Woonzorgvisie Almere 2025-2040 (25202) WOONZORGANALYSE

Vijf gebieden De voorafgaande zes pijlers gaan over de stad als geheel en vormen de basis voor een groene, gezonde en sociaal-veerkrachtige ontwikkeling van Almere. Om deze pijlers te kunnen concretiseren is een gebiedsgerichte, integrale aanpak van belang. Deze is vormgegeven voor vijf gebieden die gezamenlijk de hele stad omvatten. Elk gebied kent een eigen karakter, inzet en tempo van ontwikkeling. Soms gaat het meer over sociale opgaven, soms meer over ruimtelijke opgaven en meestal om een combinatie van beide. De specifieke kenmerken en ontwikkelstappen staan hieronder per gebied omschreven. Voor de ontwikkeling van bestaand stedelijk gebied wordt geanalyseerd wat verschillende wijken nodig hebben op, onder andere, fysiek, sociaal en economisch vlak. Hiervoor is een methodiek ontwikkeld waarmee in kaart kan worden gebracht wat wensen van bewoners zijn, wat urgente opgaven zijn en welke daarvan op wijkniveau en welke op stadsniveau liggen. Ook wordt gekeken welke opgaven een plek kunnen krijgen in de wijk. Uit deze analyse volgt per wijk een specifieke wijkaanpak. Die wordt samen met bewoners, (maatschappelijke) partners en de gemeente nader ingevuld en vervolgens bestendigd in een wijkplan. Wijkplannen geven zo richting aan de ontwikkelvolgorde van bestaand stedelijk gebied.

Afbeelding: de vijf gebieden. Bron: Almere, stad met toekomst.

Ontwikkellocaties Naast diverse binnenstedelijke ontwikkelingen, het vervolmaken van de huidige nieuwbouwgebieden en dus feitelijk het uitvoeren van de ‘Woonvisie’, springen drie grote ontwikkellocaties in het oog: Centraal Almere (prioriteit tot 2030), Almere Pampus (voorbereiding voor start bouw rond 2030) en Oosterwold (voornamelijk uit initiatief bewoners en ondernemers). Uitgangspunten bij de diverse gebieden zijn: Stad die er al is (een aanpak per wijk): Clusteren en op peil brengen en houden van voorzieningen Transformatie woningvoorraad Levensloopbestendigheid & wooncarrière in de wijk Ruimte voor ontmoeting en interactie Gezondheidsbevordering Samenwerking overheid, bewoners, partners en ondernemers Centraal Almere Verstedelijking rond het station

Woonzorganalyse gemeente Almere - 46

-

Woningen voor diverse doelgroepen (w.o. studenten) Samenkomst van functies en voorzieningen Faciliteren van ontmoeten Baai van de MRA

3.2 Woonvisie 2020-2030 De woonvisie Thuis in Almere - Evenwichtig bouwen aan de toekomst - is kaderstellend voor de stedelijke woningbouwprogrammering, de huisvestingsverordening en de prestatieafspraken met de corporaties en huurdersorganisaties. Met een stedelijke woningbouwprogrammering wordt gestuurd op de ambitieuze bouwdoelstelling van Almere. De huisvestingsverordening is het instrument om “onevenwichtige en onrechtvaardige effecten van schaarste” te bestrijden. Zo zijn in Almere de regels voor de woonruimteverdeling hierin opgenomen. Met de prestatieafspraken zijn is de goede samenwerking tussen corporaties, huurdersorganisaties en gemeente bekrachtigd. Hoofdlijnen woonvisie Almere wil een stad zijn voor iedereen. Dit betekent dat we ruimte bieden aan diverse groepen: jong, oud, rijk en mensen die minder te besteden hebben, alleenstaanden en gezinnen, starters en doorstromers. Almere wil een stad zijn van kwaliteit, gericht op de toekomst. We behouden onze kracht: wonen in een groene en blauwe setting, waar ruimte is voor zelfbouw en experimenten. We ontwikkelen tegelijkertijd meer stedelijke delen met meer appartementen. De buurten zijn schoon, heel en veilig en de openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeten en sporten.

We vinden het belangrijk dat de wijken gemengd zijn, dat wil zeggen een goede menging binnen een wijk en een goede menging tussen wijken, qua type woningen en qua bevolkingssamenstelling. Wonen en zorg Het streven is een inclusieve samenleving waarin iedereen zelfstandig zijn of haar plek vindt en mee kan doen. Een eigen woonplek met zorg op maat in de wijk vormt hiervoor de basis. Sommige mensen hebben ondersteuning nodig. Daarbij is zo veel mogelijk ‘gewoon wonen’ de doelstelling. Net zo gewoon wonen als zij die zonder ondersteuning hun plek hebben in de samenleving. De uitgangspunten die daarbij gehanteerd worden zijn: We gaan verdere concentratie van kwetsbare inwoners binnen wijken zo mogelijk voorkomen. We kiezen ervoor dat kwetsbare mensen die klaar zijn om zelfstandig te wonen een eigen plek in de samenleving krijgen, met een eigen woning, en we letten erop dat dit goed samengaat met woonomgeving en buurtbewoners. De woningen die beschikbaar komen voor uitstroom zijn betaalbaar: dat is een huur tot maximaal de grens waarvoor huurtoeslag kan worden verkregen. De woningen worden in principe via de regels van de huisvestingsverordening en indien van toepassing de urgentieregeling toegewezen. Voor jongvolwassenen die uitstromen uit een jeugdhulp-met-verblijfinstelling of de zwerfjongerenopvang is een mix nodig van zelfstandige woningen en verkamerde woningen.

Ook is er behoefte aan tussenvormen (tussenwoning, oefenwoning of doorstroomwoning) om te oefenen voor en te wennen aan zelfstandig wonen. Woonwagenstandplaatsen De gemeente Almere hanteert geen apart standplaatsenbeleid, maar wil met deze

Woonzorganalyse gemeente Almere - 47

woonvisie de beleidsuitgangspunten voor standplaatsen vastleggen. In Almere is een klein woonwagencentrum gevestigd met 12 plaatsen. Bewoners van het centrum hebben aangegeven dat er op termijn behoefte bestaat aan een kleine uitbreiding. Senioren In de jonge stad Almere komt de vergrijzingsgolf later dan elders in Nederland. Maar omdat de leeftijdsopbouw van de bevolking minder gevarieerd is, zal de golf hevig zijn. Vanwege de relatief moderne woningvoorraad van Almere zijn woningen over het algemeen iets eenvoudiger geschikt te maken om er zelfstandig te kunnen blijven wonen, ook als men ouder wordt, dan het geval is in andere steden. De wens om kleiner te wonen werd tijdens stadsgesprekken genoemd, overigens wel alleen als dat in de eigen buurt mogelijk is. In bescheiden mate vindt nu doorstroming van senioren plaats. Door goede ondersteuning en voorlichting kunnen ouderen makkelijker keuzes maken en de woningaanpassing of verhuizing in gang zetten. In dit verband zijn er goede ervaringen met een wooncoach of seniorencoach. De kwaliteit van de voor senioren toe te voegen woningen luistert nauw. Het alternatief om te blijven waar je bent is immers in Almere vaak reëel. Van belang zijn drempelloze en comfortabele woningen; mogelijk met een extra slaapkamer voor logés of toekomstige mantelzorger. Nabijheid van (zorg) voorzieningen spelen een rol.

En een sociaal veilige omgeving is misschien wel de belangrijkste kwaliteit. Die stimuleert ontmoeting, gezien worden en waakzaamheid. In sociaal opzicht kan het prettig zijn als er sprake is van vormen van samenwonen of -leven. Vormen van collectief wonen kunnen hierin voorzien. Bouwen voor de buurt We vinden het belangrijk dat mensen kunnen doorstromen binnen hun eigen stadsdeel of wijk. En we vinden het ook belangrijk dat starters uit de wijk een plek in hun eigen omgeving kunnen vinden. Uit stadsgesprekken en onderzoek naar verhuizingen blijkt dat een groot deel van de mensen die willen verhuizen graag in de buurt blijven. Helaas is de keuzemogelijkheid voor vooral kleine huishoudens (één of twee personen) vaak beperkt omdat veel wijken in Almere voornamelijk uit eengezinswoningen bestaan. Door middel van ‘bouwen voor de buurt’ en de pilot ‘bouwen door de buurt’ (zie tekstblok) zorgen we ervoor dat de woningvoorraad meer divers wordt. Woningtypen waar in een wijk behoefte aan is, maar die onvoldoende beschikbaar zijn of ontbreken, kunnen worden toegevoegd. Zo kunnen bijvoorbeeld levensloopbestendige appartementen worden gebouwd om doorstroming van senioren vanuit eengezinswoningen te stimuleren. Die doorstroming levert een vrijkomende woningen op waar vervolgens een jong huishouden kan gaan wonen.

Bouwen voor de buurt kan ook ruimte bieden als dat in verband met een zorgvraag van belang is. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de behoefte aan woonruimte op een specifieke plek vanwege mantelzorg. Een ander voorbeeld is de ruimte die ‘Bouwen voor de buurt’ kan bieden aan innovatieve woonconcepten, bijvoorbeeld om collectief te wonen. Tijdelijke woningen Tijdelijke woningen, ook wel Flexwoningen genaamd, kunnen een flexibele schil vormen voor de Almeerse woningmarkt, zodat spoedzoekers op korte termijn tijdelijk een woning kunnen krijgen. Locaties voor permanente bebouwing met woningen zijn hiervoor in eerste instantie niet geschikt. Een nadere verkenning is nodig naar de geschikte locatie voor tijdelijke woningen in Almere. De woningen zijn snel te realiseren en kunnen de acute nood deels oplossen. Tijdelijke huurcontracten liggen hier voor de hand van 1-3 jaar. Na deze periode kunnen bewoners doorstromen naar een andere type woning in de stad. Onze voorkeur gaat er naar uit om dergelijke woningen door woningbouwcorporaties te laten exploiteren zodat de doorstroming en beheer goed geborgd is. Sociale veiligheid en leefbaarheid Prettig wonen is meer dan alleen een fijne woning kunnen vinden. Je moet je ook veilig kunnen voelen in de buurt. Al in de ontwerpfase kunnen we daar rekening mee houden.

We zorgen ervoor dat er een sociaal veilige openbare ruimte komt, bijvoorbeeld zonder slecht verlichte plekken. Wij willen bij het maken van bouwplannen inspelen bij het behouden van de bestaande sociale

Woonzorganalyse gemeente Almere - 48

veiligheid en sociale cohesie. Om dit te bevorderen willen we zo ontwerpen dat inwoners elkaar makkelijk kunnen ontmoeten en zelf langer in hun woning, en dus in de wijk, kunnen blijven wonen. Ook als een wijk er eenmaal is, kan er veel aan de veiligheid worden gedaan. Dan komt het aan op een goede samenwerking met verschillende partijen. Wij nemen hierbij de regie en zorgen ervoor dat iedereen die betrokken is bij de wijk signalen over leefbaarheid en veiligheid kan delen.

3.3 Addendum op de woonvisie - bestuursopdracht Wonen en Zorg In het addendum op de woonvisie is een bestuursopdracht geformuleerd waar op het gebied van wonen en zorg aan gewerkt gaat worden. De opdracht focus op doelgroepen die binnen het gemeentelijk domein kunnen uitstromen uit een 24-uursvoorzieningen (en verminderen instroom) naar de wijk: Jongeren in de intramurale jeugdhulp 18+; Beschermd wonen; Maatschappelijke opvang; Vrouwenopvang; Noodopvang gezinnen. Daarnaast zijn er voor de benoemde resultaten op het gebied van wonen en ontwikkelen, ook andere groepen inwoners waar er grote urgentie is voor het vinden van kleine, beschikbare en betaalbare woningen. In de bouwopgave van de woonvisie is rekening gehouden met ook andere doelgroepen dan die in scope van de bestuursopdracht: ex-gedetineerden, ggz autisme spectrum stoornissen, ggz ernstige psychiatrische stoornissen, gehandicapten sector (wlz), statushouders en ouderen. Deelresultaten op het gebied van wonen en ontwikkelen, focussen op de doelgroepen in de scope van deze bestuursopdracht. Resultaten gaan echter veelal in op het verbeteren en versnellen van gemeentelijke procedures en het creëren van betere randvoorwaarden voor o.a. het ontwikkelen van initiatieven. Ook andere doelgroepen hebben hier profijt van. De uitgangspunten van de bestuursopdracht zijn: 1.

Ervoor zorgen dat de ambulantiseringsopgave voor kwetsbare inwoners zo goed mogelijk gebeurt, door wonen en zorg in samenhang en passend te organiseren. Landelijk én in Almere is het streven dat inwoners op een prettige manier ‘zo thuis mogelijk’ kunnen opgroeien en wonen. We willen dat passende hulp en ondersteuning zo veel mogelijk beschikbaar is in de eigen (sociale) omgeving van mensen. Die omgeving is namelijk vertrouwd en hier gedijen mensen vaak het best. Daarnaast is in die omgeving vaak ook hulp van het eigen netwerk (vrienden, familie, buren) het beste beschikbaar. Het helpt mensen om zo veel mogelijk een normale leefsituatie te hebben en er volwaardig bij te horen in de wijk De behoeften en mogelijkheden van inwoners staan centraal. Eigen regie, inzet op kansen en het aansluiten bij wat iemand wil en kan, zijn namelijk belangrijke voorwaarden voor herstel. Hierbij hoort ook zinvolle dagbesteding (activering, werk), inkomen, aanpak van schulden en aandacht voor sociale contacten. Verwijzing naar 24-uurszorg moet alleen nog plaatsvinden als thuis wonen niet (meer) veilig en verantwoord is, of als dit niet de hele week lukt. Er moet in dat geval een helder beeld zijn van iemands (gezins)situatie en hulpvraag. Verder moeten de aandacht en hulpverlening niet alleen gericht zijn op de korte, maar ook op de langere termijn (het perspectief). 2.

(Vergroting van) draagkracht en draagvlak voor de opgave ambulantisering. Vanuit het perspectief van de wijk en haar inwoners zijn draagkracht en draagvlak essentieel om een thuis te zijn voor een divers samengestelde inwonerspopulatie. Ambulantisering is tot nu toe vooral belicht vanuit het perspectief van degene die zelfstandig of ‘zo thuis mogelijk’ in de wijk blijft wonen, of weer in de wijk terugkeert. Het perspectief van de wijk, en de buurtbewoners,

Woonzorganalyse gemeente Almere - 49

heeft daarbij minder aandacht gekregen. In veel situaties vallen beide perspectieven en belangen samen, maar niet altijd. Daar waar het gaat om mensen met een psychische kwetsbaarheid (ernstige psychiatrische stoornis of verslaving), ligt - zonder een goed omringend steunsysteem terugval op de loer. Dit kan leiden tot overlast voor omwonenden, de buren of de straat. Ook kan een (relatief) groot aantal kwetsbare mensen in een wijk - bijvoorbeeld door verkommering door eenzaamheid -, ertoe leiden dat de wijk onder druk komt te staan. Daarom is het belangrijk om zowel in te zetten op preventie (adequate en tijdige signalering, ondersteuning, begeleiding en zorg) om te voorkomen dat problemen erger worden. En daarnaast in te zetten op het creëren van meer begrip en steun door buurtbewoners.

Afbeelding: de gewenste beweging. Bron: addendum bij woonvisie (2021).

Knelpunten op de brede opgave Uit bestuurlijke gesprekken met partners zijn verschillende knelpunten naar voren gekomen: Lange wachtlijsten bij intramurale voorzieningen voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang en jeugdhulp, belemmeren dat er plek is voor mensen die nu een 24-uurs omgeving nodig hebben. Er is sprake van een oplopend tekort aan kleine en goedkope woningen. Er zal moeten worden bijgebouwd voor zelfstandig wonen, en er moeten meer woonzorgvoorzieningen in de stad komen voor geclusterd wonen. Voor de korte termijn zijn ook tijdelijke woningen nodig. Er zijn zorgen over de druk op en leefbaarheid van wijken. Bij signalen van overlast zijn nog onvoldoende goede afspraken over wie aan de lat staat om wat te doen. Partners vragen aandacht voor hoe mensen zich thuis gaan voelen in de wijk en niet vereenzamen. Hoe kunnen we gezamenlijke ruimtes/buurtkamers beter gebruiken voor meerdere doelen? De lokaal ingekochte zorg, begeleiding en ondersteuning is nog niet passend op de regionale afspraken over uitstroom. Zo is er nog geen 24/7 ambulante zorg in de stad, en hebben we nog geen multidisciplinaire teams voor integrale ondersteuning van zeer kwetsbare inwoners. Er is een andere manier van samenwerking nodig tussen zorg en welzijn (wijkteams) om goed te kunnen op-/afschalen.

Zodat er ook een oogje in het zeil wordt gehouden (informele zorg) als formele zorg al is gestopt (waakvlam). Op het snijvlak van financiering over de zorgwetten heen (wmo en zwv) is verbetering mogelijk en wenselijk.

Woonzorganalyse gemeente Almere - 50

Zeer relevant in de context is dat de beschikbaarheid van geschikte sociale huurwoningen, al dan niet in de buurt van maatschappelijke voorzieningen, zeer beperkt is en sterk onder druk staat. Almere heeft van oudsher een relatief groot aandeel woningen voor gezinnen. Er zijn veel koopwoningen, er is relatief weinig sociale huur en er zijn weinig voorzieningen voor ouderen en mensen met een beperking. Almere is daarmee nog niet toegerust om ook deze mensen een goed en levensloopbestendig thuis te bieden. Als het lukt om versnelling aan te brengen in het realiseren van meer passende woon zorg plekken in de stad, dan biedt dit veel kansen, zoals: het vergroten van de doorstroming in de reguliere woningvoorraad waardoor er bijvoorbeeld plek komt voor jonge gezinnen, leraren, zorgpersoneel, etc.; het terugdringen van de hoog oplopende zorgkosten voor intramurale zorg; het verbeteren van de leefbaarheid in wijken door de stabiele woonsituatie van ex-daken thuislozen en goede signalering in de preventieve aanpak (meer professionals in de wijk). Knelpunten bij initiatieven Het realiseren van nieuwe woon zorg initiatieven loopt op dit moment vaak vast op de volgende (samenhangende) knelpunten: Vinden van een geschikte locatie: In bestaande bestemmingsplannen zijn geen specifieke kavels aangewezen voor wonen met zorg.

Daarnaast is het proces van matching van vraag en aanbod onvoldoende transparant. Zorgaanbieders zijn geen projectontwikkelaars. En leggen het in de bestaande procedures waarin grond wordt uitgegeven (tendering) af tegen professionelere bouwpartijen. Afwegingskader ontbreekt: Er is op dit moment nog geen afwegingskader over welke initiatieven meer/minder gewenst zijn om te realiseren in de stad. En ook is niet inzichtelijk hoeveel woningen voor welke doelgroep nodig zijn in de stad. Waar/ bij wie moet je zijn? Er zijn onduidelijkheden bij partijen over wat de routes zijn in het stadhuis om een plan van de grond te krijgen. Er is geen duidelijk proces ingericht binnen de gemeente Almere om woon zorg initiatieven te faciliteren bij daadwerkelijke realisatie. Rondkrijgen van de financiële businesscase: Het is lastig voor zorgaanbieders, woningcorporaties en (burger)initiatieven om de financiële businesscase (bijv. door onrendabele top gemeenschappelijke ruimtes) rond te krijgen. Doelen en resultaten De opgave Wonen en Zorg heeft de volgende doelen: het vergroten van het aanbod van huisvesting; het vergroten van de uitstroom uit 24-uurs instellingen (en verminderen instroom); het bieden van passende ondersteuning; het vergroten dan wel behouden van de draagkracht en draagvlak in wijken; het verbeteren van de integrale samenwerking bij complexe casuïstiek.

Om deze doelen te bereiken worden op de volgende drie terreinen resultaten gesteld voor de lange termijn (tot 2030) en de korte termijn (tot en met 2022): Resultaten op het gebied van wonen en ontwikkelen Resultaten op het gebied van zorg, begeleiding en ondersteuning Resultaten op het gebied van draagkracht en draagvlak in wijken In de bestuursopdrachten zijn ook deelresultaten (voor korte- en lange termijn) opgenomen in voor de verschillende onderdelen. Versnellen woningbouw Aanvullend op de woonvisie is een aantal ambities geformuleerd om de woningbouw te versnellen.

Woonzorganalyse gemeente Almere - 51

-

-

-

-

Het percentage sociale huur wordt vergroot naar 40% bij nieuwe projecten, waarbij we de verdeling hanteren 40-40-20 (sociaal-midden duur) en waarbij in de laatste categorie ook woningen worden gerealiseerd voor de onderkant van het segment. Bovenop de doelstelling in de Woonvisie willen we 3.000 extra sociale woningen realiseren. We investeren in 2.000 aangepaste woningen. Een en ander wordt nader uitgewerkt in het Stedelijke Woningbouwprogramma (SWPA). We investeren in betaalbare woningen voor de middeninkomens Investeren in woningen betekent ook investeren in bijbehorende voorzieningen. Woningdeling is een manier om bestaande woningen beter en sneller te benutten. Net als het voorbeeld van een hospitaregeling zijn dit zaken die we stimuleren. Ook commerciële initiatieven willen we mogelijk maken. We onderzoeken de mogelijkheid om startersleningen aan te bieden. We starten een proef waarin we jaarlijks sociale huurwoningen reserveren voor startende leraren. Te beginnen met 40 woningen in 2025 We onderzoeken de mogelijkheid voor het instellen van een Woonfonds, waarin een percentage van de winsten uit grondverkopen wordt gestort ten behoeve van voorzieningen in bestaande wijken.

3.4 Woondeal MRA Uit oplegnotitie ouderenhuisvesting in Noord-Holland en Flevoland, uitgangspunten: De gemeente Almere neemt 21.200 woningen voor haar rekening t/m 2030. Hiervan zullen er 6.360 in de sociale huursector vallen (30%) en ruim 7.600 woningen in de middenhuursector (richtinggevende opgave). De woonzorgopgave is nadrukkelijk meer dan een nieuwbouwopgave. Bij de realisatie van geclusterd wonen kijken wij ook naar de kansen in de bestaande voorraad (zoals de zgn. Lang leven thuisflats in de regio) en de noodzakelijke aanpassing van de bestaande voorraad, met name in de stedelijke omgeving. Onderdeel hiervan is een onderzoek naar welke appartementen in de bestaande voorraad en in de nabijheid van voorzieningen beter toegankelijk gemaakt kunnen worden en waar ontmoetingsruimtes en andere faciliteiten kunnen worden toegevoegd, zodat ouderen geclusterd en beschut in de wijk kunnen wonen. Als meer ouderen geclusterd wonen in een complex of buurt neemt de efficiëntie van de zorg toe. Ouderen zullen gestimuleerd moeten worden om tijdig door te stromen. Niet alle ouderen kunnen en willen geclusterd wonen. Om de positieve gezondheid te versterken en ouderen passende ondersteuning te bieden – ook in reguliere woningen – is een gecoördineerde aanpak met IZA/GALA noodzakelijk.

Met elkaar zal de transitie vormgegeven moeten worden, waar ook de financieringsstromen op aangepast moeten worden. Bandbreedte De provincies Noord Holland en Flevoland stellen voor om de woonzorgopgave voor ouderen met een bandbreedte in beeld te brengen, gebruikmakend van bestaande onderzoeken. De bandbreedte is richtinggevend bij de realisatie. We benadrukken daarbij dat de opgave van ouderenhuisvesting er een is van de lange termijn: ook na 2030 blijft de behoefte hoog. De voorgestelde bandbreedte is gebaseerd op onderzoeken in opdracht van beide provincies en afgezet tegen de beschikbare gemeentelijke en regionale woonzorganalyses. Daarbij stellen we voor om, waar lokale of regionale prognoses voor de ouderenhuisvesting beschikbaar zijn, deze te laten prevaleren boven de (landelijke) cijfers van ABF. Voor zorggeschikte woningen / woonzorgcentra kunnen we voor alle gemeenten in de MRA (inclusief Almere en Lelystad) bij het bepalen van de bandbreedte gebruik maken van de prognoses van In.Fact. Voor een groot aantal gemeenten uit de MRA kunnen we hierbij ook gebruik maken van de prognoses van Companen. Voor geclusterd wonen nemen we in de tabellen - waar deze

Woonzorganalyse gemeente Almere - 52

cijfers beschikbaar zijn - de bandbreedte over tussen het basis- en trendscenario van Companen. Voor gemeenten waar geen cijfers beschikbaar zijn vanuit lokaal of regionaal onderzoek, nemen we de cijfers van ABF op in de tabel. Dat geldt ook voor nultredenwoningen. Wanneer in de toekomst nieuwe prognoses beschikbaar komen en / of wanneer er vanuit de lokale trajecten aanvullende informatie beschikbaar komt die maakt dat partijen de behoefte hebben om de cijfers aan te passen, dan bestaat de mogelijkheid om de bandbreedte te herijken. De huidige cijfers bieden richting en handvatten voor de uitvoering, maar zijn niet in beton gegoten.

3.5 Advies veerkracht signaleringskaarten Almere Aedes (koepelorganisatie voor woningcorporaties in Nederland) hebben veerkrachtkaarten ontwikkeld. In het Aedes-datacentrum zijn data uit meerdere bronnen, zoals de Leefbaarometer, gebundeld in 9 kaarten. De landelijke data zijn teruggebracht naar lokaal niveau. De kaarten geven per gemeente en per buurt aan waar kwetsbare bewoners concentreren en waar dit samengaat met een toename van overlast of onveiligheid. De kaarten geven inzicht in de veerkracht van buurten waar corporaties actief zijn. Veerkracht zegt iets over de mate waarin een buurt een toenemende concentratie van kwetsbare bewoners aankan. In een veerkrachtige buurt is de samenredzaamheid van bewoners voldoende om mee te bewegen, en verstoringen, zoals onveiligheid en overlast, op te vangen. Buurten waar de veerkracht ontbreekt, zijn gevoelig voor leefbaarheidsproblemen. In april 2023 heeft de werkgroep ‘draagkracht in de wijken’ (onderdeel van het opgaveteam wonen en zorg) advies gegeven over de veerkrachtkaarten van de gemeente Almere. De opdracht van de werkgroep was om: 1. te komen tot een gezamenlijk inzicht in welke wijken/buurten vragen om concrete aandacht; 2. te komen tot een gezamenlijke aanpak van concreet noodzakelijke, uitvoerbare en haalbare voorstellen. 3. samen met partners uitvoering geven aan de voorstellen.

Op basis van (hotspots in) de veerkrachtkaarten heeft de werkgroep een aantal adviezen gegeven voor de gebieden: Almere Buiten, omgeving Evenaar Almere Buiten, Landgoederenbuurt en Faunabuurt Almere Stad, Tussen de Vaarten Noord Almere Stad, Tussen de Vaarten Noord en Parkwijk Almere Stad, Centrum Almere Stad, Stedenwijk Zuid Almere Stad, Noorderplassen Almere Poort Europakwartier Almere Haven. Almere uniek in opbouw Almere is uniek in de manier waarop zij is opgebouwd. Door relatief veel spreiding in wijken en gedifferentieerd woningaanbod zijn er in Almere nog gaan (landelijk) aangewezen probleemwijken. Een hogere instroom van kwetsbare bewoners lijkt vanuit dat perspectief overal mogelijk, maar de cijfers uit de veerkrachtkaarten laten zien dat ook dan kwetsbare gebieden kunnen zijn, dan wel ontstaan. Cijfers zeggen dus ook niet alles. Daarbij geven partners uit de stad aan dat de objectieve cijfers uit de veerkrachtkaarten (‘harde’ cijfers over inkomen, uitkeringen, etc). iets anders kunnen zeggen dan subjectieve gegevens (‘zachte’ informatie over gevoel en beleving).

Woonzorganalyse gemeente Almere - 53

De veerkrachtkaarten worden dan ook bij voorkeur gebruikt naast andere beschikbare harde en zachte data, zodat de gecombineerd een goed beeld geven van de lokale situatie.

3.6 Startnotitie evenwichtige ruimtelijke verdeling aandachtsgroepen Op verzoek van de portefeuillehouder is gevraagd om een voorstel tot het evenwichtig ruimtelijk verdelen (spreiden) voor het laten landen van wooncomplexen en woonzorgvoorzieningen voor aandachtsgroepen. Hiervoor is een spreidingskaart gemaakt, waarop zo goed als alle geclusterde woonvoorzieningen in de stad zijn opgenomen. Onder evenwichtige ruimtelijke verdeling wordt verstaan: ‘Een koers of leidraad die gericht is op het voorkomen van een te hoge concentratie van wooncomplexen en woonzorgvoorzieningen voor aandachtsgroepen in één bepaalde wijk of buurt. Doel is om daarmee de leefbaarheid en veiligheid in de wijk of buurt te waarborgen voor zowel de nieuwe als bestaande bewoners. Wanneer er sprake is van een onevenwichtige situatie moet nader worden gedefinieerd’. De vraag om een evenwichtige ruimtelijke verdeling komt onder andere voort uit deze kaart en het inzicht (en feit) dat bepaalde wijken een grotere concentratie aan woonzorgvoorzieningen hebben dan andere. Een tweede reden is de bestuurlijke wens om (stedelijke) voorzieningen met (mogelijke) impact op de omgeving zo goed mogelijk over de stad te spreiden zodat er een evenwichtige balans over stadsdelen en wijken ontstaat. Er is een landelijke opgave om alle aandachtsgroepen te huisvesten.

We zien een toenemende vraag naar geclusterde woonprojecten om verschillende aandachtsgroepen te huisvesten. De afgelopen periode zien we steeds vaker dat we in Almere kiezen voor het snel realiseren van (tijdelijke) woonprojecten, waarin de afweging om te realiseren vooral de beschikbaarheid en betaalbaarheid betreft. De vraag wat dit betekent voor de stad en de betreffende wijken, zoals draagvlak en leefbaarheid door een (te grote) concentratie, wordt onvoldoende in de weging meegenomen. Het resultaat hiervan zien we bijvoorbeeld in Almere Centrum waar, door interactie van de bewoners van de verschillende woonzorgvoorzieningen met elkaar en met de omgeving, overlast wordt ervaren. Voor de aanpak van die overlast is, onder meer, gekozen voor spreiding van voorzieningen. Logischerwijs volgt hieruit dat deze situatie dan niet elders opnieuw zou moeten kunnen ontstaan. En dat leidt tot de noodzaak om woonzorgvoorzieningen en ook wooncomplexen voor aandachtsgroepen evenwichtig over de stad te verdelen. Zodat in alle wijken een evenwicht is tussen de draagkracht en de draaglast van een wijk. Instrumenten en overlegtafels in Almere Met behulp van instrumenten en overlegtafels kan al worden gewerkt aan spreiding over de stad en/of binnen wijken.

Te denken valt aan: Instrumenten zoals: Normenkader maatschappelijke voorzieningen (team Sociaal Stedelijke Ontwikkeling) Afwegingskader maatschappelijke voorzieningen Wonen en Zorg De woonzorgprogrammering (straks: woonzorgvisie) De Toolbox Veerkracht in Wijken Het nieuwe participatiebeleid De op stapel staande omgevingsvisie De productie- en prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties (Ruimtelijke) overlegtafels zoals: Het Initiatieventeam Mid-office Het (initiatieven)loket wonen en zorg. De landingstafel huisvesting aandachtsgroepen (Margreet Schotman)

Woonzorganalyse gemeente Almere - 54

-

Overleggen rond de versnellingsaanpak sociale woningbouw (Helen van Duin)

Daarnaast voeren de woningcorporaties in de uitvoering van de woonruimteverdeling zelf ook beleid om tot evenwichtige ruimtelijke verdeling te komen, door te kijken welke woningen wel/niet kunnen worden ingezet voor directe bemiddeling voor urgenten. Gebruik naar eigen inzicht Er zijn dus al een groot aantal instrumenten. De uitdaging is alleen het gebruik ervan te uniformeren, zodat niet iedereen (zowel intern als extern) ze naar eigen inzicht gebruikt. Daarnaast Is niet ieder instrument in alle gevallen van toepassing of toepasbaar: zo wordt bijvoorbeeld het ‘Afwegingskader maatschappelijke voorzieningen wonen en zorg’ niet gebruikt wanneer een voorgenomen invulling van een ruimtelijke locatie al past binnen het bestemmingsplan /omgevingsplan. Heeft de gemeente niet altijd zicht of regie op de vestiging van geclusterde huisvestingsprojecten. Bijvoorbeeld in de situatie waarin een eigenaar van een bestaand pand met een maatschappelijke bestemming op zoek gaat naar een nieuwe invulling. Het staat de eigenaar vrij zelf op zoek te gaan naar een geschikte huurder. Dit kan er ook toe leiden dat zorgpartijen zich vestigen op locaties waar wij het als gemeente niet wenselijk vinden, of waar dit leidt tot overlast. Heeft de gemeente geen zicht op de komst van een voorziening.

Bijvoorbeeld omdat een voorziening (alleen) is bestemd voor inwoners met een Wlz-indicatie (en daarmee de verantwoordelijkheid is van het Zorgkantoor, niet van de gemeente). Is niet inzichtelijk wat sommige woonprojecten vragen aan specifieke sociaal/maatschappelijke voorzieningen in de nabijheid aanwezig en toegankelijk zijn. Zoals bijvoorbeeld de vraag of de huisartsenzorg in een bepaalde wijk kan worden belast met de zorg voor (extra) kwetsbare patiënten wanneer die zich daar (in een voorziening) vestigen. Mogelijke verdelingsprincipes Alle delen van de stad nemen een aandeel in het huisvesten van aandachtsgroepen. In wijken of buurten waar de draagkracht laag is, worden alleen complexen/voorzieningen toegevoegd die een bijdrage leveren aan de draagkracht. De koers of leidraad moet voldoende handvatten geven om besluiten te nemen over ruimtelijke keuzes, zoals bijvoorbeeld over het al-dan-niet laten landen van complexen/voorzieningen op bedrijventerreinen. Zorgvuldigheid gaat voor snelheid (of is het, in tijden van schaarste, andersom?). Draagkracht van de wijk gaat voor urgentie van huisvesting.

Of andersom: maken de situatie op de woningmarkt en de opgaven, zoals die rond wonen en zorg en realisatie van de taakstelling, dat we elke kans die voorbijkomt, moeten pakken? Onderscheid maken tussen bestaand vastgoed en nieuwe ontwikkelingen, bijvoorbeeld in: Bestaande bouw: Eerst kijken naar de prioritering van aandachtsgroepen (waar is de urgentie het hoogst op dit moment?) en de (omgevings)kenmerken van het vrijkomend vastgoed. Vervolgens kan er een match gemaakt worden, waarbij de uitkomst kan zijn dat het vrijkomend vastgoed niet geschikt is voor de eerst geprioriteerde aandachtsgroep, ook niet voor de tweede, maar wel voor nummer drie. Bij de te maken match wordt het bestaande afwegingskader gebruikt. We adviseren dit afwegingskader uit te breiden met spreidingsfactoren, bijvoorbeeld: verslavingskliniek niet naast coffeeshop, tussenvoorziening voor kwetsbare jongeren niet naast een andere soortgelijke voorziening, etc. De matching vindt plaats op de ‘landingstafel’. Nieuwbouw: Hiervoor is het mogelijk eenvoudiger rekening te houden met evenwichtige verdeling, omdat er meer potentiële locaties zijn. Ook daar is de basis de prioritering van aandachtsgroepen. Voor elke geprioriteerde doelgroep zal een zoekopdracht moeten worden gemaakt inclusief een programma van eisen. De

Woonzorganalyse gemeente Almere - 55

potentiële locatie zal daarnaast moeten worden getoetst aan criteria in relatie tot de doelgroep, zoals: haalbaarheid, toegankelijkheid, veiligheid. Sturing en regie Een koers of leidraad voor spreiding werkt alleen als er ook echt gestuurd kan worden en regie kan worden gevoerd. Belangrijke kanttekening is dat met regie en beleid ook een verantwoordelijkheid komt. Het is de vraag in hoeverre er, vanwege huidige schaarste in het vastgoed- en woningaanbod, de mogelijkheid is om regie te voeren op een evenwichtige verdeling. De vraag is dan ook, wat op enig moment leidend is of wordt: de urgentie om een woonvraag op te lossen (pakken we iedere kans die zich aandient) of het behouden van draagkracht in een buurt? Ook is het belangrijk om ons te beseffen dat we als gemeente niet overal op kunnen sturen. Daaraan is de vraag gekoppeld of een te ontwikkelen kader/leidraad voor evenwichtige verdeling daarbij een dwingend of een richtinggevend kader moet zijn.

3.7 Maatschappelijke agenda 2024-2034 In de nieuwe maatschappelijke agenda van Almere omarmt het college de uitkomsten van het rapport ‘de sociale veerkracht van Almere’ en worden de adviezen centraal gesteld in de planvorming en uitvoering van het sociaal, fysieke én economisch domein. Almere zet in op een strategie die gericht is op het versterken van de brede welvaart. Brede welvaart gaat in essentie over het welzijn van mensen. Het is een maatstaf voor alles dat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. De gezondheid en het welzijn van inwoners en het mee kunnen doen in de samenleving staan hierbij centraal. Het is een verantwoordelijkheid van iedereen om te komen tot veerkrachtige en zorgzame wijken waar mensen in hun bestaan kunnen voorzien, waar ze onderdeel zijn van een gemeenschap en waar de juiste voorzieningen zijn. Het sociaal domein ondersteunt het samenleven in de stad en is er daarnaast voor mensen die zich voor korte of langere tijd niet alleen kunnen redden. Samenwerken als basis De opgaven waar Almere voor staat, zijn groot. Daarom kiezen we als college onomwonden voor samenwerken als basis voor alle stappen die we zetten in het sociaal domein.

Dat doen we met inwoners, met partnerorganisaties in de stad én met informele partijen, zoals verenigingen en bewonersinitiatieven. Die samenwerking is niet vrijblijvend. Het veronderstelt dat we ruimte bieden, naar elkaar luisteren, van elkaar horen wat we nodig hebben om succesvol te zijn en daar ook naar handelen. Zo werken we aan een effectieve, impactvolle en gelijkwaardige rolverdeling, binnen de mogelijkheden die we daarvoor tot onze beschikking hebben. De wijken in Om Almere steeds meer een stad te laten zijn waar Almeerders prettig samenleven en waar ondersteuning waar nodig dichtbij beschikbaar is, sluit deze maatschappelijke agenda zo veel mogelijk aan bij bestaande ontwikkelingen en bewegingen. Deze verbinden en versterken we. We werken hierbij nog meer wijkgericht en passen de manier waarop het sociaal domein georganiseerd is hierop aan. In de wijken bouwen we verder aan een stevige sociale en pedagogische basis. Dit gebeurt samen rondom gezamenlijke vindplaatsen, zoals scholen en wijkcentra. Het gezamenlijke uitgangspunt is: er vroeg bij zijn. Hiermee bedoelen we twee dingen: een focus op de jonge Almeerders van -9 maanden tot 27 jaar, zodat er een stevige nieuwe generatie ontstaat. Maar ook: dichtbij zijn, waardoor we vroeg signaleren waar ondersteuning geboden is, voor problemen verergeren of opstapelen. 1.

De Almeerse missie en visie voor het sociaal domein Missie De gemeente wil dat jij als Almeerder voldoende mee kunt doen in de maatschappij. Als inwoners en gemeente werken we samen aan het vergroten van maatschappelijke kansen en sociale

Woonzorganalyse gemeente Almere - 56

veerkracht voor alle huidige en toekomstige Almeerders. Hiermee bouwen we samen aan een gezonde stad. We zijn er als gemeente voor jou als je het tijdelijk niet redt, ook niet met hulp van je omgeving. We helpen je door naast je te staan. Hierbij behandelen wij elkaar met respect, zonder vooroordelen en op basis van vertrouwen. Als inwoner van Almere kun je rekenen op: Een basisaanbod van voorzieningen voldoende dichtbij, waar je terecht kunt voor vragen. Ondersteuning voor kind, jongere, ouder en verzorger zodat zij mee kunnen doen in de maatschappij. Werk dichtbij, ondersteuning waar nodig en hulp bij het bereiken van financiële stabiliteit Visie We bouwen aan een stad waar zo veel mogelijk mensen zelfstandig kunnen werken aan hun bestaanszekerheid. Dit betekent dat we hard werken aan het verzekeren van een kansrijke en gezonde toekomst voor zoveel mogelijk Almeerders. Daarom zetten we binnen het sociaal domein onze middelen in voor jou als je (tijdelijk) ondersteuning nodig hebt. Twee sporen Onze visie is gericht op de lange termijn. En Almere is een stad die groeit. Daarom werken we via twee sporen aan onze stad: Spoor 1: We versterken de maatschappelijke kansen en sociale veerkracht van Almeerders in de bestaande wijken. Spoor 2: We werken aan een toekomstbestendige, gezonde groei van Almere.

Waarbij in de nieuw te ontwikkelen wijken/stadsdelen van het begin af aan de randvoorwaarden op orde zijn en we de maatschappelijke kansen van toekomstige Almeerders vergroten. 2. Versterken wat er is Doelstellingen Versterken wat er is 1. We richten onze inzet in focus en middelen op het versterken van bestaande bewegingen. 2. We experimenteren alleen als dit aansluit bij de doelstellingen uit de Sociale staat en/of deze maatschappelijke agenda, als inbedding in de bestaande wijkinfrastructuur mogelijk is én als duurzame financiering geborgd is. 3. We beoordelen huidige werkzaamheden en stoppen met die dingen die niet bijdragen aan de doelstellingen uit de Sociale staat en/of deze maatschappelijke agenda. 3. Breder perspectief op ontwikkeling en groei: focus op brede welvaart Doelstellingen brede welvaart 1. We nemen brede welvaart mee als structurele afweging in al het beleid dat we maken binnen het sociale, fysieke en economische domein. 2. Bij de groei van de stad is een voorzieningenniveau in lijn met het sociaalmaatschappelijke normenkader, het normenkader voor wonen met zorg en het economische normenkader altijd een hard uitgangspunt. Zo ontstaat een leefomgeving met voldoende voorzieningen, banen in de buurt en een sterk sociaal weefsel in de wijken. Geen voorzieningen, geen groei. 3.

Bestaande wijken groeien in de komende tien jaar toe naar een adequaat voorzieningenniveau op basis van de genoemde normenkaders. 4. Er vroeg bij zijn: de wijk als vertrekpunt Doelstellingen de wijk als vertrekpunt 1. Elke Almeerder kan in de eigen wijk laagdrempelig terecht voor ondersteuning en (informele) zorg. 2. Elke wijk heeft een ruim op de wijk afgestemd aanbod aan activiteiten die de sociale en pedagogische basis versterken, zoals op het gebied van ontmoeting, sport en cultuur.

Woonzorganalyse gemeente Almere - 57

3. Activiteiten zijn verbonden aan herkenbare vindplaatsen in de wijk, zoals scholen en ontmoetingsplekken. 4. Het werken aan de doelstellingen uit de onderliggende programma’s (zie hoofdstuk 2) geven we vorm in de tien clusters van wijken in gezamenlijkheid tussen gemeente, formele en informele partners. 5. We inventariseren welke wijkgerichte aanpakken en programma’s er zijn en stemmen deze op elkaar af. Waar mogelijk en wenselijk komen we tot integratie. Door de verbeterde samenhang besparen we middelen die we elders kunnen benutten binnen het sociaal domein. Bij de inrichting van een wijkgerichte aanpak kiezen we tien clusters van wijken als organisatieniveau. Hiermee sluiten we aan bij de bestaande structuur van de Almeerse wijkteams en houden we gelijke tred met het programma Wijkaanpak Sociaal Domein. Deze tien clusters van wijken zijn: Centrum, Staatliedenwijk en Kruidenwijk Stedenwijk en Literatuurwijk Muziekwijk en Noorderplassen Almere Poort Waterwijk, Verzetswijk en Tussen de Vaarten Filmwijk, Danswijk en Parkwijk Hoofdsteden-, Molen-, Bouwmeester-, Landgoederen-, Fauna- en Bloemenbuurt Oostvaarders-, Eilanden-, Striphelden-, Sieraden-, Seizoenen-, Regenboog- en Indische Buurt en Buitenvaart Almere Haven Almere Hout 5. Samenwerken Doelstellingen Samenwerken 1. Samenwerkingspartners waarderen de samenwerking met de gemeente.

Ze merken niet alleen in woord, maar ook in daad dat de samenwerking gelijkwaardig is. 2. Met de formele en informele partners komen we tot een duidelijk omschreven rolverdeling, waarbij de gemeente de kaders stelt en de partners binnen deze professionele ruimte hun opdracht invullen. 3. In dialoog met de partners werken we toe naar een situatie waarbij we contracteren op een manier die past bij een gelijkwaardige samenwerking. 4. In dialoog met de partners werken toe naar een wijze van verantwoorden die onderstreept dat we samenwerken op basis van vertrouwen. 5. We geven informele partijen een duidelijke plek in de samenwerking en nemen ervaren drempels waar mogelijk weg, zodat goede initiatieven kunnen floreren. 6. Ontschot samenwerken, ontschot bekostigen Doelstellingen Ontschot samenwerken, ontschot bekostigen 1. We werken samen met partners op wijkniveau op een ontschotte manier. We stellen partners in de gelegenheid om binnen ruime professionele kaders zelf keuzes te maken die bijdragen aan sterke wijken en er vroeg bij zijn. Dit geven we nadrukkelijk samen met partners vorm. 2. We bekostigen de inzet van partners zodanig dat ontschotting van middelen leidt tot beter gebruik van (schaarse) middelen. Dit geven we nadrukkelijk samen met partners vorm, in lijn met de doelstellingen in hoofdstuk 5. 3. We ontschotten het gemeentelijk apparaat.

Dit doen we door vanuit de blik op brede welvaart te beoordelen hoe beleid rendeert op het geheel van de gezondheid en het welzijn van de Almeerders. 4. We stellen samen met de partners een werkwijze vast hoe we regulier met elkaar overleggen over veranderende vragen uit de stad en hoe we daar inhoudelijk op inspelen.

Woonzorganalyse gemeente Almere - 58

7. De financiën Doelstellingen financiën 1. Bestaande en nieuwe activiteiten die de gemeente en partners uitvoeren, dragen bij aan de doelstellingen van de Sociale staat en/of deze maatschappelijke agenda. 2. We financieren de ombuiging naar de nieuwe werkwijze uit tijdelijke gelden 8. Het proces Doelstellingen proces 1. Uiterlijk in het vierde kwartaal van 2024 leveren we een uitvoeringsagenda op die samen met partners en inwoners tot stand is gebracht. 2. Uiterlijk in het vierde kwartaal van 2024 leveren we een sociale investeringsagenda op. Deze geeft een haalbaar en in tijd uitgezet perspectief op het realiseren van een voldoende voorzieningenniveau in alle Almeerse wijken. 3. We evalueren deze maatschappelijke agenda eens per twee jaar en stellen deze waar nodig bij, startend na het vierde kwartaal van 2024 tot aan het einde van de looptijd. 4. We stellen een werkwijze op voor datagedreven werken als basis voor een goede PDCA cyclus.

3.8 Welzijn in Almere - een stevig fundament voor het samenleven in de stad Het welzijnswerk in Almere ondersteunt het samenleven en versterkt de netwerken om mensen heen. Zo levert het een bijdrage om de leefomgeving van inwoners prettiger, leefbaarder en socialer te maken. Bijvoorbeeld via ontmoetingsplekken, activiteiten in wijken en hulp bij bewonersinitiatieven en mantelzorg. Vrijwilligers en professionals brengen mensen bij elkaar. Dit bevordert de gemeenschapszin. Ze sporen ook mogelijke problemen op, zodat er snel een oplossing kan komen. En ze nemen drempels weg voor Almeerders voor wie meedoen minder vanzelfsprekend is. Daarmee kan hun inzet een beroep op formele ondersteuning via de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of andere wetten aanvullen, verminderen of zelfs voorkomen. Hoewel niet iedere inwoner er misschien gebruik van maakt, is het welzijnswerk er in de kern dus voor iedereen. Welzijn past in het brede sociale beleid van de gemeente Almere en de vier grote thema’s uit het beleidsplan sociaal domein ‘Anticiperen op wat nodig is’. Met bijvoorbeeld scholen, sport- en cultuurverenigingen, religieuze groepen of instellingen en de (jeugd)gezondheidszorg draagt welzijnswerk bij aan een sterke basis in de stad.

Samen bevorderen zij de sociale contacten en samenredzaamheid die nodig zijn om ‘zo thuis mogelijk’ te (blijven) wonen en op een prettige manier samen te leven. Samen dragen zij verder bij aan de positieve gezondheid van Almeerders.

Afbeelding: vier niveaus van welzijnswerk in Almere. Bron: Welzijnskader in Almere

Woonzorganalyse gemeente Almere - 59

Wat Almeerder vinden en onderzoekers aanbevelen Voor het beleidskader zijn in 2020 onderzoeken en gesprekken gehouden. Deze hebben geleid tot onderstaande aandachtspunten en -gebieden. Welzijnswerk ● Inwoners en professionals hebben behoefte aan een (totaal)overzicht van welzijnsprojecten en -activiteiten en bewonersinitiatieven in de stad. ● Er is veel behoefte aan ontmoeting(splekken). ● Inwoners vinden het belangrijk dat er voldoende aandacht is voor kinderen en jongeren. ● Ook vinden inwoners dat er aandacht moet zijn voor mensen die om verschillende redenen kwetsbaar zijn ● Initiatiefnemers willen meer samenwerken en kennis uitwisselen. ● De gemeente en welzijnsorganisaties moeten inwoners vooral stimuleren en helpen bij initiatieven ● Inwoners weten het beste wat er speelt in hun wijk. ● De gemeente en welzijnsorganisaties moeten verder vooral investeren in saamhorigheid en verbinding. ● Professionals moeten elkaar goed weten te vinden via sterke wijknetwerken. Buurtontmoeting De betrokken inwoners hebben behoefte aan: ● meer financiële zekerheid ● praktische hulp waar nodig ● passende en geschikte panden ● aanwezigheid van een beheerder ● voldoende vrijwilligers ● goede informatievoorziening Vrijwillige inzet De deelnemers aan de bijeenkomst over vrijwillige inzet zien dat goede vrijwilligers een schaars goed zijn.

● Ze zien het werven, behouden en bedanken van inwoners als een gezamenlijke taak. ● Er is behoefte aan meer diversiteit aan vrijwilligers. ● Er moeten zo min mogelijk belemmeringen zijn (bijvoorbeeld een taaleis) om je vrijwillig in te zetten. ● Bewonersinitiatieven verdienen volgens de deelnemers alle ruimte en een podium. ● Onderling netwerken is belangrijk om te leren van elkaar Mantelzorgondersteuning ● Een aandachtspunt is om alle informatie, activiteiten en hulpvormen laagdrempeliger te maken ● In alle gevallen is het volgens de deelnemers belangrijk om de mantelzorger te blijven zien als eigen persoon. ● Er is behoefte aan speciale aandacht voor jonge mantelzorgers en voor Almeerders die zorgen voor iemand met psychiatrische problemen en/of verslavingen. ● Ook willen de deelnemers het lotgenotencontact weer opstarten dat een paar jaar terug is gestopt Kinder- en jongerenwerk ● Werk vanuit een duidelijke visie. ● Zorg dat jongerenwerkers beter zichtbaar zijn op straat en online. ● Samenwerking met scholen is essentieel. ● Er is een continu proces nodig van leren en verbeteren in de praktijk. ● De capaciteit van kinder- en jongerenwerkers moet minimaal gelijk blijven. Burgerkracht ● Organiseer het meedoen van inwoners bij beleidsontwikkeling en projecten. ● Besef dat inwonersinitiatieven niet voor eeuwig, maar ook niet voor korte duur zijn.

● Professionele organisaties zijn er voor de inwoners, niet voor de overheid. ● Gebruik nabijheid, maatwerk en succes bij het bereiken en stimuleren van (bepaalde groepen) mensen.

Woonzorganalyse gemeente Almere - 60

●

Accepteer dat burgerinitiatieven per definitie (gedeeltelijk) uniek zijn en daardoor altijd een experiment.

Twee sporen naast elkaar Spoor 1: Almeerders aan zet (niveau 1, 2 en 3) Mensen maken de stad. Dit doen zij in de eerste plaats zelf en samen. Met het Almeerse welzijnswerk willen we bijdragen aan een sterk sociaal fundament. Dit zien wij als de kerntaak van het welzijnswerk. Daarom leggen we hier de focus op. Binnen het eerste spoor streven we naar inzet die: de Almeerders en hun sociale leefomgeving als uitgangspunt neemt. ontmoeting, sociale netwerken en samenredzaamheid stimuleert. individuele en maatschappelijke veerkracht en inclusie bevordert. aansluit bij initiatieven van inwoners en daar op voortbouwt. ogen en oren in de wijken (en digitaal) organiseert die mogelijke problemen vroegtijdig signaleren. helpt om vrijwillige inzet succesvol uit te voeren en mantelzorg vol te houden. Dit vraagt om: 1. Ruimte voor inwoners, dienstbare professionals (voldoende ontmoetingsplekken, uitgaan van leefwereld en talenten, voorrang van inwonersinitiatieven op activiteiten van welzijnsorganisaties zelf - maar wel i.s.m. en o.b.v. werken in presentie) 2. Samen bepalen wat nodig is (in sterke wijknetwerken en o.b.v.

gedifferentieerde wijkaanpak, aanbod van inwoners en professionals eenvoudig vindbaar maken Spoor 2: Formele ondersteuning verminderen of voorkomen (niveau 4 in verbinding met niveau 5) Spoor 2 richt zich juist op inwoners die een (lichte) ondersteuningsbehoefte hebben en voor wie inzet van ondersteuning op indicatie (nog) niet of niet meer nodig is. Zij zijn gebaat bij laagdrempelig aanbod dicht bij huis dat aansluit bij hun ondersteuningsbehoefte. Zo zorgen we dat zij minder snel instromen in zwaardere vormen van ondersteuning op indicatie en/of daar minder lang afhankelijk van zijn (selectieve preventie). Dit laagdrempelige aanbod noemt het beleidskader sociaal domein ‘Anticiperen op wat nodig is’ ook wel het ‘middenaanbod’. Het gaat om aanbod tussen de basis van het welzijnswerk en formele ondersteuning in. Binnen het tweede spoor van dit kader ligt de focus op het realiseren van aanbod dat leidt tot het verminderen of voorkomen van formele vormen van ondersteuning (normaliseren).

Dit gaan we doen structureel plek, geld en praktische hulp bij initiatieven voor en door Almeerders meer zeggenschap Almeerders bij invulling buurtcentra eenmalige bijdragen voor (startende) initiatieven mogelijk houden aan de slag met aanbevelingen kinderwerk aan de slag met aanbevelingen jongerenwerk seniorenwerk dat aansluit bij de (netwerk)aanpak van Goud in Almere vrijwilligers gericht werven, ondersteunen en gezamenlijk behouden blijvend aansluiten bij de behoeften van mantelzorgers gericht inzetten en verder ontwikkelen laagdrempelig aanbod

3.9 Verzilvering van goud ‘het meerjarenperspectief goed oud worden in Almere’ De vergrijzing vraagt om een samenhangende inzet van verschillende gemeentelijke afdelingen èn partners. Er gebeurt al veel in de stad: er zijn bewonersinitiatieven, organisaties die projecten opzetten en er wordt beleid ontwikkeld. Het netwerk Goud in Almere geeft samenhang, verbindt en faciliteert deze initiatieven. Als netwerk van gemeente, organisaties, vrijwilligers en actieve bewoners is ons gezamenlijke doel: een Almere waar je goed en waardig oud kunt worden. Het accent waardig benadrukt hierbij: ‘met

Woonzorganalyse gemeente Almere - 61

kwaliteit van leven’ én dat ouderen van waarde zijn voor Almere, hun buurt en omgeving. We zetten senioren op de agenda en zorgen dat hun stem meeweegt. De persoonlijke situatie van mensen staat centraal in onze aanpak. Drie doelen van goud in Almere: 1. Een Almere waar je goed oud kunt worden 2. Aandacht voor thema’s die ouderen raken 3. De kracht van vitale ouderen benutten en kwetsbare ouderen ondersteunen Volgens de Almeerse samenleving zijn er negen leefgebieden die aandacht verdienen als het gaat om goed en waardig oud worden (zie afbeelding 2). Per leefgebied worden de vraagstukken en

opgaven beschreven. Afbeelding: de leefgebieden van ouderen: bron: verzilvering van goud

Zorg en ondersteuning Volgens het netwerk van Goud en ouderen zijn er drie belangrijke vraagstukken waar aan gewerkt moet worden om zorg en ondersteuning dichtbij te verbeteren: 1. Ouderen ervaren dat zorg en ondersteuning niet altijd goed op elkaar zijn afgestemd omdat deze uit meerdere domeinen komt. Een goede samenwerking en afstemming tussen zorg- en hulpverleners in de wijk en de oudere en mantelzorgers is essentieel om mogelijke problemen op tijd te signaleren en de juiste hulp te bieden. 2. Bij zwaardere zorgvragen verloopt de overgang van het ene naar het andere domein niet vloeiend. 3. Preventie is belangrijk. Volgens het netwerk krijgt de positieve impact van een gezonde leefstijl en beweging onvoldoende aandacht. Om dit te verbeteren is er nodig dat er: Het maken van regionale en lokale afspraken om zorg en ondersteuning tussen de verschillende domeinen beter op elkaar af te stemmen. Het verzachten van de overgang tussen de verschillende domeinen (Wmo, Zvw en Wlz) door een goede samenwerking tussen de verschillende partijen Preventieplan: Van de focus op genezen van ziekte moeten we verschuiven naar een focus op gezondheid en welzijn van ouderen Ontmoeten en actief in de buurt Een sterke sociale basis is voor iedereen belangrijk, maar zeker voor ouderen.

Onder sociale basis verstaan we laagdrempelige voorzieningen, organisaties en diensten die het mogelijk maken dat alle mensen kunnen meedoen in de maatschappij. Er worden zes vraagstukken gezien op dit thema: 1. Er zijn onvoldoende laagdrempelige ontmoetingsplekken voor ouderen 2. Er is geen structureel geld voor bewonersinitiatieven met bestaansrecht 3. Professionals en bewoners weten vaak niet welke activiteiten er zijn. 4. Ouderen met een migratieachtergrond geven aan geen aansluiting te vinden bij bestaande activiteiten en willen meer cultuursensitieve activiteiten die aansluiten bij hun eigen behoeften 5. Activiteiten kosten vaak geld waardoor ouderen met een lage SES niet mee durven of kunnen doen 6. Er is behoefte aan activiteiten op het grensvlak van dagbesteding en welzijn. Om dit te verbeteren is er nodig: Meer laagdrempelige ontmoetingsplekken voor ouderen

Woonzorganalyse gemeente Almere - 62

-

Een subsidieregeling voor het verlengen van goedlopende initiatieven Een duidelijk overzicht van activiteiten voor bewoners en professionals Meer cultuursensitieve activiteiten voor ouderen met een migratieachtergrond; Onderzoek of het aantal activiteiten voor ouderen met een lage SES voldoende aanwezig is in Almere Activiteiten op het grensvlak van dagbesteding en welzijn

Veilig in en om huis Een onveilig gevoel heeft impact op de kwaliteit van het leven. Mensen die zich onveilig voelen, zijn vaak minder buiten en hebben minder beweging, met schadelijke gezondheidseffecten. Veilig wonen: Doordat steeds meer mensen tot op hoge leeftijd thuis blijven wonen, neemt het belang van een veilige woning duidelijk toe. Door inzicht te geven in gevaren in en rond het huis en deze aan te pakken, kunnen ongemakken en ongevallen voorkomen worden. Aanpassingen en hulpmiddelen kunnen een huis veiliger maken voor ouderen. Zo kunnen ouderen langer thuis wonen. Angst voor criminaliteit: vaak is de angst voor criminaliteit onder ouderen groter dan de daadwerkelijke ervaren criminaliteit. Uit de enquête van Goud in 2020 onder professionals blijkt dat meer dan de helft van de ouderen die zij spreken weleens hebben aangegeven dat zij zich onveilig voelen. Het gaat hierbij om angst voor overvallen, inbraak, maar ook voor de groeiende cybercriminaliteit. De twee vraagstukken zijn: 1. Hoe bevorderen we dat ouderen langer veilig thuis kunnen wonen? 2.

Ouderen (gevoelsmatig)beter beschermen tegen criminaliteit in en om het huis Om dit te verbeteren is er nodig: Interventies die het langer veilig thuis wonen stimuleren; Ouderen (gevoelsmatig) beter beschermen tegen criminaliteit in en om het huis met informatie en interventies Goed Wonen Onder goed wonen verstaan we een geschikte woning en een geschikte woonomgeving waar ouderen lang zelfstandig kunnen blijven wonen. De vele eengezinswoningen die Almere kent, zijn vaak niet meer geschikt voor de vergrijzende bevolking. Het is nodig het woningaanbod aan te passen. Uit de monitor blijkt dat Almeerse ouderen behoefte hebben aan een groter aanbod van geschikte én betaalbare (senioren) woningen in de eigen wijk. Als dit kan, zijn senioren eerder bereid een verhuisstap te maken. De bereidheid om te verhuizen is het grootst als ouderen in de eigen buurt of wijk kunnen blijven Naast een geschikte woning bepaalt de woonomgeving ook of iemand goed woont.

Of een buurt geschikt is om zelfstandig te kunnen blijven wonen, bepalen 4 factoren: fysieke factoren (bijvoorbeeld de inrichting van de gebouwde omgeving, zoals voldoende zit en rustmogelijkheden op straat, infrastructuur naar voorzieningen) functionele factoren (zoals de aanwezigheid en nabijheid van primaire en secundaire voorzieningen op minder dan 500m.) sociale factoren (bijvoorbeeld de contacten in de buurt) groen in de wijk (blijkt uit interviews met ouderen) De vraagstukken op dit thema zijn: 1. Er is een tekort aan seniorenwoningen in Almere. 2. De woonomgeving moet overal in Almere inclusief en geschikt zijn, zodat ouderen op een prettige manier lang thuis kunnen blijven wonen. Deze deelonderwerpen zijn hierbij van belang: a. Is de fysieke ruimte geschikt voor ouderen? Zo nee, wat voor interventies zijn er nodig om het wel geschikt te maken? b. Zijn er voldoende primaire en secundaire voorzieningen? Zo nee, welke voorzieningen ontbreken nog en wat moeten we nog realiseren? c. Zijn er voldoende activiteiten in de wijk die de sociale cohesie bevorderen onder ouderen?

Woonzorganalyse gemeente Almere - 63

d. Is er voldoende groen in de wijk? Om dit te verbeteren is er nodig: Een toename van seniorenwoningen in Almere De woonomgeving moet overal in Almere inclusief en geschikt zijn, zodat ouderen op een prettige manier lang thuis kunnen blijven wonen Makkelijk mobiel Mobiliteit bevordert de lichamelijke en geestelijke gezondheid van iedereen, ook van ouderen. En hoe ouder mensen worden, hoe meer hun mobiliteit afneemt. Ouderen die beperkt zijn in hun mobiliteit, kunnen een beroep doen op hulpmiddelen en voorzieningen, die hen helpen beter te functioneren. Beter nog is het om ter preventie te (blijven) bewegen. Regelmatig bewegen is namelijk één van de beste manieren om een betere gezondheid te krijgen en te houden en om valongevallen te voorkomen. Samen met anderen bewegen, beïnvloedt zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid positief. De vraagstukken op dit thema zijn: 1. Hoe krijgen we meer ouderen in beweging om mobiliteitsbeperkingen te voorkomen? 2. Wat kunnen we samen met de netwerkpartners regelen als de bushalte of andere activiteiten en voorzieningen te ver weg zijn (meer dan 500 meter) voor ouderen? Wat is er nodig? Om dit te verbeteren is er nodig dat: Meer ouderen in beweging om mobiliteitsbeperkingen te voorkomen. Samen met netwerkpartners onderzoeken welke oplossingen er zijn als de bushalte, activiteiten en voorziening.

Aandacht voor de mantelzorgers De vergrijzing, hogere levensverwachting en toename in medische mogelijkheden gaat gepaard met een toenemende en een complexere zorgvraag. Dit vergroot het beroep op zorgverleners, terwijl de beroepsbevolking de komende twintig jaar nauwe - lijks groeit en het aantal beschikbare mantelzorgers daalt. Mantelzorg is de zorg en ondersteuning die partners, kinderen, familie, vrienden en andere bekenden aan een naaste geven. Dit gebeurt vrijwillig en onbetaald. In 2040 is de verwachting dat het aantal mantelzorgers gehalveerd is in Nederland. Naast mantelzorg kan ook vrijwilligerswerk een bron van steun zijn. Maar deze mogelijke steun komt (deels) uit hetzelfde deel van de bevolking als de potentiële beroepsbevolking en het mantelzorgpotentieel. Vraagstukken rond mantelzorgers zijn: 1. Hoe kunnen we oudere overbelaste mantelzorgers ondersteunen? Wat is er nodig? Inzetten van vrijwilligers om mantelzorgers te ontlasten Zingeving en persoonlijk contact Vanuit positieve gezondheid geldt zingeving als de belangrijkste gezondmakende factor. Aandacht voor zingeving bij ouderen zelf, maar ook bij iedereen die met ouderen te maken heeft, verbetert het welbevinden van ouderen. De Raad van Ouderen benoemt een aantal punten die het leven van ouderen zinvol maken. Veel ouderen noemen het gezinsleven en de verbinding met dierbaren als eerste.