Woonzorgvisie Almere 2025-2040 (25202) WOONZORGANALYSE
Tekst van het document
De periode van Beschermd wonen kan enkele maanden zijn, maar veelal ook enkele jaren. Het uitgangspunt is dat cliënten zo kort mogelijk, maar zo lang als nodig, in het traject verblijven. Bij zo’n 75% van de cliënten richt het traject zich op uitstroom en bij zo’n 25% zijn de doelen voorlopig vooral gericht op stabilisatie en het voorkomen van achteruitgang. Zelfstandig wonen is
Woonzorganalyse gemeente Almere - 24
veruit de meest geprefereerde woonvorm na uitstroom, hoewel aanbieders dit iets minder vaak aanbevelen (66%) dan cliënten zelf zouden willen (75%). Bij uitstroom uit beschermd wonen wil volgens de uitstroommonitor GGD 45% van de cliënten in Almere wonen. In de regio wordt ingezet op de gewenste beweging van ‘Beschermd wonen (intramuraal) naar Beschermd thuis (scheiding wonen en zorg)’, maar deze stagneert mede door de druk op de woningmarkt, de stagnatie in de doorstroom en uitstel van de Wet woonplaatsbeginsel. Het totale aantal plekken voor Beschermd Wonen Wmo in Flevoland in 2023 bedroeg 462, waarvan 387 intramuraal en 75 plaatsen ‘Gewoon Thuis’. Almere heeft de meeste plekken beschermd wonen: in 2022 ging het om 222 plekken van de 420 in totaal in de regio, 53% van het totaal in Flevoland. Er is op dit moment een grotere behoefte aan BW dan het beschikbare aanbod. Medio 2022 was er een actieve wachtlijst van 100 cliënten (waarvan de helft slapend/ niet urgent). Zo’n 60% van de wachtlijst bestaat uit jongeren (< 20 jr.) en jongvolwassenen (21 t/m 27 jr.) en wordt waarschijnlijk veroorzaakt door het effect van de druk op de jeugdzorg en het in onvoldoende mate aansluiten van de aard en omvang van aanbod BW voor jongvolwassenen.
Een deel van de wachtlijst kan worden aangepakt door de door- en uitstroom te verbeteren, maar ook zijn nodig uitbreiding van de capaciteit én aanpassing van het aanbod om ook BW te kunnen bieden voor de inwoners met een complexe ondersteuningsbehoefte, zoals: Mensen met een combinatie van LVB (=licht verstandelijke beperking), verslaving en GGZproblematiek (triple problematiek); Jonge moeders al dan niet met LVB, verslaving en/of GGZ problematiek; Mensen met eetstoornissen; Verslaafde mensen; Jongvolwassenen; Jeugd met een forensische achtergrond; Mensen die uit behandelsettingen GGZ komen; Mensen met psychiatrisch externaliserend en/of zelfbeschadigend gedrag; Jongeren die uitstromen vanuit intramurale jeugdzorg. Prognose beschermd wonen Op basis van de demografische ontwikkeling van Almere wordt aangenomen dat het aantal plekken BW groeit. Van 230 in 2024 naar 300 in 2040. Beschermd Wonen Wmo
2024
2030
2035
2040
totaal
-
230
260
280
-
Vraag
230
260
280
300
-
extra opgave wachtlijst
50
Aanbod
Opgave
-
50 30
20
20
120
Tabel: prognoses beschermd wonen Wmo in Almere 2024-2040. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Bij de prognose van beschermd wonen is geen rekening gehouden met een ambitie op mogelijke afbouw van het aantal intramurale BW plekken naar beschermd thuis- en tussenvormplekken in de regio. Indien hier wel een ambitie voor wordt opgenomen dan zullen er extra zelfstandige woonplekken of woonplekken in een tussenvormen met ambulante ondersteuning worden vormgegeven. Uitstroom naar zelfstandig
Woonzorganalyse gemeente Almere - 25
Van alle cliënten die intramuraal wonen wordt veronderstelt dat tussen de 50 en 70% van de cliënten kan uitstromen naar zelfstandig wonen. Bij een uitstroom van 60% met een gemiddelde uitstroomtijd van twee jaar zou jaarlijks 30% kunnen uitstromen. Bij een aantal van ongeveer 230 cliënten op een intramurale plek Beschermd wonen Wmo voor Almere in 2024, komt dat neer op een jaarlijkse uitstroom de komende jaren van ongeveer 70 cliënten. Vanaf 2030 is verondersteld dat het aantal intramurale plekken met 50 is uitgebreid om de wachtlijst sterk te verminderen. Vanaf dan wordt rekening gehouden met een grotere uitstroom naar zelfstandigheid. De prognose in onderstaande tabel betreft dus een huisvestingsopgave voor uitstroom uit BW en betreft klein en betaalbaar woonaanbod. Tussenvorm Voor een deel van de bovenstaande uitstromers is de stap van intramuraal naar zelfstandigheid nog te groot. Voor hen is en tussenvorm, of semimurale woonvorm wenselijk. De groep die uitstroomt naar een semimurale vorm wordt geschat op circa 25% van het totaal aantal uitstromers per jaar. Uitstroom van BW naar zelfstandig
2024
2030
2035
2040
totaal
Jaarlijkse 70 90 100 105 uitstroom Totaal in periode 350 450 500 1.300 tot: waarvan aantal semi murale 87 112 125 87-125 plekken Tabel: prognoses uitstroom van BW naar zelfstandig wonen (en semimurale plekken) in Almere 2024-2040. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Beschermd wonen Wlz Beschermd Wonen Wlz is bedoeld voor mensen die 24- uurs zorg in nabijheid nodig hebben. Anders dan in de Wmo betreft dit geen tijdelijke voorziening. ABF verwacht dat op basis van de demografische ontwikkeling van de gemeente Almere, de vraag naar Intramuraal (beschermd) wonen GGZ vanuit de Wlz van 155 plekken in 2023 zal oplopen naar 220 in 2040. Beschermd Wonen Wlz
Aanbod Vraag Opgave
2024
2030
2035
2040
totaal
-
155
195
205
-
155
195
205
220
-
-
40
20
15
75
Tabel: prognoses beschermd wonen Wlz in Almere 2024-2040. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Mensen met autisme Voor deze woonzorgvisie valt de groep mensen met problematiek in het autistisch spectrum (al dan niet gecombineerd met verslaving) onder GGZ- problematiek. Dit sluit aan bij DSM 5 (de indeling en classificatie van geestelijke gezondheidsproblematiek). De groep mensen met autisme vormt dus geen eigen aandachtsgroep, mede omdat ze veel overlap kennen met Beschermd Wonen Wmo en Wlz. Tegelijkertijd woont een deel van deze groep bij ouders en familie en niet in een instelling voor Beschermd Wonen (Wmo of Wlz) en is er voor deze mensen geen sprake van uitstroom uit een instelling. Om die reden wordt de groep wel afzonderlijk in beeld gebracht, zodat bij de uitvoering van de visie de groep kan worden meegenomen. Niet om specifiek aanbod te realiseren, maar wel om binnen het generieker wordende aanbod de behoeften van deze mensen mee te nemen.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 26
Voor Almere wordt geconstateerd dat de groep van (jong)volwassenen met autisme die zelfstandig kunnen wonen (18-40 jaar) gedeeltelijk overlapt met de groep Beschermd Wonen Wmo en in mindere mate met Beschermd Wonen Wlz. Het grootste deel van de groep, 75%, woont echter bij ouders of familie. Naar schatting heeft gemiddeld ongeveer 1,5% van de bevolking autisme (bron Nederlands Autisme Register), wat in Almere neerkomt op zo’n 1.100 inwoners. Geschat wordt dat ongeveer 220 personen van deze groep (20%) met enige begeleiding (veelal vanuit de Wmo) zelfstandig kan wonen in een eigen woning, met voldoende zelfredzaamheid om te participeren in de maatschappij. De potentie van deze jongvolwassenen om op de eigen manier te functioneren in de maatschappij wordt steeds meer onderkend. De voor hen gerechtvaardigde wens tot regie over eigen leven, maakt de koppeling van wonen en zorg ongewenst. De voorkeur voor mensen met autisme gaat uit naar zelfstandige woonruimte, voornamelijk bestaand uit 2-kamer appartementen, al dan niet geclusterd in een groter complex en zo veel als mogelijk prikkelarm.
Uit gesprekken met Almeerse aanbieders (Het KompAss, Halmzorg, Ambulante Hulpverlening Midden Nederland, BWA, en Focus4Care) blijkt dat er veel vraag is naar zelfstandige woonplekken waarnaar deze groep vanuit een zorgomgeving kan instromen, zodat hun ontwikkeling niet stagneert en zij de cruciale volgende stap in hun leven kunnen zetten. Bij Begeleid Wonen Autisme (BWA) in Almere is dan ook sprake van een lange wachtlijst. Op de woningmarkt hebben deze jongvolwassenen het nadeel dat hun sociaal-economische positie, voortkomend uit het autisme, in deze levensfase te zwak is om de stap naar zelfstandig wonen te kunnen maken. Daardoor dreigt achterstand op meerdere levensgebieden. Aandacht in Almere voor de urgente woonwensen van jongvolwassenen met autisme die zelfstandig kunnen wonen, blijkt uit de totstandkoming van wooncomplex Aanmere in 2019, een samenwerkingsproject van BWA, GoedeStede en de gemeente Almere (41 appartementen). Daarmee kon toen een begin worden gemaakt om deze omvangrijke groep aan een woning te helpen. Met de verwachte groei van het inwonersaantal zal ook deze groep in omvang toenemen. Momenteel lopen er gesprekken om te verkennen of de realisatie van Aanmere-2 kan worden gerealiseerd. Maatschappelijke Opvang (MO) De maatschappelijke opvang is voor mensen die dakloos zijn of dat dreigen te raken. In eerste instantie gaat het om tijdelijke opvang.
In ruim eenderde van de instroom in de MO is het beëindigen van tijdelijke/marginale huisvesting aanleiding voor verblijf in de opvang. In bijna 10% is ontslag uit een zorginstelling de directe aanleiding voor verblijf in de opvang. De maatschappelijke opvang kent overlap met bijvoorbeeld beschermd wonen. Aangegeven is dat ongeveer 10% van de plekken in de maatschappelijke opvang wordt gebruikt door mensen die eigenlijk beschermd wonen nodig hebben, maar uit BW gevallen zijn en waar geen passend alternatief voor beschikbaar is. Ook blijft de druk op gezinsopvang hoog door beperkte uitstroommogelijkheden. Exacte omvang en samenstelling onduidelijk Cijfers over omvang en samenstelling zijn onvoldoende beschikbaar, waardoor er geen eenduidig beeld over is. De maatschappelijke opvang kent verschillende vormen (MO met verblijf, winteropvang, slaaphuisplekken, nachtopvang,). Beschikbare data van het CBS (ABF) wijken af van data van de GGD Flevoland. Bovenal geven de cijfers een vertekend beeld, omdat er veel meer behoefte aan plekken is in vergelijking met het aantal beschikbare plaatsen. Partners pleiten dan ook voor een ETHOS-telling en verbetering van de monitoring, zodat in- en overzicht ontstaat en kan blijven op deze aandachtsgroep(en). Het totale aantal opvangplekken in Almere bedraagt ongeveer 110, waarvan 10 plekken voor gezinnen.
Partners geven aan dat de benodigde capaciteit in MO sterk zou moeten worden uitgebreid, omdat de druk op de MO hoger is dan de vraag; volgens het Leger des Heils is de druk
Woonzorganalyse gemeente Almere - 27
eind 2024 zes maal groter dan het aanbod. Dit komt mede door de druk op andere, intramurale voorzieningen (zoals GGZ-behandelbedden) en de extreem hoge woningnood. Deze maatschappelijke druk vertaalt zich in een veel hogere vraag naar opvang. Huisvestingsvraag De huisvestingsvraag is in eerste instantie gericht op eerste opvang, waarna voor een beperkt deel woonruimte voor langere tijd wordt geregeld, bijvoorbeeld volgens het principe van “Housing first”. Gezien de resultaten van Housing First wordt deze werkwijze door partners ondersteund. Prognose De vraag naar maatschappelijke opvang hangt samen met het functioneren van aanpalende ketens als beschermd wonen, ggz- behandeling, maar ook met de beschikbaarheid van voldoende woningen. Er is de komende jaren nog geen indicatie dat de totale vraag naar MO gaat afnemen. De woningnood is niet snel opgelost en ook zal door demografische ontwikkelingen het aantal inwoners, en daarmee de vraag naar maatschappelijke voorzieningen, toe blijven nemen. Ondanks alle onzekerheden en communicerende vaten heeft ABF met partners toch een voorzichtige prognose opgesteld van het aantal mensen dat in de toekomst van maatschappelijke opvang gebruik kan gaan maken. Gerelateerd aan de verwachte aantallen personen van 18 t/m 69 jaar gaat het aantal Wmocliënten met verblijf en opvang in Almere maar beperkt oplopen van 150 in 2024 naar 160 in 2040.
Bij een na te streven uitstroom naar zelfstandig wonen van 50% van de cliënten met MO verblijf en opvang zouden er in 2024 zo’n 70 woningen nodig zijn, beperkt oplopend tot 80 in 2040. Zou de uitstroom bij een ruimere woningmarkt nog verder kunnen toenemen naar 70% dan is de woningvraag onder uitstromers logischerwijze groter, van 100 in 2024 naar 120 in 2040. In de prognose wordt vanaf 2035 daarmee rekening gehouden. Plekken in Maatschappelijke Opvang
2024
2030
2035
2040
totaal
Aanbod
110
150
150
160
-
Vraag
150
150
160
160
-
Opgave (totaal 40 0 10 0 50 aantal plekken) Tabel: Prognose behoefte Maatschappelijke Opvang. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024). Uitstroom Maatschappelijke Opvang
2024
2030
2035
2040
totaal
naar zelfstandig per jaar (5070 80 80 80 70%) naar zelfstandig totale periode 400 550 600 1.550 (50-70%) Tabel: Prognose uitstroom uit Maatschappelijke Opvang naar zelfstandig (50%-70%). Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Jeugd/ kwetsbare jongeren Onder jeugdhulp vallen hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014), en voor zover deze in natura is geleverd door de zorgaanbieder (dus exclusief PGB). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. Bij jeugdhulp met verblijf verblijft de jongere elders. Omvang en samenstelling
Woonzorganalyse gemeente Almere - 28
In 2023 maakten ruim 6.000 jeugdigen in Almere gebruik van gecontracteerde jeugdhulp zonder verblijf en rond 500 jeugdhulp met verblijf. Eind mei 2023 waren er in Almere 196 jeugdigen tussen 16 en 23 jaar opgenomen in de 24-uurs jeugdhulp met verblijf. Op basis hiervan wordt de capaciteit in Almere op 200 geschat.
Tabel: gebruik jeugdhulp met verblijf gemeente Almere 2021-2023. Bron: ABF (2024).
Huisvestingsvraag Jongeren die 18 jaar worden en ‘op een bed’ in de jeugdzorg verblijven, krijgen te maken met een overgang van wetten. Er kan sprake zijn van: Verlengde Jeugdwet WMO (ambulante begeleiding/ beschut-, beschermd wonen) Wlz (levensloop begeleiding/ ondersteuning) Zorgverzekeringswet (GGZ behandeling) Om tijdig het passende perspectief voor de jeugdige te organiseren, is het noodzakelijk om zo vroeg als mogelijk (vanaf 16,5 jaar) toe te werken naar de volgende stap. Huisvesting is hierbij een belangrijk onderdeel. Op dit moment zijn veel jeugdigen met vergelijkbare zwaartes geclusterd, waardoor de druk op enkele locaties groot is. Er bestaat dan ook behoefte aan meer spreiding van zorgzwaartes over de diverse voorzieningen. Ook is er behoefte aan ‘levensloopbestendige’ begeleiding, waarbij dezelfde begeleider aan een jongere blijft betrokken. Voor jongeren (met LVB) is meer tijd en aandacht nodig voor de overgang van 18- naar 18+. Een oplossing hiervoor wordt gezien in een ‘trainingshuis’ voor jeugdigen tot 27 jaar, waar vaardigheden worden aangeleerd die nodig zijn om door te kunnen stromen naar beschermd wonen of naar zelfstandig wonen. Concreet kan een dergelijke module in een tussenvoorziening worden gerealiseerd. Ook daar is namelijk behoefte aan, voor ongeveer 20 plekken. Dit moet nadrukkelijk geen groepswoning zijn, maar een vorm met zelfstandige eenheden.
Prognose Op basis van de verwachte bevolkingsontwikkeling van het aantal jongeren van 16-23 jaar en een percentage van 23% mag een lichte toename van het aantal jongeren met jeugdhulp worden verwacht, waarvan veruit de meesten met jeugdhulp zonder verblijf. Het aantal jongeren met jeugdhulp met verblijf per jaar zal volgens deze benadering slechts beperkt toenemen, van 460 in 2024 naar 480 in 2040. Jeugdhulp met verblijf
Aanbod Vraag Opgave
2024
2030
2035
2040
totaal
-
460
460
470
-
460
460
470
480
480
-
0
10
10
20
Tabel: Prognose behoefte jeugdhulp met verblijf. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Vrouwenopvang plus slachtoffers mensenhandel
Woonzorganalyse gemeente Almere - 29
Vrouwenopvang is het tijdelijk bieden van onderdak en begeleiding aan vrouwen die, al dan niet gedwongen, niet meer thuis kunnen wonen in verband met relatieproblemen, of in aanraking zijn geweest met huiselijk geweld (bijvoorbeeld 'blijf-van-mijn-lijfhuizen'). Omvang en samenstelling Vrouwenopvang De exacte omvang en samenstelling van de groep is niet bekend, maar op basis van het huidige aanbod is bekend dat in het Oranjehuis (van de Blijf Groep), om huiselijk geweld te stoppen en waarin vrouwen, maar soms ook mannen, tijdelijk worden opgevangen, 55 opvangplekken zijn. Hiervan zijn er 7 gereserveerd voor mannen. Naast noodopvang telt dit Oranje Huis 23 appartementen voor vrouwen met of zonder kinderen. Omvang en samenstelling Mensenhandel Onder de aandachtsgroep mensenhandel verstaan we slachtoffers van uitbuiting waarbij de meest voorkomende vormen seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting en arbeidsuitbuiting zijn. De gemeente van herkomst is verantwoordelijk voor het bieden van zorg en opvang voor het slachtoffer. In het geval dat het slachtoffer niet staat ingeschreven is de gemeente waar het slachtoffer is aangetroffen verantwoordelijk.
(Bron Landelijk Actieplan Samen tegen Mensenhandel.) Almeerse slachtoffers van mensenhandel worden geplaatst in landelijke zorginstellingen zoals de Categorale Opvang Slachtoffers Mensenhandel (COSM) of de Opvang slachtoffers Mensenhandel met Multiproblematiek (OMM). Wegens een gebrek aan regionale en lokale specialistische opvangplekken worden zij ook in de vrouwenopvang, beschermd wonen of maatschappelijke opvang geplaatst of aangetroffen. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (NRM) schat dat in Nederland jaarlijks tussen de 5.000 en 7.500 mensen slachtoffer worden van mensenhandel. In 2024 zijn er 53 meldingen gemaakt van mensenhandel in Almere bij het advies-en meldpunt mensenhandel Flevoland van Veilig Thuis. Echter is dit niet de enige plek waar meldingen binnenkomen. De voornaamste meldplekken zijn politiemeldingen, Meld Misdaad Anoniem en het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha). Op basis van de data van de zorgcoördinatoren mensenhandel Flevoland van BlijfGroep en het advies- en meldpunt Mensenhandel Flevoland van Veilig Thuis, stromen er per jaar gemiddeld 10 Almeerse slachtoffers van mensenhandel uit een zorginstelling naar een zelfstandige woning (eventueel met ambulante ondersteuning).
Het advies-en meldpunt Mensenhandel Flevoland is in maart 2024 opgericht met een prognose dat er elk jaar meer slachtoffers in beeld zullen komen. Mede door de toenemende inzet op bewustwording, signalering, controles en handhaving voor zowel inwoners als professionals. Prognose In 2022 zijn tien aanvragen voor urgentie uit de vrouwenopvang gedaan. Naar verwachting is dat aantal in 2023 verdubbeld. In de eerste twee kwartalen van 2023 zijn namelijk 13 urgentieaanvragen vanuit de vrouwenopvang toegekend; op jaarbasis zijn dat er naar schatting zo’n 20 à 30 urgentieaanvragen per jaar. Voor deze aanvragen zijn sociale huurwoningen nodig. ABF heeft voor de prognose het aantal toegekende urgentieaanvragen onder vrouwenopvang (o.b.v. het Vierde Huis) en een gemiddelde van 25 per jaar verbonden aan de bevolkingsprognose van de leeftijdsgroep 15-64 jaar. De prognose komt daarmee iets lager uit op zo’n 25 à 30 woningen per jaar. In de periode 2021-2024 jaar zijn er gemiddeld 10 woningen benodigd voor slachtoffers van mensenhandel. Het thema mensenhandel en de landelijke inzet hierop is een relatief nieuwe ontwikkeling. Er is nog niet veel data bekend, wat het moeilijk maakt om een prognose voor de aankomende jaren te maken.
Rekening houdend met de toenemende landelijke, regionale en lokale inzet op het vinden van slachtoffers schat de zorgcoördinator mensenhandel Flevoland dat er in Almere per 5 jaar 5 woningen extra benodigd zijn.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 30
Uitstroom uit vrouwenopvang
Uitstroom per jaar
2024
2030
2035
2040
totaal
-
25
30
30
20-30
Uitstroom totale 125 150 150 425 periode Tabel: Prognose uitstroom uit vrouwenopvang. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Ex-gedetineerden ABF hanteert als definitie voor mensen die uitstromen uit detentie als personen die in het betreffende jaar zijn uitgestroomd uit detentie en op 31 december van hetzelfde jaar in de BRP staan ingeschreven. Er wordt bij deze groep onderscheid gemaakt tussen personen die zijn uitgestroomd na korter dan 3 maanden in detentie en personen die zijn uitgestroomd na 3 maanden of langer in detentie. Echter is dit een problematische definitie want door het stoppen van het inkomen tijdens een detentie van langer dan 3 maanden raakt een relatief grote groep personen (ca. 20%) hun huisvesting kwijt. Met verlies van hun woning, komt ook de inschrijving in de BRP te vervallen. Na detentie zijn niet alle ex-gedetineerden tijdig heringeschreven. Gemeente Almere volgt voor het vaststellen van de woongemeente daarom het Bestuurlijk Akkoord ‘kansen bieden voor re-integratie’ (2019)9 waarin staat vermeld dat de verantwoordelijke gemeente voor nazorg,de gemeente is waar iemand het laatst stond ingeschreven. In principe wordt daardoor teruggekeerd naar de gemeente van herkomst, behalve als er zwaarwegende redenen zijn dit niet te doen. Bij zwaarwegende redenen gaat de herkomst gemeente in overleg met de ontvangende gemeente.
Concluderend luidt de definitie voor de aandachtsgroep ex-gedetineerden: mensen die langer dan 3 maanden in detentie hebben gezeten waarvan de laatst ingeschreven gemeente Almere is. Er wordt teruggekeerd na de gemeente van herkomst tenzij er zwaarwegende redenen zijn dit niet te doen. Uitstroom uit volwassenendetentie Het aantal Almeerders dat in 2024 uit de Penitentiaire Inrichting is uitgestroomd was 370.Circa 30% van de uitstromers uit detentie heeft 3 maanden of langer vastgezeten.
Tabel: Instroom in detentie van inwoners uit Flevoland. Bron: CBS (2024), bewerking gem. Almere (2024).
9
Bestuurlijk Akkoord re-integratie ex-justitiabele burgers 2019. Bestuurlijke ambities tussen gemeenten, DJI en reclassering.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 31
Tabel: Uitstroom uit detentie van inwoners uit Flevoland. Bron: CBS (2024), bewerking gem. Almere (2024).
Huisvestingsvraag cijfers GGD Flevoland Ongeveer de helft van de mensen die uitstromen uit detentie staan onder toezicht van reclassering. Reclassering is in dat geval aan zet in de uitvoering van het re-integratieplan. Voor de mensen die zonder toezicht uitstromen biedt GGD Flevoland namens de gemeente Almere de vrijwillige nazorg. De GGD houdt data bij over de hulpvragen van deze groep ex-gedetineerden. Van de in 2024 uitgestroomde gedetineerden die nazorg coördinatie vanuit de GGD hebben ontvangen had 23% een hulpvraag. Dit is een fikse onderschatting want een groot gedeelte gedetineerden verlaat de PI zonder een Detentie & Re-integratieplan waardoor de hulpvragen op de leefgebieden niet bekend zijn. De oorzaak hiervan is dat de casemanagers in de penitentiaire instelling wegens capaciteitstekorten geen screening kunnen doen. is. In 2024 had ruim één op de drie hulpvragen van gedetineerden betrekking op het gebied van huisvesting. De hulpvraag betreft hier echt het vinden van woonruimte. Dit kan ook om een woonzorg combinatie gaan, zoals Housing First, Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Andere hulpvragen betreffen ondersteuning op het gebied van werk en inkomen (26%), schulden (15%) en zorg (13%). Let wel: Deze cijfers betreffen gemiddelde cijfers van Flevoland. Daarnaast zijn de cijfers van reclassering niet bekend.
Tabel: Hulpvraag bij detentie van inwoners uit Flevoland. Bron: CBS (2024), bewerking gem. Almere (2024).
Het tekort aan huisvesting is een breed probleem dat ook de doelgroep (ex-)gedetineerden raakt. Binnen verschillende gemeenten wordt gemerkt dat het steeds lastiger wordt om passende huisvesting te vinden en de wachttermijnen hiervoor blijven toenemen (ook met urgentie). De huisvestingsvraag van personen die uitstromen uit detentie is doorgaans gericht op gewone woningen (met of zonder ambulante begeleiding). In de huisvestingsverordening van de gemeente Almere zit een bepaling die het mogelijk maakt om vanuit de vrijwillige nazorg en voor TBS-ers enkele keren per jaar te bemiddelen naar een urgentiewoning. Hoewel deze bepaling erg waardevol is, wordt in de praktijk opgemerkt dat het lastig is om gebruik te maken van deze regeling. Zo komen deze doelgroepen op een aparte wachtlijst terecht waar niet altijd voldoende rekening mee wordt gehouden wanneer er een woning vrijkomt. Hierdoor is er een extreem lange wachttijd. De wachttijd wordt steeds langer en het aantal woningtoewijzingen blijft achter bij de aanvragen.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 32
Naast het vinden van huisvesting, is ook het behouden hiervan tijdens detentie een belangrijk aandachtspunt. In het Bestuurlijk Akkoord ‘kansen bieden voor re-integratie’ (2019) staat dat gemeenten zich inspannen om bestaande huisvesting zo veel mogelijk te behouden. Informatie over de taak van de gemeente is te vinden in de ‘Handreiking Bestuurlijk Akkoord Nazorg exgedetineerden’ (ministeries van BZK en VenJ en VNG) en de informatiesheet over Wet straffen en beschermen voor de gemeente. Uitstroom uit Jeugddetentie Cijfers over de uitstroom vanuit justitiële jeugdinstellingen (JJI) laten zien dat deze fluctueren. Over de afgelopen vier jaar waren er gemiddeld 35 Almeerse uitstromers.
Tabel: Uitstroom uit jeugddetentie van inwoners uit Flevoland. Bron: CBS (2024), bewerking gem. Almere (2024).
In 2024 was de uitstroom in Almere 37
Tabel: Uitstroom uit jeugddetentie van inwoners uit Flevoland. Bron: DJI (2025), bewerking gem. Almere (2025).
De leeftijden van de Almeerse uitstromers liggen tussen de 13 en 23 jaar. Het aantal jonge uitstromers onder de 15 jaar neemt de afgelopen drie jaar toe. In 2024 was 19% van het totaal aantal jeugdigen ouder dan 18 jaar. In 2023 was dit nog 44%. Vanaf 18 jaar kan iemand aanspraak maken op een zelfstandige woning. Het is niet bekend hoe vaak er een beroep is gedaan op ondersteuning bij een woonvraag en of deze personen direct uitstromen naar een (on)zelfstandige woning. Forensische zorg Forensische zorg is geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en verstandelijk gehandicaptenzorg die onderdeel zijn van een straf of maatregel. Enkele aanbieders in Almere zijn: Verslavingsklniek Basalt, de Waag en de Oostvaarderskliniek. De Oostvaarderskliniek heeft 58 behandelplekken. Tbs met dwangverpleging is de zwaarste vorm van forensische zorg. Alle andere vormen heten overige forensische zorg. In de meeste gevallen gaat het bij uitstromers uit forensische zorg om tbs. De meeste mensen die uit een tbs kliniek uitstromen (en die niet gaan wonen binnen instellingen of bij hun partner) moeten een beroep moet doen op een sociale huurwoning. Prognose Op basis van de verwachte ontwikkeling van het aantal personen 15 t/m 69 jaar mag de komende 15 jaar een stijging van het aantal uitstromers uit detentie van Almeerders worden verwacht, van 370 in 2024 naar 420 in 2040.
Er wordt, met oog op de vergrijzing, echter ook een groei verwacht van het aantal gedetineerden van 65 jaar en ouder. Waar het aantal 65-plussers onder het totaal
Woonzorganalyse gemeente Almere - 33
van gedetineerden in 2005 nog 310 bedroeg, lag dat aantal in 2021 al op bijna 580. Bijna twee keer zoveel (bron: CBS). Uitgaande van een kwart van de uitstromers uit detentie met een hulpvraag*, waaronder 33% op het gebied van wonen, zal het in de beschouwde periode gaan om 160 woningen tot 2030, oplopende tot 200 woningen in de perioden tot 2040. Vanwege het ontbreken van data over de huisvestingshulpvraag zijn de uitstromers uit de JJI en de forensische zorg niet meegenomen. Uitstroom uit detentie
Uitstroom per jaar
2024
2030
2035
2040
totaal
-
32
36
40
-
Uitstroom totale 160 180 200 540 periode Tabel: prognose uitstroom uit detentie. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Woonbehoefte uitstroom uit instellingen Het belangrijkste kenmerk van woningen voor mensen die uitstromen uit een instelling is dat ze betaalbaar zijn. Een groot deel van de cliënten kan alleen huur betalen tot de kwaliteitskortingsgrens (€ 452,20 in 2023) en een deel tot de eerste aftoppingsgrens. Boven deze grens is er namelijk geen recht op huurtoeslag en wordt een woning als snel te duur. De kwaliteitskortingsgrens geldt vooral voor jongeren onder de 23 jaar: zij mogen niet huren boven deze grens. Voor 23-plussers is de kwaliteitskortingsgrens geen absolute grens. Vaak gaat het hier om kleine appartementen of studio’s. Een tweede kenmerk is dat het vanuit de woning mogelijk moet zijn om naar school, werk, dagbesteding of ontmoetingsplekken te komen. Aansluiting op het openbaar vervoer (veruit de meeste cliënten hebben geen beschikking over een auto) of voorzieningen die bereikbaar zijn per fiets zijn zeer wenselijk. Vanuit de gedachte van inclusie is de wens dat de woningen verspreid over de gemeente liggen. Gemengd en gespikkeld wonen Voor mensen die uitstromen uit een instelling is gemengd of gespikkeld wonen een veel toegepaste en goede woonvorm. In een gemengde of gespikkelde woonvorm wonen mensen met en zonder ondersteuningsvraag bij elkaar in een wooncomplex.
Vaak wonen er meer mensen zonder dan met zorgvraag, waardoor er een goede community ontstaat van vragers en dragers. Alle huurders wonen in een wooncomplex in een eigen sociale huurwoning. Cliënten krijgen begeleiding door een van de hulpverleners. Huurders houden contact met elkaar en doen leuke dingen samen. Zo drinken ze bijvoorbeeld samen een kopje koffie, kijken ze een voetbalwedstrijd of houden ze de binnentuin netjes. In veel gemengd-wonen-projecten is er een gemeenschappelijke ruimte. Gespikkelde of gemengde woonvormen kunnen zeer divers zijn en kunnen bestaan uit een mix van doelgroepen: In Community 4.310 in de gemeente Zwolle werken de woningcorporatie, de gemeente Zwolle en studentenhuisvester SSH samen. Studenten en jongeren met psychische kwetsbaarheid wonen en leven hier samen. In Mixit11, Leidsche Rijn Utrecht is een deel van de huurders Dak- en thuisloos geweest en maken zijn de stap naar zelfstandig wonen. Bewoners onderhouden contact met elkaar en organiseren samen activiteiten. In Breda is dit jaar gemengd woonproject De Rijp12 in gebruik genomen. In de Rijp zijn woningen voor mensen met en zonder tijdelijke begeleidingsvraag. 10
https://www.ribwoverijssel.nl/nieuws/mag-ik-naast-u-komen-wonen
11
https://www.woonin.nl/gemengd-wonen/mixit/
12
https://www.wonenbreburg.nl/projecten/gemengd-wonen-de-rijp-breda/
Woonzorganalyse gemeente Almere - 34
Onderzoek behoefte zelfstandige woonruimte 18+ Specifiek voor de uitstroom van jongeren uit de Jeugdzorg heeft het Nederlands Jeugdinstituut uitstroomprofielen opgesteld13. Aan de hand van de vier profielen kunnen gemeenten in beeld brengen hoeveel jongeren welke vorm van ondersteuning nodig heeft. De uitstroomprofielen onderscheiden zich van elkaar in de mate van zelfstandigheid en zelfredzaamheid van de jongeren. De profielen zijn: Profiel 1 Duurzame zelfstandige huisvesting; Profiel 2 Duurzame zelfstandige huisvesting met ambulante begeleiding; Profiel 3 Huisvesting met intensieve woonbegeleiding; Profiel 4 Huisvesting met intensieve specialistische woonbegeleiding. Woonvorm tussen instelling en zelfstandig Voor sommige jongeren is de stap naar zelfstandige woonruimte (te) groot. Zij hebben behoefte aan een plek waar ze nog kunnen werken aan vaardigheden die nodig zijn voor zelfstandigheid. Te denken valt aan kamertraining of specifieke woonvormen als ‘Onder de Pannen’14 en ‘Kamers met aandacht’15. Drie partijencontract Bij alle inwoners die op basis van urgentie uitstromen uit instellingen worden aanvullende afspraken gemaakt. Dit is vastgelegd in het convenant ‘Thuis in de Wijk’. Bijvoorbeeld omdat de stap naar zelfstandigheid (te) groot is of omdat de problematiek complex is. Hiervoor wordt een drie-partijen overeenkomst tussen partijen opgesteld. een oplossing bieden.
Indien er sprake is van uitstroom door een complexere doelgroep dan wordt ook intermediaire verhuur toegepast. In zo'n situatie wordt het huurcontract in eerste instantie (voor bepaalde tijd, vaak maximaal 2 jaar) op naam van een zorgorganisatie gezet en is begeleiding verplicht onderdeel van het huurcontract. Na de periode van 2 jaar en bij goede resultaten met de begeleiding, kan het contract worden omgezet naar de inwoner.
2.6.4 Overige aandachtsgroepen Onder de categorie ‘overige’ vallen de volgende aandachtsgroepen: Vergunninghouders; Studenten; Arbeidsmigranten en kenniswerkers; Woonwagenbewoners; Stoppende sekswerkers. Vergunninghouders Het COA bepaalt elk half jaar het aantal vergunninghouders dat elke gemeente moet huisvesten: de gemeentelijke taakstelling, gebaseerd op het aantal mensen dat in een gemeente woont. De prognose voor deze taakstelling wordt berekend aan de hand van het aantal vergunninghouders in asielopvang op 1 januari, de voorgaande taakstelling en de verwachte aantallen die in de komende periode een verblijfsvergunning krijgen. De taakstelling voor de gemeente Almere is de afgelopen jaren toegenomen.
13 14 15
https://www.nji.nl/publicaties/uitstroomprofielen https://www.onderdepannen.nl/ Kamersmetaandacht.nl
Woonzorganalyse gemeente Almere - 35
Afbeelding: taakstelling en realisatie taakstelling gemeente Almere 2020-2024. Bron: ABF (2024).
De afgelopen jaren is, naast de groei van het aantal, ook een groei van het aantal alleenstaande vergunninghouders waargenomen, wat de druk op kleine betaalbare woningen (die toch al heel hoog is) verder verhoogt. Om de alleenstaande vergunninghouders beter op te vangen worden soms drie vergunninghouders in een huis opgevangen of gaan ze naar de tussenvoorziening. Naar schatting vraagt zo'n 60% van de alleenstaande vergunninghouders uiteindelijk gezinshereniging aan met een nieuwe verhuizingsvraag tot gevolg. Daardoor is er een toenemende vraag naar grotere gezinswoningen. Hier kan maar weinig aan worden voldaan. Er bestaat een brede zorg over jongeren die aankomen, maar niet de begeleiding krijgen die nodig is. Begeleiding van jongeren 18 stopt als iemand 18 wordt en de inzet van vluchtelingenwerk is ook maar beperkt. Er is daardoor behoefte aan een brede methodiek die ervoor zorgt dat jongeren (versneld) klaar gemaakt kunnen worden voor zelfstandigheid. Omvang en samenstelling Eind 2021/begin 2022 waren er in Almere volgens de MHA 1.140 vergunninghouders die vóór 2021 voor het eerst zijn gehuisvest, 190 vergunninghouders die in 2021 voor het eerst zijn gehuisvest en 235 vergunninghouders die nog niet zijn gehuisvest en nog in een COAopvanglocatie verbleven. In totaal waren er daarmee eind 2021 1.565 vergunninghouders in Almere ingeschreven.
Eind 2022 waren er 1.490 statushouders ingeschreven in Almere. De grootste groep statushouders in Almere was in 2022 afkomstig uit Syrië (35%), op afstand gevolgd door vergunninghouders uit Eritrea (11%) en Iran en de groep met onbekende nationaliteit (beide 10%). In 2022 was 60% van alle vergunninghouders in Almere man. De meeste statushouders hebben een leeftijd van 25-34 jaar (29%), gevolgd door de 15-24- jarigen (22%) en de 25-45-jarigen (19%); 12% in 2022 behoort tot de leeftijdsgroep 45-54 jaar. 83% van deze vergunninghouders maakte toen deel uit van een zelfstandig particulier huishouden, de rest van een institutioneel huishouden (bijvoorbeeld de opvanglocatie). Huisvestingsvraag Het landelijke beeld is dat de ruime meerderheid van de vergunninghouders in een corporatiewoning woont. Dat is in Almere ook zo maar iets minder dominant. In Almere woonde eind 2021 86% van de vergunninghouders in een corporatiewoning, tegenover 92% landelijk, en ruim 5% in een private huurwoning. 9% van de vergunninghouders woonde in een koopwoning. Wanneer vergunninghouders in een koopwoning wonen impliceert dat overigens niet per se dat zij ook eigenaar-bewoner zijn. Door de druk op de asielketen wordt echter de druk op gemeenten om aan de huisvestingsopgave volgens de taakstelling statushouders te voldoen pregnanter.
Gemeenten kiezen daardoor - uit nood- vaker voor marginale en/of onzelfstandige huisvesting. Dit levert risico’s op (latere) dakloosheid op en kan ook druk opleveren op (ambulante) hulp en zorg.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 36
Van de corporatiewoningen met vergunninghouders in Almere woonde eind 2021 had eind 2021 zo’n 90% een huur tot aan de hoge aftoppingsgrens. In Almere is in 2021 5% van de 1.675 vrijgekomen corporatiewoningen in 2021 toegewezen aan een huishouden met ten minste één vergunninghouder (landelijk 6%). In 2023 is er volgens het Plan van Aanpak Huisvesting Urgenten aan 193 vergunninghouders een sociale huurwoning via urgentie/directe bemiddeling toegewezen, van de 446 toewijzingen via urgentie/directe bemiddeling in totaal. Over het hele jaar 2023 is daarmee 18% van de sociale huurwoningen in Almere toegewezen aan vergunninghouders. Prognose Uitgaande van een gelijk percentage vergunninghouders in de bevolking en op basis van de bevolkingsprognose van Almere zou het aantal vergunninghouders oplopen van 1.630 in 2024 naar 2.220 in 2040. Bedenk hierbij dat in de prognose van Almere op termijn wordt uitgegaan van een afnemend saldo buitenlandse migratie. Houdt de sterke migratie van de laatste jaren aan, dan zal de prognose hoger uitvallen en de huisvestingsopgave evenzeer. Voor de jaarlijkse woonvraag kan echter beter worden gekeken naar de halfjaarlijkse taakstelling. De omvang van de taakstelling is weliswaar afhankelijk van het aantal inwoners in Almere maar de omvang wordt toch vooral bepaald door de ontwikkeling van de asielmigratie, die lastig in te schatten is.
Op basis van de cijfers uit de vorige figuur kan rekening worden gehouden met aantal van 300 à 400 jaarlijks te plaatsen vergunninghouders. Het aantal benodigde grote woningen voor deze groep zal uitgaande van een aanvraag- en slaagpercentage van 54% jaarlijks uitkomen tussen de 160 en 215, gemiddeld 190. Bij een aandeel van 5% tot 10% huishoudens met minstens 6 personen zouden er jaarlijks 10 tot 20 voor huishoudens van deze omvang nodig zijn. Woonvraag vergunninghouders
Aantal woningen per jaar Aantal woningen totaal periode
2024 -*
2030
2035
2040
totaal
300-400 300-400
300-400
-
1.500 2.000
4.500 6.000
1.500 2.000
1.500 2.000
Tabel: prognose vergunninghouders Almere 2024-2040. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Uitstappende sekswerkers De seksbranche betreft een bredere groep dan de prostitutiebranche. Prostitutiebedrijven worden meer omvattend gereguleerd dan de overige seksbedrijven. Thuiswerken valt niet onder de term seksbedrijf. Almere zet in op verbetering van de positie van de sekswerker en effectieve contactmomenten met sekswerkers. De gemeente Almere streeft naar een veilige seksbranche. Almere heeft momenteel vier seksinrichtingen met een vergunning. Daarnaast is thuiswerken voor sekswerkers toegestaan als zij zich aan bepaalde regels houden. Er is in Nederland al een aantal jaren een sterk dalende trend te zien in traditionele vormen van prostitutiebedrijven, zoals seksclubs en privéhuizen. Flexibele vormen, waarin meer zelfstandig werkende prostituees hun klanten werven via internet en sociale media, nemen toe. Sekswerkers die uit de prostitutie willen stappen, ondervinden daarbij soms problemen. Voor deze sekswerkers zijn er uitstapprogramma’s. Daarbij helpt een begeleider de sekswerker om ander werk te vinden. Ook is er begeleiding bij de zoektocht naar een andere woning. Of bij het vinden van de juiste zorg. Er zijn 18 gemeentes die in hun regio een uitstapprogramma voor prostituees bieden. Almere is er daar een van. De uitstapprogramma’s vallen onder de Decentralisatie Uitkering Uitstapprogramma’s Prostituees (DUUP).
Een uitstapprogramma helpt prostituees bij het vinden van werk, opleiding of dagbesteding buiten de prostitutie. Bij het stoppen met werken in de prostitutie loopt de prostituee vaak tegen praktische problemen aan, zoals het verlies van inkomen, de leefstijl en het sociale netwerk in het prostitutiecircuit, psychische of
Woonzorganalyse gemeente Almere - 37
verslavingsproblemen, huisvesting, verblijfstatus en gebrek aan werkervaring buiten de prostitutie. Wanneer een prostituee met dergelijke problemen te maken krijgt en geen begeleiding krijgt bij het uitstappen, is de kans op terugkeer in de prostitutie groot. Omvang en samenstelling Op websites die privécontact aan huis aanbieden, stonden in januari 2022 – volgens de voorzitter van de Belangenvereniging voor sekswerkers in Almere – 78 en 184 advertenties, waarmee er minstens 200 sekswerkers in Almere zijn. Waarschijnlijk zijn er zo’n 250 actief, volgens belangenvereniging Proud. In Almere werden in vijf jaar tijd 110 gevallen van illegale prostitutie ontdekt, waarvan de helft in de laatste twee jaar. Er is sprake van illegale prostitutie als de sekswerker niet ingeschreven staat op het adres waar de seksuele activiteiten plaatsvinden. Sekswerkers die stoppen, doen dat in verreweg de meeste gevallen zonder hulp. Huisvestingsvraag Een van de belangrijkste hulpvragen onder is het zoeken naar een betaalbare woning. Verondersteld wordt dat 20% van de sekswerkers een dergelijke hulpvraag naar een betaalbare (huur)woning heeft. Prognose Gerelateerd aan de bevolkingsprognose van 15-64 jaar wordt een lichte stijging van het aantal sekswerkers verwacht van tussen 260 en 350 in 2024 naar 290 à 410 in 2040.
Bij een jaarlijkse uitstroom van sekswerkers uit clubs of privéhuizen of uit privésituaties met een woonvraag van 25% komt dit neer op een jaarlijkse hulpvraag van 5 à 10 woningen. Het gaat dan om 5 à 10 woningen gemiddeld per jaar. Woonvraag uittredende sekswerkers
Aantal sekswerkers Woonvraag per jaar
2024
2030
2035
2040
totaal
260
370
280
290
-
-
5
5
5
-
Woonvraag totale 25 25 25 75 periode Tabel: prognose sekswerkers en stoppende sekswerkers Almere 2024-2040. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Woonwagenbewoners Woonwagenbewoners worden omschreven als bewoners die zich van generatie op generatie als zodanig manifesteren en die zich beschouwen als een bevolkingsgroep met een van andere bevolkingsgroepen te onderscheiden cultuur. De onderscheidende cultuur verwijst naar mensen die in een woonwagen wonen (specifieke woonwijze) en deel uitmaken van een familie die van generatie op generatie bij elkaar op een locatie en in een woonwagen woont of heeft gewoond (in familieverband samenwonen op een woonwagenlocatie). De culturele identiteit van woonwagenbewoners kenmerkt zich hoofdzakelijk door twee elementen: 1. Wonen in familieverband; 2. Wonen in een woonwagen. Omvang en samenstelling Flevoland telde in 2021 115 woonwagenbewoners, in 50 huishoudens. In 2021 waren er in Almere 25 woonwagenbewoners, die samen 10 huishoudens vormden.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 38
Huisvestingsvraag Almere heeft 12 standplaatsen voor woonwagens, aan de Diepzuigerstraat. Het advies luidt om alleen standplaatsen in de ‘koop-koop’-variant aan te bieden. Dit houdt in dat de standplaats direct wordt gekocht (al dan niet alleen een bouwrijpe kavel), waarna de koper hierop een eigen woonwagen zal plaatsen. De gemeente Almere streeft naar een gelijke verhouding. Dit betekent dat minimaal 30 procent van de woonwagenstandplaatsen binnen de gemeente huurstandplaatsen met huurwoonwagen zijn en dat deze woonvorm tot het sociale kernvoorraad huurstandplaatsen met huurwoonwagens behoort. Deze sociale kernvoorraad mag nooit worden verkocht. Na een inventarisatie onder woonwagenbewoners in 2019 is de behoefte vastgesteld op 10 extra standplaatsen, met de aantekening dat er binnen 10 jaar weer 4 nieuwe standplaatsen nodig zijn voor kinderen die tegen die tijd volwassen zijn en een eigen woonplek willen hebben. Het advies is een nieuwe locatie met 16 standplaatsen aan te leggen, waarvan er 6 reeds bestemd zijn in het omgevingsplan. Arbeidsmigranten De registratie van arbeidsmigranten is incompleet en daardoor is het niet eenvoudig een goed beeld van deze groep op te stellen. Op basis van een onderzoek naar huisvesting arbeidsmigranten Flevoland (2020) en een eigen onderzoek naar internationals 2010-2022 van de gemeente Almere (2024) heeft ABF de groep in beeld gebracht.
Hierbij is de volgende definitie gebruik: een internationale werknemer die minder verdient dan de gestelde minimale looneis voor de kenniswerker. Omvang en samenstelling Het aantal arbeidsmigranten met Almere als woongemeente in 2022 bedraagt 5.450; in 2018 waren er dit nog maar 4.065, een groei van 34%. In 2022 bedroeg het aantal arbeidsmigranten dat in Almere werkte 4.800, een afname met 10% ten opzichte van de 5.355 arbeidsmigranten die in 2018 Almere als werklocatie hadden. Het aantal kenniswerkers in 2022 met Almere als woongemeente bedraagt 5.340; in 2018 waren er dit nog maar 2.610, een groei van 105%. In 2022 bedroeg het aantal kenniswerkers dat in Almere werkte 2.165, tegenover 1.795 kenniswerkers met Almere als werklocatie in 2018, een stijging van 21%. Huisvestingsvraag Volgens het Expertisecentrum Flexwonen hangt het gewenste type huisvesting samen met de verblijfsduur: Short stay: verblijf tot maximaal een jaar. Voor mensen die hier maar kort verblijven en/of net zijn binnen gekomen is een logiesvorm vaak een aantrekkelijke vorm van huisvesting. Mid stay: verblijf tussen één en drie jaar. De behoefte is gericht op tenminste een eigen kamer, kookgelegenheid en eigen sanitaire voorzieningen. Maar klein en sommige dingen kunnen best nog gedeeld worden. Long stay: verblijf langer dan drie jaar of permanente vestiging.
Zij zoeken en vinden hun weg op de woningmarkt en kopen of huren een gewoon huis. Companen komt uit op een verdeling van 50% short stay, 35% mid stay en 15% long stay. De huisvestingsopgave voor short stay en mid stay verschilt vanuit de behoefte heel beperkt. Mensen die voor een bepaalde periode in Nederland werken wensen een goede woning. De SNF-norm16 zou hierbij een minimumvereiste moeten zijn. De opgave voor long stay zal voornamelijk via de reguliere woningmarkt moeten worden ingevuld, vooral in de sociale huur. Veel arbeidsmigranten in Almere zijn in reguliere woningen gehuisvest en niet, zoals in de meer landelijke gemeenten in Flevoland in grootschalige voorzieningen met meer dan 50 plekken=bedden. Volgens de rapportage van Companen uit 2020 woonden de arbeidsmigranten in Almere vooral in de wijken in Almere Buiten (Homeruskwartier, Homeruskwartier, de Film- en Stedenwijk en de Molen-, Seizoenen- en Eilandenbuurt). Van de arbeidsmigranten woonde in 2022 16
SNF = Stichting Normering Flexwonen
Woonzorganalyse gemeente Almere - 39
60% in een huurwoning en 32% in een koopwoning van 200-400 duizend euro. Van de kenniswerkers woonde in 2022 36% in een huurwoning, 34% in een koopwoning van 200-400 duizend euro en 23% in een koopwoning van 400-600 duizend euro. Almere heeft een arbeidsmigrantenhotel aan de Trekweg, met plek voor 500 arbeidsmigranten. KaFra Housing heeft op industrieterrein Gooisekant in 2022 een nieuwe huisvestingslocatie geopend voor arbeidsmigranten: LH Almere. Het voormalige kantoorpand Flevopoort is omgebouwd naar 81 studio's voor in totaal 125 bewoners. Prognose Verwacht dat zowel het aantal arbeidsmigranten (veelal lager salaris en woonvraag ingevuld via werkgever) als het aantal kenniswerkers (veelal hoger salaris en woonvraag ingevuld via particuliere woningmarkt) de komende jaren zal blijven toenemen, mede gelet op de sterke groei van de laatste jaren. Op basis van het aandeel arbeidsmigranten van 15 t/m 67 jaar op de bevolking van die leeftijd in Almere (3,5%) in 2022 stijgt het aantal in Almere wonende arbeidsmigranten van 8.010 in 2024 naar 10.860 in 2040. Hoewel de aandelen arbeidsmigranten en kenniswerkers de afgelopen jaren is toegenomen en een verdere stijging mogelijk mag worden verwacht, is dat niet terug te zien in de prognoseveronderstellingen voor Almere, waarin rekening wordt gehouden met een afnemende buitenlandse vestiging en een afnemend buitenlands saldo.
Om die reden is het aandeel van 3,5% voor de hele periode gebruikt en wordt geen rekening gehouden met verdere groei.
Arbeidsmigranten en kenniswerkers
Aantal arbeidsmigranten Aantal kenniswerkers
2024
2030
2035
2040
totaal
8.010
9.080
9.980
10.860
-
7.840
8.890
9.780
10.640
-
w.v. short-stay w.v. mid-stay w.v. long stay Tabel: prognose arbeidsmigranten en kenniswerkers Almere 2024-2040. Bron: ABF (2024), bewerking BMC (2024).
Studenten In Almere zijn twee hbo-instituten gevestigd: Ares Hogeschool Almere, met een faculteit die zich richt op Food, Nature & Urban Green, en Windesheim, met diverse opleidingen. Almere heeft de ambitie om te groeien als studentenstad. De gemeente wil graag ook een universiteitsinstelling in Almere. Omvang en samenstelling In 2021 waren er in Almere volgens ABF 13.460 studenten, waarvan 2.410 uitwonend. Volgens de Landelijke Monitor Studenten (LMS) waren er in collegejaar ’23-’24 4.400 Hbo-studenten die in Almere studeerden, waarvan er 3.300 thuiswonend en 1.100 uitwonend waren. Van deze 1.100 uitwonende studenten woonden er 500 in Almere zelf; de rest woonde buiten de eigen studiestad. Veruit de meeste studenten vormden zelf een particulier huishouden, waarvan twee derde zelfstandig en een derde onzelfstandig woonde. Bijna de helft van de studentenhuishoudens in Almere wordt gevormd door een alleenstaande, een kwart door een paar zonder kinderen. In 2022 woonden volgens Decisio in Almere 620 internationale studenten. Van alle internationale studenten in Almere was 44% mbo-student; in de loop der jaren is dit aandeel gedaald, ten gunste
Woonzorganalyse gemeente Almere - 40
van de aandelen hbo- en wo-studenten. De meeste internationale studenten, 54% van het totaal, zijn afkomstig uit Suriname; het aandeel Marokkaanse studenten in Almere is sinds 2010 sterk gedaald. Huisvestingsvraag Op de studentenwoningmarkt is het aanbod van woonruimten divers. Zo is een deel van het aanbod specifiek voor studenten bedoeld. Het structurele aanbod is gedefinieerd als woonruimten die de afgelopen acht jaar (of korter als de woonruimte nog niet zo lang bestaat) in minimaal 75 procent van de maanden bewoond is geweest door uitwonende mbo- en/of ho-studenten. In Almere woonde 37% van de uitwonende ho-studenten in collegejaar '23-'24 in structureel aanbod (NL: 58%). Van de studenten in het hoger onderwijs woont ongeveer de helft zelfstandig. Van de mbostudenten blijft juist ongeveer 80% thuis wonen. Zij zijn jonger en volgen doorgaans een opleiding dichter bij huis. In totaal woonden in het studiejaar ’23-’24 in Almere 400 studenten op een kamer met gemeenschappelijke voorzieningen, 600 studenten in een eenkamerwoning en 600 studenten in een meerkamerwoning.
Volgens ABF woonde in 2021 bijna 90% van de studentenhuishoudens in Almere in een zelfstandige woning, waarvan zo’n 35% in een koopwoning, veelal een eengezinswoning; 37% beschikte over een huurwoning van een corporatie, in meerderheid een meergezinswoning, en bijna 28% huurde een woning van een particuliere verhuurder, in 3 van de 5 gevallen een meergezinswoning. Prognose Landelijk gezien wordt verwacht dat de vraag naar studentenhuisvesting door studenten in het hoger onderwijs de komende 8 jaar nog iets zal toenemen. Ondanks een verwachte daling van het aantal Nederlandse studenten in het hoger onderwijs wordt als gevolg van de herinvoering van de basisbeurs een stijging van de vraag naar studentenhuisvesting verwacht. Het aantal wostudenten zal nog iets verder groeien maar het aantal hbo-studenten zal verder dalen. De groei van de internationale diplomastudenten en die van de studiepuntmobiele studenten zullen doorzetten. Het aandeel internationale studenten zal daarmee verder blijven stijgen. Voor Windesheim ligt een nieuwe locatie in het verschiet, met tevens een studentencampus voor zo’n 1.250 studenten. De verwachting is dat het aantal studenten in het middelbaar beroepsonderwijs landelijk de komende 8 jaar gaat afnemen, evenals het aantal uitwonende mbo-studenten. Mbo-studenten vormen desondanks een omvangrijke groep als het om huisvesting gaat.
Het aandeel mbostudenten dat buiten de studiestad woont is beduidend groter dan in het hoger onderwijs Volgend op het gemiddelde – redelijk constante – aandeel van studenten op de leeftijdsgroep 15 t/m 29 jaar in de periode 2018-2021 en de verwachte toekomstige ontwikkeling van de omvang van die leeftijdsgroep gaat het aantal studenten in Almere toenemen van 13.630 in 2024 naar 16.630 in 2040. Het aantal in Almere uitwonende studenten stijgt in deze benadering van 2.500 in 2024 naar 3.050 in 2040. (De Apollo-prognose voor studentenhuisvesting kent een andere benadering).
Afbeelding: aantal studenten naar woonsituatie, Almere 2024-2040. Bron: ABF (2024).
In de prognose van het aanbod aan studentenhuisvesting door ABF wordt ook rekening gehouden met de bouwplannen (minus sloopplannen) voor studentenhuisvesting. Voor deze aanbodprognose worden alleen harde bouwplannen meegenomen.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 41
Naar verwachting worden in 2027 en 2028 respectievelijk 571 en 700 woonruimten toegevoegd op de Campus Windesheim. Volgens de gemeente Almere worden er de komende jaren nog meer studentenwoningen gebouwd, namelijk 1.750. De verwachting is dat, met de aangegeven bouwplannen, het aanbod voor studenten voldoende is om de groei te ondersteunen en de vraag te dekken. Voor deze aandachtsgroep studenten wordt dan ook geen opgave geformuleerd. Opgave overige aandachtsgroepen Alle opgaven voor de overige aandachtsgroepen zijn. Huisvestingsopgave
2024
2030
2035
2040
totaal
-
300 400
300 400
300 400
300 400
-
25
25
25
75
Arbeidsmigranten
-
-
-
-
-
Studenten
-
-
-
-
-
Totaal
-
-
-
-
Vergunninghouders Stoppende sekswerkers
-
Tabel: huisvestingsopgave ouderen en mantelzorgers 2024-2024. Bron: ABF, bewerking BMC (2024).
2.7 Overzicht opgaven aandachtsgroepen
Tabel: Overzicht opgaven zelfstandig wonen aandachtsgroepen 2023-2040. Bron: ABF, bewerking BMC (2024).
Woonzorganalyse gemeente Almere - 42
Tabel: Overzicht opgaven intramuraal wonen aandachtsgroepen 2023-2040. Bron: ABF, bewerking BMC (2024)
2.8 Van prognoses naar woningbouwopgave De opgaven die voortkomen uit de prognoses vormen de woningbouwopgave voor aandachtsgroepen. Logischerwijs worden deze bezien in het kader van de regionale woondeal (30% sociale huur binnen de totale woningbouwopgave). Let wel, de opgaven betreft niet enkel nieuwbouw, maar kan ook gerealiseerd worden door bijvoorbeeld transformatie, aanpassingen van de bestaande woonvoorraad, herstructurering of flexwoningen. Ook is het van belang om mee te nemen dat maatschappelijke ontwikkelingen kunnen zorgen voor andere verhoudingen van aandachtsgroepen en zo ook de verdeling van woonruimte en druk op de woningmarkt kunnen beïnvloeden. In deze paragraaf wordt advies gegeven over het aantal en type woningen per (subcategorie) aandachtsgroep en waaraan de uitgangspunten waaraan de huisvesting voor de verschillende aandachtsgroepen aan zou moeten voldoen. Het is aan de gemeente om hier uitvoering aan te geven. Verdeling segmenten Conform afpraken in de woondeal streeft de gemeente Almere naar volgende verdeling: 2/3e van de woningen in het segment ‘betaalbaar’. Hier vallen onder: sociale huurwoningen (laagsegment conform de Wet Betaalbare huur tot €808,06); middenhuurwoningen (conform de Wet Betaalbare huur tot € 1.000,-); betaalbare koopwoningen tot maximaal € 390.000.
De verdeling van percentages van de segmenten vindt plaats in de gebiedsvisies en/of ontwikkelkaders/plan (ook in overleg met team Wonen). De Woonvisie en het SWPA gelden hierbij als vigerend kaders. Toewijzing van woningen Voor de toewijzing van sociale huurwoningen geldt nationale wetgeving: corporaties mogen jaarlijks maximaal 7,5% vrij toewijzen aan inkomens boven de inkomensgrens voor toegang tot de sociale huursector. De inkomensgrenzen in 2023 zijn: ● eenpersoonshuishoudens: € 44.035,-; ● meerpersoonshuishoudens: € 48.625,-. Een corporatie kan dit percentage verhogen naar maximaal 15%, wanneer ze hierover prestatieafspraken maken met gemeente/huurdersorganisatie.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 43
Woonruimteverdeelsysteem Het toewijzen van sociale huurwoningen van woningcorporaties gaat via het woonruimteverdeelsysteem, waarbij de woning in de basis gaat naar de kandidaat die het langst ingeschreven staat. Uitzonderingen daarop zijn de urgentieregeling en diverse voorrangsbepalingen. De urgentieregeling zal (op aangeven vanuit het Rijk) verplicht worden uitgebreid voor aanvullende aandachtsgroepen (al is op dit moment nog niet exact duidelijk welke dat gaan worden). Toewijzing aan aandachtsgroepen en ouderen Voor een groot deel van de aandachtsgroepen geldt dat zij, door hun kwetsbare financiële positie, onder de inkomensgrens vallen en daardoor in aanmerking komen voor sociale huur. Voor de veel grotere groep ouderen is dit anders. Deze groep is diverser en heeft doorgaans meer mogelijkheden om zelf geschikte huisvesting te regelen. Om te bepalen welke ouderen in de sociale of vrije sector terechtkomen, is gekeken naar het opleidingsniveau en de inkomenskwintielen van 65+’ers in Wageningen. Betekenis voor de praktijk De effecten van toewijzingsbeleid in combinatie met de inkomensontwikkeling en veranderende woonwensen van ouderen zijn in de praktijk: ● Een aanzienlijk deel van de ‘oude’ senioren woont in een eigen woning die wel/niet aangepast kan worden. Deels is hier mogelijk hulp/financiële ondersteuning bij nodig.
● 75+’ers verhuizen hoofdzakelijk als vanwege een beperking de huidige woonsituatie niet meer houdbaar is. Dan is ook zware zorg nodig. ● Een afnemend deel van de ouderen komt in aanmerking voor sociale huur, want door een hoger inkomen (goede pensioenen) en lagere huisvestingslasten (door een lage of afgeloste hypotheek) zal een groeiend deel zelf in geschikte huisvesting voorzien.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 44
3 | Documentstudie De woonzorgvisie van de gemeente Almere staat niet op zichzelf, maar bouwt voort op reeds vastgesteld beleid. In dit hoofdstuk wordt het tweede spoor van de totstandkoming van de woonzorgvisie beschreven: en documentstudie van de belangrijkste kaders van diverse lopende programma’s, beleidsdocumenten en activiteiten op het gebied van wonen, welzijn en zorg.
3.1 Omgevingsvisie Almere Huidige kader is de vastgestelde ‘Omgevingsvisie Almere 2017’. Daarnaast is in 2020 ingestemd met het perspectief op de ontwikkeling van de oostflank van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en in 2021 met het Almeerse toekomstperspectief Almere, stad met toekomst. In Almere, stad met toekomst wordt richting gegeven aan de ontwikkeling van Almere naar 2050. Op dit moment wordt gewerkt aan de ‘Omgevingsvisie Almere 2050’. Kader hiervoor is ‘Almere stad met toekomst ‘een actueel perspectief op Almere nu en later. Zes pijlers, 1. voldoende woningen en gevarieerde woonomgevingen 2. goed ondernemersklimaat met voorzieningen 3. sterke en veerkrachtige samenleving 4. uitstekende bereikbaarheid 5. hoogwaardige landschappen met allure 6. klimaatbestendig, energieneutraal en circulair Afbeelding: xxx. Bron: Omgevingsvisie Almere 2017 stad met toekomst (2017).
Voor de woonzorgvisie zijn met name pijlers 1 en 3 van toepassing en daarom worden ze hieronder kort uitgewerkt. Voldoende woningen en gevarieerde woonomgevingen Tot 2030 heeft Almere de ambitie om bijna 25.000 woningen te bouwen. Ingezet vanuit een kwalitatieve impuls in de stad die er al is, door afronden van nieuwbouwgebieden en eerste stap in verdichten binnenstad (kleine appartementen voor studenten, starters en senioren). In de periode na 2030 kan Almere groeien tot nog eens 35.000 tot 60.000 woningen. Het merendeel daarvan is voorzien in Oosterwold, Almere Centraal en Pampus. Almere ontwikkelt zich verder als groene stad waar wonen voor alle bevolkingsgroepen bereikbaar is. Een stad waar bovendien een grote diversiteit is aan woonvormen en soorten woningen. De suburbane kwaliteit die er al is wordt gekoesterd en blijft behouden. De bestaande kwaliteit wordt aangevuld met nieuwe typen woonmilieus. Dit betekent dat er woonruimte zal zijn voor verschillende groepen, variërend van jong tot oud, van rijk tot minder bedeeld; en voor zowel studenten, gezinnen, wonen met zorg, starters als doorstromers op de woningmarkt. Het onderliggende principe zal daarbij altijd zijn dat elk leefmilieu de gezondheid, inclusie en sociale samenhang bevordert én bijdraagt aan een evenwichtige bevolkingsopbouw.
De bestaande stadsdelen zullen hun eigen sfeer en identiteit behouden of die worden versterkt.
Woonzorganalyse gemeente Almere - 45
Afbeelding: plancapaciteit voor woningen in Almere. Bron: Almere stad met toekomst.