Visie openbare ruimte binnenstad Almelo - Bijlage 1 - Visie
Tekst van het document
Visie openbare ruimte binnenstad Almelo Heerlijk Koers houden Opdrachtgever: Gemeente Almelo Datum: 16 juni 2026
Visie openbare ruimte binnenstad Almelo is een product van: Bureau B+B Kraanspoor 1 1033 SC Amsterdam www.bplusb.nl 020 6239801 Datum: 16 juni 2026 In opdracht van: Gemeente Almelo
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 3 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8 Inleiding Uitgangspunten Stedelijk weefsel Visie Stedelijk Systeem Inrichtingselementen Terrassenvisie Fasering & Uitvoeringsniveaus 4 10 24 32 108 138 167 232 1 | Inleiding
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 7 1. Inleiding Welkom Almelo zet een grote stap richting een aantrekkelijke en leefbare binnenstad. Almelo zet in op aantrekkelijk werken, leven, verblijven en wonen in de binnenstad van Almelo. De binnenstad speelt een steeds belangrijkere rol voor zowel de stad als de regio. Het versterken van de maatschappelijke meerwaarde van de binnenstad is daarmee een blijvende opgave. De openbare ruimte verbindt de bestaande stad en alle ontwikkelingen aan elkaar. De binnenstad bestaat uit vier kwartieren die ieder hun eigen kracht en karakter hebben. Deze vier kwartieren hebben de afgelopen jaren een helder profiel gekregen door de Koers die in 2019 is opgesteld. De nieuwe kaart van de binnenstad is kleiner dan de huidige binnenstad, wat dus ook betekent dat er ruimte is voor winkelgebieden in de flanken om te verkleuren naar stadse milieus voor wonen, werken, ambachten en diensten. Nu is het moment aangebroken om de uitgangspunten van de Koers te vertalen naar een Visie voor de Openbare Ruimte voor de binnenstad van Almelo. Door de kwaliteit van de openbare ruimte op te waarderen kan deze beter aansluiten bij het beoogde gebruik en de sferen van de kwartieren. In 2025/2026 heeft Bureau B+B samen met de gemeente de Visie Openbare Ruimte Binnenstad, kortweg ‘Vorb’, opgesteld.
Deze visie vormt de basis voor de gefaseerde herinrichting van de binnenstad en zal de komende 10 tot 15 jaar daarvoor de richtlijn zijn. De visie doet daarbij niet alleen uitspraken over gebruik, sfeer en materialisering van de verschillende kwartieren van de binnenstad, maar raakt ook essentiële thema’s zoals verkeer en parkeren, plinten, terrassen en klimaatadaptatie. De ambities daarvoor zijn duidelijk: meer ruimte voor voetgangers, aantrekkelijke verblijfsplekken, vergroening van de stad, betere toegankelijkheid en ruimte voor initiatieven vanuit bewoners en ondernemers. De Vorb biedt een concreet kader met ontwerpprincipes en inspiratie voor de uitvoering van projecten. Het is geen handboek met gedetailleerde oplossingen, maar een instrument dat richting en samenhang biedt. De concrete invulling blijft bij de ontwerpers van de deelprojecten, maar de hoofdlijnen zorgen voor samenhang in het grotere geheel. Zo ontstaat een binnenstad die niet alleen functioneel en mooi is, maar ook uitnodigend en duurzaam. Met deze aanpak werkt Almelo aan een binnenstad waar mensen graag verblijven, ondernemen, ontmoeten en ontspannen. Een binnenstad die meegroeit met de behoeften van de stad en haar inwoners.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 9 1. Inleiding Leeswijzer De Visie Openbare Ruimte is een zo concreet en realistisch mogelijk document dat de komende jaren een stevige basis vormt voor de ontwikkelingen in en rondom de binnenstad. De opzet van het boek is opgedeeld in vier segmenten. Hoofdstuk 2 bespreekt de uitgangspunten en ambities. De aanleiding en opgave worden beschreven. De kansen en knelpunten worden toegelicht, evenals de belangrijkste conclusies uit de analyse. Vervolgens wordt het doorlopen (participatie)proces toegelicht. Hoofdstuk 3 gaat in op 'Stedelijk Weefsel'. De demarcatie van het plangebied, het ontstaan van de stad, de geleding van de binnenstad en de hiërarchie van het huidige stedelijk weefsel wordt besproken in relatie tot de kwartieren uit de Koers uit 2019. Hoofdstuk 4 bevat de Visie. Er zijn acht principes voor de binnenstad geformuleerd. Dit hoofdstuk stelt op basis van deze principes een hiërarchie van het stedelijk weefsel voor, en bespreekt de verschillende typologieën die daar bij horen. Per typologie (straat, plein, steeg, zoom, aanloopstraat) worden de inrichtingsprincipes geillustreerd middels bestaande en nieuwe profielen. Er wordt ingezoomd op een zevental sleutelplekken in de binnenstad. Voor deze sleutelplekken zijn 'gouden regels' opgenomen. Hoofdstuk 5 bespreekt het 'Systeem'.
Om de ruimtelijke kwaliteiten en ambities uit deel drie te laten landen zijn er ingrepen op systeemniveau nodig, zoals in het mobiliteitsysteem. Een reeks systeemkaarten toont de huidige en de nieuwe situatie. Hoofdstuk 6 gaat in op de inrichtingselementen en 'stoffering' van de binnenstad. Per categorie wordt een beknopt overzicht getoond van de mogelijke toepassingen en keuzes. Hoofdstuk 7 bevat de terrassenvisie. De hierin bepaalde uitgangspunten vormen tevens basis onder de visie op de inrichting in Hoofdstuk 4 (visie) en Hoofdstuk 5 (Systeem). Hoofdstuk 7 kan als ook afzonderlijk deel van de Vorb worden gelezen, omdat het op punten (veel) concreter is. Hoofdstuk 8 besluit vervolgens met de faseringsstrategie en een globale raming per deelgebied. De Vorb moet als één geheel worden beschouwd. Het is geen typisch naslagwerk waarin per onderwerp afzonderlijk het volledige antwoord wordt getoond. Juist door de verschillende onderdelen en lagen met elkaar te verbinden, ontstaat de juiste samenhang en een sterk fundament voor de verdere ontwikkeling van de binnenstad. 2 | Uitgangspunten
binnenstad ligt met rug naar de Aa versteende profielen en maaiveld parkeren geblokkeerde zicht- en looplijnen karakter omliggende straten sluit niet aan bij binnenstad parkeren op maaiveld versnippering in materialisatie BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 13 2. Uitgangspunten Aanleiding & opgave Opgave Almelo kent een stevige basis: een historisch centrum, met monumentale panden en fijne straten, stegen, pleinen en water. De wens om Almelo als leefbare, aantrekkelijke stad te bestendigen is breed gedragen, zowel onder ondernemers als bewoners en andere gebruikers van de stad. Echter zijn er vaak meer losstaande beslissingen genomen met betrekki ng tot de inrichting van de openbare ruimte, met als gevolg een grote verscheidenheid aan gebruikte materialen, ambities en toepassingen. Dit leidt tot verlies van samenhang met een rommelig en sleets beeld tot gevolg. Het centrum kampt bovendien al jaren met leegstand van winkelpanden en het stedelijk weefsel eromheen mist samenhang. Het centrum ontbeert op deze manier een duidelijke markering en uitnodigende ontvangst. Op structuurniveau is er behoefte aan een duidelijke visie en heldere ontwerpprincipes voor de indeling en inrichting van de openbare ruimte. Een integrale Visie Openbare Ruimte biedt helderheid en sturing op de lange termijn.
Koers en transformatiegebieden De Visie Openbare Ruimte bouwt voort op eerdere visies en beleidsstukken. Met de gebiedsvisie “Koers voor de Binnenstad Almelo” uit 2019 is ingezet op een compact kernwinkelgebied, omringd door onderscheidende kwartieren en transformatiegebieden. Inmiddels zijn enkele deelprojecten uitgevoerd. Het noordelijke transformatiegebied “Het Groot Gravenkwartier” (2021) is in volle ontwikkeling. Op basis van deze transformatievisie zijn inmiddels diverse panden getransformeerd. In 2024 is de openbare ruimte van de Grotestraat Noord en het Kerkplein heringericht. De openbare ruimte moet passend zijn bij de gebiedsprofielen uit de Koers. Per thema is bekeken in hoeverre het uitgangspunt passend is bij het beoogde gebruik en sfeer van de kwartieren. Op dit moment zijn er verschillende visies in ontwikkeling die ook betrekking hebben op de binnenstad. De mobiliteitsvisie en de cultuur- en erfgoedvisie zijn in 2025 afgerond. Bij het opstellen van de Vorb is zoveel mogelijk afgestemd met de in ontwikkeling zijnde visies. Nota van Uitgangspunten De uitgangspunten voor de Vorb zijn geformuleerd aan de hand van een zestal hoofdthema's.
Deze thema's vormen de 'kapstok' voor het uitwerken van de Vorb; 1 Een historische binnenstad met herkenbare kwartieren 2 Een groenblauwe binnenstad 3 Een toegankelijke en bereikbare binnenstad 4 Een aantrekkelijke en gastvrije binnenstad 5 Een leefbare en veilige binnenstad 6 Een toekomstigbestendig ingerichte binnenstad Visie Openbare Ruimte De Visie Openbare Ruimte is de volgende stap: een visie voor de openbare ruimte, gericht op aantrekkelijk wonen, werken en verblijven in de binnenstad. De Vorb sluit aan op de bestaande Koers en speelt in op concrete opgaven zoals een nieuw waterkunstwerk, de uitstraling van de Galerij en het verbeteren van stegen en straten. Belangrijk is dat deze visie gedragen wordt en als basis dient voor toekomstige herinrichtingsontwerpen. Een kaart met fasering vormt een onderdeel van de visie, die bijdraagt aan een aantrekkelijke, herkenbare binnenstad. 14 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Kansen Almelo heeft een goede basis waar de stad echt trots op kan zijn. De historische structuur van de binnenstad is grotendeels intact, inclusief een groot aantal gemeentelijke en rijksmonumenten . Ze zijn beeldbepalend voor het stadgezicht en belangrijk voor de identiteit van de stad. De Grotestraat is de plek waar Almelo ooit begon; gelegen op een hogere zandrug breidde de stad zich in eerste instantie als een lint uit naar het noorden en het zuiden.
De 950 meter lange Grotestraat is een beeldbepalende as door het centrum. De Grotestraat en aangrenzende straten zijn grotendeels autovrij of autoluw . Daardoor zijn er weinig kruisende bewegingen van gemotoriseerd verkeer. Dit maakt het centrum van de stad zeer goed bereikbaar voor voetgangers en fietsers. Ook de parkeervoorzieningen rondom het centrum zijn grotendeels goed gepositioneerd en goed bereikbaar. Almelo heeft daarnaast een reeks onderscheidende pleinen, die allemaal een eigen maat en gebruik kennen. De aanwezigheid van Huize Almelo en de omringende landerijen zijn van enorme waarde. Niet alleen als erfgoed, maar ook qua biodiversiteit en als groene long die voor de verkoeling van de stad zorgt. De Almelose Aa en de aanwezigheid van water in het centrum kan een onderscheidend element worden. Tot slot speelt het Doepark een onderscheidende rol als groen park met speelfunctie en natuureducatie. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 15 Knelpunten De knelpunten van Almelo zijn zowel programmatisch als ruimtelijk. De leegstand maar ook het verdwijnen van culturele instellingen is een in het oog springend probleem dat ook het functioneren en aanzien van de stad bepaalt. De (nacht)horeca programmering neemt af zodat veel jongeren uitwijken naar andere steden om uit te gaan.
Dat is jammer, want binding met de stad en een breed aanbod dragen bij aan de vitaliteit van de stad! De ruimtelijke knelpunten lopen uiteen. Ondanks dat de binnenstad autoluw is, is er veel maaiveldparkeren aan de randen van het centrum. Dit vele 'blik op straat' bepaalt het straatbeeld. Daarnaast is Almelo zeer goed bereikbaar met de fiets. Er is echter een conflict met fietsers en voetgangers op de Grotestraat: met name elektrische fietsen zorgen voor overlast. In de compacte kern is dit een uitdaging, met name de Galerij wordt als oost-west doorsteek gebruikt. De inrichting van de openbare ruimte oogt in bepaalde delen verrommeld door de vele toegepaste materialen en elementen. Het ontbreekt aan eenheid in uitstraling. Dit, gecombineerd met de leegstand van winkelpanden en de vele achterkanten geeft bepaalde zones van de stad een sleetse uitstraling. Bepaalde kwaliteiten zijn tot heden onderbenut, zoals het zichtbaar maken van het vele erfgoed of het toegankelijk en beleefbaar maken van de oevers van de Almelose Aa. Ook ontbreekt het aan groene kwaliteit in de binnenstad en veilige speelplekken. De stad heeft de afgelopen jaren ingezet op sloop-nieuwbouw en verdichting. Het blijft een aandachtspunt om dit goed in te passen en de architectonische kwaliteit te waarborgen (Welstand).
16 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Lommerrijke randen Almelo heeft een groene en lommerrijke omgeving. Dat deze kwaliteit ook in de stad voelbaar is, komt onder andere door de nabijheid van Huize Almelo. Huize Almelo vormt een belangrijke 'groene long' voor de stad, en zorgt voor verkoeling in hete zomers. De binnenstad zelf is, in tegenstelling tot het lommerrijke groen aan de randen, behoorlijk stenig. De groene kwaliteiten van Almelo kunnen beter tot uitdrukking worden gebracht. Almelo heeft de ambitie de groenste stad van Twente te worden. Niet alleen is de aanwezigheid van groen bewezen positief voor de gezondheid van de mens, ook het stimuleren van de lokale biodiversiteit, het bieden van verkoeling en het verbeteren van de luchtkwaliteit speelt een belangrijke rol. Gezond groen is essentieel voor een vitale binnenstad. Erfgoed en identiteit Almelo heeft een bewogen geschiedenis en veel erfgoed. Bovendien is Almelo een echte ‘waterstad’. Veel van dit water is inmiddels uit het zicht verdwenen, of mist kwaliteit. Nog steeds is het waterijke verleden van de stad een belangrijke identiteitsdrager. Dit, gecombineerd met de grote hoeveelheid Rijks- en gemeentelijke monumenten, maakt dat de rijke geschiedenis van Almelo een zichtbaar onderdeel uitmaakt van het stadsbeeld.
Erfgoed en cultuurhistorie maken een essentieel onderdeel uit van de positionering en 'branding' van de binnenstad. Er ligt een grote kans om dit erfgoed beter leesbaar en ervaarbaar te maken. In de Vorb wordt dit dan ook uitdrukkelijk meegenomen, in de oriëntatie en 'wayfinding' en het maken van betekenisvolle plekken in de openbare ruimte.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 17 Hitte-eiland De binnenstad van Almelo zal de komende jaren in toenemende mate te maken krijgen met het ‘hitte eiland’ effect. De binnenstad is door de vele gebouwen kwetsbaar voor hittestress, omdat bakstenen gevels veel warmte vasthouden. In steeds heter wordende zomers is het van groot belang dat er voldoende schaduwrijke plekken zijn. Met name de zuidelijke delen van de stad zullen erg opwarmen. Langs het water en vooral Huize Almelo is de stad in hete zomers beduidend koeler. Dat ook de historische binnenstad te maken zal krijgen met hittestress is echter evident. Door het toevoegen van substantieel groen kan dit effect worden gedempt. Wateropgave De historische binnenstad is ontstaan op een hoger gelegen zandrug, waarop water vrij goed kan infiltreren. Het water loopt af naar de flanken. Dit levert in een paar gebieden uitdagingen op, zoals op de Hagengracht en het gebied rondom de (laag gelegen) Boddenstraat. Het opvangen en bufferen van regenwater is een belangrijk aandachtspunt voor de herinrichting van de binnenstad. Belangrijk is bovendien dat het regenwater voldoende kan infilteren bij langdurige natte periodes.
Naast het opvangen, bufferen en infiltreren van regenwater is ook het verbeteren van de waterkwaliteit van bijvoorbeeld de Almelose Aa en de gracht rondom Huize Almelo een opgave waar integraal met de herinrichting van de openbare ruimte naar gekeken moet worden.
A KOERS BINNENSTAD ALMELO NIEUWE TIJDEN BREKEN AAN DECEMBER 2018 Hier komt de titel te staan, eventueel Pagina 1 van 29 Nota van uitgangspunten Stadskade Nota van uitgangspunten t.b.v Visie openbare ruimte binnenstad (Vorb) Almelo Colofon Deze nota van uitgangspunten vormt het kader voor de op te stellen Visie openbare ruimte binnenstad Almelo. Concernprojectleider: D. Aalderink Ontwikkelmanager: T. van Heusden Coauteur: K. Miedema 22 oktober 2024 27 juli 2021 HET GROOT GRAVENKWARTIER Visie op de transformatie van de Grotestraat Noord te Almelo
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 19 2. Uitgangspunten Beleid en ontwikkelingen Huidige visies en beleid Voor het tegengaan van de afname van bezoekers, toenemende leegstand en verloederde panden en plekken in de binnenstad, is in 2019 een belangrijke stap gezet in een nieuwe ontwikkeling van de binnenstad van Almelo door het vaststellen van de “Koers voor de Binnenstad Almelo. Nieuwe tijden breken aan.” In de Koers zijn de kernwaarden 'Gastvrij', 'Contrast', 'Puur' en 'Dichtbij' nader toegelicht. Met inachtneming van deze waarden is in deze Koers eveneens gekozen voor een nieuwe kaart van de binnenstad. De binnenstad is in een aantal kwartieren onderverdeeld, namelijk de Compacte Kern, het (Groot) Gravenkwartier, de Stadskade, de Kop van Zuid en de noordelijke en zuidelijke transformatiegebieden. Deze transitie herbergt veel kansen die Almelo op verschillende plekken oppakt en realiseert. Er zal vanuit het doorgetrokken water in de binnenstad een nieuwe stedelijke omgeving ontstaan bij de Stadskade. Met het project Kanaalpark en Westerdok krijgt Almelo een impuls op het gebied van binnenstedelijke ontwikkeling en het versterken van de groen-blauwe structuren rondom de binnenstad. Daarnaast zijn er talloze plannen met betrekking tot de transformatie van winkelpanden, met de omgeving Grotestraat Noord als zwaartepunt.
Bij het opstellen van de Vorb is rekening gehouden met het tijdspad en de potentie van deze ontwikkelingen, in het bijzonder van het project Stadskade. 20 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 21 2. Uitgangspunten Proces & participatie De Vorb is tot stand gekomen door een uitgebreid consultatie- en participatietraject te organiseren. Daarbij was het doel om draagvlak te creëren, en de inwoners, bedrijven en belanghebbenden te raadplegen en informeren over de keuzes binnen de visie. De Vorb is bovendien het resultaat van een zeer nauwe samenwerking tussen Bureau B+B, de gemeentelijke projectgroep en verschillende interne en externe experts (o.a. stedenbouw, mobiliteit, water, groen). Participatie De ‘brede’ participatie vond plaats met ondernemersvereniging CAA, de horeca ondernemers, en het winkelend publiek en bewoners tijdens een ludieke bakfietstocht. Twee keer is een brede inloopavond georganiseerd. Parallel aan deze bijeenkomsten is er een klankbordgroep opgericht waarin twaalf vertegenwoordigers van verschillende belangengroepen zitting hebben genomen. Deze klankbordgroep is drie keer bijeen gekomen en heeft kritisch meegekeken met de totstandkoming van de Vorb. Daarbij waren de leidende vragen; 'Wat gaat goed', 'Wat kan beter ' en 'Wat is uw droom'. De resultaten van alle participatiemomenten zijn gedocumenteerd en op hoofdpunten verwerkt in deze Vorb. Tussentijds hebben verschillende ambtelijke afstemmingsmomenten plaatsgevonden om de koers te bepalen.
Zo is er een rondje door de stad gelopen met de raadsleden, en is de visie halverwege het proces gepresenteerd aan het College van B&W. Het informeren en raadplegen van de verschillende belanghebbenden is van grote invloed geweest op de uiteindelijke inhoud van de Vorb. De gevoeligheden, uitdagingen en kansen zijn zo goed mogelijk onderling afgewogen. Het resultaat is een visie die geen 'verrassing' mag zijn. De openbare ruimte is van ons allen; dat vraagt om keuzes en begrip voor elkaars (soms tegenstrijdige belangen). 22 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Klankbordgroep Speciaal voor de Vorb is een Klankbordgroep samengesteld (op uitnodiging). De twaalf leden hebben verschillende achtergronden, zoals erfgoed, bewoners, ondernemers, vanuit het ROC en bomenstad Almelo. De klankbordgroep is drie maal bijeen gekomen; bij de start van het project, halverwege en bij de afronding van de Vorb. De Klankbordgroep reageerde op de hoofdlijnen van het ontwerp en we bespraken de knelpunten, dilemma’s en hoofdprincipes. We toetsten de visie en bouwen aan draagvlak. De klankbordgroep had tevens tot taak om hun achterban zo ver mogelijk te informeren over het proces en de inhoud van de Vorb. CAA en de horeca ondernemers Ook met de ondernemers van Almelo (verenigd via CAA) is een bijeenkomst georganiseerd bij de aanvang van de Vorb (april 2025).
Deze bijeenkomst vond plaats in het Huis van Katoen en had tot doel om de ambities en kaders van de Vorb te bespreken. Vragen die daarbij leidend waren: 1) wat gaat goed, 2) wat gaat nog minder goed, en 3) wat is uw droom voor de stad. Met de horecaondernemers zijn in juli, augustus en september individuele gesprekken gevoerd en is er in plenair verband gesproken over de uitgangspunten, uitdagingen en ambities voor de terrassen in de Almelose binnenstad. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 23 Bakfietstocht met maquette Op 10 mei 2025 hebben we een 'bakfietstocht' georganiseerd. Met een grote 3D geprinte maquette van de binnenstad zijn we door de stad gefietst en zijn zo met winkelend publiek, (markt)ondernemers en bewoners van de binnenstad in gesprek gekomen. Daarbij waren de belangrijkste vragen: 1) wat gaat goed, 2) wat gaat nog minder goed, en 3) wat is uw droom voor de stad leidend binnen de gesprekken. Stadscafé Er is twee maal een inloopavond georganiseerd. De eerste bijeenkomst vond plaats op 24 juni 2025, toen de resultaten van de participatie grotendeels verwerkt waren én de principes voor de visie waren geformuleerd. De inloopavond was redelijk goed bezocht, waarbij er mogelijkheden waren voor vragen en antwoorden. De tweede bijeenkomst vond plaats op 23 september 2025. Daarbij is de Vorb gepresenteerd in een plenaire setting.
De relevante opmerkingen zijn meegenomen in de finale versie van de Vorb. 3 | Stedelijk weefsel
Het plangebied van de Vorb kent een duidelijke afbakening. De kaart op deze pagina toont de exacte demarcatie van het plangebied. De kwartieren zoals geformuleerd in de Koers vormen de basis van de Vorb. De Vorb is bovendien tot stand 3. Stedelijk weefsel Plangebied gekomen door de ontwikkelingen van aangrenzende projecten, zoals Kanaalzone op visieniveau en meer specifiek het project Stadskade, mee te nemen. Een aantal deelprojecten is reeds uitgevoerd, zoals de Grotestraat Noord en het Marktplein. 1200 | 19301400 | 1860 <1800 | 1860 | 1930 Nederzetting Langs de Aa & Huize | Textielstad | Uitbreidingsplan Almelo De geschiedenis van Almelo begint | De eerste op stoom gedreven | In de jaren '30 wordt het algemeen rond 900. De nederzetting ontstaat | spinmachine (1830) luidt het begin | uitbreidingsplan opgesteld. op een zandrug. | van de industriële stad in. In 1855 | Uitbreidingswijken Rosarium en De De waterrijke stad heeft een aantal | wordt het Overijsselsekanaal | Riet worden gebouwd. Ten noorden grafelijke watermolens (rond 1200). | gegraven. In 1865 wordt de spoorlijn | van het stationsgebied ontstaan de Later wordt Huize Almelo gebouwd | tussen Almelo en Salzbergen | textielfabrieken. (13e eeuw) en de Grote Kerk (1493). | aangelegd. 28 3. Stedelijk weefsel Ontstaansgeschiedenis Almelo kent een veelzijdige en bewogen | die we nu kennen. De nieuwe opgaven geschiedenis.
Almelo ligt op het laagste | voor Almelo zijn dan ook niet los te punt van Twente, waardoor het water | beschouwen van de geschiedenis. Hoe vanuit de regio vanzelf naar Almelo toe | de stad zich door de eeuwen heen heeft stroomt. De sporen van dit waterrijke | ontwikkeld werkt tot nu door in de verleden zijn nog steeds leesbaar in | ruimtelijke keuzes en kansen. het stedelijk weefsel, evenals zijn rijke geschiedenis als textielstad. De teloorgang van de industrie, WOII en de wederopbouw hebben op hun beurt grote invloed gehad op de stad 1945 | 1950 | 1990 | 2000 | 2025 1945 | 1950 | 1990 Tweede Wereldoorlog | Wederopbouw | Stadsvernieuwing Bombardementen op de stad | De Wierdensestraat wordt verbreed | In 1987 wordt de centrumring beschadigen meerdere gebouwen | en gaat door middel van een | voltooid door middel van de in de stad, waardoor er 'gaten' in | tunnel onder het spoor door. De | Burgemeester Ravenslootsingel. het stedelijk weefsel ontstaan. De | centrumring wordt deels aangelegd | De leegstaande fabrieksgebouwen neergang van de textielindustrie | ten behoeve van bereikbaarheid. | maken plaats voor de ontwikkeling begint in de tweede helft van de | Uitbreidingswijk Kerkelanden wordt | van kantoren, diensten en jaren '50. | gebouwd in 1953. | woningbouw. Het kanaal wordt weer opengegraven.
29 30 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Amaliaplein Koornmarkt Marktplein Waagplein Sint Georgiusbasiliek Kerkplein De Galerij Hagengracht Grotestraat Grotestraat Oranjestraat Grotestraat
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 31 3. Stedelijk weefsel Ruimtelijke geleding Structuur huidige binnenstad Een leesbaar geheel De middeleeuwse plattegrond van Almelo is grotendeels behouden gebleven en vormt nog steeds de basis van de huidige stedelijke structuur. Het historische stratenpatroon, met de pleinen, de Grotestraat en haar vele zijstegen en aanloopstraten is nog steeds goed leesbaar. Huize Almelo ligt in de bebouwde kom van Almelo en is een markant herkenningspunt. Het kasteel, de bouwhuizen en de orangerie zijn bewoond. Het omliggende park is daarom -op speciale gelegenheden na- niet opengesteld voor het publiek. Wel is het park goed beleefbaar en maakt het door de Gravenallee deel uit van een wandelrondje rondom de binnenstad. De Grotestraat is de centrale as van Almelo en speelt een belangrijke rol in het stedelijke leven. Het bochtige verloop, variërende straatbreedte en wisselende gebouwhoogtes zorgen voor een afwisselingsrijk straatbeeld. Gesloten straatwanden met lichte verspringingen en spleten tussen gebouwen dragen bij aan ruimtelijke diversiteit. De straat kent een mix van architectonische stromingen, kapvormen en pandbreedtes, en telt maximaal vijf bouwlagen. De Grotestraat combineert commerciële en culturele functies en vormt zo een levendig en gevarieerd onderdeel van de binnenstad.
Kwartieren van Almelo Vanuit de Koers (2019) is de binnenstad van Almelo opgedeeld in vier kwartieren met elk een eigen karakter. De Compacte Kern vormt het winkelhart, de Kop van Zuid is het bruisende uitgaansgebied, de Stadskade fungeert als 'huiskamer' met openbare voorzieningen zoals de bibliotheek, en het Gravenkwartier ademt historische sfeer. De nieuwe, compactere binnenstad laat bovendien aan de randen ruimte voor transformatiemilieus, waar winkels kunnen worden omgevormd tot woon- of werkruimtes. Door functies te concentreren, vermindert leegstand en komt ruimte vrij voor nieuw gebruik. Deze herinrichting maakt de binnenstad op den duur levendiger, veelzijdiger en toekomstbestendig. De Visie Openbare Ruimte is een verdere uitwerking van de Koers en de daarin beschreven afzonderlijke kwartieren. De Visie richt zich specifiek op de uitwerking van de openbare ruimte. 4 | Visie Dit hoofdstuk gaat in op de hiërarchie van het stedelijk weefsel, de kwaliteiten die we willen bereiken en de verschillende typologiën die daar bij horen. Voor elk type plein, straat, of steeg is een principe geschetst dat leidend is voor de toekomstige inrichting. Per typologie zijn de inrichtingsprincipes bepaald. Enkele sleutelplekken zijn uitgelicht omdat ze een bijzondere of juist typerende inrichting hebben.
Voor de sleutelplekken zijn 'Gouden Regels' opgenomen die houvast bieden voor de toekomstige herinrichting. Het plangebied van de Vorb kent een duidelijke afbakening. De binnenstad is uiteraard onderdeel van een groter netwerk van routes en verbindingen. De voorgestelde typologiëen zijn daar nauw op afgestemd. Principes voor de herinrichting binnenstad 34 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Principe 1 "De Grotestraat voor de voetganger" De Grotestraat wordt een winkelstraat voor voetgangers. Winkels blijven bereikbaar, de straat blijft toegankelijk voor mindervaliden, maar (doorgaand) fietsverkeer dat er niet hoeft te zijn krijgt een beter alternatief. Het noord-zuid gerichte fietsverkeer wordt daarom omgeleid via de Hagengracht. Deze straat wordt heringericht als hoogwaardige, comfortabele fietsverbinding. De beweging door de Grotestraat wordt daarmee vertraagd; er is volop ruimte voor vergroening en het toevoegen van kwalitatieve verblijfsplekken en terrassen. Dit versterkt de (winkel)ervaring van de 'compacte kern'. De frictie tussen fietsers en voetgangers in het centrum wordt daarmee verholpen. Principe 2 "De zeven top-pleinen van Almelo" Almelo heeft in en om het centrum zeven fantastische pleinruimtes. Deze zijn in de huidige situatie niet allemaal optimaal ingericht of goed verbonden met de compacte kern.
In de toekomst zullen al deze zeven pleinen complementair aan elkaar zijn, met volop ruimte voor een eigen identiteit en gebruik. Van rustig en groen tot bruisend en levendig, met volop ruimte voor evenementen en de markt. De zeven pleinen van Almelo verknopen met hun directe omgeving van stegen, straten en de oevers van de Aa en vormen zo samen een 'parelketting' van prettige, hoogwaardige en tijdloos ingerichte pleinruimtes. Ze zijn een essentieel onderdeel van een hoogwaardige, onderscheidende binnenstad.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 35 4. Visie Acht principes voor de binnenstad Er zijn acht principes voor de ontwikkeling van de binnenstad van Almelo. Deze principes vormen de 'kapstok' voor alle structuurvoorstelllen voor de herinrichting van de binnenstad en zijn leidend voor de toekomstige ruimtelijke keuzes. Principe 3 "Een optimaal bereikbare binnenstad" De binnenstad van Almelo is optimaal bereikbaar: de parkeergarages staan op strategische locaties rondom het centrum. Vanaf daar is de compacte kern in minder dan tien minuten lopend te bereiken. Doordat de binnenstad bovendien autoluw en deels zelfs autovrij is, kan de binnenstad van Almelo met recht een '10-minuten- stad' worden genoemd. We zetten in de Vorb vol in op een nóg betere bereikbaarheid. Aandacht gaat daarbij uit naar een zo aantrekkelijk mogelijk voetgangersgebied; het optimaliseren van de fietsroutes rond het centrum (noord-zuid), de routes van en naar de parkeergarages en het gefaseerde reduceren van maaiveldparkeren. Principe 4 "Eenheid in uitstraling" Binnenstad wordt weer een leesbaar geheel door de eenduidige, hoogwaardige inrichting. Een rode gebakken klinker vormt de basis van de herinrichting, met de typerende margestrook voor de gevels als flexibele ruimte.
De functionele inrichtingselementen zoals verlichting, zitbanken, fietsnietjes en afvalbakken worden compact en doeltreffend ingepast in de nieuwe profielen. 36 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Principe 5 "Van achterkant tot voorkant" Wie Almelo voor het eerst bezoekt zal verstelt staan van de vele 'achterkanten'. Vooral Het Kolkje springt daarbij in het oog; een belangrijke plek, namelijk het punt waar de historische binnenstad van Almelo het water rondom Huize Almelo ontmoet. Het Kolkje maakt onderdeel uit van het dwaalmilieu door het Groot Gravenkwartier met zijn karakteristieke stegen, de routes rondom de kerk en op een hoger schaalniveau het rondje rondom Huize Almelo. Kortom: een plek vol potentie! Door nieuwe routes, een fraai ingerichte oever, verbeterde zichtrelaties en opgewaardeerde stegen wordt deze verlaten achterkant een nieuwe voorkant. Een plek waar Almelo weer trots op kan zijn! Principe 6 "Verborgen parels worden geborgen parels" Almelo kent een rijke geschiedenis. In de binnenstad staan gebouwen uit verschillende tijdperiodes. Het gaat om zowel beschermde monumenten als onbeschermde, maar karakteristieke en beeldbepalende panden. Een uniek onderdeel van de stad is bovendien de aanwezigheid van Huize Almelo, een landgoed dat sinds de 13e eeuw eigendom is van de familie Van Rechteren Limpurg.
Samen met Huize Almelo kunnen de vele verborgen parels weer zichtbaar en beleefbaar worden gemaakt: ze worden geborgd in de ontwikkeling van de binnenstad. Ze spelen een sleutelrol in de orientatie door de stad én de identiteit van Almelo. Een sterk welstandsbeleid is daarbij cruciaal. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 37 Principe 7 "Groen als voorwaarde voor een vitale binnenstad" Van oudsher is Almelo sterk verbonden met het omringende landschap. Almelo is nog steeds zeer groene en lommerrijke stad, al zit het groen vooral aan de flanken. Met name Huize Almelo is een belangrijke groene long. De stad ligt tégen het landgoed aan. De binnenstad is echter stenig en warmt op in de zomer. Het toevoegen van nieuwe robuuste oost-west groenstructuren en het royaal vergroenen van de Grotestraat maken Almelo weer tot de lommerrijke stad die het ooit was; optimaal verbonden met landschap en ondergrond. De wandelroute rond Huize Almelo kan worden versterkt door deze beter te verknopen. Het vergroenen van de binnenstad is een voorwaarde voor een leefbare, aantrekkelijke en vooral koele binnenstad. Principe 8 "Almelo waterstad" De Aa stroomt dwars door de stad en verbindt de oostelijke en westelijke groene zones. Het water is belangrijk voor het stedelijk karakter en de cultuurhistorie van Almelo.
Nieuwe bebouwing richt zich echter niet vanzelfsprekend op de Aa en op veel plekken is het water onvoldoende zichtbaar. Bij de ontwikkeling van de stad wordt het water als oude én nieuwe drager ingezet. De Almelose Aa biedt veel kansen als groen-blauw waterlint, als recreatieve route en structurerend element. We maken de Aa weer een integraal onderdeel van de binnenstad; de oevers worden weer toegankelijk gemaakt en geactiveerd. We zetten in op natuurvriendelijke oevers en de beleving van het water. 38 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 39 4. Visie Structuur Naar een leesbare hiërarchie De basis van Almelo is goed. Met de juiste accentverschillen en enkele wijzigingen in het 'systeem' kan de binnenstad een samenhangend en beter leesbaar geheel worden. De acht geformuleerde principes zijn leidend voor de ruimtelijke keuzes die worden gemaakt en de in dit hoofdstuk voorgestelde nieuwe hiërarchie. Dit hoofdstuk gaat in op de verschillende typologiëen die daarbij horen. De stad kent een door de geschiedenis ontstane structuur. Deze structuur vormt de basis voor de toekomstige ingrepen. De Grotestraat vormt de 'hartlijn' door de binnenstad. Ooit begon hier de nederzetting, en dit is nog steeds leesbaar in zijn gebogen verloop en de aanwezigheid van de vele monumenten. De Hartlijn verknoopt met de 'Zoom' rondom de historische binnenstad en vervolgens een reeks verschillende stedelijke ruimtes: de pleinen, de stegen, de dwarsstraten en de zoom verknoopt op zijn beurt weer met de aanloopwegen en toegangswegen. Legenda: Pleinen Hartlijn Toegangswegen Dwarsstraten & stegen Zoom Groene zoom Aanloopwegen Voor elk van deze typologiën is een kenschets gemaakt, waarbij het huidige profiel wordt getoond op de linker pagina's en het voorgestelde profiel op de rechterpagina. Er is een zevental 'sleutelplekken' opgenomen.
Deze wijken ofwel af van het geheel vanwege hun bijzondere positie of gebruik óf ze zijn representatief voor de specifieke typologie. De sleutelplekken zijn: - Grotestraat (midden) - Hagengracht - Koornmarkt - Amaliaplein - Werfstraat (oevers van de Aa) - Het Kolkje - Boddenstraat Per typologie zijn inrichtingsprincipes beschreven die leidend zijn voor de toekomstige deelgebieden. Per sleutelplek zijn bovendien 'gouden regels' geformuleerd die de basis vormen voor een succesvolle herinrichting. 40 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 4. Visie Hartlijn Geactiveerde plekken als onderdeel van de hartlijn Informele zitranden en robuuste vergroening De transformatie van de Grotestraat De Hartlijn bestaat uit de verschillende segmenten van de Grotestraat. Het historische stratenpatroon van Almelo, met de Grotestraat en haar zijstegen, vormt samen met de voormalige grachten nog steeds de basis van de stedelijke structuur. De Grotestraat is de centrale as van de stad en valt op door haar bochtige verloop, variërende straatbreedtes en gebouwhoogtes (tot vijf lagen). Gesloten straatwanden met lichte verspringingen, spleten tussen panden, en een mix van architectuur, kapvormen en functies zorgen voor een levendig en gevarieerd straatbeeld.
De Grotestraat vormt de belangrijkste 'ader' door de binnenstad en is erop gericht het verblijf in het centrum zo aangenaam en comfortabel mogelijk te maken. De verschillende delen van de Grotestraat hebben daarbij allemaal hun eigen identiteit door de verschillen in gebruik (wonen, werken, winkelen, horeca) en uitstraling (van historisch tot hedendaags). De programmatische verschillen van de kwartieren komen hierin tot uitdrukking. De herinrichting van de Grotestraat vormt daarbij de constante factor. De straat transformeert naar een klimaatadaptieve, aantrekkelijke en groen ingerichte winkelstraat. Het 'vertragen' van beweging en het verlengen van de verblijfsduur zijn daarbij essentieel. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 41 Inrichtingsprincipes 1. Grotestraat als voetgangersgebied De Grotestaat wordt een uitdrukkelijk voetgangersgebied. De fietsers worden omgeleid via de Hagengracht. Winkels blijven bereikbaar door de fiets aan de hand te nemen. 2. Kenmerkende driedeling: middenloper met groenvakken, zijloper en Almelose Stoep Het nieuwe profiel van de Grotestaat is opgedeeld in drie zones: de middenloper van de Grotestraat is de hoofdroute en wordt verbijzonderd door hier een andere schakering gebakken materiaal toe te passen. De brede middenloper is toegankelijk voor expeditie en nood- en hulpdiensten. Onderdeel van de middenloper zijn de groenvakken.
De zijloper betreft een strook van gemiddeld 1.50-2 meter breedte die dienst doet als alternatieve looproute langs de winkels. De "Almelose Stoep" is een flexibele margestrook van minimaal 1 meter breedte. Deze strook biedt ruimte aan gevelterrassen, uitstalling voor winkels, geveltuinen of de entree van woningen. 3. Vertragen van beweging Door de nieuwe profilering ontstaat er een 'zig-zag' beweging met zichtlijnen op het erfgoed. De wijze waarop men zich door de straat beweegt wordt zo bewust 'vertraagd', met zitplekken langs de groenvakken en ruimte voor terrassen. 4. Vieren van geschiedenis De zichtlijnen op de monumentale gevels worden bewust ingezet: ze helpen met de oriëntatie door de straat heen en zetten het vele erfgoed in als identiteitsdrager. We vieren de geschiedenis - en de toekomst! 5. Royaal groen De Grotestraat wordt een groene straat: tussen meandere lijnen worden royale plantvakken en nieuwe bomen ingepast, die schaduw en fijne zitplekken scheppen. Daartussen worden terrassen ingepast. 6. Karakteristieke bomen We planten 'Karakteristieke Bomen' op strategische plekken: ze ondersteunen de zichtlijnen of markeren een bijzondere plek op de route. We zetten in op klimaatbestendige bomen en waardbomen die groot kunnen uitgroeien en zo het stadsbeeld de komende 40 tot 100 jaar gaan vormen. We zetten in op de toekomst! 7.
Zo min mogelijk 'ruis' Om de straat helder en obstakelvrij te houden komen er geen ondergrondse containers in de Grotestraat. Vuilophaal wordt opgelost door de ondergrondse containers in de achterliggende straten situeren. 8. Robuuste en tijdloze materialen We kiezen voor de herinrichting voor tijdloze en robuuste materialen zoals gebakken klinkers en natuursteen. De margestroken worden bestraat met hergebruikte ( historische) klinkers. 42 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Grotestraat - huidig In de huidige situatie is de Grotestraat een stenige straat. Er is weinig hiërachie in de bestrating en het profiel. Er zijn veel verschillende typen verharding en inrichtingselementen, waardoor de eenheid verloren gaat en het straatbeeld rommelig oogt. Het breedste deel van de Grotestraat mist definitie en programma. De bloklindes staan veelal voor historisch interessante gevels. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 43 Grotestraat - visie Groene plantvakken met zitranden vertragen de beweging, bieden schaduw en fijne zitplekken voor winkelend publiek. De geleding van de straat is drieledig: brede middenloper met groenvakken, de zijloper en de margestrook (Almelose Stoep). De bloklindes worden vervangen voor een meer diverse en gelaagde beplanting, met op strategische plekken karakteristieke bomen.
Ter hoogte van de Passage kan worden gekeken of de doorgang aantrekkelijker en sociaal veiliger kan worden gemaakt door het winkelpand (Grotestraat 75) te verwijderen. Zo wordt de doorgang breder en wordt de Passage beter verbonden met de Grotestraat. 44 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Grotestraat midden - huidig Ook tussen de Koornmarkt en het Amaliaplein is de Grotestraat een stenige straat. Door het smalle profiel voelt het rommelig en druk. Er mist hiërachie. De bomen zijn bloklindes die veelal voor de historisch interessante gevels staan. Bij rioolvervanging is behouden van huidige bomen niet mogelijk. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 45 Grotestraat midden - visie Ook het smalle deel van de Grotestraat biedt ruimte aan langerekte plantvakken, met daartussen ruimte voor terrassen. De geleding van de straat wordt ook hier gevormd door de brede middenloper met daarlangs de markante plantvakken, de zijloper en de margestrook. De bloklindes worden vervangen door nieuwe bomen en beplanting in vakken. 46 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 47 Een levendige hartlijn De Grotestraat wordt weer de levendige hoofdstraat van Almelo. Hier komen winkelen, werken, wonen en horeca samen in een straat met een rijke mix van historische charme en eigentijdse uitstraling. Elk deel van de Grotestraat heeft een eigen identiteit, passend bij de sfeer van het omliggende kwartier. Met de herinrichting transformeert de straat naar een groene, toekomstbestendige winkelstraat waarin ruimte is voor ontspanning, ontmoeting en beleving. Het noordelijke deel van de Grotestraat is in 2024/2025 heringericht. Het nieuwe profiel wijkt op elementen af, zoals de vorm van de plantvakken of de positie van de banden. Doordat de 'knip' zuidelijk van het kerkplein ligt is de overgang echter naadloos vorm te geven. Deze zoom-in toont een mogelijke herinrichting van de Grotestraat. De 'Almelose Stoep' vormt een flexibele zone langs de gevels. Daarnaast ligt de 'zijloper'. De royale middenloper bevat plantvakken en is de route voor expedities en nood- en hulpdiensten. De royale plantvakken vangen regenwater op en bieden een rustmoment op de route. Op de randen van de plantvakken kunnen mensen zitten. Tussen de plantvakken zijn 'tapijtjes' van natuursteen waar bijvoorbeeld terrassen kunnen worden ingepast. De plantvakken, grote bomen en groene eilanden brengen verkoeling en sfeer.
Karakteristieke, klimaatbestendige bomen markeren bijzondere plekken markeren. Deze blikvangers groeien uit tot iconen voor de komende generaties. De meanderende looplijn en zicht op historische gevels zorgen voor een Zoom-in deelgebied Grotestraat 4. Visie Sleutelplek Grotestraat Drie gouden regels: 1) De nieuwe profilering van Grotestraat wordt consequent doorgetrokken: een hoogwaardige middenloper - groene plantvakken ingevat in banden - zijloper en margestrook. 2) Vertragen van beweging ('zig-zag') door afwisselende plaatsing nieuwe plantvakken. Tussen de plantvakken kunnen terrassen worden ingepast. 3) De plantvakken hebben zitranden en verlaagde banden zodat de plantvakken water kunnen opvangen. De beplanting is opgebouwd uit lagen ter stimulatie van biodiversiteit (bodembedekkers, heesterlaag, bomen). natuurlijke ‘vertraagde’ beweging. De rijke historie van Almelo krijgt zo weer een hoofdrol. Met verbeterde zichtlijnen worden de monumentale panden ankerpunten op de route - de Grotestraat vertelt het verhaal van de stad. Ter hoogte van de Passage stellen we voor om te onderzoeken of de doorgang aantrekkelijker en sociaal veiliger kan worden gemaakt door de uitbouw (huidige KPN, Grotestraat 75) te verwijderen. Zo wordt de doorgang breder en wordt de Passage beter verbonden met de Grotestraat.
Note: Bij de uitwerking van de deelgebieden moet gekeken worden wat de technische mogelijkheden en uitdagingen zijn in relatie tot manueel versus machinaal bestraten (conform nieuwe Arbo '25). Dit kan tot optimalisaties in de vorm van de plantvakken of het profiel leiden. 48 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Visualisatie Grotestraat Midden BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 49 Zicht op de Grotestraat richtng de Koornmarkt. De Grotestraat wordt weer een aantrekkelijke, groene winkelstraat. De Almelose Stoep biedt ruimte voor uitstallingen of gevelterrassen. De natuurstenen banden begeleiden de beweging door de straat. De groenvakken vangen regenwater op en bieden fijne zitplekken aan winkelend publiek. Nieuwe bomen bieden schaduw. De monumentale gevels zijn weer zichtbaar. 50 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 4. Visie Zoom A-niveau inrichting Groen aangezette routes Een kraag rondom de binnenstad De 'zoom' rondom de binnenstad bestaat uit verschillende straattypologiën, met ieder een eigen identiteit en gebruik. De zoom vervult een sleutelrol binnen de herinrichting. In deze zoom wordt gedeeltelijk de nieuwe hoogwaardige fietsroute geïntegreerd, zodat de Grotestraat weer een voetgangersgebied kan worden. Het doel is een kwalitatief hoogwaardige en aantrekkelijke binnenstad. Mobiliteit/parkeren is daarin een middel waar andere keuzes voor nodig zijn.
Er wordt ruimte gemaakt voor robuuste vergroening en hoogwaardige routes. Het maaiveld parkeren zal daarom worden gereduceerd. Vanzelfsprekend gebeurt dit gefaseerd en met een goed alternatief. (Vergrote) parkeergarages kunnen hierin de oplossing kan bieden. De Hagengracht ondergaat de grootste transformatie; van een rustige straat met veel achterkanten tot een hoogwaardige fietsroute. De Hagengracht wordt een nieuwe voorkant voor de binnenstad, gericht op een klimaatadaptieve inrichting, met ruimte voor waterinfiltratie. Met aanpassingen in het Marktplein, de Corridor en het Waagplein wordt de fietser om de binnenstad geleid. De Schuttenstraat wordt een luwe oost- west verbinding en met het opwaarderen van Hagenborgh en Schouwburgplein krijgt de binnenstad een prettige, veilige en herkenbare 'kraag': de binnenstad begint hier! BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 51 Inrichtingsprincipes 1. De binnenstad begint hier De herinrichting van de Zoom sluit qua materialisering aan op het palet van de binnenstad. Zo markeert de Zoom duidelijk dat de binnenstad hier begint. 2. Deel van de Zoom-inrichten voor fietsverkeer De zoom wordt ter hoogte van de Hagengracht ingericht als hoogwaardige fietsroute. Op deze wijze wordt het noord-zuidgerichte fietsverkeer via de oostelijke flank om de binnenstad geleid. 3.
A-niveau profiel De andere delen van de Zoom worden ingericht heringericht met de fietser en voetganger als primaat en de auto te gast. Waar mogelijk heeft het nieuwe profel geen hoogteverschil tussen rijbaan en stoep om gelijkwaardigheid tussen de stromen te bevorderen. De A-niveau inrichting vraagt extra aandacht voor ruimte voor water. 4. Vergroenen en wateropvang De Zoom wordt vergroend met riante plantvakken als onderdeel van het nieuwe profiel. Nieuwe lanen en gelaagde plantvakken versterken de biodiversiteit en verkoelen de stad. De plantvakken vangen overtollig regenwater op. 5. Flexibele groenstrook profiel De groenvakken worden ingezet om daartussen functionele elementen in te passen, zoals fietsnietjes, afval containers en op enkele plekken maaiveldparkeren. Het totaalbeeld wordt daardoor eenduidiger. 6. Minder maaiveldparkeren Waar mogelijk wordt het maaiveldparkeren in de zoom gefaseerd afgebouwd. De parkeergarages liggen strategisch op of aan de zoom. De routes naar de parkeergarages worden verbeterd en ook de toegankelijkheid van de stad wordt hierdoor verbeterd. 7. Robuuste en tijdloze materialen We kiezen voor de herinrichting voor tijdloze en robuuste materialen zoals gebakken klinkers en natuurstenen banden. 52 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Hagenborgh- huidig Het huidige profiel van Hagenborgh is zeer breed met veel ruimte voor de auto.
De bestrating wijkt af van de rest van de binnenstad en vormt een eigen geheel. Hagenborgh heeft inpandige parkeergarages voor zowel bezoekers als bewoners, waardoor het verkeer al halverwege wordt afgevangen en een deel autoluw is - ondanks dat het dit niet uitstraalt. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 53 Hagenborgh - visie Het profiel van Hagenborgh wordt aangepast. De rijbaan wordt versmald en de auto is, na de inrit naar P1 en P2 van Hagenborgh, enkel nog te gast (bestemmingsverkeer / expeditie). De straat is daarmee primair voor fietsers en voetgangers. De verbinding met het Doepark wordt versterkt door het profiel groener in te richten met ruimte voor plantvakken en nieuwe bomen. De flexibele groenstrook biedt ruimte voor laden&lossen en twee taxi standplaatsen (ter vervanging van de taxi standplaats ter hoogte van het Amaliaplein). De straat is A-niveau en wordt ingericht met gebakken materiaal. 54 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Hagengracht - huidig De Hagengracht is een stenige straat met veel achterkanten. De straat is ingericht op auto's en langsparkeren. De weinige bomen hebben beperkte groeiruimte. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 55 Hagengracht - visie De Hagengracht wordt de belangrijkste noord-zuid fietsverbinding.
Het profiel wordt daarom volledig heringericht als fietsroute, waarbij de auto's alleen nog in het noordelijke deel kunnen komen. De straat wordt éénrichting voor autoverkeer (van noord naar zuid). Inrichting A-niveau verdient aandacht voor wateropvang omdat deze omgeving al gevoelig is voor wateroverlast. Hier luistert de detaillering rond de afvoer van water nauw. Het nieuwe profiel biedt daarom volop ruimte voor groen en waterinfiltratie. Verdiepte wadi's geven de straat een aantrekkelijk en groen aanzien. Door verdichting/nieuwbouw transformeren de achterkanten grotendeels naar voorkanten. 56 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Vier gouden regels: 1) De Hagengracht wordt heringericht als tweerichting fietsstraat met gebakken materiaal 2) De Hagengracht wordt weer een groen- blauwe straat. De verdiept liggende plantvakken bufferen en infiltreren regenwater. 3) Het zuidelijke deel wordt éénrichtingsverkeer voor gemotoriseerd verkeer. De route naar de parkeergarage van Stadsbaken wordt verbeterd. 4) Aan de zuidzijde liggen de plantvakken aan de westelijke straatzijde. Aan de noordelijke zijde wisselt het profiel en liggend de plantvakken aan de oostzijde. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 57 4. Visie Sleutelplek Hagengracht Een echte fietsstraat De Hagengracht wordt de hoofdroute voor fietsverkeer in noord-zuidrichting.
Fietsverkeer is twee richtingen mogelijk, gemotoriseerd enkel in één richting. Het straatprofiel wordt hierop aangepast: auto’s zijn enkel nog toegestaan in het noordelijk deel, terwijl het zuidelijke stuk alleen toegankelijk is voor expeditieverkeer (vanaf Martkplein en Stadsbaken). Ook is er een opgave voor een nieuwe hemelwaterleiding, die een aanleiding vormt om het profiel geheel aan te passen. Het gebruik en aanzien van de Hagengracht verandert: het wordt een fijne woonstraat met entrees en gevels aan de straat. De vele achterkanten transformeren naar voorkanten door reeds geplande nieuwbouw. Het nieuwe ontwerp biedt ruimte voor groen en waterinfiltratie. Verdiepte wadi’s zorgen voor een aantrekkelijk, groen straatbeeld. De groenvakken aan de zuidzijde zijn aan de westelijke kant van Zoom-in Hagengracht ter hoogte van Stadhuisplein Referentie: verdiepte plantvakken zorgen voor waterinfiltratie de straat gelegen. Noordelijk (vanaf de inrit naar het Stadhuisplein) liggen de groenvakken aan de oostzijde van de straat. Dit is bewust: de expeditie kan zo vanaf het Marktplein de draai naar het Stadhuisplein goed maken. Rainproof De uitstraling van de straat wordt veel groener. De verdiept gelegen plantvakken vangen het water op en zorgen voor een vertraagde afvoer van regenwater.
De groenstrook bevat varens, grassen en bomen die goed bestand zijn tegen tijdelijk natte omstandigheden, waarbij hun wortels tot acht uur in het water kunnen staan. Dit is voldoende om een zware bui van 60mm op te vangen. De beplanting fungeert niet alleen als waterbuffer, maar draagt ook bij aan een gezonde en gevarieerde leefomgeving voor flora en fauna. 58 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 4. Visie Dwarsstraten & stegen Groene steeg door klimplanten en geveltuintjes Groene straten door geveltuinen Bijzondere dwaalmilieus De straten en stegen van Almelo vormen een belangrijk onderdeel van het historische en stedenbouwkundige karakter van de stad. De zijstegen en achtergebieden zijn veelal smal en kennen een gebogen verloop. Ze komen uit op pleinruimten, en in de huidige situatie bovendien vaak achterkanten. Om de stegen vriendelijker te maken moet verrommeling tegen worden gegaan. Nu staan er diverse elektrakasten, overstekken van goten en andere obstakels. Hun cultuurhistorische waarde en bijdrage aan de identiteit van de binnenstad wordt versterkt door de stegen weer een integraal onderdeel te laten worden van de routes en de 'rondjes' rondom de binnenstad.
Daarbij zetten we in op het transformeren van de vele achterkanten naar nieuwe voorkanten: duidelijke bewegwijzering, verlichting, geveltuinen en maken weer aantrekkelijke routes en versterken de identiteit van de afzonderlijke stegen en straten. BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 59 Inrichtingsprincipes 1. De "Almelose Stoep" van Grotestraat wordt doorgetrokken De Almelose stoep is een beeldbepalend element in de Grotestraat. In de dwarsstraten wordt deze margrestrook doorgetrokken. De strook vormt een flexibele zone die - afhankelijk van de breedte van het profiel en de programmering - ingevuld kan worden als geveltuin, gevelterras of uitstallingsruimte. De Almelose Stoep wordt indien mogelijk heringericht met hergebruikt materiaal (historische klinkers). 2. Verspringend groenprofiel Enkele brede dwarsstraten krijgen een 'verspringend' groenprofiel. Naast plantvakken met bomen worden ook solitaire laanbomen toegepast. 3. Molgoot voor waterafvoer De molgoten liggen in het midden van de stegen (A-niveau) en straten en wateren zichtbaar over maaiveld richting de plantvakken. 4. Groene, goed verlichte stegen De stegen worden aantrekkelijke routes door geveltuinen, hangende beplanting en hangende verlichting. Erfgoed is een aanleiding voor verdere verbijzondering (bv: verwijzing naar water in Molenstreng). 5.
Galerij als botanische doorsteek De Galerij maakt deel uit van het systeem van dwarsstraten en stegen. We transformeren de Galerij tot een botanische doorsteek: met grote potten en een bijzondere loper die aansluit op de materialisering van de stad. 6. Autoluw en reduceren maaiveldparkeren De dwarsstraten zijn enkel toegankelijk voor bestemmingsverkeer, de auto is te gast. Het maaiveldparkeren wordt zo veel mogelijk afgewaardeerd. De Doelenstraat is de eerste straat waar dit kan worden toegepast. 8. Verknoping met nieuwe pocketparks De straten en stegen ontsluiten een systeem van mogelijke toekomstige pocketparks, zoals de Willemsgang. Deze pocketparks vergroenen de binnenstad aanzienlijk en voegen een aantrekkelijke kleine groene oase toe aan het stedelijk weefsel. De Willemsgang kan wellicht worden vergroend door hier een 'depot' van te maken met alle herplante bloklindes. 9. Wayfinding / branding De stegen ontsluiten historisch bijzondere plekken van de stad. Goede bewegwijzering leidt naar en van deze bestemmingen en voegt een laag toe aan de beleving van de (historie van de binnenstad). 10. Robuuste en tijdloze materialen We kiezen voor de herinrichting voor tijdloze en robuuste materialen zoals gebakken klinkers en natuursteen, net als in de Grotestraat. De banden van de Grotestraat worden onderbroken ter hoogte van de verschillende stegen, net als de plantvakken.
Zo verbeteren de zichtrelaties en oost-west routes. 60 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Doelenstraat - huidig De huidige Doelenstraat is een prettige woonstraat met een onderscheidend winkelaanbod. Dit deel van het Gravenkwartier richt zich op 'ambacht'. Het maaiveldparkeren in de Doelenstraat verstoort het zicht op de gevels en de winkels.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 61 Doelenstraat - visie De Doelenstraat wordt heringericht met (hergebruikte) gebakken klinkers, met meer ruimte voor groenvakken. De parkeerplaatsen verdwijnen. Bewoners en winkeliers worden gestimuleerd om geveltuinen aan te leggen. Note 1: In de Doelenstraat ligt een grote hoeveelheid kabels en leidingen in de grond. Dit kan een uitdaging worden bij de herinrichting en specifiek de vergroening. Geveltuinen en kleine plantvakken worden dan ook het meet kansrijk geacht in deze zone. Note 2: Op dit moment ligt er een rioolopgave voor de Doelenstraat en Molenstraat. Dit biedt de kans beide de straten klimaatadaptief inrichten. Daarvoor kan onderzocht worden of het water via de Gravenallee naar de gracht van Huize Almelo geleid kan worden. Ook de waterkwaliteit in de gracht kan daarmee worden verbeterd. Dit vraagt om medewerking en afstemming met de Graaf van Huize Almelo. 62 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Molenstreng - huidig De Molenstreng is een cruciale verbinding tussen de Koornmarkt en Het Kolkje, en tevens een plek geladen met geschiedenis. Daar is nu weinig van te merken. De vele achterkanten maken dit tot een onaantrekkelijke route.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 63 Molenstreng - visie De Molenstreng wordt een groene, aantrekkelijke woon-werk straat. De geveltuinen (in onderhoud bij de gemeente) geven de straat een prettige uitstraling. Door de straat halverwege te activeren door bijvoorbeeld een pocketpark (nu privaat terrein) wordt de Molenstreng een bestemming. De route naar Het Kolkje wordt versterkt. De straat wordt heringericht met (hergebruikt) gebakken materiaal. Note: In de Molenstreng is een (hoofd)station van nutsvoorzieningen aanwezig. Er ligt een grote hoeveelheid kabels en leidingen in de grond. Dit kan een uitdaging worden bij de herinrichting en specifiek de vergroening. Geveltuinen worden dan ook het meest kansrijk geacht in deze zone. 64 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Jan Muldersgang - huidig De Jan Muldersgang is één van de smalste stegen van Almelo. In de huidige situatie is het een stenige steeg. Zijn gebogen verloop onderbreekt de zichtlijnen. Dit kan leiden tot sociale onveiligheid.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 65 Jan Muldersgang - visie De steeg wordt heringericht met een gebakken materiaal, dat de steeg ruimtelijk verbindt met de Grotestraat en de Hagengracht. Door gevelgroen en hangende verlichting toe te passen wordt de steeg aantrekkelijker en wordt de identiteit versterkt. 66 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO De Galerij - huidig De Galerij is een onmisbare oost-west verbinding tussen het Waagplein en de Koornmarkt. De Galerij oogt echter sleets, onaantrekkelijk en wordt oneigenlijk gebruikt als doorsteek door fietsers. Dat er wordt gefietst leidt tot overlast, en clasht met winkelend publiek. De geplaatste bebording helpt niet, maar verrommelt de entree, zichtbaarheid en uitstraling van de Galerij.
BUREAU B+B VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO 67 De Galerij - visie De Galerij is de sleutelplek voor de doorsteek van oost naar west. De Galerij is in eigendom van een private partij. We stimuleren de transformatie van de Galerij tot een hedendaags icoon. De Galerij wordt een hoogwaardige 'botanische' doorsteek: grote plantenpotten met bomen en bloemen creëren een sfeer van een "orangerie". De materialisering in gebakken klinkers van Koornmarkt tot Waagplein wordt doorgezet. De loper kent een verbijzondering in de vorm van een meegestraat 'tapijtje'. De verbinding met de Koornmarkt wordt zo hersteld. RUIMTE VOOR TERRAS STRAAT LOOPT DOOR GROENE DOORGANGSROUTE Note: Dit scenario zou in een tijdelijke invulling getest kunnen worden. De plantenbakken kunnen ook geplaatst worden zonder de bestrating meteen te vervangen. Het effect van de plantenbakken op fietsers maar ook overlastgevende personen kan dan worden gemeten. 68 VISIE OPENBARE RUIMTE BINNENSTAD ALMELO Visualisatie De Galerij Grote plantenpotten met bomen en bloemen scheppen een sfeer van een Orangerie. De bestrating met gebakken klinkers wordt consequent doorgetrokken van de Koornmarkt tot aan het Waagplein. Binnen deze loper is een bijzondere accentstrook opgenomen in de vorm van een meegelegde 'tapijtstructuur'. Overdag is er ruimte voor terrasjes op de middenloper, ingebed tussen de potten en exotische planten.