegebonden jeugdhulp, Zorg in het onderwijs, Behandeling met verblijf & crisiszorg, Wonen met begeleiding, JeugdzorgPlus, Jeugdbescherming & Jeugdreclassering. • De verwervingstrajecten sluiten we voor de zomer af. Zo hebben onze maatschappelijke partners en onze eigen organisatie zes maanden de tijd om voor te bereiden op de nieuwe situatie. Dit is een afspraak uit de Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd. • We bereiden ons voor op het stichten van een gemeenschappelijke regeling, waarin we als regio samen de jeugdzorg zorgvuldig organiseren en professionaliseren.

• In de poc gaan we door met experimenteren met een SLT: een intensievere manier van samenwerken tussen de sociale basis, gemeentelijk sociaal domein en de jeugdhulpaanbieders, zodat meer ondersteuning dichtbij huis en preventief geboden kan worden. We stimuleren uitbreiding van de poc in 2026 met een derde dorpskern. En we stimuleren om meer ondersteuning in collectieve vorm aan te bieden, zoals een cursus ‘hoe om te gaan met een scheiding’. • We onderzoeken waar de landelijke Hervormingsagenda Jeugd vraagt om nieuw of aangepast beleid in Altena, en leggen als dat nodig is beleidsvoorstellen voor.

30

Q1-Q2 2026

Q2-Q3 2026

Nader te bepalen

2026

Nader te bepalen

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Planning

Actieve bijdrage aan Jeugdhulpregio WBO conform regiovisie en strategieplan