Visie openbare ruimte binnenstad Almelo - Bijlage 1 - Visie
Tekst van het document
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 69
70 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO De groen-blauwe Aa Almelo werd oorspronkelijk omringd door een netwerk van grachten en waterlopen. Veel van deze waterlopen zijn in de loop der tijd gedempt of overbouwd. Veel van dit water is inmiddels uit het zicht verdwenen, of mist kwaliteit. Desondanks is Almelo dus een echte ‘waterstad’ - een kwaliteit die nog veel beter benut kan worden door de oevers toegankelijk te maken, en het water weer een zichtbaar en beleefbaar onderdeel van de stad te laten worden. Voorbeelduitwerking: Werfstraat De Werfstraat wordt een bijzondere verblijfsplek door de kades aan te passen en de achterkanten waar mogelijk te transformeren tot een groene route of natuurinclusieve zoom. Ter hoogte van de Werfstraat kan ruimte worden gemaakt voor nieuwe terrassen of een steiger, een pocketpark of een visplek. De oevers én de kades worden natuurvriendelijk ingerichten om de biodiversiteit en waterkwalteit te verbeteren. 4. Visie Sleutelplek Werfstraat Vijf gouden regels: 1) De oevers van de Aa zijn publiek en niet privaat 2) De oevers vormen een continue wandelroute door de stad. 3) De oevers worden strategisch 'geactiveerd' met zitplekken, steigers en activeiten (bootjes / kano's) 4) De oevers en de kades worden natuurvriendelijk ingericht 5) We zetten in op een autovrij / autoluw profiel BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 71
72 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Visualisatie Werfstraat BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 73 Zicht op de Werfstraat richting de brug bij de Grotestraat. De Werfstraat wordt weer een aantrekkelijke straat die deel uitmaakt van het winkelgebied. De verdiept liggende kade biedt een plek aan het water. De kade wordt natuurvriendelijk ingericht. 74 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 4. Visie Groene zoom Een route om de groene long Huize Almelo is een belangrijke groen ruimte voor de binnenstad, ook al is het landgoed zelf niet toegankelijk. De Gravenallee vormt een prachtige wandelroute, die door bezoekers aan de stad echter niet altijd wordt gevonden. Dat is een gemiste kans, want een wandelrondje om Huize Almelo is een prachtige aanvulling op de verschillende sferen die de binnenstad te bieden heeft. We introduceren daarom een verbonden 'groene zoom': de oevers van Het Kolkje worden toegankelijk gemaakt, waardoor deze achterkant een nieuwe voorkant wordt. We beginnen bij het zuidelijke deel van Het Kolkje. In de toekomst kan onderzocht worden hoe het parkeerterrein (nu in eigendom van de Protestantse Gemeente Almelo) onderdeel kan worden van de groene zoom door herinrichting of functiewijziging. De routes met de Gravenallee worden beter verknoopt zodat er een prachtig wandelrondje ontstaat.
In afstemming met Huize Almelo zou een theetuin als onderdeel van het landgoed een bijzondere bestemming toe kunnen voegen aan beleving van de groene zoom. Solitaire plekken aan het water Geactiveerde plekken aan de oevers
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 75 Inrichtingsprincipes 1. Verbonden route langs het water De groene zoom voegt een informele wandelroute toe, die grotendeels langs het water van de gracht van Huize Almelo loopt. Ter plekke van Het Kolkje heeft het de voorkeur om de route uit te voeren in een halfverharding, 2. Nieuwe plekken langs het water Er ontstaat een reeks nieuwe plekken langs het water; van steiger tot café, van verstilde zitplek tot groene oever. 3. Verbeteren zichtrelaties We versterken de zichtrelaties tussen Het Kolkje en Huize Almelo. In gesprek met Huize Almelo kan gekeken worden hoe het landgoed zich minder kan 'afkeren' van de stad. Ook de vele monumentale panden in dit deel zijn belangrijke oriëntatiepunten. 4. Rondje Gravenallee We verbeteren de 'wayfinding' en de route rondom Huize Almelo. Een 'rondje Gravenallee' wordt in de toekomst een prachtige, logische wandeling die bezoekers én bewoners van de stad vaker gaan maken. Met toenemende druk op dit gebied moet met Huize Almelo en/of de Rentmeester goede afspraken gemaakt worden over de kwestie vuilophaal en onderhoud/onderhoudskosten van de openbare ruimte van de Gravenallee. 5. Natuurvriendelijke oevers De oevers van de gracht worden natuurvriendelijk ingericht. De clusters Japanse Duizendknoop worden verwijderd.
De oevers krijgen een aangepast talud zodat het de lokale biodiversiteit ondersteund. 6. 'Almelose Stoep' langs Het Kolkje Het Kolkje wordt verbonden met de binnenstad door ook hier een flexibele margestrook (Almelose Stoep' toe te passen. Deze strook biedt ruimte aan (nieuwe en bestaande) terrassen en eventuele uitstallingen. 7. Wayfinding We zorgen voor een betere vindbaarheid en ontsluiting van bijzondere plekken in dit historische deel van de stad. De stegen en dwarsstraten spelen een belangrijke rol in het ontsluiten van de groene zoom. 8. Robuuste en tijdloze materialen We kiezen voor de herinrichting voor tijdloze en robuuste materialen zoals gebakken klinkers en natuursteen. 9. Een theetuin bij Huize Almelo? Als bestemming op de route is het te onderzoeken of er bij en met Huize Almelo een theetuin of vergelijkbare hoogwaardige (dag)horeca kan worden ontwikkeld. 10. Versterken relatie Hofkeshuis De nieuwe invulling van het Hofkeshuis, dat met de achterzijde grenst aan Het Kolkje vraagt om goede afstemming. Een kans ligt in het realiseren in een fraaie achteruitgang richting Het Kolkje en vervolgens Gravenallee. 76 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Het Kolkje - huidig In de huidige situatie is Het Kolkje een luwe, rustige maar weinig uitnodigende plek. De oevers zijn ontoegankelijk door hagen en heestergroepen. De bomen zijn fraai uitgegroeid.
De oever is momenteel vergeven van Japanse Duizendknoop*, een invasieve exoot. Het huidige terras heeft geen relatie met het water. De zichtrelaties met Huize Almelo zijn nauwelijks aanwezig; Huize Almelo presenteert zich hier vooral met een dicht begroeide oever met monumentale bomen. Het parkeerterrein dat in eigendom van de Protestantse Gemeente is wordt gebruikt tijdens culturele evenementen, kerkdiensten en trouwerijen. Alleen op zondagen is het erg druk. Het terrein heeft een prominente plek aan het water maar is in de huidige situatie niet fraai ingericht. Een lange muur scheidt het terrein van een privé tuin. Een sleetse steiger vormt de enige verblijfsplek aan het water. Er is sprake van overlast waardoor deze plek na zonsondergang sociaal onveilig aan kan voelen. Het Hof van Gülick kent voornamelijk achterkanten, terwijl het wel een belangrijke informele doorsteekroute vormt voor Almeloërs. Note: Om de oever toegankelijker te maken moet zorgvuldig worden omgegaan met het verwijderen van de Japanse Duizendknoop om besmetting aan het perceel van Huize Almelo te voorkomen. Dit verdient nadrukkelijke aandacht bij de verdere uitwerking. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 77 Het Kolkje - visie Hier ontstaat een nieuw gezicht voor de Groene Zoom van de binnenstad.
De oever wordt natuurvriendelijk ingericht en wordt toegankelijk gemaakt door een smal voetpad in halfverharding. Het straatprofiel wordt versmald, zodat niet de auto het primaat heeft maar fietsers en voetgangers. De materialisering sluit aan bij de binnenstad. Door zitplekken aan het water te maken wordt de oever geactiveerd. Dit biedt kansen voor terrassen van de horeca. Door van Het Kolkje een nieuwe bestemming te maken en de relatie (route) met de Gravenallee te verbeteren, wordt ook de relatie met Huize Almelo verbeterd. Zo transformeert de achterkant naar een prachtig groene voorkant die onderdeel uitmaakt van een bijzonder dwaalmilieu. 78 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 79 4. Visie Sleutelplek: Het Kolkje Een verrassing aan het water Het huidige Kolkje is een verrassende plek. Het voelt als een achterkant maar bezit de enorme potentie er een nieuwe voorkant van te maken. Het gebied tussen Huize Almelo, de Grotestraat en het Groot Gravenkwartier kan zo meedoen als een nieuwe 'voorkant'. Een plek die profiteert van de mooie waterkant, en onderdeel gaat uitmaken van het verrassende 'dwaalmilieu' van de stegen van Almelo. Want welke route men ook neemt; bij Het Kolkje komt men uit. Om er te blijven moet er echter ook iets te doen en te zien zijn. Het Kolkje kan in de toekomst transformeren tot een aantrekkelijke, natuurinclusieve groene zoom.
De oevers van Het Kolkje worden geactiveerd door er een smal (halfverhard) voetpad Zoom-in voorbeelduitwerking van Het Kolkje als onderdeel van de Groene Zoom Vijf gouden regels: 1) De oevers van Het Kolkje worden toegankelijk gemaakt met een halfverhard voetpad 2) Nieuwe zitplekken en steigers activeren de oever 3) De relatie met de Molenstreng wordt versterkt door zichtrelaties en het mogelijk activeren van de hoek (disclaimer: privé eigendom) 4) De oevers worden natuurvriendelijk ingericht 5) In de toekomst kan onderzocht worden of het parkeerterrein van de Protestantse Gemeente (privé eigendom) getransformeerd kan worden tot een bijzonder pocketpark aan het water langs te leggen. De oevers worden natuurvriendelijk ingericht. Er worden verschillende zitplekken langs de oever gemaakt, zoals een mooie bank en een steiger. De relatie met de Molenstreng wordt verbeterd door van Het Kolkje een bestemming te maken, die complementair is aan de reuring van het centrum. Er is ruimte voor hoogwaardige horeca aan Het Kolkje, met waar mogelijk een plek aan het water. De nieuwe invulling van het Hofkeshuis, dat met de achterzijde grenst aan Het Kolkje, vraagt om goede afstemming. Er ligt een kans in het realiseren van een fraaie achteruitgang richting Het Kolkje en vervolgens Gravenallee.
80 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Visualisatie Het Kolkje BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 81 Zicht op Het Kolkje vanaf noordelijke richting. De oevers zijn natuurvriendelijk ingericht. Een steiger biedt toegang tot het water. Een fijn terras activeert de plek. 82 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 4. Visie Aanloopstraten Vitale aders naar de binnenstad De aanloopstraten rondom de binnenstad zijn een cruciaal onderdeel van een vitale binnenstad. Ze wikkelen het gemotoriseerde verkeer af, en leiden dit zo helder mogelijk naar de reeds aanwezige parkeergarages. Voor de herinrichting volgen de aanloopstraten het STOMP principe, met verdiept liggende rijbanen en gelijkvloerse oversteekpunten. De verschillende stromen worden zo optimaal ingepast en bediend. De straten worden veel groener ingericht. Plantvakken zorgen voor een groener straatbeeld maar zijn ook cruciaal voor het opvangen en infiltreren van regenwater. Met name bij de Boddenstraat ligt hier een grote opgave, aangezien dit het laagst gelegen deel van de binnenstad is. Het maaiveldparkeren wordt gefaseerd teruggebracht en compact gebundeld op aangewezen plekken, zoals in de Boddenstraat. Zoekverkeer wordt zo teruggedrongen waardoor de straten beter functioneren. De Oranjestraat blijft een winkelstraat waarbij kortstondig geparkeerd kan worden.
De herinrichting volgt de materialisering van de binnenstad. De straat wordt vergroend aan twee zijden en wordt beter verbonden met de binnenstad. Aangename routes met verschillende gebruikersVergroende profielen zorgen begeleiden de nieuwe fietsroute
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 83 Inrichtingsprincipes 1. Focus op gemotoriseerd verkeer De aanloopstraten worden ingericht met het oog op het veilig en snel afwikkelen van autoverkeer. De profielen verschillen per locatie maar de uitstraling is qua materialisering passend bij de binnenstad (gebakken materiaal) 2. Een verdiepte rijbaan met gelijkvloerse oversteekpunten De aanloopstraten volgen het STOMP-principe en hebben een verdiepte rijbaan met gelijkvloerse oversteekpunten voor voetgangers. 3. Groene straten De routes worden begeleid door nieuwe boomstructuren. Waar mogelijk wordt de straat aan twee kanten vergroend, middels plantvakken aan de ene zijde en solitaire laanbomen aan de overzijde (Oranjestraat en het Baken). 4. Functionele strook De bomenrijen vormen een funtionele strook, waar de boomvakken worden afgewisseld en gecombineerd met bijvoorbeeld L&L, nietjes, ondergrondse vuilcontainers e.d. De 'ruis' wordt zo ingepast in het groen waardoor het totaalbeeld rustiger wordt. 5. Plantvakken voor waterberging De groenvakken worden ingezet om overtollig regenwater op te vangen en te infiltreren. 6. Verminderen maaiveldparkeren Het maaiveldparkeren wordt gefaseerd afgeschaald. Waar maaiveldparkeren noodzakelijk blijft (o.a. Oranjestraat en Grotestraat-Zuid) wordt dit ingepast tussen de plantvakken.
Op de Boddenstraat wordt het maaiveldparkeren geoptimaliseerd in combinatie met waterberging. 7. Robuuste en tijdloze materialen We kiezen voor de herinrichting voor tijdloze en robuuste materialen zoals gebakken klinkers en natuurstenen banden. 84 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Oranjestraat - huidig De huidige Oranjestraat oogt qua inrichting rommelig, maar qua winkelaanbod functioneert de straat goed. Door het maaiveldparkeren voor de deur en veelal winkels die er lang zitten bedient de Oranjestraat deels een ander publiek dan de Grotestraat Noord. De straat oogt echter sleets en is onoverzichtelijk en zelfs onveilig door opstaande randen en verschillende toegepaste materialen. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 85 Oranjestraat - visie De Oranjestraat wordt hoogwaardig heringericht. Nieuwe plantvakken zorgen voor vergroening, waarbij klimaatbestendige bomen worden geplant. Maaiveldparkeren wordt ingepast tussen de plantvakken, net als functionele elementen zoals ondergrondse vuilcontainers, plekken voor laden en lossen en fietsnietjes. Het profiel van de Oranjestraat wordt minimaal aangepast met een bredere stoep en een gedeelde rijbaan voor fietsers en auto's, bestraat met gebakken materiaal.
86 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Het Baken - huidig De straat vormt een belangrijke éntree naar de stad met het voormalig Stadshuis, het politiebureau en de bibliotheek op de as. Het huidige profiel is breed en grauw, met de auto dominant. De (loop)route naar de bibliotheek is hierdoor niet aantrekkelijk. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 87 Het Baken - visie Het nieuwe profiel biedt ruimte aan meer fietsers, voetgangers en verdiept liggende groenvakken waarin het overtollige regenwater opgevangen kan worden. De rijbaan wordt versmald en het (private) maaiveldparkeren voor het Stadhuis blijft. De straat wordt heringericht met gebakken materiaal. 88 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Grotestraat Zuid - huidig De Grotestraat Zuid is onderdeel van de transformatie gebieden, met een nadruk op wonen en waar mogelijk werken. De straat herbergt nu autoverkeer en fietsverkeer. Het groene terrein aan de Bornebroeksestraat oogt sleets en is momenteel vooral in gebruik als hondenuitlaatplek. De komende jaren zal hier worden verdicht met woningbouw.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 89 Grotestraat Zuid - visie De Grotestraat Zuid transformeert de komende jaren naar een aantrekkelijk stedelijk woongebied. Dit segment van de Grotestraat blijft een route voor autoverkeer. Het profiel van de straat voorziet in de inpassing van royalere plantvakken en het inpassen van maaiveldparkeren. De materialisering past bij de binnenstad. 90 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Waterberging De Boddenstraat is een groen plantsoen met in de huidige situatie een sportplek, parkeerplekken en een hondenuitlaatstrook. Dit is tevens het laagst gelegen deel van de binnenstad: het regenwater stroomt hier naartoe. Er ligt een kans om naast het oplossen van de waterbergingsopgave ook het maaiveldparkeren te optimaliseren. Andere delen van de binnenstad kunnen zo worden vrijgespeeld van maaiveldparkeren, zoals de Doelenstraat en in de toekomst de Willemsgang. Voorbeelduitwerking Het zuidelijk deel van de Boddenstraat wordt de hoofdroute, het noordelijk deel éénrichtingsverkeer. Het plantsoen krijgt een waterbergende functie met ruimte voor informeel spel. Parkeerplaatsen worden voorzien van waterpasserende bestrating. Bestaande bomen en hagen blijven behouden en geïntegreerd in het nieuwe ontwerp. 4.
Visie Sleutelplek: Boddenstraat Vijf gouden regels: 1) De Boddenstraat wordt ingezet voor waterberging door een wadi 2) De bestaande bomen (platanen) blijven behouden 3) Het parkeren wordt compact ingericht en geoptimaliseerd. 4) Het parkeerterrein wordt ingericht met waterdoorlatende bestrating 5) Het zuidelijk deel wordt ingericht volgens de principes van de aanloopstraten. 6) Het noordelijk deel krijgt een smaller profiel zonder langsparkeerplekken. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 91
92 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 4. Visie Pleinen De zeven top-pleinen van Almelo De pleinen in Almelo zijn meer dan open ruimtes. Het zijn levendige ontmoetingsplaatsen en cruciale knooppunten binnen de stad. Ze verbinden historie met hedendaags gebruik en vormen knooppunten waar ontmoeten, verblijven en beleven samenkomen. In de Vorb spelen de pleinen een belangrijke rol: in en rondom het centrum liggen zeven pleinen, met ieder een eigen sfeer, functie en betekenis voor de stad. In deze visie op de pleinen worden de onderlinge verschillen benadrukt en versterkt. De zeven pleinen functioneren daardoor complementair aan elkaar; van rustig en groen tot stedelijk en vol reuring. Het uitgangspunt daarbij is dat ze allemaal onderdeel zijn van een zelfde familie aan stedelijke ruimtes, qua materialen en 'stoffering'. Onderling verschil kan er zijn maar de pleinen vragen om een tijdloos ontwerp met hoogwaardige materialen, wars van modieuze toevoegingen. Alleen zo kan de (broodnodige!) eenheid van het centrum gewaarborgd blijven. De pleinen bieden ruimte voor het organiseren van verschillende evenementen; van de wekelijkse markt op het Marktplein tot aan de kermis, van culturele evenementen, muziek en kleinschalige podia. Het is van groot belang dat er ruimte blijft voor evenementen, die bezoekers aantrekken en goed zijn voor de ondernemers en bewoners van Almelo.
Samen met de Grotestraat, de stegen en de straten vormen deze pleinen een indrukwekkende 'ruimtereeks'. Ze zijn het kloppende hart van de stad – elk met een eigen identiteit, maar samen onmisbaar voor de leefbaarheid, aantrekkingskracht en toekomst van Almelo.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 93 Inrichtingsprincipes 1. Eenheid in verscheidenheid De pleinen maken onderdeel uit van de ruimtereeks Grotestraat-Stegen- Dwarsstraten. Ze hebben ieder een afzonderlijk karakter maar passen qua inrichting bij de binnenstad. Ze onderscheiden zich onderling door intensiteit van gebruik, oriëntatie en programmatische verschillen. De herinrichting van de verschillende pleinen benadrukt de onderling verschillende identiteiten, maar past altijd bij het palet van het grotere geheel. 2. Ruimte voor evenementen De Koornmarkt blijft beschikbaar voor (kleinschalige) evenementen. Een zorgvuldige balans tussen groen en open pleinruimte maakt het mogelijk om zowel ruimte te bieden aan grote groepen bezoekers tijdens de evenementen als verblijfskwaliteit op reguliere dagen. 3. Geen modieuze 'saus' maar een tijdloos ontwerp De pleinen worden niet 'modieus' ingericht. We stellen een terughoudend palet van materialen voor, passend bij de Grotestraat en het historische karakter van de binnenstad. 4. Voorkomen van 'ruis' De heringerichte pleinen bevatten geen 'schreeuwerige', felgekleurde elementen. Voor kunstobjecten wordt een passende plek gezocht. 5. Waterelement op de Koornmarkt De Koornmarkt is geschikt voor een waterelement. Dit kan een waterobject, fontein of speelaanleiding met water zijn.
Het object vraagt om maatwerk (géén standaard objecten) en een nauwe afstemming met erfgoed en archeologie. 6. Zichtbare monumenten De herinrichting van de pleinruimtes houdt rekening met goede zichtlijnen op de monumentale gevels. Aan de monumentale gevels worden geen uitbouwen of aanbouwen bevestigd. Bij de Koornmarkt en Amaliaplein kan daar - mits passend binnen de terrassenvisie - gemotiveerd vanaf worden geweken. 7. Clustering en inpassing van terrassen Verschillende pleinen bevatten clusters van horeca en terrassen. Voor een goede inpassing: zie terrassenvisie (H7). 8. Geen fietsers op de Koornmarkt De Koornmarkt wordt vrijgespeeld van fietsend verkeer. Dit kan alleen door Marktplein en Waagplein aan te passen. 9. Groen waar mogelijk De herinrichting van de pleinen vraagt om een goede balans tussen groen en 'programmeerbare ruimte'. Daarbij is het uitgangspunt dat de pleinen worden vergroend waar mogelijk én passend met het type programma en uitstraling. 10. Optimaal verbonden De pleinen worden weer goed ruimtelijk verknoopt met de omringende stegen, dwarsstraten en aanloopstraten. Ze vormen qua uitstraling duidelijk één geheel en vormen samen de binnenstad. 11. Robuuste materialen We kiezen voor de herinrichting voor tijdloze en robuuste materialen zoals gebakken klinkers en natuurstenen banden.
Verbijzonderingen zijn mogelijk mits hoogwaardig en passend bij het grotere geheel. 94 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Koornmarkt De Koornmarkt is één van de oudste pleinen van Almelo en heeft een rijke geschiedenis als marktplaats en werd gebruikt voor rechtspraak. Het plein vormt een cruciaal knooppunt op de oost-west én noord-zuid gerichte routes door de binnenstad. Dit vraagt om een betere verknoping met de aangrenzende ruimtes, maar ook om een herinrichting die rekening houdt met deze spilfunctie. Het huidige plein is weinig uitgesproken. De bloklindes ontnemen het zicht op de facades. Het meest kenmerkende pand van de binnenstad (het Wetshuis) ligt verscholen achter een overdimensionaal winterterras. De vernieuwde Koornmarkt wordt groen heringericht en viert de geschiedenis, bijvoorbeeld door een speel- of waterelement in te passen dat refereert aan de oude molens en de molenstreng. Het plein blijft geschikt voor (kleinschalige) evenementen. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 95 Amaliaplein Het Amaliaplein is een belangrijk onderdeel van het hedendaagse stadsleven. Het plein is met name in de avonduren een bruisende plek, met uitgaansgelegenheden en ruimte voor ontspanning. Het plein draagt bij aan het jonge, dynamische karakter van Almelo. Het plein maakt vanzelfsprekend deel uit van de historische binnenstad.
Ook met de herinrichting blijft het Amaliaplein het levendige uitgaanshart van de stad, met ruimte voor terrassen in zomer en winter. Door zorgvuldige inrichting blijven zicht- en looplijnen vrij en worden versterkt. Het plein sluit qua materiaalgebruik aan op de herinrichting van de Grotestraat. 96 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Grote Kerkplein Het Kerkplein vouwt zich rondom de prominente Grote Kerk, die het stadssilhouet bepaald. Het is een rond en open plein, omringd door lage bebouwing. Het plein ademt de sfeer van weleer, wat wordt onderstreept door de historische klinkerverharding. De Grote Kerk grenst aan het historische landgoed ‘Huize Almelo’. Ten zuiden van het Kerkplein ligt Het Kolkje – een waterrijke, groene oase die een mooi contrast vormt met de stedelijke omgeving. In de toekomst kan het Kerkplein (veel) groener worden ingericht, uiteraard met eerbied voor de rijke geschiedenis en statige uitstraling. Met de recente bredere programmering van de Grote Kerk (niet alleen religieus, maar ook congres, cultuur en huiskamer van de stad), zal ook het gebruik zal ook het gebruik van het Kerkplein veranderen. Het zou mooi zijn als er weer terrassen rondom het plein komen, terwijl het zijn rustige uitstraling behoudt en groener wordt.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 97 Basiliekplein Aan de Oranjestraat staat de Sint Georgiusbasiliek, een Rijksmonument dat naast de Grote Kerk een beeldbepalend element is in het stedelijk silhouet. In de huidige situatie is de voorruimte van de Basiliek weliswaar een pleinruimte, maar deze is niet geactiveerd en onvoldoende verbonden met routes door de stad. Ook het parkeerterrein aan de westzijde van de Basiliek heeft de potentie een bijzondere plek te worden. Het plein voor de Basiliek doet in de toekomst mee als 'kop van de Oranjestraat'. Er is ruimte voor kleinschalige horeca en we bevelen aan om te onderzoeken of en hoe de achterliggende parkeerplaats weer een stadstuin, speelplek of pocketpark kan worden. Ook de Willemsgang kan getransformeerd worden tot pocketpark met speelplek. Een heringericht Basiliekplein kan samen met deze twee ruimten een enorme impuls vormen voor dit deel van de stad.
98 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Marktplein Het Marktplein is recent heringericht. Vanaf het station loopt de route via Stadskade en vervolgens via het Marktplein naar de binnenstad. Het is de grootste open ruimte van de binnenstad en huisvest de markt (donderdag en zaterdag). Bovendien fungeert het Marktplein als podium voor grote evenementen, waarmee het een trekpleister is voor zowel bewoners als bezoekers van buiten de stad. Het plein is voetgangersvriendelijk, met een heldere, open inrichting die het winkelaanbod en de horeca versterkt. Het Marktplein blijft zoals het is, met één cruciale aanpassing: de nieuwe fietsroute via de Hagengracht moet via het Marktplein lopen. Dit vraagt om een secure inpassing. De meest optimale ligging van het fietspad is aan de oostzijde, in een elegante slinger. Hoe het fietspad wordt ingepast (verdiept of op hetzelfde niveau als het plein) vraagt nadere uitwerking.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 99 Waagplein Het Waagplein is niet lang geleden heringericht en heeft zich ontwikkeld tot een centrale plek voor ontmoeting, ontspanning en activiteit. Met nieuwe bestrating, comfortabele zitplekken en groen is het plein een aantrekkelijke openbare ruimte. Het is een plek waar bewoners en bezoekers samenkomen voor markten, evenementen of een terrasje in de zon. Het Waagplein draagt daarmee zichtbaar bij aan de levendigheid van het centrum. De relatie met de Almelose Aa kan worden verbeterd door de oevers van de Aa verder te activeren. Het Waagplein zal een minimale aanpassing ondergaan. De nieuwe fietsroute via de Hagengracht en het Marktplein moet via het Waagplein lopen. Dit vraagt om een secure inpassing aan de westzijde richting de Marktstraat. Deze inpassing vraagt om nadere uitwerking. 100 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 101 Koornmarkt De Koornmarkt wordt het nieuwe 'hart' van de binnenstad. Het plein ligt centraal op de as van de Hartlijn (Grotestraat) en vormt daarmee een cruciale stedelijke open ruimte op zowel de oost-west verbinding via het Waagplein, de Galerij en Het Kolkje als op de noord-zuidas over de Grotestraat. Winkelend publiek komt, vanuit welke richting de stad ook wordt benaderd, uit op de Koornmarkt. Het publiek treft een levendig stadsplein aan. Ouders kunnen op een terras zitten en hun kind op het plein laten spelen. Er is geen fietsverkeer op het plein. Er blijft ruimte voor (kleinschalige) evenementen, zoals een podium, optredens, kunstevenementen of een bijeenkomst. Er is ruimte voor een podium. Uitgangspunt daarbij is dat indien nodig de eilandterrassen tijdelijk opgeruimd worden. De herinrichting gaat uit van een centraal hart van bijzondere verharding (ter plaatse van het waterelement) en halfverharding (ter plaatse van de eilandterrassen). Er is ruimte voor nieuwe, markante toekomst-bomen, die de belangrijkste zichtlijnen over het plein ondersteunen en tegelijk plekken markeren. Ze bieden schaduw en rust. Het plein biedt ruimte aan een bijzonder waterelement, dat verwijst naar de rijke geschiedenis van de plek (erfgoed en archeologie).
Een waterobject in de vorm van een bespeelbaar object biedt reuring op zomerse dagen. Het plein biedt volop ruimte aan terrassen. Die worden in de nieuwe situatie beter ingepast op en aan het plein. Het uitgangspunt daarbij is dat de Caret-up Zoom-in voorbeelduitwerking inpassing tijdelijk evenement Beachvolleybal of podium op de Koornmarkt Zoom-in voorbeelduitwerking herinrichting van de Koornmarkt Zeven gouden regels : 1) De zichtlijnen en looplijnen worden versterkt 2) Het plein blijft in gebruik voor (kleinschalige) evenementen 3) Heldere zonering voor terrassen (zie ook: terrassenvisie) 4) Nieuwe toekomstbomen markeren plekken op het plein 5) Een waterelement / speelobject activeert het hart van het plein als referentie naar archeologie en erfgoed 6) We maken historische parels weer zichtbaar 7) We activeren en versterken route naar Molenstreng historische gevels van de monumentale panden zichtbaar blijven; ze spelen een cruciale rol in de oriëntatie door de stad, en de identeit van het plein. Zie voor de uitgangspunten voor de terrassen Hoofdstuk 7. De uitstraling en materialisering van het plein is tijdloos. Het materiaalgebruik sluit aan op het palet van de Grotestraat. De inrichting is wars van modieuze materialen, fel kleurgebruik of te veel objecten. Het plein oogt rustig, levendig en heeft alure die de tand des tijds kan doorstaan.
De straten die uitkomen op de Koornmarkt (Molenstreng, Grotestraat, Galerij, Het Kolkje en Gravenallee) zijn volgens dezelfde principes ingericht. Het plein vertakt tot aan deze ruimtes. 4. Visie Sleutelplek: Koornmarkt
102 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO De Koornmarkt wordt een prachtig groen plein, met goed ingepaste terrassen en ruimte voor een fontein of (water)speelplek. Nieuwe bomen bieden schaduw en beschutte plekken. De zichtrelatie met de Molenstreng wordt hersteld. Visualisatie Koornmarkt BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 103
104 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 105 Amaliaplein Het Amaliaplein blijft het bruisende uitgaanshart van de stad; er is volop ruimte voor terrassen in de zomer én in de winter. De terrassen worden goed ingepast zodat de loop- en zichtlijnen naar de bioscoop en de Krikkenstraat worden vrijgehouden. De herinrichting schept een rustig beeld; de verharding ondersteunt de 'zonering' van de terrassen en het open hart met de te behouden bomen in het midden. Deze bomen kunnen beter worden ingepast door een beter vormgegeven boomkrans, bijvoorbeeld met een verbijzondering passend bij de plek. Zoom-in voorbeelduitwerking Amaliaplein Vier gouden regels : 1) Openhouden zichtlijnen en looplijnen 2) Heldere zonering voor terrassen (zie ook: terrassenvisie) 3) Behoud en inpassing bestaande volwassen bomen 4) Het plein hoort bij de Grotestraat (geen afwijkende bestrating) Het Amaliaplein wordt zo weer een goed ontsloten, prettig en veilig plein. De materialisering van het Amaliaplein is dezelfde als de Grotestraat, waardoor het plein als vanzelfsprekend deel uitmaakt van de historische binnenstad. De Zoom-in toont ook de herinrichting van de dwarsstraten zoals Schuttenstraat (met geveltuinen aan de westzijde) en royale plantvakken aan de oostzijde. Ook het profiel van de Hofkampstraat kan worden vergroend.
Voor de exacte inpassing en demarcatie van de terrassen zie terrassenvisie Hoofdstuk 7. 4. Visie Sleutelplek: Amaliaplein 106 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Het Amaliaplein blijft hét horecaplein van Almelo, met goed ingepaste winter- en zomerterrassen. De bestaande bomen blijven behouden. De banden van de Grotestraat geleiden beweging en markeren de zone voor de terrassen. De zichtrelatie met de Krikkenstraat wordt verbeterd. Visualisatie Amaliaplein BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 107
5 | Stedelijk systeem
110 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 5. Stedelijk systeem Fiets Caret-right Visie fietsnetwerk Huidig fietsnetwerk minimale ingrepen. Daarbij gaat de voorkeur uit naar een (iets) verdiept liggend fietspad of een duidelijk gemarkeerd fietspad in tegenstelling tot bijvoorbeeld een shared space principe. Zeker in combinatie met de markt is het van belang dat het fietsende verkeer ongehinderd en duidelijk zichtbaar over de pleinen moet kunnen gaan. Dit kan betekenen dat er gekeken moet worden naar de opstelling van de marktkramen. F35, nieuwe fietsroutes, ommeland De geplande herinrichting van de Adastraat/Holtjesstraat sluit aan op de nieuwe fietsroute. De Schuttenstraat – Hagenborgh biedt een goede verbinding voor de ommeland verbinding. Op grotere schaal takt de fietsroute aan op de zuidelijk lopende fietssnelweg F35. Er ligt tevens een kans in het beter verbinden van stad met ommeland. Een betere fietsverbinding over de provinciale weg ter hoogte van Huize Almelo en de Gravenallee zou zeer wenselijk zijn. De belangrijkste verandering voor het functioneren van de binnenstad is dat het fietsverkeer uit de Grotestraat wordt gehaald. Dit kan alleen door een goed functionerende, comfortabele alternatieve route te bieden. Hagengracht als fietsroute Daarvoor wordt de Hagengracht heringericht volgens de principes van een fietsstraat.
Hier ligt de prioriteit voor de fietser en langzaam verkeer. De recent heringerichte Grotestraat Noord zal niet worden aangepast. Fietsverkeer vanaf het noorden (Ootmarsumsestraat) blijft via de Grotestraat-Noord rijden en buigt ter hoogte van de Hagengracht af. Het zuidelijke segment van de Grotestraat blijft gehandhaafd als fietsroute. Aanpassing Marktplein en Waagplein De fietsroute loopt over het Marktplein en over het Waagplein. Dit moet secuur worden ingepast. Het betreft geen volledige herinrichting, maar kan met BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 111
112 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 113 Fietsparkeren Principes sturen hoofdfietsroute Fietsparkeren Het inpassen van nieuwe routes gaat gepaard met een verkenning naar fietsparkeren. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen maaiveldparkeren en inpandig (bewaakt of onbewaakt) fietsparkeren. Maaiveldparkeren Op alle plekken waar de nieuwe fietsroute de binnenstad kruist, of op knooppunten die leiden naar de binnenstad, worden clusters voor maaiveldparkeren voorgesteld in de vorm van fietsnietjes of gemarkeerde fietsparkeervakken. De hele binnenstad is daarmee in een straal van 100m vanaf een cluster te bereiken. Tijdelijk maaiveldparkeren Bewaakt maaiveldparkeren is ook mogelijk, bijvoorbeeld tijdens marktdagen(venstertijden) of evenementen in de avonduren. Pilot fietsparkeren Er loopt momenteel een pilot fietsparkeren voor de duur van twee jaar op diverse locaties in de binnenstad. Deze pilot voorziet onder meer in een tijdelijke fietsparkeergarage met toezicht. Bij de beoordeling wordt eveneens gekeken naar de mogelijkheden voor permanente inpandige fietsenstallingen in het kernwinkelgebied. De toegankelijkheid van dergelijke voorzieningen en de vindbaarheid vanuit de openbare ruimte zijn bepalend voor het effect op het wildparkeren van de fiets.
Inpandig parkeren - uitgangspunten Naast dat het fietsparkeren op maaiveld mogelijk blijft, is er ook de wens en noodzaak om waar mogelijk het fietsparkeren inpandig te faciliteren. Om dit te laten slagen, is het van belang om deze plekken te faciliteren langs de nieuwe fietsroute. De inpandige pekken moeten obstakelvrij, vindbaar en aantrekkelijk zijn. Daglicht helpt. Verbeteren Inpandig bestaand Om het bestaande fietsparkeren in de kelder van Hagenborgh te verbeteren moet deze plek transformeren van een achterkant naar een voorkant. Dit kan door vergroening, het verbeteren van verlichting en wayfinding en door het inpassen van nieuw programma. Zoekgebied inpandig nieuw In de Vorb zijn enkele zoekgebieden voor inpandig fietsparkeren aangeduid. Ze zijn gesitueerd op een de belangrijke fietsstroom naar de binnenstad (vanaf het westen): - Schouwburgplein op overgang naar de Koornmarkt; - Herontwikkeling Stadskade kansrijk in relatie tot toekomstig cultureel programma (avond bezetting) - Onderzoeken of de Galerij ondergronds fietsparkeren kan herbergen; - Zoekgebied ter hoogte van de Passage. 114 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 5. Stedelijk systeem Voetganger Caret-right Visie voetgangersnetwerk Huidig voetgangersnetwerk De binnenstad is al zeer voetgangersvriendelijk. Dit wordt verder versterkt met het omleiden van het fietsverkeer via de Hagengracht.
De compacte kern richt zich daarmee uitdrukkelijk op de voetganger middels het STOMP principe. Door het vertragen van beweging en het aantrekkelijk maken van routes en verblijfsplekken wordt de verblijfsduur verlengd. We maken de routes vanaf de parkeergarages naar de binnenstad aantrekkelijker, door hoogwaardige inrichting, vergroening en wayfinding. We zetten vol in op (verblijfs)kwaliteit voor de wandelende bezoekers en gebruikers van de stad. De oost-west verbindingen (zoals langs de Galerij - Koornmarkt) en de stegen worden versterkt en zichtbaar gemaakt. De herinrichting van de routes is hoogwaardig, met gebakken klinkers en een duidelijke profilering, passend bij de typologie van de straat. De vindbaarheid en de kwaliteit van de stegen als belangrijke doorsteekroutes wordt verbeterd door verlichting en beplanting. Ook in de aanloopstraten en toegangswegen wordt het materiaal van de binnenstad doorgetrokken. De 'Almelose Stoep' is een flexibel in te vullen ruimte (geveltuin, uitstalling, terras) die consequent wordt ingezet in de binnenstad. Op ooghoogte wordt de stad zo aantrekkelijker voor voetgangers. De aanloopstraat hebben gelijkvloerse oversteken. Een nieuwe informele route langs Het Kolkje biedt fijne plekken aan het water. In de toekomst kan deze route het 'Rondje Gravenallee' compleet maken.
Ook de routes langs de Aa worden aantrekkelijker met nieuwe verblijfsplekken, zoals aan de Werfstraat. De verbinding vanaf de Wierdensestraat is goed en wordt beter, en de route Boddenstraat-Stadskade wordt ook verbeterd. De looproute vanaf het station via Stadskade valt weliswaar buiten het Vorb gebied, maar vormt een hoofdroute en heeft bij de verdere uitwerking aandacht nodig. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 115
116 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Route Koornmarkt - Het Kolkje - Huize Almelo Het goed verknopen van de route tussen de Koornmarkt, Het Kolkje en het rondje 'Gravenallee' wordt versterkt. Door Het Kolkje te activeren en aantrekkelijker te maken wordt het een bestemming; door de routes en bestemmingen beter aan te geven ('wayfinding') en bijvoorbeeld te koppelen aan de erfgoedroute, wordt de route beter vindbaar. Ook worden er al decennialang stadswandelingen georganiseerd vanaf het Wevershuisje (Kerkengang). Tot slot is de ruimtelijke inrichting van de Koornmarkt tot aan het Kolkje van belang. Ook het 'tussenstuk' wordt vergroend en door de nieuwe wandelroute langs de oever wordt ook de verbinding met de Gravenallee versterkt.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 117 Route langs de Aa De oevers van de Aa zijn een verborgen parel. Op enkele plekken zijn de oevers al toegankelijk, maar veel plekken zijn nog niet goed ontsloten of niet aantrekkelijk. In de toekomst kan er weer een continu verbonden route langs de oevers van de Almelose Aa ontstaan. Dit vraagt om keuzes met betrekking tot bijvoorbeeld (maaiveld)parkeren, maar ook het gesprek met private eigenaren kan leiden tot een andere inrichting. Daarbij is het van belang dat de oevers van de Aa 'van kleur verschieten'. Van heel groen en lommerrijk aan de westkant tot stedelijk en bruisend in het hart van de binnenstad. Richting het Doepark en meer naar het oosten wordt de Aa weer een rustige groen-blauwe ader. De binnenstad bevat een aantal mooie wandelroutes, zoals de Kunstroute, de Architectuurroute, de Erfgoedroute en de Historische Wandelroute. Zij maken inmiddels ook onderdeel uit van het Wandelnetwerk Twente. In de toekomst zou daar de wandelroute langs de Almelose Aa aan kunnen worden toegevoegd. 118 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 5. Stedelijk systeem Auto Caret-right Visie gemotoriseerd verkeer netwerk Huidig gemotoriseerd verkeer netwerk De binnenstad van Almelo is al grotendeels autoluw. Een deel van de verkeersdruk komt van zoekverkeer naar maaiveldparkeren en de aanwezigheid van onnodige 'loops' en doorsteken.
Door strategisch te 'knippen' worden de routes naar de parkeergarages versterkt. Hagengracht fietsstraat De Hagengracht wordt getransformeerd naar het fietsstraat principe, waarbij op de Willemsgang afslaand verkeer naar links wordt ontmoedigd. Doorgaand verkeer via de Oranjestraat- Boddenstraaat wordt dominant. Het noordelijke segment van de Hagengracht wordt éénrichtingsverkeer. Het zuidelijke segment wordt autovrij. Grotestraat Noord autovrij Door de recente herinrichting is autoverkeer in de Grotestraat-noord gefaciliteerd (gecombineerd met fiets/ voetganger). Auto’s zijn niet meer welkom in dit stuk van de Grotestraat, de parkeerplaatsen worden opgeheven. Molenstraat en Doelenstraat We scheppen ruimte voor voetgangers en vergroening door de Doelenstraat en de Molenstraat beiden éénrichtings verkeer te maken. In de Doelenstraat gaat het maaiveldparkeren er uit. Zo versterken we het programmatische profiel (ambachten en dwaalmilieu) en de identiteit. Hagenborgh als afvang Hagenborgh blijft een belangrijke toegangsweg tot de stad. Verkeer wordt afgevangen door de parkeergarages in Hagenborgh. Het zuidelijke deel hagenborgh kan daardoor autoluw worden ingericht, en is alleen voor bestemmingsverkeer. Dit deel wordt enkel voor vergunninghouders. Het is een wens om private parkeerplaatsen eruit te halen. Dan kan ook dit stuk volledig autovrij worden.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 119
120 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 121 Visie maatwerk parkeren Grotestraat Zuid Op de Grotestraat Zuid, tussen de Hofkampstraat en de Bavinkstraat, zijn de venstertijden nu heel ruim. We maken een 'knip' zodat dit geen doorgaande route meer is. Het tweede zuidelijke segment van de Grotestraat wordt daarmee autovrij. Daarmee is de Hartlijn geheel autovrij. Het meest zuidelijke deel tussen de Hofkampstraat en Bornsestraat blijft een eenrichtingsverkeer toegangsweg. Waagstraat en -plein autovrij Verkeer dat nu over de Waagstraat rijdt gaat er uit. Verkeer over de Wierdensestraat kan tot het busstation en de parkeergarage van het hotel rijden. Knip op de Schuttenstraat In de huidige situatie kunnen auto's via de Marktstraat - Schuttenstraat en Prinsenstraat rijden. Door een knip te leggen op de Schuttenstraat wordt deze 'loop' eruit gehaald. Dit biedt kansen voor het activeren van de oever van de Aa. Maaiveldparkeren auto Het hoofddoel van het reduceren maaiveldparkeren is het toevoegen/ aanwenden van kwaliteit (groen, waterberging, minder blik). Ruimtelijke kwaliteit waordt daarmee een prioriteit. Daarvoor is een actualisatie van het parkeerbeleid noodzakelijk. Het tweede doel is het reduceren van maaiveldparkeren omwille van het 'zoekverkeer'. Met name tijdens marktdagen zoeken veel bezoekers naar een plekje dichtbij.
Dit wordt ontmoedigd; bezoekersparkeren vindt in de toekomst niet meer op straat plaats maar in de daarvoor bestemde parkeergarages. Het maaiveldparkeren wordt waar mogelijk teruggedrongen door te optimaliseren waar mogelijk (o.a. Boddenstraat) en gefaseerd af te bouwen waar nodig (o.a. Doelenstraat). Het maaiveldparkeren betreft grotendeels parkeren op publiek terrein, maaar er zijn ook enkele private parkeerterreinen. In overleg met de eigenaren kan gekeken worden of deze plekken kunnen worden getransformeerd naar iet s anders, zoals een terras (Kolkje), plek aan het water (parkeerterrein Kerk) of groen binnenhof (parkeerterrein hof bij Schuttenstraat/ Prinsenstraat). Taxi standplaatsen De taxi standplaatsen worden verplaatst naar de oostzijde van Hagenborgh, tegenover het Doepark. Hier is plek voor twee plekken. De taxi plaatsen ter hoogte van het Amaliaplein komen daarmee te vervallen. Logistiek en elektrische laadpunten Naast het laden van elektrische (deel) auto’s moet er ook aandacht zijn voor voorzieningen voor het logistiek laden rondom het centrum. Dit vraagt om nadere uitwerking en beleid. 122 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 5. Stedelijk systeem Expeditie Almelo kent al een eenduidig systeem voor expeditie. Op structuurniveau wordt weinig gewijzigd in de huidige routes. De grootste structuurwijziging betreft het gebied rondom Stadsbaken.
Dit moet goed worden afgestemd met de herontwikkeling van het stadsblok. Het huidige expeditie verkeer loopt via Stadskade (tussen kanaal en stadsblok). Deze route komt te vervallen. De route loopt via Marktplein, richting Hagengracht, langs P9 Stadsbaken richting Het Baken. Er moet rekening worden gehouden met tegemoetkomend autoverkeer dat in de bocht bij de Hagengracht verplicht rechtsaf moet. Voor expeditie gaat de route Hagengracht - noord er uit. Bij de herinrichting van de Hagengracht moet rekening worden gehouden met de noodzakelijke grote draaicirkels ter hoogte van het Stadhuisplein. Aandachtspunt: formaat bevoorrading De recente herinrichting van de Grotestraat Noord toont de kwetsbaarheid van een nieuw aangelegde straat in combinatie met zwaar expeditie verkeer. Bij de toekomstige herinrichting moet hier rekening mee gehouden worden om spoorvorming te voorkomen. Grote trucks in de Grotestraat zijn niet meer gewenst. Hier moet een alternatieve opstelplaats voor worden gezocht. De Hagengracht kan een alternatief bieden. Venstertijden gehandhaafd De bevoorrading loopt grotendeels via de Grotestraat en is gereguleerd middels venstertijden. Dit zorgt wel voor druk tegen het einde van het tijdsslot. De venstertijden blijven gehandhaafd. Caret-right Visie expeditie Huidige expeditie
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 123
124 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 5. Stedelijk systeem Groen Caret-right Visie groen netwerk Huidig groen netwerk – en kiezen voor klimaatbestendige soorten die passen binnen het lokale ecosysteem. Inheems en bron van voedsel De soortkeuze is erop gericht dat het naast een hoge esthetische waarde ook een bron van voedsel voor dieren vormt. Daarnaast wordt waar mogelijk is gewerkt met waardplanten- en bomen. Daarom is het meest wenselijk om te kiezen voor inheemse beplanting. Daar waar dit niet mogelijk is of onvoldoende is, kan dit aangevuld worden met uitheemse soorten die wel een bron van voedsel vormen voor dieren. Zo versterken we de stedelijke biodiversiteit. Ook de waterstructuur krijgt aandacht: natuurvriendelijke oevers en verzachting van kademuren zorgen voor ecologische meerwaarde én een aantrekkelijker verblijfsklimaat. Zo vergroenen en verbinden we Almelo’s binnenstad, laag voor laag. De binnenstad van Almelo vraagt om een robuust, klimaatbestendig en biodivers landschap dat aansluit op de bestaande structuren in de omgeving. De goed ontwikkelde groenstructuren van de omgeving, zoals landschapswiggen en laanbeplantingen langs het kanaal, eindigen nu nog abrupt bij de rand van de binnenstad. Door deze te versterken, aan te helen en door te zetten tot in het hart van de stad, ontstaat een samenhangend netwerk van nieuwe en bestaande elementen.
Dit netwerk past zich aan aan de typologie van de straat: van brede profielen met boomrijke lanen, tot smallere straten met slimme oplossingen zoals gevelgroen. Zeven typologieën Op structuurniveau onderscheiden we zeven groentypologieën die elk bijdragen aan de ruimtelijke identiteit en belevingskwaliteit van de binnenstad. We bouwen dit nieuwe stedelijk groen op in meerdere lagen: van bodembedekkers, heesters tot bomen BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 125 Visie groenstructuur Sort-down Huidige groenstructuur
126 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Vergroenen pleinruimtes Solitaire of groepjes bomen in kleine plantvakken of boomspiegels. Groenvakken winkelstraat Plantvakken met kleine (meerstammige) bomen, heesters en vaste planten. Kleine plantvakken Kleine plantvakken met heesters en vaste planten. Geveltuintjes Kleine plantvakken tegen gevels. Groeiplaats voor lage heesters, vaste planten en klimplanten. Toevoegen onderlaag Volwassen boomstructuren worden aangevuld met grote plantvakken met schaduwminnend sortiment van vaste planten en lage heesters. Groenvakken met waterinfiltratie Grote plantvakken met (meerstammige) bomen, heesters en vaste planten met waterinfiltratie of -buffer functie.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 127 Pocketparks Naast de nieuwe groenstructuren in de vorm van royale plantvakken, laanbeplanting en gevelgroen is er een grote kans om de 'gaten' in de binnenstad in te richten tot pocketparks. Deze kleine parken dienen meerdere doelen. Allereerst vormen ze letterlijk en figuurlijk adem- en beweegruimte binnen een stad die de komende jaren gaat verdichten. Daarnaast versterken ze het netwerk van meer lijnvormige elementen, en vormen daarbinnen een robuustere groene schakel. Ten slotte spelen pocketparks een cruciale rol in het aantrekkelijker maken van de binnenstad. Gecombineerd met een zitplek, een speelplek of een café zijn deze kleine groene oases een grote bijdrage aan de aantrekkingskracht van de binnenstad. De verspreid geplaatste bloklindes in de binnenstad vormen een belangrijk onderdeel van de vergroeningsstrategie. Waar ze de kwaliteit van een plek niet versterken of juist verzwakken, worden ze herplant in één van de pocketparks. Veel van deze ruimtes zijn nu nog privaat, en in gebruik als parkeerplek, achterkant of braakliggend. Via 'best practices' en een open dialoog streven we naar een transformatie tot publiek toegankelijke plekken.
Groen typologieën Caret-right Leibomen verplaatsen naar pocketpark 128 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Bomen Zomereik - Quercus robur Knoopkruid - Centaurea jacea Wintereik - Quercus petrea Wilde marjolein - Origanum vulgare Moerasspirea - Filipendula ulmaria Klimop - Hedera helixVeldsalie - Salvia pratensis Veldesdoorn - Acer campestre Bomen Eenstijlige meidoorn - Crataegus monogyna Gewone brunel - Prunella vulgaris Echte valeriaan - Valeriana officinalis Wilde kamperfoelie - Lonicera periclymenum Hazelaar - Corylus avellana Witte dovenetel - Lamium album Veldesdoorn - Acer campestre Kruipend zenegroen - Ajuga reptans Koninginnekruid - Eupatorium cannabinum Bosrank - Clematis vitalba Heesters Bodembedekkers Vaste planten - droge condities Vaste planten - natte condities Klimplanten BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 129 Sortiment In de binnenstad van Almelo zetten we in op een groenstructuur die ecologisch waardevol is. We kiezen bewust voor inheemse plantensoorten die van nature voorkomen in de regio Twente. Deze soorten zijn optimaal aangepast aan de lokale omstandigheden en vormen een essentiële schakel in het lokale ecosysteem. Deze soorten fungeren als waardplant voor insecten, leveren nectar voor bijen en vlinders, dragen bessen voor vogels, en bieden nestgelegenheid aan kleine dieren.
Klimaatrobuustheid is hierbij een belangrijk uitgangspunt: de beplanting moet bestand zijn tegen zowel langdurige droogte en hitte als tegen piekbuien en natte perioden. Zo bouwen we een veerkrachtig stedelijk landschap dat bestand is tegen de klimaatuitdagingen. Met het inpassen van obstakelvrije, doorlopende groenstructuren maken we de binnenstad onderdeel van het foerageergebied van kleine zoogdieren, zoals de egel en de boommarter – soorten die al in Almelo voorkomen. Ook aan het water wordt gewerkt: de oevers van de Almelose Aa worden natuurvriendelijk ingericht, met ruimte voor waterplanten, natuurlijke oevers en rustige zones. Een specifieke doelsoort is hier de weidebeekjuffer, die symbool staat voor de ecologische kwaliteit van het water en de oevers. Soorten worden waar mogelijk gecombineerd. Door bijvoorbeeld hagen aan te planten die bestaan uit meerdere soorten (Zeeuwse Haag) ontstaat hier een veel robuuster geheel, dat bovendien jaarrond structuur geeft. Pesticiden-vrij / biologisch Het inzetten op biodiversiteit is alleen zinvol als het gebruik van pesticiden wordt afgeschaft. Het toepassen van bollen en plantmateriaal dat biologisch (SKAL) gecertificeerd is cruciaal om de insectensterfte tegen te gaan. Er is een ruim aanbod aan biologisch geteelde bollen en overig plantmateriaal.
Wij adviseren om het besluit ten aanzien van het gebruik van biologisch plantmateriaal vast te leggen in formeel beleid, zoals in een biodiversiteitsplan of een groenvisie. zomer winter inheemse planten en kruiden zeeuwse haag met inheemse soorten Voorbeelden inheems sortiment gebaseerd op de plekspecifieke soorten voor Almelo in samenwerking met ecoloog Wouter van der Ham. Caret-right Toevoeging van korte Zeeuwse haag in inheemse planten- en kruidenvak geeft jaarrond structuur. Toepassing langs toegangswegen, aanloopstraten en de zoom, waar mogelijk. 130 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Variatie in groeivorm Bomen: variatie in transparantie van boomkronenBomen: verbijzondering in herfstperiode 4-5m 1.5m 1.5-2m hoogstam half-stam / beveerd meerstammig Geveltuinen: plantvak in volle grond, ruimte en geleiders voor klimplanten (niet zelf-hechtend wel winders en rankers) Onderbeplanting: variatie in hoogte en groene basis met kleuraccenten
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 131 Bomen De boomstructuur in Almelo vormt een samenhangend en herkenbaar geheel. Bomen worden strategisch geplaatst langs hoofdassen en op pleinen om visuele verbindingen te creëren tussen verschillende gebieden. Hierbij wordt zorgvuldig rekening gehouden met zichtlijnen en de beleving van bezoekers. Kleur en bloei Door verschillende soorten te combineren kan er een jaarrond aantrekkelijk beeld worden geschapen. Bomen die bloeien in het voorjaar of die juist spectaculair verkleuren in het najaar zorgen voor een afwisselend beeld gedurende het hele jaar. Vorm De boomstructuur is gevarieerd en bestaat uit hoogstam-, meerstammige en beveerde exemplaren. Deze diversiteit draagt bij aan een dynamisch en tijdloos beeld. Een belangrijk onderdeel van het ontwerp is de gelaagdheid: de bovenlaag bestaat uit grote bomen, terwijl de middenlaag uit kleinere bomen bestaat die op ooghoogte een groots vergroenend effect hebben. De hoogstam bomen worden toegepast langs de routes van de aanloopstraten en toegangswegen, en als hoofdbomen op de pleinen. De kroon is voldoende hoog zodat zichtrelaties intact blijven en worden versterkt. In de plantvakken kunnen meerstammige en beveerde bomen worden toegepast.
Deze bomen zijn lager of grilliger vertakt, en scheppen op ooghoogte een heel groen beeld, waarmee de coulissewerking en het ruimtelijk effect wordt versterkt. Onderbeplanting Een gevarieerde en aantrekkelijke onderbeplanting verhoogt de belevingswaarde en draagt bij aan de klimaatadaptiviteit en biodiversiteit. Door middel van beplanting worden openbare ruimtes verrijkt met geuren, kleuren en texturen die bezoekers aanspreken en uitnodigen om te verblijven. Strategisch geplaatste opgaande beplanting zorgt daarbij voor een gevoel van geborgenheid. Een zorgvuldige keuze van beplanting met wisselende seizoenskenmerken zorgt ervoor dat het groen het hele jaar door aantrekkelijk blijft. Deze solide basis bestaat uit een mix van diverse soorten, hoogtes en texturen. Er wordt rekening gehouden met het open houden van zichtlijnen waardoor overzicht en sociale controle behouden blijft. Daarnaast wordt deze groene basis verrijkt met kleuraccenten die voor een extra verbijzondering zorgen. Vormen en toepassingen van bomen en onderbeplanting 132 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 1ste grootte - normale kroon 1ste grootte - smalle kroon 2e grootte - normale kroon volume doorwortelbare ruimte 60 jaar volume doorwortelbare ruimte 80 - 120 jaar
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 133 2e grootte - smalle kroon 3e grootte - normale kroon 3e grootte - smalle kroon grote groenvakken met (meerstammige) bomen plantvakken met kleine (meerstammige) bomen kleine plantvakken met heesters pocketparks en pleinruimtes Groeiruimte bomen Voor gezonde, toekomstbestendige bomen is voldoende doorwortelbare ruimte essentieel. De schema’s tonen per boomgrootte de benodigde hoeveelheid groeiruimte. De minimale ambitie is een levensduur van 60 jaar, maar op beeldbepalende locaties wordt gestreefd naar 80 tot 120 jaar, wat meer doorwortelbare ruimte én kroonruimte bovengronds vraagt. Bij het bepalen van het benodigde volume moet rekening worden gehouden met de grondwaterstand: bij een grondwaterprofiel (waar wortels het grondwater kunnen bereiken) is minder volume nodig dan bij een hangwaterprofiel (waar wortels dit niet kunnen). Beide situaties zijn opgenomen in de schema’s. De schema’s zijn gebaseerd op inzichten uit het Handboek Bomen 2022 en de presentatie Bomen in Utrecht van J. Kopinga . 134 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 5. Stedelijk systeem Water Bij de herinrichting van de binnenstad van Almelo speelt water een centrale rol. Door slimme ingrepen creëren we een klimaatbestendig stedelijk systeem waarin regenwater wordt opgevangen, gebufferd en geleidelijk geïnfiltreerd in de bodem.
Plantvakken met geschikte beplanting zorgen voor waterinfiltratie en bieden tegelijkertijd ecologische en esthetische meerwaarde. De Hagengracht wordt ingericht als wadi-straat: een groene ruimte waar regenwater tijdelijk wordt opgevangen en langzaam in de bodem zakt. In de Boddenstraat passen we permeabele bestrating toe, zodat water direct de ondergrond in kan sijpelen. In dwarsstraten en stegen komen molgoten die het water afkoppelen van het riool en richting aangrenzende groenstructuren leiden. Deze systemen sluiten aan op het natuurlijke reliëf van Almelo: het regenwater wordt op een gecontroleerde manier afgevoerd over de flanken van de historische zandrug. Met deze aanpak maken we de binnenstad weerbaar tegen weersextremen, terwijl we tegelijkertijd bijdragen aan een groener en aangenamer stedelijk klimaat. Caret-right Visie watersysteem Huidig watersysteem
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 135
136 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Infiltratie en buffer plantvak De ontstaansgeschiedenis van de binnenstad bepaalt in sterke mate de waterhuishouding. Het historische lint van de Grotestraat ligt op een zandige rug, waardoor de bodem hier droger is en infiltratie mogelijk is. De flanken van de binnenstad zijn van nature natter. In de visie openbare ruimte en het type voorgestelde plantvakken is hiermee rekening gehouden. Langs de aanloopstraten en de zoom liggen de vakken iets onder straatniveau. Door verlaagde banden of openingen kan regenwater van de straat hierin stromen, waar het infiltreert of tijdelijk wordt gebufferd (afhankelijk van de bodemeigenschappen). BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 137 Molgoot voedt geveltuintjes In de smallere straatprofielen wordt een molgoot voorgesteld. Het hierin opgevangen regenwater kan ondergronds worden afgekoppeld naar de groenvakken die onderdeel zijn van het straatprofiel of naar de (eventueel door de gemeente beheerde) geveltuinen. 138 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 5. Stedelijk systeem Evenementen Ruimte voor reuring Evenementen vormen een belangrijk onderdeel van de beleving van de binnenstad en brengen levendigheid, ontmoeting en cultuur. Tegelijkertijd vormen ze een logistieke uitdaging die specifieke eisen stelt aan de inrichting van de openbare ruimte.
De kwaliteit van zowel de evenementenlocaties als de evenementen zelf kan verder worden versterkt. Daarbij kunnen evenementen beter bijdragen aan de ambities die Almelo heeft op het gebied van gezondheid, sport, kunst, cultuur en een gastvrije binnenstad. Goede evenementenvoorzieningen vragen om voldoende ruimte, heldere zichtlijnen, en basisvoorzieningen zoals stroom- en waterpunten, rioolaansluitingen, bereikbaarheid voor op- en afbouw én veilige ontruimingsroutes. Tijdens evenementen zijn ook tijdelijke maatregelen nodig, zoals afzettingen en extra fietsparkeerplekken. Elke evenementenlocatie zou een eigen, passende programmering moeten krijgen die aansluit bij de schaal, sfeer en ligging van de plek. Zo wordt de binnenstad van Almelo niet alleen functioneel ingericht voor evenementen, maar ook aantrekkelijker, gastvrijer en beter voorbereid op een veelzijdig gebruik van de openbare ruimte. Een aantal openbare ruimtes in Almelo zijn onlosmakelijk verbonden met de evenementen die er reeds plaatsvinden. Er wordt een onderscheid gemaakt in verschillende zones: Marktplein en omgeving: Op het Marktplein en het Waagplein vindt de weekmarkt plaats (donderdag en zaterdag), en de grote evenementen zoals de kermis. Deze evenementen blijven in de toekomst mogelijk.