18 Input uitgangspunten nieuwe investeringsagenda voor Twente.pdf
Tekst van het document
Uitgangspunten investeringsagenda 2023 – 2027: concept ter bespreking triple-helix partners binnen Twente Board
Pagina 17 van 20
Creatieve Broedplaatsen De Broedplaatsen bieden de mogelijkheid voor creators en ondernemers om innovatie, ondernemerschap en experimenteerdrift nog meer onderdeel te maken van ons Twentse DNA. Persoonlijk verhaal: “Ik leef hier op en kan weer meedoen” Sinds vorig jaar zijn overal in Twente creatieve broedplaatsen gestart, waar de koppeling wordt gemaakt tussen kunst, cultuur en technologie. Studio 15 in Almelo is één van die creatieve broedplaatsen, waar Damiën werkt als vrijwilliger. Hij heeft nog veel redenen om blij te zijn met Studio 15. “Begin 2020 ben ik in een psychose beland en moest daardoor stoppen met mijn werk”, vertelt hij. “Ik heb er nog steeds last van, maar het gaat een stuk beter en word enthousiast van de mensen en de kunst hier.” Lees meer Projectresultaten tot nu toe en blik op de toekomst Het doel was om minimaal 10 broedplaatsen te realiseren. In de 1e ronde (2020) zijn er al 10 toegekend, in de 2e ronde (juni 2021) nog eens 9. In beide tranches was er een goede spreiding over Twente. Om talent naar de regio te trekken en te behouden voor de regio, spelen culturele voorzieningen en mogelijkheden om jezelf te ontwikkelen en om te recreëren een belangrijke rol. Het zijn onderwerpen waar overheden qua beleid voorop staan, maar waar de inzet en creativiteit van ondernemers, onderwijs en culturele instellingen van groot belang zijn.
Innovate Go Dit project scout ondernemend talent binnen de kennisinstellingen en lanceert samen met de regionale industrie een aanpak om nieuwe bedrijvigheid vanuit het mkb (me de inzet van talent) te stimuleren. Persoonlijk verhaal: “Twentenaar ontwikkelt machine voor digitaal wieden onkruid op sportvelden” Eigenaar André Trip van Grootgroener in Wierden heeft dé oplossing bedacht voor het wieden van onkruid op sportvelden. Met een zelfbedachte en zelfgebouwde machine, detecteert hij digitaal paardenbloemen en weegbree waarna deze worden uitgestoken. Met behulp van het innovatieprogramma Innovate GO bouwde Trip anderhalf jaar geleden de eerste machine, waarmee nu overal in het land pilots worden gedraaid. “De overheid wil toe naar chemievrije onkruidbestrijding, zeker op sportvelden.” Lees meer Projectresultaten tot nu toe en blik op de toekomst Novel-T heeft via Innovate Go met veel (mkb) bedrijven in Twente bereikt, bijvoorbeeld via een hackaton georganiseerd met studenten en er zitten 16 bedrijven in het verkenningsprogramma van Innovate Go. In een vroeg stadium van de studie de link leggen tussen studenten en bedrijven is essentieel om talent voor de regio te behouden. Om het voor studenten en bedrijven inzichtelijk te maken wat er allemaal aan aanob is in de regio, is het talent- en bedrijvenportaal opgezet.
Twents Fonds voor Vakmanschap Twents Fonds voor Vakmanschap is ervoor werkenden, ZZP-ers en werkzoekenden die zich willen om-, her- of bijscholen in een vakrichting tot en met MBO niveau 4. Persoonlijk verhaal: “Een nieuw leven voor Melanie” Via het project kon Melanie een opleiding volgen en ze heeft nu een baan die precies bij haar past. “Na de middelbare school heb ik geen vervolgopleiding gedaan”, vertelt ze. “Ik had allerlei banen en kwam uiteindelijk door een burn-out terecht in een loopbaantraject. Met hulp van een scholingscheque van het Twents Fonds voor vakmanschap heb ik de opleiding voor onderwijsassistent gevolgd en werk nu in de buitenklas van het CT Storkcollege en zit daar helemaal op mijn plek.” Lees meer Projectresultaten tot nu toe en blik op de toekomst Binnen het project zijn 2.300 scholingstrajecten en 6000 loopbaangesprekken haalbaar voor het eind van 2022 wanneer het project afloopt. Het IKBINDR Zakelijk netwerk voor bedrijven kent inmiddels 150 leden verspreid over Twente. Vakmanschap verdient meer waardering en de talentopgave om voldoende praktisch geschoolde mensen te blijven opleiden is groot. Het fonds gericht op MBO-niveau krijgt waarschijnlijk navolging op HBO-niveau. Landelijk is het fonds voorbeeld geweest voor andere regio’s die vergelijkbare instrumenten hebben opgezet.
Uitgangspunten investeringsagenda 2023 – 2027: concept ter bespreking triple-helix partners binnen Twente Board
Pagina 18 van 20
Bijlage 3: Toelichting ecosysteemanalyse Voor het ontwikkelen van programma’s in techniek en innovatie, maakt Twente Board gebruik van analysemethode voor ecosystemen aan de hand van onderstaande bouwblokken. Binnen deze analyse zijn vragen geformuleerd om te bepalen welke bouwblokken sterk zijn in Twente en welke bouwblokken aandacht en/of een investering vragen.
Bouwblok Algemeen
Netwerken Leiderschap Financiering Talent
Kennis
Diensten Hardware Internationale oriëntatie Marktpotentie
Formele instituties Fysieke infrastructuur Ondernemerscultuur
Onderliggende vragen • Omschrijving ecosysteem en rol Twente Board • Lopende programma’s en projecten (mede) gefinancierd door Twente Board • (Mogelijke) bijdrage aan Bruto Twents Geluk en brede welvaart • Algemene netwerken (regionaal, nationaal, internationaal) • Inhoudelijke clusters (regionaal, nationaal, internationaal) • Inhoudelijk trekkers regionaal • Positie Twente in netwerken en inhoudelijke clusters • Publieke middelen/fondsen beschikbaar/in beeld • Private investeringen en fondsen rond het cluster • Aantal banen in Twente (direct/indirect) en economische waarde van deze banen • Studenten/onderzoekers per jaar op relevante opleidingen • Relevante learning communities/LLO instrumenten • Kennispositie (WO, HBO, MBO en instituten) • Publieke investeringen in kennisposities • Private R&D investeringen (bijvoorbeeld via WBSO) • Complementaire kennishubs nationaal/internationaal • Aanwezige partijen met intermediaire diensten voor ecosysteemvorming • Campussen, thematische bedrijfslocaties, shared facilities, fieldlabs • Aantal buitenlandse vestigingen (FDI) • Internationale kenniswerkers • Exportcijfers • Huidige omvang sector (Nationaal/Twente) • Aantal bedrijven in Twente • Aantal start-ups/scaleups • Relevante (inter)nationaal beleid, doelstellingen en programma’s • Relevante wet- en regelgeving • Logistieke verbindingen (water, weg, spoor, lucht) •
Datainfrastructuur • Energievoorziening • Ondernemers- en innovatiezin • Bereidheid tot samenwerking (gedeelde agenda) • Actieve leads/projecten in de pijplijn
Uitgangspunten investeringsagenda 2023 – 2027: concept ter bespreking triple-helix partners binnen Twente Board
Pagina 19 van 20
Bijlage 4: Toelichting aangescherpte KRACHT-criteria Twente Board De Agenda voor Twente 2018 – 2022 gebruikte KRACHT-criteria om projecten te boordelen. Onderstaand de KRACHT-criteria die Twente Board gebruikt na aanscherping in februari 2022. Deze aanscherping is in hoofdzaak gedaan o.a. omdat: Er per 1 juli 2021 sprake is van een nieuwe governance-structuur, waar de set criteria beter op aan moet sluiten, en set criteria bepaald en gedragen door de 3O-partners; Er noodzaak is om projecten die passen in de meerjarige strategie van Twente Board voorrang te geven en die daar niet/minder in passen beter beargumenteerd af te wijzen of door te verwijzen naar andere financieringsbronnen; Er meer focus wordt gelegd op projecten met impact voor de regio en minder op kleinere projecten die zorgen voor veel versnippering binnen programma’s. Projecten, ideeën en initiatieven die binnen komen bij Twente Board worden getoetst aan deze criteria. Waar gewenst kan gebruik worden gemaakt van externe deskundigen om projecten en ideeën te toetsen.
Uitgangspunten investeringsagenda 2023 – 2027: concept ter bespreking triple-helix partners binnen Twente Board
Pagina 20 van 20
Samenwerken aan bruto Twents geluk in een groene technologische topregio
Inhoud 1
2
2
Inleiding
4
Strategie
4
Toonaangevende groene technologische topregio
5
Bruto Twents Geluk
5
Sleuteltechnologieën
8
Twente Board is gericht op de sociaaleconomische opgave
8
Rollen Twente Board
8
Verbinden met bestaande provinciale, landelijke en Europese programma’s
9
Onderscheid door unieke samenwerking in Twente
9
Strategie verder uitgewerkt
10
Sterk Twents bedrijfsleven
11
Focus op maatschappelijke opgaven
11
Realiseren van de noodzakelijke randvoorwaarden
14
3
De wereldwijde economie bevindt zich in een fundamentele transitie. De wereld is ons speelveld en verandert sneller dan ooit tevoren. De pandemie bleek een gamechanger, die een grote i mpact heeft op de manier waarop wij werken, leren en leven. Geopolitiekeen demografische ontwikkelingen, verstedelijking,
Toonaangevende groene technologische topregio
Het doel is hierbij om met Overheid, Onderwijs en Ondernemers te streven naar het verhogen van het
Twente heeft zich ontwikkeld en zal zich verder
Bruto Twents Geluk. Als kompas gebruiken we de
blijven ontwikkelen tot een toonaangevende groene
indicatoren van de brede welvaart. In het bijzonder
technologische topregio. Met de wereld als ons
de indicatoren vanuit sociaaleconomisch perspectief
speelveld, werken we met techniek als motor aan een
rondom inkomen, werk en persoonlijke ontwikkeling.
gedragen economische agenda om talent, innovaties,
Het strategieplan van Twente Board gaat uit van een
bedrijven en kapitaal in Twente samen te brengen.
samenhangende benadering waarbij we inzetten op
Techniek draagt bij aan de verduurzaming van de
een toekomstbestendige economie in onze groene
regio en aan de ontwikkeling van oplossingen voor
technologische topregio.
wereldwijde (maatschappelijke) uitdagingen.
technologische ontwikkelingen en klimaatverandering komen in hoog tempo op ons af waardoor we voor grote transitie-opgaven staan die we samen moeten oplossen. De samenwerking tussen Overheid, Onderwijs en Ondernemers is een kracht van Twente, die ons in
Bruto Twents Geluk Als Twente Board willen we de komende jaren het verschil maken door de introductie van het Bruto Twents Geluk, een indicator voor een prettig klimaat voor wonen, werken, leren en leven.
staat stelt om samen met onze partners oplossingen te realiseren en tijdig in te spelen op de veranderingen.
4
5
Strategie Strategie
Twente Board creëert samen met haar partners oplossingen voor belangrijke maatschappelijke vraagstukken en speelt in op snelle technologische veranderingen. Technologisch innoveren en ondernemen zit in het DNA van Twente. De strategie van Twente Board is gestoeld op een drietal pijlers:
1
Sterk Twents bedrijfsleven;
2
Focus op maatschappelijke opgaven;
3
Realiseren van de noodzakelijke randvoorwaarden.
Het Twentse bedrijfsleven is de motor voor de regionale
Realiseren noodzakelijke randvoorwaarden
economie. Het is van groot belang dat het Twents
Om te kunnen excelleren op de maatschappelijke
bedrijfsleven zich blijft ontwikkelen door onder meer in
thema’s en om een sterk bedrijfsleven te behouden
te zetten op innovatie, digitalisering en verduurzaming.
is er een aantal wezenlijke randvoorwaarden waaraan
De kracht van Twente Board is om dat op kunnen te
moet worden voldaan:
pakken in triple helix verband. Hierdoor wordt naar de
•
Talent: voldoende instroom van studenten
toekomst de vitaliteit en robuustheid van het bestaande
en arbeidskrachten opleiden met de juiste
bedrijfsleven geborgd.
kennis en kunde; •
Bereikbaarheid: de reistijd van de Randstad en Noord-Nederland en het Duitse achterland
Focus op maatschappelijke opgaven
naar Twente moet ‘verkort’ worden; •
Woon-, werk- en leefklimaat: in Twente kunnen
De kennisinstellingen en het bedrijfsleven in Twente
mensen betaalbaar en prettig wonen en
hebben in verschillende sectoren een sterke (kennis)
ontspannen. Daarnaast werken we mee aan
positie. Gezamenlijk ontwikkelen zij innovatieve
een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven.
oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Twente Board kiest voor een beperkt aantal thema’s, Talent
om op die thema’s meer impact te realiseren. De drie maatschappelijke thema’s om Twente op te positioneren zijn: •
Duurzaamheid & circulariteit
•
Slimme energie
•
Innovatieve gezondheidszorg
Slimme energie ikbaarheid Bere
1
Sterk Twents Bedrijfsleven
STERK BEDRIJFSLEVEN
Duurzaam & circulair
BRUTO TWENTS GELUK
Innovatieve gezondheidszorg Wo o n- e n l e e f k li m a a t
6
7
Sleuteltechnologieën Innovatie zit in het DNA van Twente. Om de eerder-
Twente Board is gericht op de sociaaleconomische opgave
genoemde innovatieve oplossingen voor de maatschap-
Twente Board staat voor de sociaaleconomische opgave
pelijke thema’s te realiseren wordt gebruik gemaakt
in de regio. Twente Board acteert primair vanuit een
van innovatie en sleuteltechnologieën, die een
economische invalshoek. Het primaat voor onder meer
belangrijke plek hebben bij de kennisinstellingen in de
woon- en leefklimaat en milieu ligt bij de gemeenten.
regio en nodig zijn voor de concurrentiepositie van het
Vanuit een economische insteek kan door de Twente
Twentse bedrijfsleven. We verbinden hier wetenschap
Board hieraan toch een bijdrage worden geleverd. Denk
en onderwijs met bedrijfsleven waardoor deze sleutel-
aan de versnelling in de studenthuisvesting door partijen
technologieën zoals Robotica, Artificial Intelligence,
te verbinden, de (innovatie) bijdrage van Mineral Valley
Fotonica en Nanotechnologie bijdragen aan het
op het gebied van stikstofreductie of de lobby voor
gunstige vestigingsklimaat voor bedrijven en voor
bereikbaarheid via het spoor.
aantrekkingskracht zorgen op talent.
Uitdagen: partijen uitdagen om oplossingen te zoeken voor vraagstukken
•
Faciliteren: partijen faciliteren en ondersteunen bij planontwikkeling en financiering
•
Investeren: financiele bijdragen verlenen om relevante projecten mogelijk te maken
Twente Board heeft verschillende rollen in het ecosysteem om de strategie succesvol uit te voeren: •
Signaleren: urgentie en kansen benoemen met onderbouwing van feiten en cijfers
•
Aanjagen: partijen prikkelen, plannen vormen en projecten in beeld krijgen
•
Verbinden: samenwerking tussen partijen en of r egio’s organiseren en stimuleren
Onderscheid door unieke samenwerking in Twente De strategie speelt in op maatschappelijke thema’s. Veel regio’s in Nederland, Europa en de wereld dragen hier hun steentje aan bij. Twente Board onderscheidt zich door de wijze waarop de drie O’s met elkaar samenwerken. Hierdoor zetten we stappen en maken
Verbinden met bestaande provinciale, landelijke en Europese programma’s Twente Board zoekt verbinding. De Twentse belangen staan voorop, maar er wordt ook naar buiten gekeken. Wat gebeurt er in Oost-Nederland, in de rest van
Rollen Twente Board
8
•
Nederland, over de grens in de Euregio en in Europa? Twente Board brengt haar strategie in lijn met de
we onze ambities waar.
In Twente zijn we goed in samenwerken, innovatie en ondernemerschap. Specifiek door toepassing van techniek in verschillende sectoren. Vandaaruit dragen wij bij aan het realiseren van antwoorden op de maatschappelijke thema’s en daarmee indirect aan het Bruto Twents Geluk.
relevante onderwerpen uit de Strategische Innovatie en Investeringsagenda’s (SIIA’s) van (Oost-) Nederland, zoals het topsectoren beleid van het Rijk en met de prioriteiten van de Europese Commissie zoals onder meer de Green Deal. Daarnaast werkt Twente Board samen met de andere Economic Boards en de provincie Overijssel om de juiste aandacht voor activiteiten te krijgen bij de beslissers in Den Haag en Brussel.
9
2 Strategie verder uitgewerkt 10
Sterk Twents bedrijfsleven Het bedrijfsleven in Twente wordt gekenmerkt door een
Focus op maatschappelijke opgaven
groot aantal MKB-bedrijven in o.a. de maakindustrie. Vele hiervan zijn familiebedrijven en onderdeel van een
Duurzaamheid & Circulariteit
hecht netwerk. De bedrijven zijn vaak toeleveranciers
Innovatieve oplossingen zijn nodig om de uitputting
in de keten en vormen daarmee een belangrijke
van onze aarde terug te dringen. Investeren in innovatie,
schakel tussen Nederland en de rest van de wereld.
onderhoud en nieuwe verdienmodellen is cruciaal voor
De maakindustrie is niet de enige relevante sector in
onze economie om toe te groeien naar een systeem,
Twente. Twente beschikt ook over een omvangrijke
waarin al het slim geproduceerde zo lang mogelijk in
logistieke sector, bouw- en infra bedrijven, landbouw
gebruik blijft. Twente Board zet in op:
en agrarische sector, ICT-sector en commerciële dienst-
•
Transitie in de landbouw
verleners. Al deze bedrijven samen hebben grote invloed
•
Water
op de toekomstbestendigheid van onze regio.
•
Circulaire Textiel
Het behouden en versterken van een sterk Twents
In lijn met de agenda van het kabinet zetten we in op
bedrijfsleven als motor voor de regionale economie is van
de landbouwtransitie, inclusief het bijdragen aan
belang voor de toekomst van de regio. Hier ligt de basis
oplossingen voor de stikstofproblematiek en de klimaat-
van inkomen en baanzekerheid voor de mensen in Twente.
opgave. Via een project als Mineral Valley investeren we in diverse innovaties op het gebied van bodemkwaliteit,
Twente Board heeft de ambitie om samen met haar
voedselvoorziening – en veiligheid, toepassing van
partners Novel-T en OostNL programma’s te ontwikkelen
dronetechnologie in de landbouw.
om het brede bedrijfsleven te ondersteunen bij o.a.: •
Versnellen van digitalisering opgave
Bij ‘Water’ gaat het om zowel kwantiteit (denk aan
•
Ontwikkelen van vernieuwende businessmodellen
verdroging) als kwaliteit (schoon en hergebruik vervuild
•
Financieren groei en innovatie
water). We zien hier een rol voor Twente Board in het
•
Verduurzamen van de organisatie
signaleren van kansen op het gebied van schoon water,
11
en het verbinden van partijen daar waar het bijvoorbeeld
Twente Board zet in op grensoverschrijdende samen-
Dit biedt grote kansen voor Twente, want Twente is sterk
de landschapskwaliteit raakt. Het waterschap Vecht-
werking o.a. ten aanzien van batterij technologie. Met
in Medische Technologie en de toepassing hiervan. In
stromen zien we daarbij als belangrijke partner.
OostNL en aan Duitse zijde de IHK is een Memorandum
2030 wil Twente tot de meest toonaangevende MedTech
of Understanding aangegaan. Hierin zijn afspraken
clusters van Europa behoren. Dat is goed voor onze regio
Daarnaast investeren we in Circulaire Textiel. Hiervoor
gemaakt om samen te werken onder andere op het
en voor Nederland. Nu al werken in het krachtige Life
organiseren we toegang tot (inter)nationale netwerken,
gebied van energie in relatie tot netcongestie.
Science & Health topcluster bedrijven, kennisinstellingen
concentreren we ons op het creëren van voldoende
en zorginstellingen met een gezamenlijke missie en d rive,
kritische massa/schaal en leggen we slimme verbindin-
We verbinden de Twentse kennisposities met de meer
samen om een stevige bijdrage te leveren aan betere en
gen binnen en tussen productiewaardeketens. Daarnaast
op productie gerichte faciliteiten aan de Duitse zijde,
efficiëntere gezondheidszorg. Twente beschikt over een
zorgen we voor gezamenlijke (onderzoeks)faciliteiten
in Munster. We werken aan het in kaart brengen van
krachtig ecosysteem, waarin innovaties snel gevalideerd,
en doorgaande leerlijnen met als doel kennisdeling en
kansen op het gebied van verduurzaming van de
getest en geïmplementeerd worden. Tijdens de pande-
-ontwikkeling op alle opleidingsniveaus.
energievoorziening door o.a. vorming van clusters
mie bleek dat op basis van urgente vragen uit de praktijk,
i.r.t. netcongestie onder meer op het gebied van
snel schakelen in het netwerk van kennis, bedrijfsleven
batterijtechniek, waterstof, biogas, etc.
en medische professionals, Twente in staat is om in
Slimme energie Oost-Nederland ontwikkelt zich als hét living lab voor ge-
recordtijd tot zinvolle innovaties te komen.
ïntegreerde energiesystemen voor decentrale opwekking,
Innovatieve gezondheidszorg
opslag, omzetting en gebruik van duurzame energie. Dit
Onze samenleving staat voor grote uitdagingen op het
Twente Board wil samen met haar partners Oost NL
komt door de sterke hightech maakindustrie, ingenieurs-
gebied van gezondheidszorg. De nationale missie is om
en Novel-T investeren in preventie en in medische
bureaus en kennisinstellingen in de regio, op het gebied
alle Nederlanders in 2040 tenminste vijf jaar langer in
technologie oplossingen. De programma’s waar op
van energieopslagtechnologie, energieconversie (zoals
goede gezondheid te laten leven en de gezondheids-
dit moment aan gewerkt wordt zijn:
waterstoftechnologie) en/ of systeemintegratie. Ook
verschillen tussen de laagste en hoogste sociaal-
•
MedTech
de ligging maakt Oost-Nederland tot een goede partner
economische groepen met 30% te laten afnemen. Om
•
Organiseren zorgketen (care and cure)
om Nederland en Europa te helpen de energietransitie
dit voor elkaar te krijgen is het nodig om in te zetten op
•
TopFit
(grensoverschrijden) te versnellen. De focus ligt daarbij
preventie, de zorg dichtbij huis te organiseren en techno-
op de ontwikkeling en opschaling van geïntegreerde
logie inzetten die de zorg ontlast en betaalbaar houdt.
Realiseren van de noodzakelijke randvoorwaarden Talent De uitdaging is voldoende vakmensen, zowel theoretisch als praktisch opgeleid, te vinden voor de banen die we in Twente hebben en de thema’s die we willen vormgeven. Veel bedrijven hebben moeite om vacatures gevuld te krijgen met mensen met de juiste kennis en kwaliteiten.
De Twente Board legt de volgende accenten: •
Aantrekken van internationaal talent en kenniswerkers;
•
Groei van het aantal technologie-studenten in het beroeps- en hoger onderwijs;
•
Blijvend ontwikkelen van de huidige workforce (kennis en vakmanschap, een leven lang leren);
•
Twente, van blindspot naar hotspot (profilering).
De regionale actoren hiervoor zijn onder andere Talentpact Twente die samen met het bedrijfsleven, de onderwijsinstellingen en andere partijen zich primair richten op techniekpromotie en boeien en binden van talent.
decentrale energiesystemen. Oftewel Smart Energy Hubs.
12
13
Programma’s
Programma’s waaraan we een bijdrage
Twente is een logistieke hub die centraal in Europa ligt.
Programma’s:
•
TalentPact
leveren door te signaleren, uitdagen
Voor een krachtige logistieke hub zijn goede bereikbaar-
•
•
Strategie Young Twente Board
en verbinden:
heid en optimale verbindingen van vitaal belang. Twente
•
Strategisch HR beleid
•
Woningbouw: met behulp van innovatie
Board lobbyt daarom voor een betere bereikbaarheid
•
Corridor 35 ontwikkeling
•
Digitalisering en robotisering
versnellen en verduurzamen.
over de weg, het water en per spoor.
•
N35
•
A1/A35-corridor (North Sea Baltic)
(arbeidsproductiviteit verhogen)
•
Vrijetijds-Economie
•
Leven Lang Ontwikkelen (learning communities)
•
Cultuur
•
Talentopgave in beeld brengen
•
Vestigingsklimaat bedrijven
•
Onderwijs
Spoorlijn Zwolle – Twente - Munster (Incl. EuregioRail)
Woon-, werk- en leefklimaat Samen zijn we verantwoordelijk voor het doorgeven van
Bereikbaarheid
ons prachtige ‘Twente’ aan volgende generaties. Zodat
Landelijk en op provinciale schaal is er een grote woon-
zij ook een leven in een groen, gezond en veilig Twente
opgave. Door deze opgave te koppelen aan mobiliteit
kunnen opbouwen. Het gaat hierbij over sociale duur-
hoeft groei niet alleen in de randstad plaats te vinden
zaamheid en brede welvaart; over het belang van
maar kan dit ook in de regio.
kwaliteit van leven en een goed woonklimaat. We
Twente Board heeft ambities om talent aan te trekken
beschikken over een groene, prettige woon-, werk-
en te behouden, de woningbouw-opgave en de Euregio
en recreatieomgeving. We dragen bij aan slimme
als Metropool vorm te geven. Daarbij zijn bereikbaarheid
oplossingen voor het versnellen van de woningbouw-
over de weg en per spoor belangrijke randvoorwaarden.
opgave, we verbinden partijen om het groen de stad in
In het bijzonder de snelle spoorverbindingen van en naar
te brengen en het huidige groene buitengebied in goede
de Randstad en Zwolle en Duitsland. Een goede bereik-
staat te houden. Hierbij zien we nadrukkelijk ook een
baarheid maakt het makkelijker voor talent om naar
belangrijke rol voor partners van buiten Twente Board,
Twente te komen en maakt het aantrekkelijk voor
zoals de natuur- en milieuorganisaties en het waterschap.
bedrijven om zich in Twente te vestigen. In Twente
Daarnaast werken we mee aan het creëren van een
hebben we meerdere topwerklocaties/ campussen,
gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven.
die ook gebaat zijn bij deze goede bereikbaarheid.
14
15
In een groene technologische topregio samenwerken aan Bruto Twents Geluk! De kracht van Twente ligt in de samenwerking tussen de Triple Helix partners, de verbinding die we daarmee kunnen leggen naar andere relevante partners en het feit dat we de economie en leefomgeving niet als doel zien, maar als middel om een bijdrage te leveren aan Bruto Twents Geluk.
Evaluatie Evaluatie Agenda voor Twente 2018-2022 Op naar een nieuwe investeringsagenda voor Twente
Inhoudsopgave
Evaluatie
1
Samenvatting 6
2
Inleiding: Het gaat goed met Twente 10
3
Welke resultaten zijn behaald? 14
4
5
Evaluatie Agenda voor Twente 31 januari 2022
3.1
Financiële resultaten 14
3.2
Actielijn: Techniek als motor 17
3.3
Actielijn: Arbeidsmarkt & Talent 22
3.4
Actielijn: Bereikbaarheid & vestigingsklimaat 27
3.5
Actielijn: Circulaire economie & duurzaamheid 31
Waar staat Twente? 34 4.1
De belangrijkste cijfers voor Twente 35
4.2
Ontwikkeling van de monitoring 38
4.3
Externe onderzoeken 39
Wat zijn de lessen voor de toekomst? 42 5.1
Proces van besluitvorming en aansturing agenda 42
5.2
Ontwikkeling van de triple-helix samenwerking 44
5.3
De uitvoering: projecten 46
5.4
De uitvoering: basisinfrastructuur 52
5.5
Twente in (inter-)nationale context 54
Op naar een nieuwe investeringsagenda voor Twente
Bijlage 1 Overzicht geïnterviewde personen 58
Voorwoord Werken aan Bruto Twents Geluk!
De Agenda voor Twente is de basis onder de activiteiten
zijn we voorbereid op de toekomst, om samen een nieuwe
commitment al uitgesproken op de triple-helix
van Twente Board. Het is een belangrijke sleutel tot
agenda voor de sociaal economische opgaven van Twente
samenwerking, met het formaliseren van de Twente
Twente Board is sinds 1 juli 2021 geformaliseerd
het succes van Twente. In 2018 stemden de 14 Twentse
te ontwikkelen. De discussie over de “governance” van
Board. Uiteindelijk besluiten de 14 Twentse gemeenten,
in de nieuwe samenwerking tussen ondernemers,
gemeenten in met dit investeringsprogramma. Daarmee
Twente is op 1 juli 2021 afgerond. Nu kunnen we samen vol
ondernemers en onderwijs in het vierde kwartaal van
onderwijs- en kennisinstellingen en overheden in
werd voor 5 jaar een bedrag van in totaal €20 miljoen
voor de inhoud gaan. Inhoud die uitgaat van de kracht van
2022 over hun bijdrage aan een nieuwe investerings-
Twente. In de Twente Board werken we samen aan de
beschikbaar gesteld. Publiek geld om te investeren in
Twente. Inhoud die aansluit bij investeringsagenda’s van het
agenda voor Twente.
sociaaleconomische opgaven van Twente, ten behoeve
Twente. De agenda bracht focus aan in onze inspanningen.
bedrijfsleven in Twente, de provincie Overijssel, het nieuwe
van de brede welvaart. We noemen dat: werken aan het
De agenda werd ons verhaal richting de provincie
regeerakkoord en de Europese agenda.
Bruto Twents Geluk. De resultaten die Twente boekt
Overijssel, de Rijksoverheid en Europa. Met als gevolg dat
mogen er zijn. Onze regio ontwikkelt zich positief. Dat
in 2019 een nieuw investeringsprogramma startte, de Regio
Op 10 februari 2022 wordt deze evaluatie vastgesteld
verder moeten bouwen aan de toekomst van Twente. Dat
blijkt uit de evaluatie van de Agenda Voor Twente die
Deal Twente. De Regio Deal Twente is een convenant van
in de Twente Board. In maart 2022 vinden de
doen we voor onze bedrijven en onze inwoners, voor onze
hier voor u ligt. Daar mogen we samen trots op zijn.
ruim €150 miljoen aan investeringen in Twente tussen het
gemeenteraadsverkiezingen plaats. Dit betekent dat
kinderen. Om te leven, wonen en werken in onze groene,
Rijk, provincie Overijssel en regio. Zonder de Agenda voor
de voorstellen voor de opvolger van de Agenda voor
technologische topregio. Gelukkig is er Twente!
Twente, was de Regio Deal Twente er niet gekomen.
Twente worden gemaakt met nieuwe gemeenteraden
4
Wij geloven in de unieke triple-helix samenwerking in Twente. Twente Board is ervan overtuigd dat we samen
en nieuwe colleges, samen met ondernemers en met
Wim Boomkamp
De Agenda voor Twente loopt eind 2022 af. Daarom
onderwijs- en kennisinstellingen. In het tweede kwartaal
Voorzitter Twente Board
evalueren we. Om de behaalde resultaten te laten zien.
van 2022 wordt hiervoor een voorstel aangeboden.
Om lessen te trekken voor de toekomst. Op deze manier
De 14 Twentse gemeenten hebben langjarig hun
5
1
Samenvatting In 2018 hebben de 14 Twentse gemeenten ingestemd met de Agenda voor Twente, voor de periode 2018 – 2022. Daarmee werd €7,50 per inwoner per jaar geïnvesteerd in Twente. Doel was om samen met ondernemers en onderwijsen kennisinstellingen te werken aan de ambitie van een groene, technologische topregio. Deze evaluatie kijkt terug wat er bereikt is en wat daaruit geleerd wordt voor de toekomst. Hoofdconclusie is dat het goed gaat met Twente. De Twente Index 2022 laat zien dat de economie groeide met 10% en de werkloosheid met 3% lager was dan ooit. Twente doet het in veel opzichten beter dan het landelijk gemiddelde. Dat is een trendbreuk ten opzichte van voorgaande jaren. Twente wordt daarmee landelijk gezien als een regio met potentie. De Agenda voor Twente heeft samen met de Regio Deal de basis gelegd voor deze goede cijfers. Maar ook het formaliseren van de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen en overheid binnen Twente Board verstevigt de governance op de regionale, sociaaleconomische samenwerking in Twente.
Het gaat goed met Twente
investeringsprogramma van in totaal €150 miljoen.
Opereer meer van buiten naar binnen
Twente heeft gedurende de looptijd van de Agenda voor
Van dit bedrag is eind 2021 €85 miljoen in realisatie.
De Agenda voor Twente bracht focus aan in investeringen
Twente een positieve ontwikkeling doorgemaakt. Het
Algemeen is de conclusie dat de Regio Deal Twente er
en liet ruimte voor de actualiteit. De COVID-19 pandemie
Bruto Regionaal Product (BRP) gaat richting het landelijk
niet was gekomen zonder de Agenda voor Twente. Met
heeft een enorme impact gehad op onze economie
gemiddelde. In 2017 lag dit nog 3,7% onder het landelijk
een investering van €6 miljoen vanuit de Agenda voor
en de effecten voor de lange termijn zijn nog onzeker.
gemiddelde, in 2020 nog maar 0.8%. Het Bruto Regionaal
Twente in de basisinfrastructuur zijn in de periode 2018 –
Er zijn ook nieuwe kansen ontstaan, voor medische
Product per inwoner is het landelijk gemiddelde ontstegen.
2020 €13 miljoen additionele investeringen gerealiseerd.
technologie, digitalisering en duurzaamheid. De Agenda
In 2017 lag dit 1,1% onder het landelijk gemiddeld, in
Gezien de Agenda voor Twente loopt tot eind 2022 en de
voor Twente en de Regio Deal Twente speelden daar goed
2020 3,5% daarboven. De werkeloosheid in Twente is
Regio Deal Twente tot eind 2025, wordt de eindbalans
op in. Uit onderzoek blijkt Twente een redelijk gesloten
voor het eerst in de historie gedaald onder het landelijk
later opgemaakt. Hierover wordt gerapporteerd in de
ecosysteem te zijn. Echte impact maakt Twente vanuit meer
gemiddelde. Twente kent een krappe arbeidsmarkt,
halfjaarlijkse projectvoortgangsrapportage
samenwerking extern, iets wat veel bedrijven in de regio
met name in de sectoren zorg, onderwijs en techniek.
“Investeren in Twente”.
al doen. Er wordt noodzaak gevoeld meer relaties aan te
De vraag naar technisch talent blijft kenmerkend voor
gaan met andere regio’s. Advies is daarbij te werken vanuit
onze regio. De werkgelegenheid in de sectoren Hightech
De basis ligt er, bouw daarop voort
de kracht van Twente. Techniek staat bijvoorbeeld breed
Systemen & Materialen (HTSM) is in 2020 gestegen met
Twente kent een lange historie in de triple-helix
in de belangstelling in Nederland. Vaar daarom mee op de
4,8% ten opzichte van 2017. De economie is geen exacte
samenwerking. De opgaven waar Twente voor staat zijn
kracht van regio’s zoals Brainport, maar wees zelfbewust.
wetenschap, maar deze kengetallen laten zien dat het
niet eenvoudig en vragen langjarige aandacht. De Agenda
Claim posities waar Twente (aantoonbaar) succes waar kan
goed gaat met Twente.
voor Twente was een logische stap als vervolg op de
maken en investeer daar langjarig in. Heb daarbij oog voor
Agenda van Twente 2007 - 2017. Er was bij besluitvorming
de lange termijn, de kennisposities van morgen en de korte
Agenda voor Twente: hefboom voor
dan ook veel consensus over de inhoud van de Agenda
termijn, daar waar de bredere mkb-industrie behoefte
publieke en private investeringen
voor Twente. De discussie ging in 2018 met name over de
aan heeft. Kijk niet alleen naar de economie, maar naar
Voor de periode 2018 – 2022 worden er in totaal €20
structuur. Met het formaliseren van de Twente Board per
de brede welvaart, het Bruto Twents Geluk.
miljoen regionale, publieke middelen beschikbaar gesteld
1 juli 2021 is deze structuurdiscussie afgerond. Het maakt
via de Agenda voor Twente. De uitvoering van de agenda
de weg vrij om in een nieuwe investeringsagenda na 2022
Werk aan verdere integratie en meer focus
werd belegd bij de triple-helix. Inmiddels hebben €15
vol voor de inhoud te gaan. Er is veel geleerd vanuit de
Binnen de basisinfrastructuur was het doel van de Agenda
miljoen publieke middelen geleid tot in totaal €169
uitvoering van de Agenda voor Twente. Lessen die, waar
voor Twente om de samenwerking en samenhang in triple-
miljoen aan investeringen in Twente. Het belangrijkste
mogelijk, al zijn meegenomen in de opzet van de nieuwe
helix verband te versterken. Dat kwam onvoldoende uit
deel komt daarvan vanuit de Regio Deal Twente, een
Twente Board. Belangrijkste les is: bouw voort op het
de verf, zo bleek uit de evaluatie uitgevoerd in 2019.
fundament dat er nu ligt.
6
7
Met het formaliseren van de Twente Board en daaronder
bedrijfsleven nodig. In Twente Board moeten deze
het oprichten van de uitvoeringsorganisatie Twente Board
uitgangspunten leidend zijn bij besluitvorming en leidend
Development is dit sterk verbeterd. Er is meer samenhang
blijven in de beoordeling van de uitvoering. Dat vraagt een
en meer focus, die in 2022 nog verder vorm gaat krijgen.
meer zakelijke benadering, met begrip voor individuele
De term basisinfrastructuur komt daarmee op de
uitdagingen en belangen van de partners verenigd binnen
achtergrond. Er wordt gesproken over het onderhouden
de Twente Board.
en ontwikkelen van het ecosysteem. Daarbij gaat het over het aansturen van het ecosysteem onder de strategische
Werk samen aan een nieuwe investerings-
sturing van Twente Board en (nog meer) inhoudelijk focus
agenda 2023 – 2027
aanbrengen. Advies is om bij het vinden van focus meer te
Een nieuwe investeringsagenda is nodig om de weg te
redeneren vanuit cijfers en trends, minder vanuit meningen
vervolgen die met het formaliseren van de Twente Board
en belangen. Belangrijk daarbij is om de te investeren daar
is ingeslagen. Een nieuwe agenda is een belangrijke stip
waar de strategische agenda’s van ondernemers, onderwijs-
aan de horizon, om regionale partners en partners buiten
en kennisinstellingen en overheden samenkomen.
de regio te overtuigen van de ambities van Twente. Twente heeft een sterk verhaal en een krachtig ecosysteem.
Hanteer een meer zakelijk benaderen
Bouw daarop verder en maak samen weer een nieuwe
en stel impact voorop
investeringsagenda voor minimaal de periode 2023 – 2027.
Binnen projecten wordt geëxperimenteerd om nieuwe
Dit is de beste basis om kansen te pakken zoals de nieuwe
vormen van samenwerking en nieuwe oplossingen
Regio Deal waar het nieuwe Kabinet weer €900 miljoen
te vinden. Het kan dus fout gaan, niet alle innovaties
voor heeft gereserveerd.
slagen. Wees transparant over de besluitvorming, behaalde successen en verbeterpunten. Voorkom dat transparantie leidt tot een afrekencultuur. Er moet meer gestuurd worden op resultaatverplichting, minder op inspanningsverplichting. Projectvoorstellen moeten laten zien dat ze duurzaam, haalbaar en resultaatgericht zijn, met heldere KPI’s. De impact voor de regio moet voorop staan. Daarvoor is vooraf commitment van het
8
9
2
Inleiding
Twente kent een lange historie in de triple-helix
Innovatieplatform Twente
Innovatiesprong Twente
2005
2012
Samenvoegen bestaande structuren Tot Twente Board
Regio Deal Twente 2019-2025
samenwerking. Doel van deze samenwerking was altijd de sociaaleconomische structuur van Twente versterken,
2007
2014
2016
2018
2019
2021
als regio beter presteren dan het landelijke gemiddelde en Twente te onderscheiden als technologische en
Agenda van Twente 2007 - 2017
Actieplan Twente werkt
Agenda voor Twente 2018 - 2022
Oprichting Stichting Twente Board
innovatieve regio.
Investeren in de toekomst van Twente heeft een evolutie
Figuur 1 Ontwikkeling triple-helix samenwerking in Twente
doorgemaakt. Deze evolutie heeft geleid tot het punt
Het gaat goed met Twente
waar de regio nu staat. Twente ontwikkelt zich goed de afgelopen 10 jaar. De economische groei van Twente
Voor u ligt de evaluatie van het investerings-
ontstijgt inmiddels het landelijk gemiddeld, met 10%
daarom gekozen voor een kwalitatieve evaluatie,
• Techniek als motor: versterken van de technische
programma Agenda voor Twente 2018 – 2022. Deze
economische groei in 2020, en een werkeloosheid onder
die kwantitatief is gemaakt waar dat kan.
kracht van Twente, de motor achter de economische
evaluatie is uitgevoerd onder de verantwoordelijkheid
de 3%. Maar de economie is geen exacte wetenschap.
van Twente Board. De agenda is in 2017 op initiatief
De Twente economie heeft een jaarlijkse omvang van €21
De Agenda voor Twente investeerde in de opgaven waar
• Arbeidsmarkt & talent: voldoende talent op alle niveaus
van de veertien Twentse gemeenten ontwikkeld in
miljard. Veel factoren beïnvloeden de economie. Met de
Twente voor staat. De mismatch tussen vraag naar en
aantrekken, opleiden en behouden voor de regio om deze
nauwe samenwerking met de toenmalige Twente
Agenda voor Twente is hier een bescheiden stimulans van
aanbod van arbeid en betere aansluiting tussen onderwijs
motor in Twente draaiende te houden;
Board en de provincie Overijssel. De basis vormde
€20 miljoen over 5 jaar aan gegeven. Twente Board heeft
en arbeidsmarkt. Innovatie en ondernemerschap binnen
• Bereikbaarheid & vestigingsklimaat: een goed woon-,
dat wat onderscheidend is aan Twente: de combinatie
het bedrijfsleven aanjagen. De verdere digitalisering van de
werk- en leefklimaat creëren om het talent en bedrijven
van de technologische kracht en de ruimte met een
(maak)industrie om de arbeidsproductiviteit te vergroten.
aan te trekken naar en te behouden voor de regio;
prachtige woon-, werk- en leefomgeving, die grenst
Het vergroten van de gezondheid van onze inwoners.
• Circulaire economie & duurzaamheid: oplossingen bieden
aan Duitsland. Ambitie was om vanuit deze basis,
Het verduurzamen naar een meer circulaire economie.
voor de toenemende vraag naar duurzame producten
Het vergroten van de bereikbaarheid van Twente. Het
en een toekomstbestendige landbouw.
economisch duurzaam uit te groeien tot een groene,
“We willen altijd sneller, maar
technologische topregio, behorende tot de top van
als je bij drie wil komen, moet
Europa. Om dat doel te bereiken zouden overheid, onderwijs en ondernemers samen investeren in de
je eerst bij twee zijn geweest.”
toekomst van Twente (de triple-helix).
Michel ten Hag (CEO, Ten Hag Groep)
10
groei van Twente;
verbinden het landelijk en het stedelijk gebied, een regio waar mensen prettig kunnen wonen, werken en leven.
Binnen deze vier actielijnen werd gewerkt aan het versterken van de zogenoemde basisinfrastructuur (triple-
Bij besluitvorming in 2018 werd vanuit deze opgaven
helix samenwerking) en aan het ontwikkelen en uitvoeren
gekozen focus te leggen op vier actielijnen:
van concrete projecten. De vier actielijnen vormden ook
11
de basis voor het convenant Regio Deal Twente dat in 2019 tussen Rijk, provincie Overijssel en regionale partners werd afgesloten.
De voorliggende evaluatie geeft antwoord op een aantal vragen. Wat leren we van de besluitvorming, de opzet en de uitvoering van de investeringsagenda? Hoe heeft de triple-helix samenwerking zich ontwikkeld? Wat is nodig om Twente nog sterker te positioneren in Nederland en Europa? Kortom evalueren om te leren voor de toekomst. Basis voor deze evaluatie zijn interviews afgenomen met regionale stakeholders (zie bijlage 1), externe onderzoeken en de bestaande rapportages zoals de “Twente Index” en “Investeren in Twente”. De provincie Overijssel is een belangrijke partner in zowel de Agenda voor Twente als de Regio Deal Twente en is daarom actief betrokken bij deze evaluatie.
Eerst gaat deze evaluatie in op de behaalde resultaten met de Agenda voor Twente tot nu toe in hoofdstuk 2. Daarbij wordt ook de Regio Deal Twente betrokken. Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de staat van Twente. Waar komen we vandaan en waar staan we nu? In hoofdstuk 4 trekken we lessen voor de toekomst. Daarbij gaat het om een reflectie op de besluitvorming, de triple-helix samenwerking, de uitvoering en op welke wijze Twente (inter)nationaal verbonden is en de lobby organiseert.
12
13
3
Welke resultaten zijn behaald?
3.1 Financiële resultaten
Naar verwachting realiseert de Regio Deal Twente, naast €10 miljoen regionale cofinanciering een bedrag van €140
Met een regionale, publieke investering van €15 miljoen
miljoen aan additionele investeringen. Van deze verwachte
aan regionale middelen, is in totaal voor een bedrag van
investering is eind 2021 €42 miljoen gerealiseerd. In 2021
€169 miljoen geïnvesteerd in Twente. Van deze regionale,
is €43 miljoen aan vastgoedinvesteringen rond de projecten
publieke middelen was €9,1 miljoen bedoeld om te
in 2021 vergund en/of gestart met realisatie, waarmee in
investeren in projecten over de periode 2018 – 2021.
totaal €85 miljoen in realisatie is.
en vouchers, waarvan het grootste deel onderdeel was
Het Rijk investeert via de Regio Deal Twente €30 miljoen in
Dit hoofdstuk geeft inzicht welke resultaten
van de Regio Deal Twente. Om tot een regionale
de regio, onder de voorwaarde dat publieke partners hetzelfde
zijn behaald met de Agenda voor Twente. Welke
cofinanciering van is €10 miljoen te komen voor de Regio
bedrag investeren. Daarvan komt €20 miljoen van de provincie
doelstellingen en ambities stonden beschreven in
Deal Twente, staat nog is €1,5 miljoen gereserveerd.
Overijssel en €10 miljoen van de 14 Twentse gemeenten. Naast
2018 en wat is daarop gebeurd? Dit inzicht wordt In 2022 komt nog €4 per inwoner beschikbaar. De nog
bijdragen van individuele gemeenten in projecten. Onderstaand
opstellen van de Agenda voor Twente is per actielijn
beschikbare middelen worden ingezet in lijn met het
het beeld van de financiële voortgang van het publieke deel.
een hoofddoel geformuleerd. Daarnaast werden
jaarplan van Twente Board Development dat recent
per actielijn een aantal opgaven en (bestaande)
is gepubliceerd.
initiatieven beschreven. Dit vormde de basis om de
. Naast een reflectie per actielijn op het hoofddoel dat was geformuleerd1, wordt ingegaan op de indicatoren vastgesteld in 2018, de prestaties binnen
de bestaande projecten in de Regio Deal Twente. Doel is om Projectgelden Agenda voor Twente (2018 - 2021)
met deze middelen bestaande projecten te versterken en/of €9,1
€6,6
het Nationaal Groeifonds, REACT-EU of Interreg.
10 3 4
Provincie
20 10 13 30
0
10
20
Gerealiseerd stand mei 2021
SMART doelstellingen zijn Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden. Zie link voor meer achtergrondinformatie
14
60
70
80
90 100
Gerealiseerd stand okt 2021
Begroot in projecten
Figuur 3 Realisatie financiering in de Regio Deal Twente, beeld september 2021
m € 35,0
30,0 28,7
30,0 25,0 20,0 15,0
5,0 €1,0
-
1,0
2,0
0,4
0,9
Reservering
Beschikbaar
0,0 Beschikbaar
1
50
€1,5
Beschikbaar
m€
40
30
10,0
Reservering cofinanciering RDT
de basisinfrastructuur en de resultaten bereikt met projecten tot nu toe.
6
deze middelen als cofinanciering in te zetten om additionele geldstromen te koppelen aan projecten, vanuit bijvoorbeeld
Verplicht projecten A voor T
2
Rijksmiddelen Regio Deal Twente
De nog gereserveerde publieke middelen zijn gekoppeld aan
Inkomsten
€43 miljoen aan vastgoed projecten vergund / in realisatie
14
Regio publiek
de bijdrage uit de Agenda voor Twente, komt dit bedrag uit
gegeven op het niveau van de vier actielijnen. Bij het
doelen waren weinig tot niet SMART geformuleerd
90 2 3
Onderwijs
m€
59
16
Rijk
Van dit bedrag is €6,6 miljoen toebedeeld aan projecten
Agenda voor Twente tot uitvoering te brengen. Deze
7
Privaat
3,0
4,0
5,0
6,0
7,0
8,0
Goedgekeurd
9,0 10,0
Figuur 2 Beschikbare publieke middelen Agenda voor Twente en Besteding daarvan (periode 2018 – 2021), beeld december 2021
Figuur 4a Realisatie publieke middelen in de Regio Deal Twente, beeld september 2021
15
Regionale Publieke cofinanciering Regio Deal Twente
3.2 Actielijn: Techniek als motor
Financiering basisinfrastructuur (2018-2020)
m € 25,0
“De agenda moet kritische massa
20,0 20,0
hebben om echt een vuist maken
m€0,4
16,9
m€1,5 15,0
m€4,3
10,0 10,0
m€5,6
A voor T Provincie Overijssel Bedrijfsleven
8,4
Onderwijs Overheid regio
5,0
2,3
0,7
0,8 1,0
m€1,9
m€5,0
Beschikbaar Provincie
Goedgekeurd
Reservering
“Het versterken van het ecosysteem waarin stuwende techniek in alle sectoren tot bloei komt. Dit betekent
en de positie van Twente verder
het versterken van de economische troef van deze regio:
op te bouwen binnen Nederland
Twente heeft het best functionerende ecosysteem
en internationaal”
Rijk
Dennis Schipper (CEO, Demcon)
0,0
Doelstelling geformuleerd in 2018
van Nederland voor het stimuleren van innovatie en ondernemerschap op het gebied van techniek. Gebouwd op een Twentse economie die circulair en volhoudbaar is.”
Beschikbaar
Regio
Figuur 4b Realisatie publieke middelen in de Regio Deal Twente, beeld september 2021
Figuur 5 Financiering basisinfrastructuur (periode 2018-2020)
Indicatoren vastgesteld in 2018
Stand 2017
Stand 2020
Ontwikkeling
Over de periode 2018-2020 is vanuit de Agenda voor
Twente is tot slot bovengemiddeld goed in staat om
HTSM werkgelegenheid (aantal fte)
31.170
32.660
4,8%
Twente €5,6 miljoen in de basisinfrastructuur geïnvesteerd.
Europese fondsen aan te spreken. Dit blijkt uit de
Aandeel personen met technisch beroep
72.910
77.040
4,4%
Met deze publieke middelen zijn eind 2020 €13,1 miljoen
Inventarisatie Europese subsidies provincie Overijssel van
Aantal startups & scale-ups (spin-offs UT)
1.219
1.286
5,5%
aan additionele investeringen gerealiseerd.
ERAC, peildatum 1 juli 2021. In totaal ontvingen bedrijven
Snelgroeiende bedrijven Twentse noteringen MKB top 100
1
5
Twentse notering FD Gazellen (vanaf 2019)
--
7
Twentse notering Deloitte Fast 50
4
1
Projecten
Agenda voor Twente
en instellingen in de provincie Overijssel in de periode De partners in de basisinfrastructuur rapporteren
2014 - 2020 €458 miljoen. Met een aandeel van €351
jaarlijks over hun resultaten. Het jaar 2021 kon in deze
miljoen, benut Twente meer dan 75% van deze Europese
evaluatie nog niet worden meegenomen, gezien jaar-
middelen. Daarvan heeft de Universiteit Twente meer dan
Advanced Manufacturing Program
X
rapportages van deze partners in de basisinfrastructuur
€144 miljoen Europese middelen toegekend gekregen. Ook
PDEng
X
nog niet beschikbaar waren. Per actielijn zijn in de
is Twente een grensregio waardoor het natuurlijker is om
TopFit: Citizenslab Oost
X
hoofdstukken 3.2 t/m 3.5 de financiële data en de meest
deel te nemen in de verschillende grensoverschrijdende
Digitale werkplaats
X
opvallende resultaten behaald benoemd.
Europese programma’s. deel te nemen in de verschillende
Partners basisinfrastructuur
grensoverschrijdende Europese programma’s.
16
Regio Deal Twente
X
Novel-T
17
Het Twents ecosysteem is een goed functionerend
de Universiteit Twente gestart. De brede spin-off naar
In 2019 heeft het Fraunhofer Project Center (FPC)
De projecten en initiatieven binnen de actielijn Techniek
ecosysteem, zo blijkt uit diverse externe onderzoeken
het bedrijfsleven moet nog plaatsvinden, maar het is een
zich gevestigd in Twente. Het FPC richt zich op het
als motor boeken resultaten breed in Twente, zowel in
(zie hoofdstuk 4.3). Via de Agenda voor Twente is gewerkt
veelbelovende technologie met economische kansen op
toepassen van nieuwe technologie en kennisdeling
de hightech als de bredere mkb-industrie.
aan het stimuleren van technologische ontwikkelingen,
de lange termijn. Space053 heeft zich doorontwikkeld tot
op het gebied van advanced manufacturing en
het stimuleren van ondernemerschap en innoveren
expertisecentrum voor drones. Dit werd in 2018 als één
digitalisering. Via de Regio Deal wordt in het project
In de basisinfrastructuur is samengewerkt op schaal van
van de (maak)industrie met als doel het verbeteren
van de opgaven gezien. Dit netwerk, dat zich concentreert
Advanced Manufacturing Program geïnvesteerd.
Twente, met Novel-T, en op schaal van Oost- Nederland,
van de concurrentiepositie van bedrijven. Er zijn veel
rond Technology Base, heeft landelijke en internationale
In 2022 leidt deze ontwikkeling tot de bouw van
met onder andere de provincie Overijssel en Oost
voorbeelden waaruit blijkt dat hieraan is gewerkt. Via
uitstraling. Tot slot is er breed geïnvesteerd in fieldlabs
het Advanced Manufacturing Center op Kennispark
NL. Novel-T wordt vanaf 2018 gefinancierd vanuit de
de netwerken T-Valley en BOOST is de smart industry
en innovatiecentra, plekken waar clusters samenwerken
Twente. De activiteiten van het FPC richten zich breed
basisinfrastructuur. De organisatie richt zich op twee
agenda vormgegeven. In 2021 is de Ai-hub Oost-Nederland
en mkb vaak de praktisch weg naar (ondersteuning in)
op het (mkb) bedrijfsleven in Twente en hebben een
hoofdprogramma’s, namelijk het ondersteunen en
opgestart. Via deze hub worden projecten ontwikkeld,
innovaties kan vinden.
bovenregionale uitstraling. Er wordt bijvoorbeeld
onder andere richting het Ai-Ned programma waaraan
samengewerkt met het Fraunhofer en met Duitse
middelen uit het Nationaal Groeifonds zijn toegekend.
producenten van eindproducten (OEM-ers). Binnen
In 2020 is het Medtech Cluster Twente vormgegeven,
Nederland vinden organisaties en bedrijven uit
1 1
aangejaagd vanuit de provincie Overijssel en Novel-T, 1
en aangeboden aan het ministerie van EZK. Dit gaat
bijvoorbeeld de regio Zwolle, het innovatiecluster
2
1 1
1
1
1
1
1 1
gehonoreerd vanuit REACT-EU. Via dit cluster heeft 1
Twente inmiddels een landelijke positie verworven in
10
Kennisinstellingen
Proeftuinen/fieldlabs
de regio Brainport, binnen PhotonDelta. In fotonica wordt
Innovatieloketten (inc. innovatiehubs Saxion)
Open innovatiecentra & clusters
vanaf 2019 in geïnvesteerd vanuit de regio. In 2021 is als Figuur 6 Het innovatie- en kennisecosysteem in Twente (bron: jaarboek Oost NL, voortgangsrapportage Investeren in Twente)
en digitalisering is nu nodig, anders missen we de boot de komende 10 jaar” Mark Voortman (CEO, Voortman Steel Groep)
4
2
15
2
Fysieke activiteiten TopFit citizens lab Contactpersonen vanuit Novel-T Smart en mkb-team (jul 2019 - jul 2020
25
3
6
20
96
50
23
“Investeren in technologie
resultaten geboekt met fotonica, in samenwerking met
18
6 9
1
voorbereid richting het Nationaal Groeifonds. Er worden
Center (PITC) als shared facility binnen het nano-lab van
13
8
22
12
MedTechNL, een landelijk consortium dat een voorstel
concreet resultaat het Photonic Integration Technology
4
1
4
6
33
24
Hiervoor is, met een investering van €2 miljoen uit de
8
9
Drachten en Brainport hun weg naar het FPC.
onder andere leiden tot de bouw van de Medtech Factory.
Regio Deal Twente, een bedrag van €3 miljoen
6 11
156
3
Ondersteuning mkb-bedrijven vanuit Digitale werkplaats Twente
Figuur 7 Regionale spreiding initiatieven actielijn Techniek als Motor. Bron: voortgangsrapportage Investeren in Twente, jaarrapportage Novel-T 2020
19
drones (Space53), smart industry (TValley) en Innovate
Financiering Novel-T (2018-2020)
Go. Novel-T is in 2021 gestart om grotere bedrijven
De universiteit als kraamkamer van het bedrijfsleven
* Enkel spin-offs op basis van gepatenteerde kennis van de universiteit
en organisaties structureel aan haar activiteiten te €825.000
verbinden. Dit moet op termijn zichtbaar worden in
€1.335.000 A voor T Provincie Bedrijfsleven
€3.270.000
€4.336.000
Onderwijs Gemeente Enschede
Universitaire spin-offs
de basisfinanciering. De dienstverlening van Novel-T is omvangrijk. Er is in 3 jaar tijd bij 17.615 personen
51
211 Rijksuniversiteit Groningen/UMCG
200
1000 Twente
Laatste 5 jaar NB
Niet bekend
– zowel studenten als onderzoekers en ondernemers – ondernemend gedrag gestimuleerd. Hiervan waren 2.277
€221.400
mkb-ondernemer. Startups die door Novel-T werden begeleid, hebben meer dan €50 miljoen aan risicokapitaal opgehaald, met investeerders zowel binnen als buiten
Figuur 8 Basisfinanciering vanuit Agenda voor Twente Novel-T (periode 2018 – 2020), exclusief projectfinanciering
VU-VUmc/UvA/AMC* 122 Leiden/LUM 29 TU Delft 500
40
124 11
15
Twente, zowel nationaal als internationaal. Novel-T SMART heeft talent van de kennisinstellingen aan ruim
45 Utrecht/UMC Utrecht* 33 Wageningen*
9 Rotterdam/Erasmus MC 50
10
NB
29 Radboud/RadboudUMC* NB Tilburg Universiteit
400 bedrijven en organisaties in de regio verbonden voor begeleiden van startups vanuit de Universiteit Twente en
het oplossen van een kennisvraagstuk. Novel-T heeft een
Saxion Hogeschool en business accelaratie met innovatie
belangrijke rol gespeeld in het vormgeven van het Medtech
binnen het bestaande mkb. De financiering van Novel-T
Cluster Twente. Daarbinnen zijn een aantal startups
wordt gedaan vanuit de zogenoemde “founders”, te
ontstaan, zoals Moovd (Nijverdal), Well Based (Enschede)
weten de provincie Overijssel, Universiteit Twente, Saxion
en Iam Fluidics (Enschede). Twente doet het landelijk zeer
Hogeschool, gemeente Enschede en Regio Twente.
goed als kraamkamer voor het bedrijfsleven.
De positie van Regio Twente is sinds eind 2021 formeel
186
Figuur 9 Kraamkamers van startups in Nederland Bron: Volkskrant 2 februari 2019)
27
430 TU Eindhoven
60 Maastricht/MUMC*
Novel-T rapporteert jaarlijks over hun plannen en resultaten over het afgelopen jaar. Geconstateerd is dat deze rapportages in de afgelopen jaren niet goed genoeg doorkwamen naar alle regionale stakeholders. Om dit te verbeteren is vanaf 2020 accountmanagement opgezet richting de economische afdelingen van de 14 Twentse gemeenten. Ook geven rapportages vanaf 2020, waar het kan, een beeld van de dienstverlening van Novel-T uitgesplitst naar gemeenten.
overgenomen door Twente Board.
Grootste financiële bijdragen komen vanuit de provincie Overijssel en de onderwijspartners. De bijdragen van bedrijven komen met name vanuit projecten en zijn niet meegenomen in de basisfinanciering. Dan gaat het bijvoorbeeld over programma’s rond cybersecurity,
20
Een breder aanbod voor het MKB
ontwikkeling en/of het vermarkten van een
een toename van het aantal gesprekken met mkb-
In de afgelopen jaren is de propositie van Novel-T
innovatie ondersteund. De resultaten zijn positief en
ondernemers breed in de regio (zie figuur 7). Daarnaast
voor mkb-ondernemers in Twente aangescherpt en
deelnemende bedrijven waarderen het programma met
is bijvoorbeeld met de gemeente Rijssen-Holten en een
het aanbod concreter gemaakt. Voorbeeld hiervan
een 8.4. Deelnemende bedrijven zijn o.a. Jotem
aantal bouwbedrijven uit de regio het “Building the
is de lancering van het programma Innovate GO. In
Waterbehandeling (Rijssen), EnergieControl (Wierden),
Future” programma opgezet. Doel is om innovatie binnen
dit programma wordt in korte tijd (18 weken) de
Roelofsgroep (Den Ham) en Exite (Enschede). Ook is er
de bedrijven aan te jagen en talent te binden.
21
3.3 Actielijn: Arbeidsmarkt & Talent
Projecten
Agenda voor Twente
Regio Deal Twente
X
X
Connect-U
X
Doelstelling geformuleerd in 2018
Talent IT
“Het verminderen van de spanning op de arbeidsmarkt, tussen vraag en aanbod en tussen onderwijs en arbeidsmarkt. De
WIMM
X
bijdrage vanuit de Agenda voor Twente aan deze doelstelling focust op het opleiden, aantrekken en behouden van (top)
Leonardo
X
talent en het nog meer tot bloei laten komen van ondernemerschap. We willen dat het carrièreperspectief van technisch
Grenswerk
X
talent in Twente beter is dan in de rest van Nederland.”
Ondernemerschap als bindmiddel
X
Partners basisinfrastructuur Indicatoren vastgesteld in 2018
Stand 2017
Stand 2020
Ontwikkeling
Arbeidsmarktparticipatie
65,8%
67,1%
1,3%
Hoog
31%
33%
2,0%
Middelbaar
44%
44%
0,0%
Werkplein Twente, Techniekpact, Centrum voor Innovatief Vakmanschap
Opleidingsniveau beroepsbevolking 94
Laag
23%
22%
-1,0%
De spanning op de arbeidsmarkt is aanwezig in Twente
Onbekend
2%
2%
0,0%
en dat zal de komende jaren zo blijven. Dit beeld wordt
Opleiding/studie volgend (aantal personen)
26.300
27.700
5,3%
Jong talent (aandeel saldo/jonge veelverdieners)
Indicator wordt doorontwikkeld (Talent Pact)
Aantal studenten
bevestigd in de arbeidsmarktmonitor Twente die elk
8
7
3
103
Deal Twente zijn veel projecten opgestart om een oplossing
3
18.858
19.729
4,6%
Saxion
25.750
28.075
9,0%
te bieden voor de opgaven op de arbeidsmarkt en om
Universiteit Twente
9.884
12.075
22,2%
talent op alle niveaus aan te trekken naar en te behouden
Projecten
Agenda voor Twente
Regio Deal Twente
Twents Fonds voor Vakmanschap
X
X
uitvoering onvoldoende onderling in samenhang. Binnen
Huis van de Logistiek
X
X
Twente Board wordt inmiddels gewerkt aan het vergroten
Projecten met regionale uitstraling
Kampus
X
X
van deze samenhang en het beter aan laten sluiten
Aantal vouchers Twents Fonds voor Vakmanschap
Alumni netwerk
X
X
van projecten bij behoeften van bedrijven. Via Twente.
Proces your future
X
Fastswitch
X
Talent- en bedrijvenportaal
X
22
2
Huis van de logistiek
ROC van Twente
Connect Forward
7
5
6
kwartaal uitkomt. Vanuit de Agenda voor Twente en Regio Kampus
76
2
250
73
98
75
75
64
2
273
Process your Future
12
56
75
52
450 50 Talent IT
3
voor de regio. Deze projecten waren bij de opstart en in de WIMM/JopOpp ondersteuning young professionals
com is hard gewerkt aan het neerzetten van Twente als aantrekkelijke regio voor talent om zich te vestigen en werk X
te vinden (zie hoofdstuk 2.4 – Twente Branding). Hier wordt het carrièreperspectief
Figuur 10 Regionale spreiding initiatieven actielijn Arbeidsmarkt & Talent. Bron: voortgangsrapportage Investeren in Twente, nieuwsbrief Twents Fonds voor Vakmanschap januari 2022
23
bij werkgevers in Twente gezamenlijk zichtbaar gemaakt en
projecten voor het opleiden van voldoende vakkrachten.
mensen met een arbeidsbeperking en afstand tot de
geleid tot een stijging van het aantal plaatsingen
via het talent- en bedrijvenportaal wordt hier een volgende
Daarnaast ontstaan er kansrijke initiatieven met regionale
arbeidsmarkt, ondersteuning van werk naar werk en
van mensen bij werkgevers. In 2020 is de financiering
professionaliseringslag in gemaakt.
uitstraling zonder een bijdrage vanuit de Agenda voor
een Leven Lang Ontwikkelen. Drie uitvoeringsorganisaties
stopgezet, naar aanleiding van de evaluatie van de
Twente, zoals de Triple-T Academy in Almelo. En de
worden aangestuurd vanuit deze arbeidsmarktregio,
basisinfrastructuur in 2019. Vanaf 2020 zijn door de
Er is in de regio een brede behoefte aan voldoende
grensoverschrijdende arbeidsmarkt krijgt aandacht via
namelijk het Leerwerkloket, het Regionaal Mobiliteitsteam
arbeidsmarktregio andere publieke middelen gevonden
aanbod van technisch personeel om de groei van bedrijven
het project Grenswerk.
en het Werkplein Twente. De arbeidsmarktregio is
voor het voortzetten van de opgebouwde initiatieven.
daarnaast opdrachtgever voor de arbeidsmarktmonitor
Voor Leven Lang Ontwikkelen is in 2021 een visie opgesteld
(Kennispunt Twente) en Regio in Beeld (UWV).
vanuit de arbeidsmarktregio, een onderwerp dat ook
in Twente mogelijk te maken. Er is daarom een brede investering gedaan in talent. Het binden van IT Talent aan
Vanuit de basisinfrastructuur zijn een aantal partners
bedrijven via het project Talent IT. Het aantrekken van WO-
gefinancierd: het Werkplein, Techniekpact en het Centrum
talent uit de regio Noord-Holland via het project Leonardo.
voor innovatief ondernemerschap. Het Werkplein
Het Werkplein Twente heeft in de periode 2018 en
worden samengewerkt, wordt in 2022
Internationaal talent van Saxion wordt via Fast Forward aan
Twente is de gezamenlijke inzet van de 14 Twentse
2019 financiering ontvangen vanuit de Agenda voor
verder vormgegeven.
bedrijven gekoppeld. Maar het gaat steeds nadrukkelijker
gemeenten, het onderwijs, uitvoeringsorganisaties en
Twente. Door deze gelden is het activiteitenprogramma
ook om mbo-vakkrachten. Bijvoorbeeld in de zorg lopen
werkgeversorganisaties. Het streven is een arbeidsmarkt
toegenomen. Het Werkplein Twente organiseert
Techniekpact is een initiatief uit 2013, dat vanaf 2018