18 Input uitgangspunten nieuwe investeringsagenda voor Twente.pdf

de tekorten aan personeel op. Er is onvoldoende technisch

in balans realiseren. De Twentse arbeidsmarktregio kent

bijvoorbeeld circa 80 events per jaar. Ook is de

werd gefinancierd uit de Agenda voor Twente. Het

talent beschikbaar om de ambities in de energietransitie

grofweg drie ambities. Maatwerkondersteuning aan

samenwerking geprofessionaliseerd hetgeen heeft

initiatief draagt bij aan de instroom en ontwikkeling

de strategie van de Twente Board raakt. Hoe hierop zal

waar te maken. Het Twents Fonds voor Vakmanschap is

van technisch talent. Aan het begin van de Agenda voor Financiering Werkplein (2018-2019)

landelijk een voorbeeld voor een vernieuwende aanpak om

Twente is een nieuw uitvoeringsprogramma Techniek &

mensen om- en bij te scholen op mbo-niveau. Via het fonds

Talent 2020 opgesteld, in nauwe samenwerking met de

zijn inmiddels al 1.814 scholingsvouchers toegekend en

regionale triple-helix partners. Het Techniekpact heeft

zijn bijna 4.200 loopbaangesprekken gevoerd2. Het project

A voor T

€402.500

Fast Switch richt zich via een vergelijkbare aanpak op hbo

€420.000

Onderwijs

talent. Kampus in Rijssen/Holten richt zich op opleiden

Rijk

van mbo-talent in onder andere de bouw, techniek en

“Zoek verbinding met elkaar

zorg, maar ook op het om- en bijscholen van de bestaande

om de jeugd van Twente meer

beroepsbevolking. In de zorg en procesindustrie lopen

2

Stand vanuit nieuwsbrief Twents Fonds voor Vakmanschap januari 2022

24

Overheid regionaal

perspectief te geven” Peter Breur (Symbio), Frank Konings (OPOA), Marcel Poppink (Consent)

een regiefunctie om partijen aan elkaar te koppelen om de regio breed en in samenhang te laten te zien wat de regio op technisch gebied biedt. Daarbij was Techniekpact een verbinder en initiator en met name sparringpartner voor het bedrijfsleven, die behoefte heeft aan een meer

€25.000 €192.500

integraal aanbod van programma’s en projecten op het gebied van talent.

Figuur 11 Basisfinanciering vanuit Agenda voor Twente Werkplein Twente (periode 2018 – 2019)

25

Financiering Techniekpact (2018-2020)

A voor T

€450.000

€585.000

Provincie Ondernemers/onderwijs

te organiseren. TechWise is de aanjager van versnelde

Indicatoren vastgesteld in 2018

mbo BOL en BBL onderwijsmodules. Dat gaat op

Economische structuur

Ontwikkeling

Aantal vestigingen

52.130

56.360

8,1%

technologische ontwikkelingen die zij voorzien. Samen

Aantal werkzame personen

307.000

317.000

3,3%

Oprichtingen

3.975

4.775

20,1%

Opheffingen

2.515

3.705

47,3%

met opleidingspartners resulteert dit in nieuwe onderwijs-

competenties van de toekomst. TechWise Twente werd

Figuur 12 Basisfinanciering vanuit Agenda voor Twente Techniekpact (periode 2018 – 2020)

Stand 2020

basis van de vraag van het bedrijfsleven en de

modules op maat, die aansluiten bij de gevraagde

€450.000

Stand 2017

mogelijk gemaakt door het Regionaal Investeringsfonds

Bedrijvendemografie (starters/opheffingen)

Migratie van/naar Twente Immigratie

26.841

26.962

0,5%

21.972

21.589

-1,7%

Vanuit buitenland

4.869

5.373

10,4%

Emigratie

26.101

25.120

-3,8%

mbo (RIF). In de periode van 2014-2018 heeft Techwise

gelden ontvangen vanuit dit fonds. Ook in de nieuwe periode is geld toegekend voor de verdere opschaling van Techwise en Direct2Job. De financiering van €200.000

Naast de financiering vanuit de Agenda voor Twente

vanuit de Agenda voor Twente diende als eenmalig

heeft de provincie Overijssel de afgelopen jaren het

overbruggingsgeld tussen de twee RIF periodes in.

Techniekpact ondersteund. In de uitvoering van de projecten en activiteiten heeft zowel het onderwijs als

3.4 Actielijn: Bereikbaarheid &

het bedrijfsleven, met name in kind, bijgedragen voor

vestigingsklimaat

Vanuit andere gemeenten

Naar andere gemeenten

22.277

21.327

-4,3%

Naar buitenland

3.824

3.793

-0,8%

0,65

0,68

4,6%

Woonaantrekkelijkheid Reisduur naar stedelijke concentraties In Nederland

Verbreding A1/A35, sneltrein Zwolle

In Duitsland

Versnelling Amsterdam – Berlijn

Digitale bereikbaarheid/Aandeel breedband

Geen inzicht nodig, aandeel zit al > 99%

minimaal een vergelijkbaar bedrag. De belangrijkste les

Bekendheid Twente

Geen geschikte indicator gevonden

die is geleerd, is dat het opbouwen van relaties veel tijd en

Doelstelling geformuleerd in 2018

Projecten

Agenda voor Twente

energie kost maar deze relaties snel verwateren zonder

“Het ontwikkelen van startups met internationale

aandacht. Techniekpact is daarom onderdeel geworden

potentie en (inter)nationale topbedrijven behouden

van Twente Board Development om de continuïteit van

en aantrekken. De kern is om internationale bedrijven

hetgeen is opgebouwd te waarborgen en in te zetten

bekend maken met de mogelijkheden die Twente biedt

voor Twente.

en vervolgens de geïnteresseerde bedrijven ontzorgen

Regio Deal Twente

Kennispark Twente

X

XL-Business Park

X

Creatieve broedplaatsen

X

Partners basisinfrastructuur Twente Branding, Business in Twente

en helpen hun vestiging hier te laten floreren (onderTechWise Twente, het Centrum voor innovatief Vakman-

nemerschap). Ook zet deze actielijn in op het verhogen

zschap, is een coöperatie waarin onderwijsinstellingen

van de bereikbaarheid van én binnen de regio Twente

en bedrijven nauw samenwerken om mbo+ opleidingen

en het vergroten van de bekendheid van Twente.”

26

27

1

Het hebben van voldoende talent op alle niveaus is voor bedrijven belangrijk om te kunnen groeien. Dat geldt ook voor de beschikbaarheid van kwalitatief voldoende

1

1

1

7

2

2 2 1

3

bedrijfslocaties. De Agenda voor Twente benadrukte daarnaast het belang van internationaal ondernemerschap.

5 1

1

1

8

Hier hebben het WTC Twente en Go4Export programma

1

15

2

16

vanuit Oost NL een belangrijke rol in gespeeld. De

Vanuit de basisinfrastructuur zijn twee partners

van Twente is onder specifieke doelgroepen zoals

gefinancierd, de Stichting Twente Branding en het

studenten, internationale investeerders, kenniswerkers

programma Business in Twente. Twente Branding

en toeristen.

positioneert en profileert Twente (inter)nationaal als hightech en ondernemende regio. De website Twente.com

Twente Branding realiseerde €680.000 aan private

is hiervan het meest tastbare product. In de looptijd van

cofinanciering over de periode 2018 -2020. Vanuit

de Agenda voor Twente heeft Twente Branding de website

deze ervaring kan Twente.com binnen Twente Board

Financiering Twente Branding (2018 - 2020)

Topwerklocaties spelen een grote rol in de profilering

verder weten te ontwikkelen tot een platform voor vraag

Development verder groeien tot een landingspagina voor

van Twente als mogelijke vestigingslocatie richting

en aanbod. Er zijn 800+ artikelen gepubliceerd, waarvan

héél Twente, door wisselwerking met andere platforms

10% talentverhalen. Er zijn 1.500+ day-to-day vacatures en

en projecten die zich inzetten voor Twente. Volgens het

profielpagina’s voor 1.500+ bedrijven te vinden. Hierbij zijn

AirBnB principe: Twente.com is géén eigenaar, maar

er ruim 250 bedrijfspagina’s ingericht, die meer zijn dan een

partijen willen meedoen en meewerken onder dezelfde

buitenlandse investeerders, onder andere via het Invest in Holland netwerk. Kennispark, High Tech Systems Park,

Topwerklocaties: werknemer uit De hele regio (zie Twente Index)

Techology Base en XL Businesspark trekken hierin steeds

Creatieve broedplaatsen

meer samen op. Dit heeft uiteindelijk, mede dankzij financiering uit de Regio Deal Twente, geresulteerd in Campus Twente. Hier wordt zowel de profilering van

Projecten Business in Twente

Figuur 13 Regionale spreiding initiatieven actielijn Bereikbaarheid & Vestigingsklimaat. Bron: voortgangsrapportage Investeren in Twente nov 2021, jaarrapportages Business in Twente 2018 - 2020

informatiepagina. Twentse bedrijven komen tot leven op Twente.com. Vacatures uit Twente zijn te vinden en er zijn

Financiering Twente Branding (2018-2020)

vele interessante (persoonlijke) succesverhalen in- en uit

de topwerklocaties naar buiten als de inhoudelijke

Twente te vinden. Hierbij is alle content gekoppeld aan de

programmering op deze locaties samen vormgegeven.

Global Goals, een steeds belangrijker selectiecriterium voor

€680.000

(jong) talent om hun keuze te maken waar ze willen werken. De bereikbaarheid van en binnen de regio heeft zich

“De economie is de motor

specifiek gericht op talent. Hiervoor zijn succesverhalen uit

de A1/A35 corridor, verbetering van de N18, de N35 en

van ons bestaan, nieuwe

en over Twente geschreven en gekoppeld aan het Twentse bedrijfsleven. Hiermee is een toename van 50% conversie

Doel is de reistijden van en naar stedelijke gebieden zoals

impulsen zijn nodig. De beste

Zwolle en de Randstad en Münster/Berlijn te verkorten.

economische regio’s in de

“Hunkertukkers” weten de weg naar (online) Twente steeds

De investeringen in deze projecten zijn omvangrijk en

wereld zijn er niet vanzelf

beter te vinden. De campagne leverde een stijging van

mede dankzij inspanningen vanuit de regio en de provincie Overijssel gerealiseerd. Deze zijn niet meegerekend in de

gekomen.”

multiplier die de Agenda voor Twente heeft gerealiseerd.

John Joosten (Burgemeester, gemeente Dinkelland)

28

A voor T Provincie Ondernemers/onderwijs

Daarnaast is in 2020 de Twente Leeft campagne uitgerold,

toegespitst op het verbeteren van de hoofdverbindingen:

opwaarderen van de spoorlijn Zwolle-Twente –Münster.

€1.075.000

op Twente.com gerealiseerd. Twents-talent, maar ook de

€50.000

Figuur 14 Basisfinanciering vanuit de Agenda voor Twente Stichting Twente Branding (periode 2018 – 2020)

vlag om hierdoor (nog) meer deuren openen.

20.000 naar 30.000+ bezoekers per maand op de website op. Het is wel moeilijk aan te geven wat de bekendheid

Het programma Business in Twente is in 2016 opgezet vanuit Regio Twente in samenwerking met de provincie

29

Overijssel. Business in Twente richt zich op de acquisitie

De financiering is gestart vanuit Regio Twente en

aan courant onroerend goed in de regio is schaars.

3.5 Actielijn: Circulaire economie

van bedrijven naar Twente en het onderhouden van

de provincie Overijssel. Vanaf 2020 is het programma

De acquisitie wordt daarom steeds ‘strategischer’ ingezet,

& duurzaamheid

contact met buitenlandse investeerders in Twente. De

opgenomen in de basisinfrastructuur, in het eerste jaar

op sectoren die Twente verder wil ontwikkelen, zoals

uitvoering van het project is belegd bij Oost NL, in nauwe

gecombineerd met middelen vanuit de gemeenten

HTSM en Medtech. In de afgelopen jaren is de beschikbare

samenwerking met de accountmanagers van de 14

Almelo en Rijssen/Holten. De publieke middelen hebben

capaciteit voor acquisitie teruggeschroefd van 3 FTE in

Twentse gemeenten. Daarmee heeft het Business in

aanzienlijke private investeringen tot stand gebracht. Deze

2017 naar 0,9 FTE in 2020. Deze capaciteit is ingebed in

Twente programma de openheid tussen regionale

investeringen worden gedaan door buitenlandse bedrijven

de totale structuur voor acquisitie binnen Oost NL, gericht

stakeholders onderling op het gebied van acquisitie

die zich vestigen en/of uitbreiden in Twente en is een

op heel Oost-Nederland.

aanzienlijk verbeterd.

inschatting die de bedrijven zelf afgeven. Deze inschatting

inanciering BIT (2018 - 2020)

“Een Twentse economie die circulair en volhoudbaar is en die een transitie maakt van fossiele naar hernieuwbare energie. In een circulaire economie bestaat afval niet meer en blijven producenten verantwoordelijk voor hun product gedurende de levensloop ervan. Het circulaire gedachtegoed is niet meer weg te denken uit het

wordt periodiek getoetst om te kijken of de investeringen

Financiering BIT (2018-2020)

Doelstelling geformuleerd in 2018

economische, ecologische en maatschappelijke debat.”

daadwerkelijk worden gerealiseerd. Naast de investeringen die worden gedaan door bedrijven worden arbeidsplaatsen

€50.000

gecreëerd in de regio en wordt relatiebeheer gedaan met A voor T Provincie

€625.000

€675.000

buitenlandse investeerders in de regio

Overheid regio

Uit de gespreken met bedrijven in de regio blijkt dat beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel een

Figuur 15 Basisfinanciering vanuit de Agenda voor Twente Business in Twente (periode 2018 – 2020)

Indicatoren vastgesteld in 2018

Stand 2017

Aandeel hernieuwbare energie

Wordt gerapporteerd via de RES Twente

Stand 2020

Ontwikkeling

Reductie CO2 uitstoot

Wordt gerapporteerd via de RES Twente

Hergebruik van afval

Wordt gerapporteerd via Afvalloos Twente 2030

Projecten

Agenda voor Twente

Regio Deal Twente

belangrijke vestigingsfactor is voor buitenlandse

Mineral Valley Twente

X

X

investeerders. De stikstof-discussie heeft effect op

Circulair Textiel

X

X

nieuwbouwlocaties voor bedrijven en het aanbod

Creatieve broedplaatsen

X

Partners basisinfrastructuur Pioneering Resultaten programma

2018

2019

2020

Aantal bedrijfsbezoeken

159

183

76

Aantal Investor Relation gesprekken

29

41

53

Aantal arbeidsplaatsen gecreëerd

363

298

236

€ 20,4

€ 68,4

€ 45,6

Aantal private investeringen (x miljoen €)

30

De actielijn Circulaire Economie & Duurzaamheid kende de

als duurzame regio die vooroploopt. Deze actielijn richtte

minste richting bij besluitvorming in 2018. De beschreven

zich na een periode van zoeken op de Regionale Transitie

opgaven gingen over het belang van de transformatie

Agenda’s van de provincie Overijssel. De projecten en

naar een circulaire economie, de kringlooplandbouw

basisinfrastructuur richtten zich met name op de bouw,

(incl. aanpassen wetgeving) en herkenning van Twente

circulair textiel en kringlooplandbouw.

31

1

1

de Twentse woningcorporaties organiseert. Dit krijgt

Financiering Pioneering (2018-2020)

1

navolging in de hele provincie Overijssel. Het ministerie

5

2

€17.500 A voor T

4

€515.000

€526.415

Provincie Bedrijfsleven

7

Rijk

2

Proeftuinen Twente-breed

Activiteiten circulair textiel Proeftuinen Mineral Valley Water

Projecten ondersteunt vanuit Pioneering

Figuur 16 Regionale spreiding initiatieven actielijn Circulaire economie & Duurzaamheid

€385.000

“Vind de balans in de agenda,

van BZK heeft Pioneering samen met vijf andere

tussen hightech en de bredere

innovatiehubs erkend als schakel in de uitvoering van

industrie, tussen hoger opgeleid

landelijk beleid naar de praktijk van de regio. Na kleinere individuele subsidies in 2020 en 2021 vanuit het Rijk,

talent en vakkrachten, tussen

krijgt Pioneering in 2022 €150.000 ter ondersteuning

projecten met impact en

van deze activiteiten. De integratie van de diensten van

kleinere initiatieven.” John van der Vegt (Bestuursvoorzitter ROC van Twente)

Pioneering met andere partners in de basisinfrastructuur is onvoldoende vormgegeven. Met de evaluatie van de basisinfrastructuur in 2019 en het vormgeven van de transitie van Regio Twente naar Twente Board is mede

Figuur 17 Basisfinanciering vanuit de Agenda voor Twente Stichting Pioneering (periode 2018 – 2020)

daarom besloten de basisfinanciering van Pioneering af te bouwen. Het belang van de bouwsector voor Twente blijft onverminderd hoog en de aandacht voor de bouw

Met Circulair textiel zijn mooie stappen gemaakt in Twente

van LNV. De regio is actief in gesprek met de Rijksoverheid

De stichting Pioneering speelt al bijna 14 jaar een rol in

van nieuwe woningen eveneens, gezien het huidige

met de triple-helix samenwerking binnen Texplus. Twente is

over wat nodig is om de landbouw te verduurzamen,

de verduurzaming van en vernieuwing in de bouwsector.

regeerakkoord.

één van de vier erkende textiel hubs binnen Dutch Circular

duurzame verdienmodellen voor boeren te ontwikkelen

Daarbij verbindt de stichting triple-helix partners en

Textile Valley (DCTV). De DCTV is gesprekspartner voor

en welke regelgeving daarbij het beste past. Er ligt focus

biedt een platform waar samengewerkt kan worden aan

Er lagen voor deze actielijn duidelijke doelstellingen in

de Rijksoverheid om het beleid op het gebied van circulair

op bodemkwaliteit en waterbeheer, onder andere in

innovaties die nodig zijn om de bouw en infrastructuur

2018, als het gaat om opwek van duurzame energie (20%

textiel waar te maken. Texplus neemt binnen dit landelijk

samenwerking met Waterschap Vechtstromen.

vitaal te houden. Pioneering is vanaf 2018 gefinancierd

duurzaam in 2023), CO2-reductie (25% minder in 2020

als partner in de basisinfrastructuur.

t.o.v. 1990) en afvalhergebruik (90% van ons afval in 2030).

netwerk een voortrekkersrol in en is actief betrokken bij de Europese textielstrategie.

Deze onderwerpen zijn gedurende de uitvoering van de Pioneering organiseert diverse bijeenkomsten op het

Agenda voor Twente bestuurlijk separaat georganiseerd,

Mineral Valley Twente heeft gewerkt aan proeftuinen

gebied van vernieuwing en verduurzaming van de bouw.

binnen de Regionale Energie Strategie (RES Twente) en

in de kringlooplandbouw, waarvan twee mede worden

Daarnaast ontwikkelt de stichting projecten, binnen

Afvalloos Twente. Voor beide onderwerpen is gekozen niet

gefinancierd uit de Regio Deal Twente. Twente is

en buiten de regio. Bijvoorbeeld het MDO-lab (Meest

in dit document te rapporteren, maar dit bij de bestuurlijke

aangewezen als experimenteerregio door het ministerie

Duurzame Oplossingen) dat Pioneering samen met

gremia te laten waar de onderwerpen zijn belegd.

32

33

Waar staat Twente?

4.1 De belangrijkste cijfers voor Twente

zijn de Twente Index en de Arbeidsmarktmonitor. Maar

Op 17 januari 2022 is de vernieuwde Twente Index gelanceerd. Deze index geeft het meest actuele inzicht in waar Twente staat.

ook de rapportages om inzicht te geven in de effecten van

Onderstaand een selectie van een aantal indicatoren meest relevante in relatie tot de doelstellingen beschreven in de Agenda

de coronacrisis in Twente op de arbeidsmarkt. Een directe

voor Twente.

koppeling tussen de resultaten van projecten (output) en de effecten en trends in de regio (outcome) is niet eenvoudig te leggen. Met de monitoring van de agenda is daarom de focus gelegd op het (tussentijds) signaleren.

Het Twents Bruto Regionaal Product (BRP) stijgt richting het landelijk gemiddelde

Het Bruto Regionaal Product per inwoner van Twente is het landelijk gemiddelde ontstegen

Ontwikkeling Bruto Regionaal Product, 2011 - 2020

Ontwikkeling Bruto Regionaal Product per inwoner, 2011 - 2020

Hoe ontwikkelt de regio zich? Doen we nog steeds de juiste dingen? Waar zien we positieve maatschappelijke

125

120

120

115

Monitoring van de Agenda voor Twente en de Regio

effecten en waar lopen we achter? Het geeft een beeld

Deal Twente is essentieel. Kennispunt Twente heeft

waar Twente staat ten opzichte van Nederland. De

115

deze monitoring uitgevoerd. In hoofdstuk 3.2 t/m 3.5

projectvoortgangsrapportages “Investeren in Twente”

110

is de voortgang weergegeven van de set indicatoren

maken geen onderdeel van de monitoring. De omvang van

die in 2018 bij besluitvorming over de Agenda voor

zowel de Agenda voor Twente (€20 miljoen) als de Regio

Twente is vastgesteld om te monitoren.

Deal Twente (€150 miljoen) is te klein in relatie tot de

Een resultaat op projectniveau leidt niet direct tot een radicale verandering in het totale systeem. Wel lukt het om met projecten inzet te leveren, waarmee wordt bijgedragen

100 0,0 2011 2012 2013 2014 Twente

2015 2016 2017 2018 2019 2020

Nederland

100

0,0 2011 2012 2013 2014 Twente

2015 2016 2017 2018 2019 2020

Nederland

Figuur 18 Ontwikkeling Bruto Regionaal Product per inwoner 2011 – 2020 Bron: Twente Index

Figuur 19 Ontwikkeling Bruto Regionaal Product per inwoner 2011 – 2020 Bron: Twente Index

Twente. Monitoring geeft dus inzicht waar olie nodig in het

In de afgelopen tien jaar is het niveau van het Twents BRP

De ontwikkeling van het BRP per inwoner in Twente heeft zich

totale systeem. Dat maakt de Twente Index niet alleen tot

steeds dichter bij het Nederlandse BRP gekomen. Vanaf 2017 tot

in verhouding tot Nederland over de afgelopen tien jaar positief

een signalerend maar ook een agenderend instrument.

en met 2020 nam het Twentse BRP verhoudingsgewijs toe met

ontwikkeld, tot boven het landelijk gemiddelde. In 2017 zat Twente

12,4%, waar het landelijke BRP respectievelijk met 9,5% toenam.

1,1% onder het landelijk gemiddelde, terwijl Twente in 2020 3,5%

In 2017 keek Twente nog aan tegen een verschil van 3,7% ten

boven dit gemiddelde stonden. Tussen 2017 en 2020 was er in

opzichte van het Nederlands niveau, terwijl het verschil in 2020

Twente een toename van 11,7%, het landelijk gemiddelde kende

slechts 0,8% bedroeg.

respectievelijk een toename van 7,1%.

aan datgene wat aandacht vraagt in de versterking van

34

105 105 Indexcijfer

totale omvang van de Twentse economie (€21 miljard).

110

Indexcijfer

4

De bekendste producten in het kader van de monitoring

35

Het aantal vestigingen in de industriële technische sector is toegenomen

De werkloosheid in Twente daalt onder het landelijk gemiddelde

De werkloosheid in Twente daalt onder het landelijk gemiddelde

Ontwikkeling aantal vestigingen naar sector, 2011 - 2020

Werkloosheidspercentage, 2011 - 2020

Ontwikkeling aantal werkzame personen

110 108

8,0%

106

6,0%

104

en neem de ondernemers hierin mee. Dat zijn niet alleen de grotere bedrijven, maar ook

106 104

4,0%

102

102

de kleinere mkb-ers”

100

Hans Lesscher, Odin Groep

2,0%

100

“Blijf de economie stimuleren

98

98

0,0%

2011 2012 2013 2014

2015 2016 2017 2018 2019 2020

Industrie Twente

2011 2012 2013 2014 Twente

2015 2016 2017 2018 2019 2020

Nederland

Figuur 20 Ontwikkeling aantal vestigingen naar sector 2011 – 2020 Bron: Twente Index

Figuur 21a Ontwikkeling werkgelegenheid 2011 – 2020 Bron: Twente Index

In verhouding tot de laatste tien jaar, zit de ontwikkeling van het

De werkloosheid in Twente is voor het eerst sinds dit kengetal

aantal vestigingen in de industriële technische sector fors in de

wordt bijgehouden onder het landelijk gemiddelde gedaald.

2011 2012 2013 2014 Twente

2015 2016 2017 2018 2019 2020

Nederland

Figuur 21b Ontwikkeling werkgelegenheid 2011 – 2020 Bron: Twente Index

lift. In 2011 kende Twente 2.710 vestigingen in deze sector, terwijl dit er slechts 2.690 in 2016 waren. Een lichte afname. Vanaf 2017

Hoewel Twente voor de periode tussen 2017 en 2018 rond

is er weer een toename te zien, waarbij Twente per 2020 2.970

het landelijk gemiddelde qua werkgelegenheid lag, blijkt

vestigingen in de industriële technische sector kende. Een relatief

Nederland verhoudingsgewijs in de periode daarna iets

flinke toename in vergelijk met de periode ervoor.

meer werkgelegenheid te kennen dan in Twente.

36

37

Ondanks dat de werkgelegenheid iets achterblijft

is dat de Twente Index nog niet leeft bij alle regionale

het verder ontwikkelen van de Twente Index. De Twente

technologieclusters in Oost-Nederland van belang. Dit

bij het landelijk gemiddelde heeft Twente, net als de

stakeholders. Het is wel een belangrijke informatiebron

Index is opgedeeld in ‘Regio & Economie’ en in ‘Mens &

vergroot het concurrentievermogen van de regio. Voor

rest van Nederland, over het algemeen te kampen

hoe Twente ervoor staat. De Twente Index in zijn geheel

Maatschappij’ en geeft dus inzicht in de brede welvaart.

drie clusters geldt dit in het bijzonder: material tech,

met een krappe arbeidsmarkt. Dat valt vooral op in de

geeft een volledige beeld waar Twente staat. Er kan

En de Twente Index blijft in ontwikkeling. Voor 2022 wordt

agri tech en health tech3. Dit vraagt niet alleen focus

technische sector, in de pedagogische sector (onderwijs),

daarnaast voor ongeveer de helft van de indicatoren op

vanuit Twente Board, in samenwerking met onder andere

op (ontwikkeling van) technologieën, maar ook op het

in de zorgsector en in de logistieksector. Deze worden

het niveau van de gemeente worden ingezoomd. Er kan

de Young Twente Board en Kennispunt Twente, gewerkt

stimuleren van ondernemen en bedrijfsactiviteiten.

getypeerd als (zeer) krappe markten. Zie hiervoor ook

dus een analyse gemaakt worden van de effecten binnen

aan het in beeld brengen van het Bruto Twents Geluk.

Verdere specialisatie in drie crossovers biedt kansen:

de arbeidsmarktmonitor en de spanningsindicator in de

individuele gemeenten. In aanloop naar het maken van een

De Twente Index vormt daarmee een steeds steviger

manufacturing & material tech, prevention & medtech

Twente Index. Het talentvraagstuk is essentieel om deze

voorstel voor een nieuwe investeringsagenda, kan Twente

fundament om inzicht te geven van de effecten van een

en sustainability & food tech.

spanning de komende jaren te verlichten. Dan gaat het over

Board, in samenwerking met de economische afdeling

(toekomstige) investeringsagenda voor Twente.

talent aantrekken, opleiden en behouden. Maar dan gaat

van gemeenten, daar verder op inzoomen.

Uit hoofdstuk 3.2 blijkt dat met de Agenda voor

4.3 Externe onderzoeken

het ook over het vergroten van de arbeidsproductiviteit,

Twente veel is geïnvesteerd in de ontwikkeling van technologieclusters die aansluiten bij deze gebieden.

slimmer werken. Denk daarbij aan het automatiseren en

In 2018 was de basis van de monitoring het in beeld

standaardiseren van processen en de inzet van nieuwe

brengen van de sociaaleconomische structuurversterking

Naast de Twente Index geven externe onderzoeken

De ontwikkeling van campussen draagt bij aan doorgroei

technieken zoals VR/AR.

van de regio. Deze insteek vertaalde zich voornamelijk in

een beeld van Twente. Onderstaand een selectie van

van startups en het vormen van technologieclusters4. Er is

monitoring rondom de actielijn Arbeidsmarkt & Talent.

recent gepubliceerde onderzoeken. Deze onderzoeken

geïnvesteerd in de topwerklocaties (zie hoofdstuk 3.4) en

Indicatoren werden tijdens de uitvoering verbijzonderd.

dragen bij aan het verkrijgen van een meer objectief beeld

in financieringsinstrumenten voor startups en scale-ups.

Bijvoorbeeld extra inzicht te geven in de in- en uitstroom

over Twente en bieden inspiratie voor een toekomstige

Voorbeelden daarvan zijn het Innovatiefonds Twente, het

Gedurende de uitvoering van de Agenda voor Twente heeft

van opleidingen gericht op zorg, techniek en onderwijs,

investeringsagenda.

High Tech Fund en de mkb-vouchers. De komende jaren

de Twente Index zich verder ontwikkeld. Doel was niet

het in beeld brengen van internationalisering (vacatures

alleen de economische effecten in Twente te meten, maar

en aantal kenniswerkers) en het toevoegen van specifiekere

Kracht van Oost 2.0

onderzoek steeds belangrijker worden. Daarbij wordt de

ook te spiegelen met landelijke ontwikkelingen. Vanuit

informatie met betrekking tot het vestigingsklimaat. In

Dit onderzoek uit 2020 geeft inzicht wat de kracht is van

snelle ontwikkeling in de energietransitie als voorbeeld

de monitoring moest de dialoog plaatsvinden tussen de

2020 kwam er, naast monitoring van het economische deel,

de ruimtelijk-economische structuur van Oost-Nederland

aangehaald, een technologiegebied waar Oost-Nederland

triple-helix partners en met degene voor wie we het doen:

meer aandacht voor niet-economische aspecten. Deze

en de houdbaarheid daarvan. Kracht van Oost 2.0 is een

inwoners, publieke partners en bedrijven. Geconstateerd

ontwikkeling sloot aan bij de aandacht voor brede welvaart,

aanvulling op Kracht van Oost uit 2016, waarin de regio’s

met name in de opzet van de Regio Deals. Via het PBL

en hun economische verhoudingen centraal stonden.

en CBS werd de monitor Brede Welvaart ontwikkeld. Dit

Volgens het onderzoek is versterking en integratie van

4.2 Ontwikkeling van de monitoring

zal de combinatie duurzaamheid en hightech volgens het

Slimme specialisatiestrategie (RIS3) Oost-Nederland 20212027 (op-oost.eu) 4 Rapport Buck Consultants 2018 “Campussen zijn een motor voor nieuwe bedrijvigheid” 3

heeft onder andere Kennispunt Twente geïnspireerd tot

38

39

sterk in is en Twente een goede kennispositie heeft5.

de Universiteit Twente met de VU Amsterdam en de

EE Index per provincie, 2020

Het onderzoek stelt daarnaast dat Oost-Nederland

Universiteit van Münster.

12,5

kenniswerkers kan verhogen is het profileren van Twente als hightech regio. Wat in het onderzoek daarnaast opvalt is dat de grotere steden in Twente ondervertegenwoordigd zijn in de (inter)nationale netwerken. Op nationale schaal integreren de Randstad en Brabantse stedenrij steeds meet tot één economisch kerngebied. Naast het versterken van Twente loont het zich dus vanuit bovenregionale initiatieven om aansluiting te vinden bij deze regio’s. Van belang zijn daarom de inspanningen voor goede fysieke verbindingen met de Randstad (zie hoofdstuk 3.4). Maar ook de inhoudelijke toenadering met deze regio’s die

5,0

te creëren waar iedereen zich

heeft alle ingrediënten in huis om de welzijn en welvaart te

kan ontwikkelen.”

verbeteren. De grote opgave daarbij is om initiatieven op

Vinod Subramaniam, (Bestuursvoorzitter Universiteit Twente)

te schalen. Dan gaat het om agglomeratiekracht (verbinden van regio’s), groeien van sterke clusters en daarbinnen meer ondernemerschapsdynamiek creëren. Maar het gaat ook om het opschalen in governance, de triple-helix samenwerking. Volgens het onderzoek zijn hightechmaterialen, nano-elektronica, robotica, fotonica, medische technologie en industrialisering van de bouw belangrijke aandachtsgebieden. Twente heeft alle potentie om meer startende en doorgroeiende bedrijven voort te brengen, maar maakt dit nog te weinig waar. Tegelijkertijd moet

Entrepreneurial Ecosystem Index 2020

voor ondernemerschap in Nederland vergeleken.

voedt en dat personen, netwerken en instituties hierin centraal staan en dat de rol van de overheid belangrijk is hierbinnen door de beleidsinterventies die ze pleegt. Overijssel scoort iets onder het landelijke gemiddelde.

de regio blijvend investeren in het vestigingsklimaat voor bedrijven en talent.

Twente scoort iets boven landelijk gemiddelde op de

Board en Brainport Eindhoven en de samenwerking van

plaatsen ten opzichte van 2018. Dit jaar komt een update van het onderzoek uit, waaruit moet blijken of dit ligt aan

40

EE Index per stadsregio, 2020

Het onderzoek stelt dat een sterk ecosysteem zichzelf

index en neemt de 10e positie in. De regio zakt twee

Kansen van de energietransitie voor Oost-Nederland, Positioneringsonderzoek, november 2020, Oost NL

Figuur 22 Score Twente Entrepeneurial Ecosystem Index 2020

In dit onderzoek uit 2020 worden 40 regionale ecosystemen

hebben plaatsgevonden, zoals de contacten tussen Twente

5

2,5

d

het opschalen van initiatieven en scherper kiezen. Twente

gen

beter te benutten? Het antwoord ligt in de combinatie van

8,4

ord -Br aba nt Ne der lan d Ov eri jsse l Ge lde rla nd Lim bur g Fle vol and Fri esl and Zee lan d Dre nth e

de komende jaren de aantrekkingskracht van Twente voor

Nederland en Europa en een plek

9,2 8,9

No

goed woonmilieu en goede bereikbaarheid te bieden. Wat

waar Twente voor staat om haar economische potentie

9,6

7,4 7,4 7,3

llan

deze doelgroep is het steeds meer van belang om een

7,5

10

nin

in trek bij 40-plus kenniswerkers vanuit het Westen. Voor

veel krachtiger neer te zetten in

d-H o

is hierin veel geïnvesteerd (zie hoofdstuk 3.3). Twente is

10,7 10,5 10,2

Gro

behoefte aan technici en ICT-ers. In de Agenda voor Twente

Centraal staat de vraag: wat zijn de belangrijkste opgaven

llan d Utr ech t

stagnerende bevolkings-omvang. Er is onder andere

Dit onderzoek uit 2021 is uitgevoerd door de Rabobank.

onszelf de kans om onze regio

ord -Ho

kennisopwaardering van de werkgelegenheid en een

11,3 11,0

10,0

No

het aantrekken van talent. In Twente is er sprake van

Twente naar de top

“Een nieuwe agenda geeft

Zui

kansen kan benutten door nog meer in te zetten op

EE index > 12

de sterkere ontwikkeling van andere regio’s of dat

10 < EE index < 12

Twente zich op aspecten nog beter moet ontwikkelen.

EE index < 8

8 < EE index < 10

41

5

Wat zijn de lessen voor de toekomst?

5.1 Proces van besluitvorming en

de regio. Vooruitlopend op de aanvraag boden de provincie

aansturing agenda

Overijssel en de regio’s Twente, Zwolle en Cleantech in juni

In 2018 hebben de 14 Twentse gemeenten positief besloten over de Agenda voor Twente. Zij stelden met dit

“Wil je dat de regio niet wordt

2018 het investeringsaanbod ‘Kansen in Overijssel’ aan het

overgeslagen, dan heb je een

Rijk aan. Twente kreeg vanaf 8 juni 2018 de mogelijkheid

positieve besluit een budget van €7,50 per inwoner per

eigen investeringsagenda

jaar beschikbaar. De uitvoering en aansturing werd belegd

nodig.”

bij de triple-helix partners. Algemeen beeld is dat deze

Eddy van Hijum (Gedeputeerde, provincie Overijssel)

een formele aanvraag te doen met 1 september 2018 als deadline voor het indienen van de aanvraag. Deze tijdsdruk maakte de besluitvorming wat minder transparant, maar het bracht wel focus aan. Onder verantwoordelijkheid van

besluitvorming democratisch en transparant is verlopen.

Twente Board is in korte tijd een projectboek ontwikkeld,

Dit kostte wel tijd. Onderwijs en ondernemers wilden graag

rekening houdend met de uitgangspunten van het Rijk.

Vanuit het proces van besluitvorming, de ontwikkeling

dat besluitvorming vanuit de overheid sneller ging. Voor

De aansturing van de Agenda voor Twente werd belegd

Dit was niet gelukt zonder de Agenda voor Twente. De

van de triple-helix samenwerking, de uitvoering

de overheid was anderzijds niet altijd transparant hoe de

bij de sturingscommissie Agenda voor Twente. Daarin

agenda gaf Twente een strategische voorsprong en een

van projecten en de basisinfrastructuur en waar

besluitvorming binnen het onderwijs en ondernemers

waren de triple-helix partners vertegenwoordigd. Het

goed, samenhangend verhaal waarmee het Rijk werd

Twente staat in de (inter)nationale context, trekt

tot stand kwam. De organisatiegraad van ondernemers

was een voorbode van de huidige Twente Board. De 14

overtuigd van de opgaven waar Twente voor stond. De

dit hoofdstuk lessen voor de toekomst. Belangrijke

was relatief laag, waardoor de brede betrokkenheid

Twentse gemeenten belegde de eigen aansturing in de

organisatiegraad van de ondernemers was in deze fase in

input is opgehaald vanuit de interviews met

van ondernemers bij de Agenda voor Twente vooraf

Bestuurscommissie Agenda van Twente, als onderdeel

ontwikkeling. Daarmee was de agenda van het onderwijs

regionale stakeholders (zie bijlage 1).

onvoldoende aanwezig was. Binnen de overheid was over

van de gemeenschappelijke regeling Regio Twente.

beter zichtbaar in de aanvraag. De aanvraag van Twente

het doel van de agenda en de noodzaak hier samen aan te

Verschillende bestuurlijke overleggen beïnvloedde de

werd in november 2018 door het Rijk gehonoreerd met een

werken weinig discussie. Het gesprek over de inhoud werd

uitvoering van de Agenda voor Twente. Dit vroeg zowel

bedrag van €30 miljoen. Met het sluiten van de Regio Deal

echter vermengd met een discussie over de structuur van

bestuurlijk als in de uitvoering veel tijd en aandacht. Om

voor Twente gingen de twee gemeenten, met afwijkende

de regio. Dit leidde onder andere tot de term “Coaliton of

de kwaliteit van projectaanvragen te toetsen, werd een

afspraken voor hun deelname in de Agenda voor Twente,

the Willing” in het besluitvormingsproces. De gemeenten

externe beoordelingscommissie ingesteld. Regio Twente

eveneens volwaardig meedoen. Het convenant Regio Deal

Almelo en Rijssen/Holten hebben uiteindelijk, beiden met

was verantwoordelijk voor het beheer van de middelen.

werd formeel gesloten met het Rijk in juni 2019 en geldt als

hun eigen overwegingen, afwijkende afspraken gemaakt om mee te doen met de Agenda voor Twente.

een belangrijk vliegwiel voor de Agenda voor Twente. De Agenda voor Twente legde de basis voor de Regio Deal. De Regio Deal is een instrument van de Rijksoverheid bedoeld om tussen Rijk en regio een gezamenlijke agenda te bouwen, gericht op de centrale opgaven van

42

43

Lessen voor de toekomst

“Twente kan één van de sterkste regio’s van Nederland worden,

Vermeng inhoud niet met discussies over structuur

breed in Twente (denken te gaan) profiteren van deze nieuwe agenda.

We doen het voor inwoners en bedrijven

over de structuur van de regio. De discussie over

Beschouw een (toekomstig) regionale

de structuur is afgerond met het formaliseren

investeringsprogramma en een (toekomstige)

van Twente Board. Ga vol voor de inhoud, bouw

Regio Deal als één programma. Dat is meer

voort op het fundament wat er nu ligt en breng

transparant voor de buitenwereld. Ondernemers,

nog meer focus aan. Geef Twente Board de kans

organisaties en inwoners, voor wie we de

haar waarde daarbij te bewijzen. Een nieuwe

investeringen uiteindelijk doen, zien het verschil

De aansturing van de Regio Deal Twente werd belegd

investeringsagenda is een belangrijke basis om

niet. Zij haken in op de inhoud, niet op uit welk

bij de Twente Board. De 14 Twentse gemeenten

dat mogelijk te maken.

potje het geld komt.

denken lukt dat niet.” Anka Mulder (Bestuursvoorzitter, Saxion Hogeschool

de langjarige, triple-helix samenwerking in Twente. Deze ’governance’ in triple-helix verband was nodig, om publieke

De nieuwe agenda moet over inhoud gaan, niet

maar met gefragmenteerd

Regio Twente voor een heldere visie op het organiseren van

doelen samen te bereiken, via een gezamenlijke agenda en gedeeld eigenaarschap.

Een triple-helix functioneert goed als er ruimte is voor ondernemerschap, delen van kennis en het zoeken naar consensus. Het spanningsveld tussen de effectiviteit van de samenwerking en (politieke) verantwoording en legitimatie kan daarbij een obstakel vormen. Dit werd opgelost door de triple-helix samenwerking in Twente Board formeel te maken. Twente Board heeft haar eigen

volgden de besluitvorming en uitvoering vanuit het

statuten en in het bestuur hebben de drie geledingen

Portefeuilleoverleg Economische Zaken, als onderdeel

Investeer samen

van de gemeenschappelijke regeling Regio Twente.

Wees solidair in besluitvorming over een nieuwe

Om de kwaliteit van projectaanvragen te toetsen, werd

agenda, bijvoorbeeld als gemeenten wel mee

5.2 Ontwikkeling van de triple-helix

vertegenwoordigers met mandaat aan tafel zitten. Voor

een externe adviescommissie ingesteld, die dezelfde

willen doen, maar dat niet kunnen. Uitsluiten

samenwerking

de 14 Twentse gemeenten is hiervoor een bestuurlijke

samenstelling had als de beoordelingscommissie voor

brengt op de lange termijn meer schade toe, dan

Agenda voor Twente. Het beheer van de Rijksmiddelen

begrip tonen en iemand de tijd te gunnen. Wel

Vanaf de start van de Agenda voor Twente was er een

werd belegd bij de provincie Overijssel en het

meedoen, maar niet betalen is niet goed voor

roep om vereenvoudiging van de governance op de

programmamanagement werd uitgevoerd door Regio

de eenheid. Besef dat besluitvorming binnen de

sociaaleconomische agenda van Twente. Er moest een

Twente en provincie Overijssel samen. De uitvoering van

gemeenten niet meer per meerderheidsbesluit

duidelijker mandaat komen voor besluiten in triple-helix

Agenda voor Twente en Regio Deal Twente zijn vanaf

gaat binnen de gemeenschappelijke regeling Regio

verband. Dit leidde in 2019 tot de veranderopdracht voor

begin 2020 samengevoegd onder de titel “Investeren in

Twente. Iedere gemeenteraad maakt haar eigen

de Regio Twente. Dit proces liep parallel aan de uitvoering

Twente”. De Regio Deal Twente loopt tot eind 2025. Over

afweging. Investeer daarin. Maak ook zichtbaar

van de Agenda voor Twente en Regio Deal Twente. Deze

de verdere voortgang wordt halfjaarlijks gerapporteerd

hoe onderwijs en ondernemers investeren in een

veranderopdracht werd formeel afgerond op 1 juli 2021.

richting de stakeholders.

nieuwe investeringsagenda en hoe ondernemers

Hiermee besloot het Algemeen Bestuur van de toenmalige

44

elk vertegenwoordigers. Iedere geleding zorgt dat deze

samenwerkingsovereenkomst getekend en een bestuurlijk overleg georganiseerd (BOSS Twente). De ondernemers hebben zich georganiseerd in de Stichting Ondernemend Twente. Het onderwijs is op dit moment vertegenwoordigd vanuit de drie kennisinstellingen, die het brede onderwijs gaan vertegenwoordigen, inclusief het primair- en voortgezet onderwijs. Er is in Twente veel vertrouwen in deze nieuwe vorm van samenwerken.

45

Lessen voor de toekomst

“Jonge talentvolle mensen

Wees zuinig op de nieuwe governance

hier houden moet écht een

Waak dat er niet te veel nieuwe overlegstructuren

speerpunt zijn in een nieuwe

ontstaan. Wees zuinig op de governance die

agenda. Als regio tegen de

er nu staat. Probeer elkaars problemen beter te begrijpen in de Twente Board, durf elkaar

krimp opboksen om in de

te confronteren en ga de dialoog aan. Er hoeft

toekomst sterk te blijven!”

geen consensus te zijn over ieder onderwerp.

Arjen Gerritsen (Burgemeester, gemeente Almelo)

Leiderschap vanuit Twente Board is nodig. Wie is het boegbeeld van Twente? Combineer de uitvoeringskracht vanuit de triple-helix en zorg met Twente Board Development dat de Twente Board strategisch blijft opereren. Sluit de

De uitvoeringsorganisatie onder Twente Board – Twente Board Development – is eveneens 1 juli 2021 opgericht. De triple-helix partners leveren hun bijdrage in deze uitvoeringsorganisatie. Om dit doel- en actiegericht

investeringsagenda’s in de regio op elkaar aan. Daarbij is de overheid niet alleen de 14 gemeenten, maar ook de provincie Overijssel, het Waterschap Vechtstromen, de Euregio en semi-overheden.

te maken, werkt Twente Board Development met een jaarplan. Dit plan is voor 2022 met input van regionale stakeholders opgezet. Aan de hand van een nieuwe investeringsagenda moet een besluit over de beschikbare middelen na 2022 worden genomen. De urgentie om dit te doen wordt nadrukkelijk gevoeld. Met een nieuwe investeringsagenda wordt de Twente Board voor een langere periode gelegitimeerd om besluiten te nemen die nodig zijn voor de toekomst van de sociaaleconomische structuur van Twente.

46

Stel de behoeften van ondernemers meer in de lead Neem verantwoord risico’s. Dat sluit aan bij de belevingswereld van ondernemers en onderwijs.

zorg als ondernemers dat Twente Board in positie

meer duidelijk en hoe deze context zich ontwikkeld

komt. Zorg dat grotere partijen in de regio ook

gedurende de uitvoering. Baseer toekomstige keuzes in

aanhaken. Gebruik de 3O-structuren die er al

Twente Board meer op dit soort informatiebronnen. Blijf

zijn in de gemeenten om ondernemers breed te

de gemeenteraden goed informeren en betrek ze erbij.

betrekken. Wees transparant, zonder afrekencultuur Tijdig informatie aanleveren vanuit de Twente Board is cruciaal voor het behoud van draagvlak en transparantie. Wees transparant over

Bij de start van de Agenda voor Twente lag de focus op het

besluitvorming, maar transparantie moet

ophalen van projecten van onderop en het zo opbouwen

niet leiden tot een afrekencultuur. Voorkom

van een agenda. Dit heeft veel tijd en aandacht gekost. Er

dubbele petten in de Twente Board, scheidt

zijn goede projecten gestart, maar dit leidde niet tot een

de belangen bij besluitvorming. Besluiten

samenhangend programma. De actielijnen waren te breed

moeten transparant genomen worden. Dat kost

geformuleerd en gaven nog onvoldoende richting voor het

soms tijd. Een objectieve blik op beoordeling

selecteren van de meest kansrijke projecten. De Regio Deal

van projectvoorstellen kan daarbij belangrijk.

Twente bracht meer samenhang en focus.

Het BOSS Twente overleg moet dichter tegen Twente Board aan gaan opereren. Het moet een

Om tot projecten te komen, werd gekozen om te werken

integraal ontmoetmoment worden voor de 14

met één overlegtafel per actielijn. Aan deze tafels werd

gemeenten. De Twente Board kan een rol spelen in

gezocht naar kansrijke projecten, financieringsinstrumenten

kennisverrijking van colleges en gemeenteraden

en benodigde experimenteerruimte. In de praktijk kenden

en andersom.

de overlegtafels een goede mix van alle de triple-helix

Er ontstaat via Ondernemend Twente steeds meer één ondernemersgeluid. Organiseer dat ondernemers breed mee kunnen praten, met Twente Board als centrale plek. Bevraag niet vanuit onderwijs en overheid via verschillende

5.3 De uitvoering: projecten

partners, maar de tafels verschilden sterk qua startpunt, Maak de Twente Index meer levend

focus en samenstelling. De programmatische slag die nodig

Maak de Twente Index meer levend bij regionale

was aan de overlegtafels kon met de aanwezige capaciteit

stakeholders en op gemeentelijk niveau. Hiermee

in de uitvoeringsorganisatie moeilijk worden ontwikkeld.

wordt de context van het investeringsprogramma

Veel aandacht ging uit naar het inregelen, beheer en goed

kanalen ondernemers over dezelfde zaken en

47

Kracht Criteria Agenda voor Twente

De voortgang in de resultaten van projecten schetst

kwantitatief en qua timing. Corona heeft dit mede

Kansrijk

Biedt kansen aan de projectpartners en de regio

op hoofdlijn het volgende beeld:

beïnvloed, maar is geen verklaring voor alles. Dit

Regionaal

Heeft betrekking op (een groot deel van) de regio

• Op beheer van projecten wordt scherper ingezet.

onderwerp heeft in de voortgangsgesprekken van

Aanvullend

Voegt iets toe aan het bestaande in de regio

De meeste projecten liggen goed op schema en maken

september 2021 bijzondere aandacht gekregen. Het

Concreet

Is concreet, met duidelijke doelstellingen/resultaten

vorderingen. In de voortgangsgesprekken van september

beeld van de voortgangsrapportage van november

Helder

Is helder geformuleerd, duidelijk wie wat doet

2021 heeft Twente Board meer nadruk gelegd op

2021 liet een verbetering zien.

Toekomst

Is gericht op de toekomst, duurzaam initiatief

sturing op resultaten, KPI’s en (co)financiering. Bij enkele projecten is er een noodzaak voor wijzigingen in de scope,

In 2021 is op verzoek van het Kennispunt Twente en

verantwoorden van de agenda. Daarnaast was er een mix

Projectvoorstellen werden beoordeeld door een

looptijd en/of samenwerking, die een besluit vragen van

de Twente Board een masteronderzoek verricht over

van belangen aanwezig aan de tafels, voor het ontwikkelen

beoordelingscommissie. De commissie was onafhankelijk

de Twente Board. Dit kan ook leiden tot aanpassen van

beleidsleren op projectniveau binnen de Agenda voor

en het beoordelen van projecten. Met de komst van de

en de inhoud van de adviezen was goed. De samenstelling

publieke middelen of in het ergste geval stoppen van

Twente en Regio Deal Twente6. Lessen uit dat

Regio Deal Twente raakte het belang van de overlegtafels

van de commissie kwam voornamelijk uit het bedrijfsleven,

projecten. Dat is niet fout, maar benadrukt het feit dat

onderzoek zijn meegenomen.

wat naar de achtergrond.

wat minder in lijn was met de triple-helix benadering. Met

met projecten geëxperimenteerd wordt en wat vooraf

de (op)komst van Twente Board werd duidelijk dat de

bedacht is niet altijd werkt.

Om aan te sluiten op de uitgangspunten van de

koppeling tussen de Agenda voor Twente en de strategie

• Opschaling van projecten loopt tegen grenzen aan. Een

Agenda voor Twente werden projecten getoetst aan

2020 – 2025 van Twente Board ontbrak, en ook de KRACHT

aantal projecten zoeken naar verdere opschaling, maar

de zogenoemde KRACHT- criteria. Deze KRACHT-criteria

criteria als instrument in dit kader tekort schoot. Er werd

lopen tegen financiële en grenzen van capaciteit aan om

functioneerden aan het begin goed en hielpen richting

ieder kwartaal gerapporteerd over de voortgang van

‘door te pakken’. Dat komt omdat de beschikking en de

te vinden. Met het toepassen van deze criteria vielen

de Agenda voor Twente. Deze frequentie werd als hoog

huidige begrotingen daarvoor niet de ruimte bieden.

projecten af. Naast inhoudelijke toetsing, speelden

ervaren. Met de komst van de Regio Deal Twente werd

Maar ook omdat de capaciteit binnen de bestaande

er politieke en bestuurlijke overwegingen. Dat leidde

halfjaarlijks gerapporteerd via “Investeren in Twente”.

organisaties niet toereikend is om deze schaalsprong te

ertoe dat soms veel inspanningen werden geleverd om

Deze voortgangsrapportages zijn verbeterd sinds de komst

maken, bijvoorbeeld om voorstellen te schrijven voor

projecten op tafel te krijgen en te zorgen dat ze er niet

van de Regio Deal Twente. Hoewel de kwaliteit is verbeterd,

aanvullende financieringen.

vanaf vielen. Het nadeel van de KRACHT-criteria was dat

blijven er verbeterpunten in de huidige (digitale) versie,

• Cofinanciering vanuit bedrijfsleven blijft aandachtspunt.

een beoordeling op projectniveau plaatsvond. Individueel

zoals het verkrijgen van een totaaloverzicht en voorkomen

In de voorjaarsrapportage van juni 2021 is geconstateerd

kon een project goed zijn, maar kijkend naar het grotere

van (te) veel doorklikken.

dat de cofinanciering vanuit het bedrijfsleven achterblijft.

geheel van de regio zou er meer impact gemaakt kunnen

Het aanhaken van het onderwijs met het bedrijfsleven

worden door samenhang of samengaan van initiatieven.

(en andersom) is een lastige opgave: kwalitatief,

48

6

Masteronderzoek van Maaike Spanjer: Aanpassen aan razendsnelle ontwikkelingen - Beleidsleren binnen de Twentse investeringsagenda’s.

Lessen voor de toekomst Maak eerst een programma, ontwikkel dan projecten De vier actielijnen zijn nog steeds actueel. Maak eerst een programma binnen de actielijnen, dat verbonden is met investeringsagenda’s van bedrijven en andere partners. Ga daarna projecten ontwikkelen die daarin passen. Ga niet subsidiegedreven te werk. Dat slaat het ondernemerschap uit een project. Lever inspanningen daar waar verbinding nodig is in de opstart van projecten en waar commitment ligt om initiatieven duurzaam

49

te maken. De organisatiekracht vanuit bedrijfsleven is

van alle triple-helix partners aan de voorkant. Bekijk de

Groeifonds zijn complex en kosten veel tijd. Koppel

Zorg dat de KPI’s van de projecten SMART geformuleerd

daarvoor belangrijk en loopt in deze fase tegen haar

resultaten van projecten breder dan alleen beloofde

daarvoor kennisinstellingen en bedrijven. Het hebben

zijn. Op deze manier kan beleidsleren worden gestimuleerd

grenzen aan.

resultaat, maar in samenhang met andere projecten.

van capaciteit om aanvragen te schrijven vergroot nog

en is er meer zicht op de output. Hierdoor kan sneller

Dan kan er regionaal meer uitgehaald worden. Dat

meer de kans op succes. Die investering doen kan maar op

gereflecteerd worden of wel ‘het goede’ gedaan wordt en

Ga voor de korte en lang termijn

vraagt programmaontwikkeling als basis. Samenwerking

een beperkt aantal thema’s, dus maak een duidelijke keuze

kan bij worden gestuurd waar nodig. Beoordeel periodiek

Ga voor een agenda met een lange termijn en korte termijn

tussen bedrijven onderling (kennis met elkaar delen) en

vanuit impact voor de regio. Regionale middelen moeten

of resultaten van projecten bijdragen aan de doelen

en richt de beschikbare instrumenten daarop in. De korte

tussen ondernemers en onderwijs zijn van groot belang.

als doel hebben dat er bedrijven ontstaan of dat bedrijven

en of de doelstellingen van projecten bijdragen aan de

termijn vraagt snel kunnen schakelen, flexibel kunnen

Dat vergroot uiteindelijk het kennisniveau van het hele

kunnen doorgroeien. Ga voor de eredivisie en creëer

doelstellingen van de actielijn. Dat is een betere basis

zijn, misschien meer verantwoording achteraf dan vooraf.

ecosysteem als resultaat van het project.

impact, gericht op duurzame werkgelegenheid. Ga voor

om in te spelen op de snelle veranderingen. Breng in de

een select aantal projecten. Haak aan op de Strategische

uitvoering scheiding aan in het beheer en de ontwikkeling

Dat gaat vaak over minder grote bedragen. Voor de lange termijn moet de focus liggen op impact. Dit gaat vaak

Experimenteer! Fouten maken mag

Innovatie- en Investeringsagenda (SIIA)

van programma’s en projecten. Investeer middelen voor het

over grotere bedragen. Investeringsfondsen kunnen een

Maak bespreekbaar wanneer een project niet goed loopt.

van Oost-Nederland.

frequenter contact leggen met de projectuitvoerders en

bijdrage leveren, maar moeten volume hebben en komen

Projecten mogen anders lopen dan vooraf bedacht. Dat

vanuit een visie vanuit de Twente Board. Richt de publieke

hoort bij experimenteren, met name voor opgaven waar al

Verbind met het Rijk en breng focus aan

middelen met name op het vestigingsklimaat, talent en de

jaren aan wordt gewerkt. Dat vraagt onderling vertrouwen

Met de Regio Deal Twente kwam het belang van de

Zonder talent geen techniek als motor

bestaande kennisposities van Twente met potentie waar

en moet niet leiden tot een afrekencultuur. Dat brengt de

Agenda voor Twente beter in beeld bij het Rijk. De

Elke investering in een technisch thema kent een

al jaren in geïnvesteerd is. Maak dat groter en verzilver de

regio niet verder. Bespreek wel hoe een project de kans

inhoudelijke verbinding werd verbeterd en het werd

discussie over de schaarste aan technisch talent. In de

kansen. Elke keer iets nieuws doen, creëert geen echte

krijgt het beter te gaan doen, als het niet goed loopt.

eenvoudiger om vraagstukken te adresseren die

talentprogramma’s en –projecten moet er aandacht zijn

impact, hoewel nieuwe kennisposities belangrijk zijn voor

Help elkaar daarbij als triple-helix partners, laat elkaar

succesvolle realisatie van projecten in de weg stonden. Het

voor deze koppeling. Benut de goede contacten die er

de lange termijn. Om dat te stimuleren zijn vaak middelen

niet zwemmen. Twente Board Development moet hierop

Rijk blijft in het nieuwe regeerakkoord focus houden op de

zijn tussen ROC van Twente, Saxion en Universiteit

van grotere omvang nodig dan regionaal beschikbaar.

meer regie pakken en bijsturen waar het moet. Partners

regio’s. Bijvoorbeeld een nieuwe investering in Regio Deals

Twente. Dat is uniek in Nederland. Als de behoefte

in Twente Board moeten daar misschien aan wennen.

voor een bedrag van €900 miljoen en het transitiefonds

van ondernemers en aanbod van onderwijs- en

landelijk gebied waar tot 2035 €25 miljard voor is

kennisinstellingen beter gaat matchen ontstaat een

Creëer vooraf commitment op projecten

stimuleer het leren van elkaar tussen projecten.

Start met het uitgangspunt dat bedrijven gaan over de

Ondersteun bij het ontwikkelen van projecten

gereserveerd. Een nieuwe regionale investeringsagenda

ecosysteem van formaat. Dat vraagt om in een vroeg

inhoud van projecten, onderwijs daarvoor de benodigde

Help partners in de regio met het ontwikkelen van

met regionale financiering na 2022 is daarom van

stadium kinderen te begeleiden, wat begint in het

kennis en talent leveren en de overheid met name gaat

projecten en doen van aanvragen richting externe

groot belang. Leg in een nieuwe agenda minder focus

funderend onderwijs. Leg focus op keuzemomenten

over faciliteren (zoals infrastructuur, leefklimaat en

financieringsbronnen. Aanvragen naar de grotere

op regionaal geld verdelen, meer op het vinden van

van kinderen en waar deze te beïnvloeden zijn.

wonen). Voer scherpere discussies over het commitment

fondsen in Europa en bijvoorbeeld het Nationaal

additionele geldstromen. Formuleer prestatie-indicatoren SMART

50

51

5.4 De uitvoering: basisinfrastructuur

middelen. Het was niet altijd duidelijk wat

Een deel van het beschikbare budget voor de

de basisinfrastructuur was, en wat het niet was.

basisinfrastructuur was voor de uitvoering en monitoring

De Agenda voor Twente startte niet vanuit het niets in

Lessen voor de toekomst

van de Agenda voor Twente. Deze werd belegd bij Regio

Verder integratie en meer zakelijkheid is nodig

2018. In de Agenda van Twente 2007 – 2017 was gebouwd

Belangrijkste advies uit de evaluatie uit 2019 was om

Twente. Deze uitvoeringskosten richtten zich op zowel

De basisinfrastructuur moet actiegericht zijn.

aan een fundament, de zogenoemde basisinfrastructuur

het bedrijfsleven in de breedte actiever te betrekken. Er

ontwikkeling als het beheer van het programma. Partners

Er moet een meer zakelijke aansturing komen.

met inbreng vanuit de triple-helix partners. Bij het

moest meer focus komen op de stuwende economie en

binnen Twente Board droegen vanuit hun eigen begroting

Dat betekent meer sturen op resultaatverplichting

vaststellen van de Agenda voor Twente werd besloten om

op die factoren die te beïnvloeden zijn. Daarnaast bleef

mee aan de uitvoering van de Agenda voor Twente (in-

en het voorkomen van het ontstaan van

een bedrag van €3,50 per inwoner per jaar te reserveren

voorop staan om taken en functies te financieren, niet de

kind investering). Deze bijdrage wordt niet separaat

“koninkrijkjes”. Projectfinanciering heeft de

voor de basisinfrastructuur. Dit bedrag werd toebedeeld

uitvoerende organisaties. Deze adviezen hebben geleid

geregistreerd en is daarmee moeilijk te kapitaliseren

voorkeur boven organisatiefinanciering, waar dat

aan bestaande partners (zie hoofdstuk 3.2 t/m 3.5). Het

tot het afbouwen en/of stoppen van financiering van een

in deze evaluatie.

kan. Neem de volgende stap in het vergroten van

WTC Twente, het Expat Center Twente en de Internationale

aantal initiatieven. De evaluatie van de basisinfrastructuur

samenhang in het ecosysteem van Twente, met

School Twente werden wel genoemd in het kader van de

liep parallel aan de veranderopdracht van Regio Twente

een regiefunctie voor Twente Board Development.

basisinfrastructuur, maar hiervoor werden geen middelen

die was gestart in 2019. Veel van de voorgestelde

Houd rekening met partijen die voor veel projecten

gereserveerd. Het onderwerp Vrije Tijdseconomie (VTE)

aanpassingen vanuit de evaluatie zijn meegenomen in

gevraagd worden en daar capaciteit voor leveren,

werd, door de focus van de nieuwe Agenda voor Twente,

het formaliseren van Twente Board en het inrichten van

maar daar geen financiering tegenover staat.

apart georganiseerd binnen de reguliere begroting van

de uitvoeringsorganisatie Twente Board Development.

Regio Twente.

Breng de informatievoorziening naar een hoger level

Nagenoeg alle taken en functies in de basisinfrastructuur

Sluit de informatievoorziening beter aan

Er werd bij besluitvorming gevraagd om betere

vallen nu onder de strategische aansturing van Twente

op de behoeften van raadsleden en leden

samenwerking en samenhang in de basisinfrastructuur te

Board. Dit vergroot aanzienlijk de samenwerking binnen

van Provinciale Staten. Verleid ze op hun

stimuleren. Begin 2019 werd daarom een evaluatie van de

en samenhang van de basisinfrastructuur. Voor 2022

betrokkenheid. Zij krijgen veel informatie, het

basisinfrastructuur uitgevoerd. Geconstateerd werd dat

is het doel dit nog verder uit te werken, met name als

is dus concurreren om de beschikbare tijd. Dit

veel activiteiten individueel bijdragen aan de doelstellingen

het gaat om de samenwerking tussen Twente Board,

geldt voor alle regionale stakeholders, juist voor

van Twente. De samenwerking tussen partijen in de

provincie Overijssel, Oost NL en Novel-T. Met de komst

ondernemers. Maak duidelijk om welke projecten

basisinfrastructuur was te beperkt. Organisaties legden

van Twente Board Development komt daarmee de term

het gaat, hoe ze kunnen aanhaken en leg dit

vooral focus op eigen activiteiten. Activiteiten waren

basisinfrastructuur meer naar de achtergrond en wordt

continu bij ondernemers op tafel. Daag ze uit.

vaak projectmatig, en concurreerden zo om de aandacht,

meer gesproken van het onderhouden en ontwikkelen

Besteed aandacht aan resultaten die partners

deelname van bedrijven en/of beschikbare financiële

van het ecosysteem.

in de basisinfrastructuur behalen. Dit zorgt voor

52

53

draagvlak en legitimiteit van wat zij doen en de

5.5 Twente in (inter-)nationale context

publieke middelen die daarin worden geïnvesteerd.

Board en OostNL hebben in mei 2021 een “Memo of Understanding” getekend met IHK Nordwestfalen, die

Het werd als cruciaal gezien om de relatie tussen

focus legt op het verbinden van bedrijven en economische

“De afstand van Twente

Blijf investeren in de branding van Twente

Twente en aangrenzende regio’s te versterken, samen

activiteiten. Een agenda met Duitsland wordt als belangrijk

De marketing van Twente is op orde, de branding

met de provincie Overijssel. Een eendrachtige lobby

gezien en heeft zich ontwikkeld de afgelopen jaren. De

tot de rest van de wereld

niet. Wat is het verhaal van Twente? Hoe ziet men

werd daarnaast als belangrijk gezien. Sinds 2018 is veel

relatie met Duitsland maakt het verhaal van Twente uniek

is kleiner geworden. We

Twente buiten Twente? Wat wil het talent van de

geïnvesteerd in netwerken gericht op het verbinden van

in relaties met de Rijksoverheid en Europa. Maar voor

consumeren en werken

toekomst en wat heeft Twente hen te bieden?

Twente met andere regio’s, zoals met Brainport, regio

Twente zijn daarnaast de relaties met de omliggende

Het techniekprofiel is en blijft van belang, maar

Zwolle en Arnhem/Nijmegen. Daarnaast zijn er een aantal

regio’s van belang, zoals Deventer/Apeldoorn, Salland,

globaal, dan kan niemand zich

kies focus. Claim onderwerpen die de regio ook

bovenregionale structuren waar Twente in deelneemt,

Zwolle en de Achterhoek, waar al vaak veel economische

terugtrekken binnen de eigen

echt waar kan maken, zet daar langjarig op in en

zoals Nederland Slim Benutten, het Go4Export

activiteiten lopen. Daar is in de Agenda voor Twente

gemeentegrenzen.”

houd koers. Verschuilen achter de bescheidenheid

programma en Th!nk East Netherlands.

minder aandacht aan gegeven.

vaak het gevolg van zaken claimen als Twente die

Er is daarnaast veel geïnvesteerd in de relatie met

De wens om de lobby te richten op de speerpunten

buitenwereld niet ziet en de regio niet waar kan

Duitsland. Belangrijke basis daarvoor werd gelegd in 2018