13 Verkenning windenergie Almelo, Tubbergen en Twenterand.pdf

Verwachte windsnelheidsverdeling in het ATT gebied op verschillende hoogtes.

5.5.1.2

Vermogenscurve

Het is goed om even stil te staan bij het verschil tussen het ‘vermogen’ van een windturbine, uitgedrukt in megawatt (MW) en de hoeveelheid elektriciteit die in een jaar wordt geproduceerd, uitgedrukt in megawattuur (MWh). Een windturbine met een vermogen van 1 MW die een uur lang op vol vermogen draait produceert in dat uur 1 MWh. Echter draaien windturbines niet altijd op vol vermogen; het waait immers niet altijd, of niet hard genoeg om maximaal te produceren. Hoeveel vermogen een windturbine levert bij een gegeven windsnelheid (op ashoogte) wordt weergegeven met de vermogenscurve. Elk type windturbine heeft een eigen vermogenscurve.

24

Zie: https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/project/knmi-north-sea-wind-atlas

66

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Energiegebied ATT Overijssel

In Figuur 35 zijn de vermogenscurven van vier typen windturbines weergegeven. Windturbines met een groter rotoroppervlak vangen meer wind waardoor bij dezelfde winsnelheden meer elektriciteit kan worden opgewekt. Figuur 35

Vermogenscurven van vier typen windturbines met verschillende afmetingen

5.5.1.3

Elektriciteitsproductie

De bruto elektriciteitsproductie van een windturbine volgt uit een vermenigvuldiging van de vermogenscurve met het windaanbod. Worden over deze bruto elektriciteitsproductie nog elektriciteitsverliezen in rekening gebracht (bijvoorbeeld als gevolg van stilstand voor onderhoud), dan resulteert dit in de netto elektriciteitsproductie. In Tabel 3 is de netto elektriciteitsproductie voor vier typen windturbines van verschillende grootte weergegeven25. Te zien is dat bij grotere formaten windturbines een aanzienlijk hogere elektriciteitsproductie te verwachten is. Zo zijn meer dan 800 windturbines van het type EAZ-12 (met een tiphoogte van 21m) nodig om eenzelfde elektriciteitsproductie als één windturbine van het type E160 (met een tiphoogte van 240 meter) te behalen. Tabel 3

Verwachte netto elektriciteitsproductie in het ATT gebied van vier verschillende formaten windturbines. Benodigd aantal Windturbine Ashoogte Rotordia- Tiphoogte Netto jaarproducin vergelijking tot type (m) meter (m) (m) tie (MWh / jaar) de E160 EAZ-12 15 12 21 24,9 x 823 (0,012 MW) EWT DW61 69 61 100 1.960 x 10,5 (1,0 MW) Nordex N131 130 131 196 13.071 x 1,6 (3,9 MW) Enercon E160 160 160 240 20.497 x1 (5,6 MW)

25

Deze is berekend op basis van een windsnelheidsverdeling die op het ATT gebied van toepassing is (zoals weergegeven in Figuur 34) en 13% energieverliezen om van de bruto naar de netto jaarproductie te komen.

67

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Energiegebied ATT Overijssel

5.5.1.4

Stilstand bij windturbines

Er zijn verschillende redenen waarom windturbines soms stil staan. Dit kan voorkomen bij erg lage of extreem hoge windsnelheden. Daarnaast kan de windturbine af en toe stilstaan voor onderhoud, om aanvaringen met vogels en/of vleermuizen te voorkomen, om slagschaduw te voorkomen (zie 5.2), of omdat het elektriciteitsnet overbelast is. Bovengenoemde omstandigheden komen relatief weinig voor, waardoor windturbines meestal wel draaien. Soms is een windturbine recent gebouwd, maar nog niet in bedrijf genomen. Dit kan een reden zijn dat sommige windturbines voor langere aaneengesloten tijd stil lijken te staan. 5.5.1.5

Kosten

Een windpark vergt éénmalig een grote investering die deels door de ontwikkelaar uit eigen zak (eigen vermogen), maar ook grotendeels vanuit een banklening (vreemd vermogen) wordt betaald. De investeringskosten bestaan voor het grootste deel uit de aanschafprijs van de windturbine en de bijbehorende kosten voor de fundering en installatie. Daarnaast maken ook de netaansluitingskosten een belangrijk deel van de investering uit. Omdat de laatstgenoemde ook afhankelijk zijn van de lengte van de netaansluitingskabel is van belang dat het windpark niet te ver vanaf een aansluitpunt op het elektriciteitsnet is gelegen. Ter illustratie: voor netaansluitingen met een vermogen tussen de 6 en 10 MW komen de extra kosten uit op ca. €200.000 per aanvullende kilometer kabel26. In 2021 lagen de totale investeringskosten voor moderne windturbines (inclusief kosten voor de fundering, netaansluiting, etc.) op ongeveer €1.170.000 per MW. Gebruikelijk is dat zo’n 20% van de investering uit eigen vermogen, en 80% van de investering uit vreemd vermogen wordt betaald27. Ter illustratie: uitgaand van deze cijfers komen de kosten van één grote windturbine van het type Enercon E160 (5,6 MW) met een tiphoogte van 240 meter uit op ca. €6,5 miljoen, waarvan €1,3 miljoen door de ontwikkelaar uit eigen zak moet worden betaald.

De ontwikkelaar en exploitant van het windpark is doorgaans een private partij (zoals een energieleverancier), energiecoöperatie van omwonenden of vennootschap waarin zowel een private partij als energiecoöperatie vertegenwoordigd is. In heel enkele gevallen worden windturbines door de gemeente zelf ontwikkeld, maar dit komt in Nederland slechts weinig voor. De jaarlijks terugkerende (operationele) kosten van een windpark zijn in vergelijking tot grijze vormen van energieopwekking laag omdat geen brandstof hoeft worden verbruikt. De belangrijkste operationele kosten zijn (naast rente op en aflossing van de banklening) de onderhoudskosten, verzekeringen, netinstandhoudingskosten en een bijdrage aan een omgevingsfonds. Afhankelijk van de gemaakte afspraken krijgt

26 27

Zie: tarieven Enexis grootzakelijk 2022, eenmalig Deze cijfers zijn afkomstig uit het PBL Eindadvies Basisbedragen SDE++ 2021, https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-eindadvies-basisbedragen-sde-plus-plus-2021_4032.pdf

68

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Energiegebied ATT Overijssel

de persoon op wiens grond de windturbines zijn geplaatst daarnaast ook een jaarlijkse grondvergoeding28. 5.5.1.6

Baten en SDE++

Tijdens de exploitatie van het windpark wordt de gemaakte investering terugverdiend door de verkoop van elektriciteit (doorgaans op de elektriciteitsmarkt, maar soms ook direct aan lokale afnemers). Windparken met een toekenning uit de Subsidieregeling Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) hebben daarnaast, gedurende de eerste 15 jaar van de exploitatie van het windpark, recht op een financiële bijdrage vanuit de rijksoverheid. De SDE++ bijdrage bestaat elk jaar uit het verschil tussen de marktprijs van elektriciteit in dat jaar en het vanuit de SDE++ toegekende basisbedrag. Wanneer een windpark bijvoorbeeld een SDE++ toekenning heeft voor een basisbedrag van €50 per MWh, en de marktprijs van elektriciteit in dat jaar €40 per MWh bedroeg, krijgt de exploitant van het windpark in dat jaar een bijdrage van €10 per opgewekte MWh (1 cent per kWh). De SDE++ bijdrage bestaat dus niet uit een vast bedrag per jaar, maar garandeert dat de geproduceerde elektriciteit voor de exploitant een van tevoren bekend bedrag oplevert. Daarmee wordt voor de exploitant van het windpark een grote onzekerheid in de financiering weggenomen. De hoogte van het SDE++ basisbedrag (en de daarmee samenhangende vergoeding vanuit de rijksoverheid) is niet overal in Nederland gelijk, maar afhankelijk van de gemiddelde windsnelheid in een gemeente.

In gemeenten waar het gemiddeld minder hard waait, kan aanspraak worden gemaakt op een hoger basisbedrag dan in gemeenten waar het gemiddeld harder waait. Op deze manier beoogd de rijksoverheid oversubsidiëring van windparken op windrijke locaties te voorkomen en tegelijkertijd windparken op minder windrijke locaties financieel rendabel te houden. De hoogte van het SDE++ basisbedrag wordt daarnaast jaarlijks bijgesteld, in lijn met ontwikkelingen in de productiekosten van door windturbines opgewekte elektriciteit. Doordat windturbines in het verleden steeds groter zijn geworden (met lagere productiekosten per MWh als gevolg) is ook het SDE++ basisbedrag in het verleden sterk gedaald. Omgekeerd zijn daarom ook steeds grotere windturbines nodig om met het steeds lager wordende basisbedrag een financieel rendabel windproject te realiseren. Figuur 36 laat zien dat hoe de ge middelde afmetingen van windturbines over de tijd zijn toegenomen.

28

Er bestaan ook vormen van een sociale grondvergoeding, waarbij niet alleen de persoon op wiens grond een vergoeding ontvangt, maar ook de eigenaars van omliggende gronden delen in de grondvergoeding.

69

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Energiegebied ATT Overijssel

Figuur 36

Historische ontwikkeling van de afmetingen van nieuw gebouwde windturbines in Nederland (bron: Windstats.nl)

70

GELUIDEN UIT HET GEBIED PARTICIPATIEVERSLAG

VERKENNINGSFASE ATT

Inhoudsopgave 3 5 9

Inleiding Deel I: Beschrijving van gebiedsproces en participatiemomenten

Deel II: Duiding opbrengst, uitgangspunten en aanbevelingen

12 Deel III: Overzicht gespreksverslagen ATT- gebiedsgroep bijeenkomsten Startbijeenkomst – 14 februari 2022 Eerste sessie ATT-gebiedsgroep – 11 april 2022 Tweede sessie ATT-gebiedsgroep – 27 juni 2022 Derde sessie ATT-gebiedsgroep – 14 juli 2022

1-op-1 gesprekken 1-op-1 gesprek Almelo #1 – 7 april 2022 1-op-1 gesprek Almelo #2 – 7 april 2022 1-op-1 gesprek Almelo #3 – 7 april 2022 1-op-1 gesprek Twenterand #1 – 8 april 2022 1-op-1 gesprek Twenterand #2 – 8 april 2022 1-op-1 gesprek Tubbergen #1 – 8 april 2022. Geesteren 1-op-1 gesprek Twenterand #3 – 12 april 2022, Vriezenveen 1-op-1 gesprek Tubbergen #2 – 25 april 2022. Geesteren 1-op-1 gesprek Tubbergen #3 – 4 juli 2022, Teams

Technische bijeenkomsten 42 Deel IV: Een overzicht van alle vragen en antwoorden tot nu toen

Inleiding De gemeenten Almelo, Tubbergen en Twenterand

Dit participatieverslag “Geluiden uit het gebied”

(ATT) en de provincie Overijssel onderzoeken samen de

is een kwalitatieve weerslag van wat er tijdens het

mogelijkheden en onmogelijkheden voor de realisatie

particpatieproces is besproken en op tafel is gekomen. Het

van windmolens in het gebied op de grens van de drie

bestaat uit de volgende onderdelen:

gemeenten. In de periode februari tot en met juli 2022 hebben eerste verkennende gesprekken plaatsgevonden

Deel 1: Beschrijving van proces en participatiemomenten.

met bewoners, ondernemers en organisaties uit dit ATT-

Deel 2:  Korte duiding van de inhoudelijke opbrengst,

gebied. Daarbij is er een Gebiedsgroep samengesteld van ongeveer 50 omwonenden.

inclusief uitgangspunten en aanbevelingen Deel 3:  Een overzicht van gespreksverslagen. Deel 4:  Een overzicht van alle vragen en

antwoorden tot nu toe.

Technisch rapport In de de verkennende fase is door Bosch & Van Rijn ook onderzoek gedaan naar de technische mogelijkheden en onmogelijkheden voor de realisatie van windturbines in het ATT-gebied: van “breed zoekgebied” naar “kansrijke vlekken”. Zoals blijkt uit de verslaglegging van de sessies in deel 3 is de inhoud van dit technische rapport is veelvuldig besproken tijdens de diverse bijeenkomsten en individuele gesprekken. Het rapport is hier te downloaden: https://www. tubbergen.nl/resultaten-technische-analyse-energiegebiedAan de keukentafel, tijdens informatiebijeenkomsten en

att-beschikbaar.

in de besprekingen met de Gebiedsgroep was er ruimte om alle zorgen, kansen en ideeën bespreekbaar te maken.

Go/No go

Daarbij ging het onder meer over zorgen op het gebied van

Het technische rapport en dit participatieverslag “Geluiden

landschappelijke inpassing, zorgen om gezondheidseffecten

uit het gebied” vormen samen de basis voor verdere

(geluid/trilingen) en aandacht voor een zo eerlijk mogelijke

besluitvorming door gemeenten en provincie. Er komt een

verdeling van de lusten en de lasten. Als het om kansen en

advies dat aan de colleges, eventueel de gemeenteraden en

perspectieven gaat zijn er ondernemers die mogelijkheden

Provinciale Staten wordt voorgelegd, met als centrale vraag:

zien voor verduurzaming van hun bedrijfsvoering of

gaan we wel of niet door met verkennen en onderzoeken

gezamenlijke innovaties, zoals de ontwikkeling van een

van de mogelijkheden voor de realisatie van windenergie in

waterstofhub. Ook is aan de deelnemers van het proces

het ATT-gebied?

gevraagd naar uitgangspunten en aanbevelingen voor de

Mocht men kiezen voor een vervolg, dan komt er

beslissende organen van gemeenten en provincie, mochten

opnieuw veel ruimte voor meedenken en meepraten door

de windmolens er toch komen.

omwonenden en andere belanghebbenden.

3

Figuur 2. Processtappen verkennende fase ATT

De gemeenten Almelo, Tubbergen en Twenterand, en de provincie Overijssel zijn eind 2021 gezamenlijk de verkenningsfase gestart om de mogelijkheden en onmogelijkheden voor windenergie in het grensgebied van de drie gemeenten in beeld te brengen. Het zoekgebied is tot stand gekomen op basis van de Regionale Energiestrategie (RES) Twente. Daaruit bleek dat de windzoekgebieden van de drie afzonderlijke gemeenten dichtbij elkaar lagen. Omdat de ontwikkeling in alledrie de gemeenten in dit gebied, met name voor wind, elkaar raken is er afgesproken om als gemeenten en provincie Overijssel gezamenlijk op te trekken.

4

Deel I: Beschrijving van gebiedsproces en participatiemomenten Hieronder wordt compact uitgewerkt welke stappen zijn gezet tijdens het participatietraject in de verkennende fase. Het doel van participatie in deze fase was vooral: -

Informeren (vertellen wat de eerste ideeën zijn)

- Consulteren/raadplegen (geluiden ophalen uit de omgeving) -

Adviseren (de omgeving denkt mee).

De bijeenkomsten en sessies werden ruim van te voren aangekondigd via persberichten in de lokale media, informatie via de gemeentelijke communicatiemiddelen en

Zelf Organiseren Meebeslissen Coproduceren Adviseren

een e-mailnieuwsbrief.

Raadplegen

Voorafgaand aan de start van het participatieproces is een

Informeren

uitgebreide stakeholdersanalyse en een communicatie- en participatieplan gemaakt.

Figuur 3. Participatieladder

Verkennende fase Bij de start van de verkenningsfase in februari 2022 was de mogelijke komst van windturbines nog lang niet concreet. De vraag is op dit moment nog steeds óf ze er komen. Het besluit om wel of niet verder te gaan met nadere uitwerking ligt nu bij de besluitvormende organen van de drie gemeenten en de provincie. Om hier een weloverwogen besluit over te nemen zijn in deze verkennende fase de geluiden opgehaald van de omgeving. Deze geluiden zijn weergegeven in dit verslag. De insteek van alle activiteiten met de omgeving was voornamelijk het delen van informatie met en het ophalen van geluiden uit het gebied, en ook adviseren, in de vorm van uitgangspunten en aanbevelingen. Het participatieverslag bevat mede daardoor ook veel vragen, die leven. Een deel van die vragen is inmiddels beantwoord tijdens de bijeenkomsten die zijn geweest en staan overzichtelijk weergegeven in deel 4. Een ander (groot) deel kan echter pas worden beantwoord in het vervolg van het proces. Verschillende soorten bijeenkomsten Tijdens het participatieproces waren er verschillende typen bijeenkomsten en sessies. Hieronder een overzicht: Figuur 4. Uitnodiging eerste sessie ATT-gebiedsgroep (digitale nieuwsbrief)

5

Startbijeenkomst Participatieniveau: informeren, consulteren en adviseren De startbijeenkomst voor omwonenden vond plaats op 14 februari 2022. 9 Keukentafelgesprekken Participatieniveau: informeren, consulteren en adviseren Van 11 april t/m 14 juli 2022 werden 9 gesprekken gevoerd met inwoners of inwonersgroepjes uit de drie deelnemende gemeenten. De projectgroep heeft op basis van voorgaande trajecten en eerdere gesprekken bepaald met wie deze gesprekken plaatsvonden. ATT-gebiedsgroep Participatieniveau: informeren, consulteren en adviseren Tijdens de startbijeenkomst op 14 februari 2022 in Almelo is een oproep gedaan aan de deelnemers om zich in te schrijven voor de ATT-gebiedsgroep. Deze uitvraag is tijdens de aankondiging van en inschrijving voor de startbijeenkomst ook gedaan. Op basis hiervan hebben een kleine 50 personen zich aangemeld voor de ATT-gebiedsgroep die in wisselende samenstelling aanwezig waren bij de gebiedsgroep bijeenkomsten. In totaal vonden er van 11 april t/m 14 juli 2022 drie gebiedssessies plaats met de ATT-gebiedsgroep. Tijdens de activiteiten met de gebiedsgroep zijn bij een aantal bijeenkomsten, op verzoek van gemeenten en de gebiedsgroep, ook andere inwoners en klankbordgroepen uit een eerder traject betrokken. Zo zijn bijvoorbeeld de leden van de groep Tegenwind Vriezenveen uitgenodigd voor de tweede gebiedsgroep bijeenkomst.

Digitale bijeenkomsten Participatieniveau: informeren Naast de ATT-gebiedsgroep bijeenkomsten hebben twee extra digitale bijeenkomsten plaatsgevonden. Op maandag 20 juni heeft Bosch & van Rijn extra duiding gegeven aan het technische en ruimtelijke onderzoek voor de leden van de ATT-gebiedsgroep die hier behoefte aan hadden. Daarnaast vond op 30 juni een digitale bijeenkomst plaats met een toelichting op de verkennende fase naar het windzoekgebied en wederom de duiding van het technisch en ruimtelijk onderzoek van Bosch & Van Rijn. Ditmaal voor een bredere groep geïnteresseerden. De oproep is openbaar gepubliceerd om iedereen die geïnteresseerd was de mogelijkheid te bieden deel te nemen. Opvallend was dat de opkomst bij de bijeenkomsten afnam na deze technische toelichtingen. Windexcursie Participatieniveau: informeren Op 14 mei 2022 is een bus vol gebiedsbewoners op windexcursie geweest naar verschillende windparken: Staphorst, Tolhuislanden/Zwolle en Nieuwleusen.

Figuur 5. Digitale uitnodiging ATT-windexcursie 14 mei 2022

6

Figuur 6. De gebiedsgroep op windexcursie naar het windpark tussen Ommen en Dedemsvaart

Voorafgaand aan dit gezamenlijke gebiedsproces hebben de gemeenten afzonderlijk van elkaar ook al contactmomenten gehad met individuen en belangengroepen binnen hun grondgebied. Deze zijn niet meegenomen in dit verslag. Ook telefonische gesprekken tussen inwoners en projectgroepleden zijn hierin niet meegenomen.

Communicatiekalender 23 november 2021

persbericht (start proces ATT)

3 februari 2022

persbericht (uitnodiging startbijeenkomst)

14 februari 2022 startbijeenkomst met inwoners gebied. Zo’n 50 inwoners hebben zich hier aangemeld voor de Gebiedsgroep. 24 maart 2022

nieuwsbrief ATT (terugblik startbijeenkomst)

24 maart 2022

persbericht (terugblik startbijeenkomst)

24 maart 2022

Q&A en webpagina’s gemeenten online

7 april t/m 4 juli 2022

9 één-op-één-gesprekken

11 april 2022

eerste sessie ATT gebiedsgroep

14 mei 2022

Windexcursie

3 juni 2022

nieuwsbrief ATT gebiedsgroep (planning)

7 juni 2022

nieuwsbrief ATT (technische analyse openbaar)

8 juni 2022

persbericht (technische analyse openbaar)

20 juni 2022 technische sessie, waarin de deelnemers in de Gebiedsgroep vragen konden stellen over het technische rapport van Bosch & Van Rijn 27 juni 2022

tweede sessie ATT gebiedsgroep

30 juni 2022 webinar voor alle bewoners van het gebied en andere belangstellenden met de mogelijkheid om vragen te stellen over het technische rapport Bosch en Van Rijn 6 juli 2022

eerste versie concept-participatieverslag naar gebiedsgroep

14 juli 2022 derde sessie ATT gebiedsgroep, waarin aanbevelingen zijn geformuleerd voor het participatieverslag

7

21 juli 2022

concept-participatieverslag naar gebiedsgroep voor reactie

21 oktober 2022

oplevering definitieve participatieverslag

Samenstelling gebiedsgroep De gebiedsgroep is tot stand gekomen via een oproep onder alle bewoners en bestaande overlegplatformen. De groep bestaat uit ongeveer 50 personen. In de gebiedsgroep zijn de volgende mensen en groepen vertegenwoordigd: -

Bewonerscommissie Aaboerlaan

-

Werkgroep Windmolens Weitemanslanden

-

Dorpsraad Vriezenveen

-

Tegenwind Vriezenveen

-

Inwoners uit het zoekgebied

-

Inwoners rondom het zoekgebied

-

Plaatselijke ondernemers

-

Energiecooperatie Duurzaam Aadorp

-

Wijkcommissie Schelfhorst

De gebiedsgroep heeft meegelezen met het opstellen van het concept-participatieverslag. Op dit concept hebben we vier reacties ontvangen die zijn verwerkt in dit definitieve participatieverslag. Ook in eerdere versies van het verslag hebben we reacties uit de gebiedsgroep opgehaald en verwerkt

Figuur 7. Uitnodiging ATT-gebiedsgroep

8

Deel II: Duiding opbrengst, uitgangspunten en aanbevelingen In dit deel wordt hiervan een (samenvattende) duiding gegeven van de geluiden uit het gebied, op basis van de gesprekken en bijeenkomsten die zijn geweest. Tevens zijn er vanuit de gesprekken en de Gebiedsgroep uitgangspunten en aanbevelingen naar voren gekomen, die zij mee willen geven aan de besluitvormende organen bij de drie gemeenten en de provincie. Deze uitgangspunten en aanbevelingen leest u hieronder. In deel 3 van dit participatieverslag vindt u alle gespreksverslagen van de verschillende informatiebijeenkomsten, sessies van de Gebiedsgroep en de 1-op-1-gesprekken. Meeste omwonenden: geen windmolens Het overgrote deel van de betrokkenen in de Gebiedsgroep (waarvan een deel ook anderen vertegenwoordigt) staat niet positief tegenover windmolens en wil ze niet in dit gebied. Er heerst grote onzekerheid (zorgen) en er zijn veel vragen op het gebied van gezondheid. En men vreest voor landschapsschade. Ook is men bezorgd over de hoogte van de windmolens, die nu overal worden gebouwd. Zeker in het begin van het proces, toen het complete zoekgebied nog op tafel lag, werd er veel gesproken over afstandsnormen en zichtlijnen. Het technisch rapport van Bosch & Van Rijn (met daarin de vlekken binnen het totale zoekgebied) heeft voor een deel van de betrokkenen wel zorgen weggenomen, maar heeft ook vragen opgeleverd.

De weerstand is in algemene zin nog steeds groot. Desondanks zijn de meeste betrokkenen niet tegen nieuwe vormen van duurzame energie-opwekking. Naast windmolens zouden ook andere bronnen en opwekmogelijkheden in kaart moeten worden gebracht. En zou er wat de omwonenden betreft breder in de regio gekeken moeten worden naar kansen voor windenergie en alternatieven daarvan. Neutraal of kansrijk Een kleine minderheid van de betrokkenen staat neutraal of positief tegenover de mogelijke komst van windmolens in het ATTgebied. Maar heeft desondanks wel zorgen over landschap- en gezondheidsaspecten. Een aantal ondernemers ziet vooral kansen voor verdere verduurzaming van hun bedrijf of voor gezamenlijke innovaties, zoals de ontwikkeling van een waterstofhub, waarvoor ook veel energie nodig is. Meebeslissen Tijdens het proces kwam ook regelmatig de wens op tafel om in het vervolg “de zeggenschap” van de omwonenden beter te definiëren. Een groot deel wil het liefst meebeslissen, terwijl het proces zich nog in de verkennende fase bevindt. Transparantie, duidelijkheid over het proces (stappenplan) en “neem de tijd” (zodat iedereen voldoende aangehaakt kan zijn) waren ook adviezen die ter tafel kwamen. Ook klonk regelmatig de oproep om als overheden regie te houden o.a. door nu het gebied juridisch “op slot” te zetten en op die manier ontwikkelaars geen kansen te bieden.

Dat slot zou in ieder geval moeten gelden totdat het totale gebiedsproces met de bewoners is doorlopen. Lokaal eigenaarschap Mocht het ooit toch komen tot de plaatsing van windmolens, zorg dan dat ze van het gebied worden. De oproep is om lokale bewonersinitiatieven te faciliteren. En dat de mensen, die er het meest last van gaan krijgen, ook de grootste voordelen kunnen benutten. Lokaal eigenaarschap geeft ook betere mogelijkheden om bijv. windmolens tijdelijk stop te zetten als normen worden overschreden. Kortom: zorg dat de winmolens van het gebied worden.

9

Nog niet op alle vragen antwoord Tijdens alle participatiemomenten zijn veel (technische) vragen gesteld. Een aantal vragen is beantwoord tijdens de bijeenkomsten of gesprekken. Naar aanleiding van de eerste bijeenkomst van de gebiedsgroep is er bovendien een Q&A gemaakt die is gepubliceerd op de websites van de gemeenten. Echter, er zijn ook vragen waarop in deze verkennende fase nog geen antwoord kan worden gegeven. Deels omdat die antwoorden “pas” bij vervolgonderzoek in beeld komen. En deels, omdat er nog onduidelijkheden zijn over landelijk beleid, zoals bijvoorbeeld afstandsnormen. Bovendien zitten er in de gespreksverslagen thema’s, waarover men het in de sessies niet met elkaar eens werd. Om deze reden worden in dit participatieverslag niet alle vragen beantwoord, die tijdens het proces op tafel zijn gekomen. De vragen zijn wel allemaal opgenomen, zodat ze meegenomen kunnen worden in een eventueel vervolg van het proces. Alle vragen, waarop nu al wel antwoord is, staan weergegeven in deel 4 van dit participatieverslag. Ook zijn hier de vragen te vinden waar nu nog geen antwoord op is.

Uitgangspunten en aanbevelingen van de gebiedsgroep aan de besluitvormende organen Naast gesprekken hebben COMcept en Bureau Zaaigoed tijdens de diverse bijeenkomsten en één-op-één gesprekken de ingebrachte zorgen, vragen en ideeën gezamenlijk met de ATT-gebiedsgroep geformuleerd in de vorm van uitgangspunten en aanbevelingen aan beslissers (bestuur en raden) van de drie gemeenten en provincie Overijssel. Uitgangspunten •

De meerderheid van de ATT-gebiedsgroep wil geen windturbines.

•

Eis bij ontwikkelaar om te investeren in hinder verminderende maatregelen rondom en/of aan woningen (geluidsisolerend glas).

•

Vergoeding op basis van ondervonden hinder. Hoe hoger de hinder, hoe hoger de vergoeding.

•

Geen 100% commerciële ontwikkelaar.

•

Altijd een coöperatieve insteek. Diverse opties genoemd. Van volledig in eigendom gebied tot 1/3 inwoners, 1/3 bedrijven, 1/3 overheden.

•

Opgewekte energie voor eigen inwoners.

•

Hoogte vergoeding op basis van mate van hinder, compenseer voor planschade, en biedt de mogelijkheid tot uitkoop.

•

Bij de start van elk proces duidelijkheid over de mate en niveau van participatie van inwoners (duidelijke kaders). Bij de start van het ATT-gebiedsproces is gevraagd om duidelijke kaders voor participatie.

•

Definieer wat de maximale zeggenschap onder inwoners is bij projecten. En draag er zorg voor dat dit wordt na geleefd.

•

Bepaal wie in welke mate invloed heeft, wonend in of aan de rand van het gebied.

•

Voorkom dat buurtbewoners tegen elkaar worden uitgespeeld.

•

Laat omwonenden meebeslissen in de afweging tussen geluid en financiële opbrengsten.

•

Houdt naast woonkernen dezelfde afstand aan tot andere kwetsbare objecten in het gebied. Kleinere groepen woningen mogen niet anders behandeld worden.

•

Gemeente organiseert gebiedsregisseur bij ontwikkel- en realisatiefase windturbines.

•

Ga naast jaargemiddelden van slagschaduw en geluid ook uit van daggemiddelden (norm op basis van minst gunstige situatie).

•

Maak het mogelijk om ook na vergunningverlening windturbines stil te leggen als normen worden overschreden.

•

Eerst andere oplossingen, dan pas windturbines.

•

Houd de RES Twente aan: 40% zon, 60% wind in het gebied.

•

Voorkom hinder die effect heeft op de gezondheid van omwonenden. Gezondheidsschade is géén optie. Definieer gezondheidsschade en baseer je niet enkel op de uitgangspunten van het RIVM en GGD. Geen onderzoeksresultaten van gezondheidseffecten van windturbines op de mens, betekent niet dat er geen gezondheidsschade is.

•

10

Eis een volledige recycling cyclus bij te realiseren windturbines.

•

Leg een saneerplicht op onder het maaiveld.

Aanbevelingen aan de beslissers (colleges, raden, staten) Opgave •

Maak per gemeente duidelijk voor welke opgave je staat. Wat is het uiteindelijke einddoel?

•

Stel een haalbare doelstelling of opgave vast op basis van actuele technieken.

•

Maak duidelijk hoe de keuze van Twenterand voor een flexibele energiemix in samenspraak met inwoners samengaat met deze verkenning naar het windzoekgebied.

Proces •

Zet het gebied nu op slot voor initiatieven totdat met inwoners het hele proces doorlopen is.

•

Geen beleid of uitspraak voordat duidelijkheid is over (geluids)overlast en gezondheid (laagfrequent geluid).

•

Maak duidelijk wat de vervolgstappen zijn en welk besluit wanneer wordt genomen.

•

Maak daarnaast duidelijk wanneer inwoners tegengeluid kunnen laten horen (inspreken/zienswijze indienen etc.) en wat daarmee gedaan wordt.

•

Maak duidelijk wat het betekent als de samenwerking in de huidige vorm (ATT) niet doorgaat.

•

Als haalbaarheid windturbines in zoekgebied niet mogelijk is, dan ook niet in de toekomst. Dit ook op nemen in gemeentelijk en provinciaal windbeleid en schrappen RES-zoekgebied.

•

Ga voor een goed proces: open en eenvoudig informeren, transparantie in de stappen die je zet en het besluit dat je neemt, neem er de tijd voor.

•

Neem participatie structureel - met duidelijke toelichting hoe, welke mate van inspraak en op welk moment - mee in verdere uitvoering van het proces.

•

Denk goed na over de lange termijn voordat je wat doet. Ontwikkel een gebiedsvisie van meer dan alleen energieopwekking.

Inhoud •

Vervolgonderzoek naar de hinder van slagschaduw en geluidsoverlast t.o.v. de positie van de windturbines.

•

Laat zelf onderzoek uitvoeren en vaar niet blind op de huidige uitkomsten van het RIVM of GGD. Neem daarnaast andere bronnen mee zoals gesprekken met huisartsen of geluidsdeskundigen.

•

Zorg voor goed gezondheidsonderzoek naar onder andere bodemtrilling en loslatend fijnstof van rotorbladen en de invloed op bodemvervuiling en gezondheid.

•

Wees bewust dat grenzen worden opgezocht door ontwikkelaars qua eisen, dus ga bij voorbaat ruim zitten qua normering en wacht normeringsonderzoek af.

•

Hanteer niet alleen de geluidsnorm of hoogtes als basis voor afstanden, ga in gesprek met inwoners over enigszins acceptabele afstanden. Bepaal dit samen met inwoners van het gebied.

•

Hanteer binnen het volledige gebied, en bij voorkeur binnen de hele provincie Overijssel, dezelfde eisen en dezelfde types windturbines.

•

Faciliteer geïnteresseerde inwoners en lokale partijen om zelf een windturbine te realiseren.

•

Maak duidelijk welke andere duurzame energiebronnen, naast windturbines, worden gerealiseerd/onderzocht en wat hier de doelstellingen voor zijn.

•

Gemeente maakt duidelijk wat de eisen zijn ten opzichte van lokaal eigendom, wat dit inhoudt en hoe je dit borgt.

•

Zorg voor voldoende ruimte voor tegengeluid en breng de inhoud hiervan ook naar buiten (nu te eenzijdig)

•

Maak informatie visueel en tekstueel eenvoudig.

•

Vindt de balans in aantal bijeenkomsten (voorkom participatiemoeheid).

•

Zorg voor een eerlijke verdeelsleutel tussen alle gemeenten. Verdeel de lusten en lasten eerlijk.

•

Kies voor de realisatie van windturbines voor gebieden waar geen individuen of groepen last hebben van windturbines.

•

Het belang van het cultuur-historisch aanzicht van het Twentse landschap moet geborgd zijn in eventuele vervolgonderzoeken.

•

Breng in kaart wat de cumulatieve piekbelasting van windturbines is.

11

Deel III: Overzicht gespreksverslagen De opbrengsten van de sessies zijn t.b.v. dit participatieverslag op een kwalitatieve manier vastgelegd. Omdat de gesprekken met inwoners of groepen in wisselende samenstellingen zijn gevoerd, zijn in dit participatieverslag dubbelingen te vinden van aangedragen opmerkingen, vragen of argumenten. Het participatieverslag is geen letterlijke verslaglegging van de gesprekken en de bijeenkomsten.

ATT- gebiedsgroep bijeenkomsten Startbijeenkomst – 14 februari 2022 Op maandagavond 14 februari vond de startbijeenkomst voor het ATT-windzoekgebied plaats in Wijkcentrum De Schelf in Almelo. De bijeenkomst verliep wat rommelig. De insteek van een ‘markt’ met verschillende onderdelen, bleek niet aan te sluiten bij de behoeften van deelnemers. De insteek was dat aanwezigen met vertegenwoordigers van hun eigen gemeente in gesprek konden en toelichting kregen op het technische en ruimtelijke onderzoek van Bosch & van Rijn. In praktijk bleek dat er te weinig tijd was voor alle vragen en een goed gesprek. De vragen, zorgen en ideeën over het ATT-gebied, die door de deelnemers werden ingebracht zijn vastgelegd en zoveel mogelijk ter plekke beantwoord.

Figuur 8. Praatplaat, gemaakt n.a.v. de startsessie

12

Ideeën Algemeen •

Betrek inwoners actief. Geef ze de ruimte, laat ze meedenken én meebeslissen.

•

‘Tegen windmolens betekent niet tegen duurzame energie’. Inwoners zoeken juist naar alternatieve duurzame energiebronnen om landschap en gezondheid te beschermen.

•

Bespreek met inwoners de bijdrage van mogelijke alternatieve duurzame energiebronnen en kijk hoe deze een plek in het geheel kunnen krijgen.

•

Maak het duidelijk hoe ondernemers kunnen bijdragen aan doelstellingen duurzame energie.

•

Breng in kaart hoe ondernemers gecompenseerd kunnen worden voor opwek eigen energie. Mogelijk maakt dit windmolens overbodig.

•

Neem inwoners mee in het onderzoek naar alternatieven voor windmolens. Is er voldoende onderzoek naar alternatieven?

•

Focus ook op ontwikkelkansen voor inwoners (collectief). Hoe kunnen inwoners profiteren?

•

Maak duidelijk dat opwekken van stroom voor gebruik eigen gemeente(n) is.

•

Stel duidelijke spelregels op, voor: (buurt)participatie, afstandsnormen, geluidsoverlast etc.

•

Voor het gebiedsproces zijn spelregels nodig: o Er is een klimaatopgave die om oplossingen vraagt (hierover moeten we het eens zijn) o We leven in een democratisch land. Besluitvorming gaat via overheden. o We vertrouwen betrouwbare informatie (van de wetenschap)

•

Onderzoek de mogelijkheid voor waterenergie. Almelo ligt lager dan Tubbergen, misschien energie opwekken in benedenstrooms gebied (Almelo).

•

Stel eisen aan maximum X-Db op de gevel! Als inwoners kan je meten of het in de praktijk klopt. Dus geen gemiddelde Lden, maar een maximum hoeveelheid dB die nooit overschreden mag worden. Dit om te voorkomen dat bij harde wind of stil weer geluidsoverlast ontstaat.

•

Neem de tijd voor technisch onderzoek. Geef inwoners de ruimte mee te denken.

•

Er komt pas draagvlak als alle alternatieve duurzame energiebronnen onderzocht zijn. Dit zou zo moeten worden opgenomen in de opgave voor de Raad.

•

Er is in Tubbergen veel animo voor biomassa.

Verdeling lusten en lasten •

Zorg voor een eerlijke verdeling van de lusten en lasten tussen alle betrokken gemeenten.

•

Om het draagvlak onder de bevolking te vergroten, zou overlegd moeten worden, om burgers deel te laten hebben aan de investering voor de windmolens met een winstaandeel, zodat mensen ook zien, dat het iets oplevert.

•

Opbrengt windturbines voor gemeenten en gebruiken voor zon op dak subsidie inwoners.

Windturbines •

Onderzoek de mogelijkheden van ‘life cycle upcycling’ i.p.v. recycling. Zoek naar mogelijkheden de levensduur van windmolens te verlengen.

•

Maak een geluidsopname van een windmolen op [X] hoogte. Speel die opname via een luidspreker af op een paal met [X] hoogte. Laat inwoners aan den lijve ondervinden in hoeverre er sprake is van overlast.

•

Plaats windmolens op industrieterreinen, koop de omgeving op (saneren). Als windmolens in woongebieden geplaatst worden, koop dan de omgeving op.

•

Maak gebruik van een postcode roos voor windmolens.

Zorgen •

Inwoners maken zich zorgen over de negatieve effecten op flora & fauna.

•

Inwoners maken zich zorgen over de negatieve effecten op de gezondheid.

13

•

Inwoners maken zich zorgen over de negatieve effecten op het aangezicht.

•

Inwoners maken zich zorgen over het proces en de nog niet bekende landelijke richtlijnen of milieuregels.

•

Inwoners maken zich zorgen over woningwaardedaling.

•

Inwoners hebben het gevoel dat windturbines hen ‘door de strot gedauwd’ worden.

•

Bij zonne-energie zijn er momenteel veel problemen rondom het stroomnetwerk. Onbegrip over waarom dit niet opgelost wordt en er wel verder wordt nagedacht over windmolens.

Vragen Verkennend onderzoek Onderzoeksbureau / onafhankelijkheid / onderzoeksmethode •

Wie bepaalt de onafhankelijkheid van het onderzoeksbureau?

•

Het onderzoek is gebaseerd op een literatuurstudie. Hoe controleren we de feiten uit deze literatuur?

•

Is modelleren (onderzoeken op basis van modellen) wel voldoende?

•

Hoe worden slagschaduw en geluidsoverlast berekend op basis van modellen? Hoe controleren we dit ‘in het echt’?

•

Welk referentiekader houden we aan? Europees recht? Nederlands recht? Lokaal beleid?

•

Hoe kunnen inwoners controleren dat de normen/ afstanden goed gemotiveerd zijn en ook nageleefd worden? Een geluidsnorm is niet te controleren / handhaven; een afstandsnorm wel.

•

Wordt er ook voldoende rekening gehouden met de hogedruk gasleidingen, die door het blauwe gebied lopen?

Afstand en geluidsnormen •

Welke afstands- en geluidsnormen worden gehanteerd tijdens het verkennende onderzoek naar windmolens in het ATT-gebied?

•

Waarom worden er verschillende normen of richtlijnen gebruikt voor bijvoorbeeld het buitengebied en dorpskernen?

•

Wat is de hoogte van de windmolens die worden opgenomen in het verkennende onderzoek?

•

Hoe wordt de onderlinge afstand tussen windmolens berekend?

•

Hoe gaan jullie in het onderzoek om met nieuwe landelijke milieunormen voor windturbines? Waarom werken we aan een rapport terwijl de richtlijnen nog niet bekend zijn?

•

Als de normen strenger worden, betekent dat dan dat het potentieel van het gebied kleiner wordt? En wat betekent dat dan voor het RES-bod?

•

Waarom gebruiken jullie geen afstandsnorm van 10X de rotordiameter?

•

Kijken jullie naar voorbeelden elders in Europa (Denemarken en Duitsland worden genoemd) voor de (afstands)normen voor windturbines i.v.m. gezondheid?

•

Wordt laagfrequent geluid meegenomen in het onderzoek van Bosch en van Rijn?

•

Willen de gemeenten misschien ook afstanden van minder dan 400 meter?

•

Waarom maken jullie geen geluidsopnames van windturbines?

•

Maken hogere turbines meer geluid?

Gezondheid •

Hoe hoog zijn de windturbines die onderzocht worden in het RIVM-onderzoek naar de negatieve aspecten van windturbines?

•

Worden langetermijn gezondheidseffecten ook meegenomen?

Hoogte en opbrengsten windmolens •

Waarom wordt gerekend met windturbines van 240 meter tiphoogte?

•

Hoeveel EAZ windmolens zijn nodig voor een vergelijkbare bijdrage in het RES-bod? Wat is de opbrengst van een windturbine van 240 mtr ( 5-6 MW) in vergelijking met een EAZ windmolen?

•

Hoeveel draagt één windmolen bij aan de totale doelstelling van ATT? Wat is de capaciteit of het vermogen van één windmolen?

•

Hoeveel windturbines komen er?

14

Conclusies / resultaat •

Wanneer is hinder/overlast te groot om windmolens door te laten gaan?

•

Wat levert het verkennende onderzoek naar windmolens in het ATT gebied op voor inwoners?

•

Wat wordt de conclusie van het onderzoek? Ligt de focus op mogelijkheden of onmogelijkheden voor het plaatsen van windmolens in het ATT gebied?

•

Wat als blijkt dat het gebied niet geschikt is voor windmolens? En wat als het gebied juist wel geschikt is?

•

Wat wordt concreet opgeleverd in het onderzoek? Hoe lokaal en gedetailleerd is de informatie voor inwoners / woningen?

Gebiedsproces / ATT-gebiedsgroep •

Welke mogelijkheid hebben inwoners om hun zorgen te uiten of inspraak uit te oefenen?

•

Wat houdt de klankbordgroep in? Welke rol en welke bijdrage heeft deze groep in het proces rondom het verkennende onderzoek?

•

Hoe weten we als inwoners dat de informatie die we ontvangen neutraal of objectief is?

•

Wordt de input die wij als inwoners tijdens de (start)sessie delen, meegenomen in de bevindingen van het onderzoek?

•

Vraag voor inwoners is of er windmolens komen en hoe dat tegen te houden.

•

Hoe zit dat met de lokale klankbordgroepen van de 3 gemeenten t.o.v. de gemeentegrensoverschrijdende gebiedsgroep ATT?

•

De offerte voor het onderzoek ligt er al. Wanneer en hoe kunnen inwoners hun vragen inbrengen?

Samenwerking ATT-gemeenten •

Waarom is er voor dit ATT-gebied gekozen? / Waarom is dit gebied in de RES Twente een kansrijk zoekgebied?

•

Bestaat de kans dat alle benodigde windmolens binnen de gemeentegrens van één gemeente komen?

•

Welke rol heeft de Provincie als gemeenten niet kunnen of willen voldoen aan de doelstellingen?

•

Elke gemeente heeft eigen besluitvorming over (wind)beleid. Als 1 gemeente windturbines weigert, komt de totale opgave voor ATT dan bij de andere gemeenten te liggen?

•

Wat zijn de doelstellingen per gemeente?

•

Kunnen gemeenten autonoom beslissen, over bijvoorbeeld afstandsnormen?

•

Waarom ligt de focus tijdens de startsessie op een groter gebied terwijl inwoners van de gemeente Tubbergen al gespecifieerde kaarten hebben ontvangen.

•

Wat is de planning en is het tijdspad uit het Plan van Aanpak niet veel te krap?

•

Gebruiken de 3 gemeenten voor dit zoekgebied ATT dezelfde uitgangspunten?

•

Hoe zit het met subsidies vanuit de EU? De termijn voor subsidie vanuit de EU loopt vaak niet gelijk met de termijn voor realisatie in NL. Hoe weten we zeker dat geld goed terechtkomt?

•

Hoe gaan we om met drie colleges die mogelijk andere richtlijnen aanhouden? En hoe verder na de verkiezingen?

•

Noordoost Twente (waaronder Tubbergen) gaat een eigen energiebedrijf voor groene energie opzetten. Hebben Almelo en Twenterand hier ook stappen in gezet en verbinding gezocht?

Windmolens •

Hoe duurzaam is de volledige keten van een windmolen (van productie tot afbraak). Wanneer heeft een windmolen zijn eigen energie en kosten terugverdiend?

•

Houden we rekening met de levensduur van windmolens? Letten we bijvoorbeeld op erosie op klepbladen en waar deze erosie (in de natuur) terechtkomt?

•

Zijn er mogelijkheden om een windturbine ’s nachts uit te zetten i.v.m. de nachtrust?

•

Waarom staan windturbines zo vaak stil? En waarom zijn er dan nog extra windturbines nodig?

•

Wordt local content meegenomen ter bevordering van lokale werkgelegenheid in de besluitvorming van de keuze voor het type windmolen? Lokale productie van onderdelen, gebruik lokale knowhow.

15

Alternatieven •

Waarom is volledig inzetten op bijvoorbeeld zonne-energie niet voldoende? Hebben we windenergie per se nodig?

•

Hoe gaan we om met mensen die zelfvoorzienend zijn?

•

Wat zijn mogelijkheden voor alternatieven zoals geothermie en waterkracht (lateraal kanaal)?

•

Andere Twentse gemeenten kiezen niet voor wind, hoe zit dat?

•

Als het alternatief Zon op Dak maximaal wordt ingevuld, wat betekent dat dan voor de bijdrage van wind in het bod?

•

Waarom onderzoeken jullie de mogelijkheden voor wind, terwijl er draagvlak is voor andere alternatieven?

•

Kunnen jullie de alternatieven (naast wind) beter naar voren brengen en communiceren waarom (ook) wind nodig is?

•

Is het mogelijk dat de uitkomst van het gebiedsproces is een ander aantal windturbines gecombineerd met andere alternatieven?

Energienetwerk •

Hoe gaan we om met netcongestie (overbelasting van het elektriciteitsnetwerk)? Welke mogelijkheden zijn er om de netproblemen op te lossen?

•

In Duitsland staan windmolens vaak stil vanwege een overbelast net. Waarom kan die opgewekte energie niet gebruikt worden in Nederland?

Verdeling lusten en lasten •

Goede verdeling van lusten en lasten is belangrijk. Hoe kun je voorkomen dat de energie naar bijvoorbeeld grote datacenters gaat?

•

Waar gaat de opgewekte energie naar toe? Wordt de opgewekte energie lokaal gebruikt?

•

Waar gaat de opbrengst van de windparken in de omgeving naar toe (elektriciteit en financiële opbrengst)?

Eerste sessie ATT-gebiedsgroep – 11 april 2022 Op maandag 11 april kwam de ATT-gebiedsgroep voor het eerst samen in wijkcentrum De Schelf in Almelo. Het overgrote deel van de aanwezigen is tegen de komst van windturbines. Tijdens deze eerste sessie werden de volgende vragen gesteld: •

Wat is jullie grootste zorg?

•

Wat missen jullie qua informatie of achtergrond op inhoud en op proces?

•

Op welke manier zouden windturbines wél in het gebied mogen komen?

Deze laatste vraag riep veel reacties op. “Dit klinkt alsof jullie er al uit zijn dat ze er komen en dit puur voor de bühne is.” Een aantal ATT-gebiedsgroepsleden die aangaven dat zij 90 huishoudens (200 tot 300 inwoners) van het gebied vertegenwoordigden gaven aan: “We willen ze hier niet hebben op welke manier dan ook, vanwege de gezondheidsschade die de windturbines met zich mee brengen.” Wat op dit moment onderzocht wordt. Een vraag die we bij elke bijeenkomst en bij elk gesprek terug hebben laten komen is: • Welke aanbevelingen en aandachtspunten hebben jullie voor de bestuurders, raadsleden van de drie gemeenten en provincie Overijssel die gaan besluiten of de samenwerking doorgaat?

16

Grootste zorgen •

Gezondheidseffecten van windturbines op omwonenden niet bekend en toch gestart met het onderzoeken van dit windzoekgebied.

•

Het participatieniveau van de ATT-gebiedsgroep in deze verkennende fase is de laagste trede van de participatieladder (informeren). Is dat wel voldoende?

•

Een ‘geheime agenda’ waarin het besluit voor windturbines al is genomen.

•

Ga niet uit van jaargemiddelden, maar daggemiddelden, en wees transparant over piekbelastingen op het gebied qua geluidsniveaus.

•

Waarom doorlopen we dit proces terwijl er sprake is van overbelasting van het elektriciteitsnetwerk (netcongestie). Dan zijn windturbines hier toch helemaal niet haalbaar?

Wat is onduidelijk of mist er? •

Waarom is het gebied rondom Weerselo niet meegenomen? Dit is een vergelijkbaar gebied met minder inwoners en valt onder de RES Twente.

•

Wachten gemeenten de nieuwe afstands- of geluidsnormen af? En wat blijft er dan nog over van het zoekgebied?

•

Wat levert tegen zijn op?

•

Hoe wordt draagvlak gewogen? Als de meerderheid tegen windturbines is, waarom doorlopen we dan dit proces?

•

Hoe wordt omgegaan met vertegenwoordiging van een grotere groep mensen? Een afvaardiging van de werkgroep Weitemanslanden (die zo’n 90 huishoudens, 200 tot 300 inwoners, vertegenwoordigt) vraagt zich af hoe zwaar hun stem weegt.

•

Waarom maken we gebruik van de huidige kaart? Waarom is deze niet openbaar beschikbaar?

•

Hoe is gekomen tot de blauwe stippellijn?

•

Hoe verdelen we de mogelijke windturbines over het gebied en over de gemeenten?

Uitgangspunten en aanbevelingen •

Participatie moet op een faire manier

•

De verdeling qua inspanning, lusten en lasten moet eerlijk zijn tussen de drie gemeenten. De ene gemeente zou procentueel niet meer moeten hoeven te doen dan de andere gemeenten.

•

Zorg voor een eerlijke verdeling van inspraak, afhankelijk of je middenin of aan de rand van het gebied woont.

•

Breng de negatieve effecten van geluid, trilling en slagschaduw goed in beeld, voordat er gekozen wordt voor windturbines.

•

Voorkom landschapsvervuiling bij de realisatie van windturbines.

•

Ga in het proces nog intensiever met echte buurtbewoners uit een specifiek gebied in gesprek.

•

Zorg voor windturbines met de minste hinder qua geluid en zet ze stil bij erge hinder.

17

Tweede sessie ATT-gebiedsgroep – 27 juni 2022 Op maandag 27 juni vond de tweede ATT-gebiedsgroep sessie plaats, dit keer bij de Greftenhoeve in Vriezenveen. In twee sessies van een uur spraken we met deelnemers over het traject, de fase waar we nu in zitten, en gebruikten we de uitkomsten van het technische en ruimtelijke onderzoek van Bosch & Van Rijn om de verzamelde uitgangspunten en aanbevelingen tot dan toe te bespreken. Voor dit gesprek heeft Bosch & Van Rijn de kaarten van de scenario’s van geluidsnormen (en daaruit voortvloeiende afstanden tot kwetsbare objecten) opnieuw vormgegeven. Zodat het voor de deelnemers duidelijk werd welke mogelijkheden voor windturbines er zijn bij welke geluidsnorm. In afstemming met de voorzitter van Tegenwind Vriezenveen is besloten om ook leden van deze groep deel te laten nemen aan de gebiedssessie. Door de goede afstemming met de voorzitter konden leden tijdens de sessie bijgepraat worden over het ATTproces én konden ook zij hun uitgangspunten en aanbevelingen delen. Omdat deze leden nog niet eerder aangehaakt waren bij de verkennende fase van het ATT-proces ontstond er een verschil in kennisniveau tijdens de sessie. Dit maakte dat bepaalde onderwerpen, zoals de opgave, achtergrond en het proces waar we mee bezig zijn opnieuw onder de aandacht werden gebracht.

En dat de sessie meer een gezamenlijk gesprek werd dan een doelgerichte sessie om de uitgangspunten en aanbevelingen aan te scherpen en aan te vullen. Haalbaarheid •

In hoeverre is er ruimte voor windturbines in dit gebied? Ik lees de resultaten van de analyse anders. Dan is er juist onvoldoende ruimte. Er moeten woningen worden gesaneerd om ruimte te maken.

•

Waarom niet wachten op de RIVM resultaten om de potentie van het gebied te beoordelen?

•

Waarom zijn hoge windturbines nodig en kunnen we niet af met kleinere windturbines?

•

Wordt het belang van recreatie meegewogen in de afweging?

•

Wordt gekeken naar geluid of naar afstand?

•

In hoeverre wordt het gebied passend gemaakt door woningen die nabij de turbine staan worden omgezet in een molenaarswoning?

•

Enkele windturbines uit de technische analyse zijn gepositioneerd buiten de gemarkeerde cirkels met stippellijnen. Hoe kan dat?

•

Aan de A15 staat een park met molens, dat wordt gestopt. Als een windpark in industriële omgeving niet levensvatbaar is, waarom in een Twents landschap wel?

•

In hoeverre is er voldoende netcapaciteit en kan het park worden aangesloten op het net?

•

Is het zinvol en mogelijk om windturbines te bouwen voordat de stikstofcrisis is aangepakt?

•

Worden de normen van het RIVM aangepast om deze turbines mogelijk te maken?

•

In hoeverre zit controle op het aanbestedingstraject? Is fraude te voorkomen?

•

Als blijkt dat er geen draagvlak is, gaat het project dan door?

•

Wat wordt als uitgangspunt genomen voor het effect op gebouwen. Is dat het gebouw zelf, de bouwkavel of het gehele perceel? Hoort dat bij de aanbesteding of wordt dat meegenomen in het windbeleid?

•

Als ik naar de kaarten kijk, dan zie ik juist geen ruimte

•

In andere gemeenten zijn wind initiatieven afgewezen. Hengelo en Oldenzaal hebben geen windturbines, moet Tubbergen dan meer leveren?

Samenwerking •

Als gemeenten windturbines moeten plaatsen, dan worden het losse locaties, kijk regionaal of op provincieniveau. Dan is dit gebied niet in beeld.

•

18

Waarom wordt er niet regionaal gekeken wat de beste oplossing is?

Besluitvorming •

Kan besluitvorming al plaatsvinden? Colleges worden deze zomer gevormd.

•

Kan gemeente lokale initiatieven tegengaan?

Proces •

Waarom moet zo snel een reactie komen op de technische analyse en verkenning ATT? Het lijkt dat het proces in ingericht om de plaatsing van windturbines door te drukken.

•

Tip voor proces: Werk niet in infosessies met een tijdslimiet. Ga met mensen in gesprek aan de keukentafel.

•

Hoe zorgen we dat de juiste uitgangspunten worden gebruikt bij een aanbesteding?

•

Het proces gaat nu te snel. RIVM-resultaten nog niet binnen. Deze verkenning overvalt ons.

•

Als gemeenten samenwerken en gemeente Almelo zorgt dat ze samen met de provincie bepalen dat de grond voor waterrijk voor woningbouw. Dan kan Almelo geen windturbines meer plaatsen. Worden ze dan automatisch bij Twenterand geplaatst? Opmerking Werkgroep Windmolens Vriezenveen: Almelo stelt dat wellicht woningbouw mogelijk is langs de Westermaatweg. Hierdoor vallen mogelijkheden weg voor plaatsing van windturbines. Dit geeft inwoners van Twenterand het signaal dat Almelo de turbines zover mogelijk van haar eigen gemeentegrenzen wil plaatsen en Twenterand wil opzadelen met de overlast.

Participatie •

Hoe zwaar telt onze inbreng mee? Hoe belangrijk wordt participatie gevonden? Waar heb je zeggenschap over? Is er nog hoop om de komst van windturbines tegen te houden?

•

Kan het initiatief worden tegengehouden door participatie?

•

In hoeverre heeft het zin om te vechten?

•

Er is meer tijd nodig om een goede reactie te kunnen geven. De gebiedsgroep heeft tot september om opmerkingen na te sturen. Maar opmerkingen moeten worden verwerkt in het verslag zelf en niet in de bijlage.

Gezondheid en overlast •

Over de gezondheidsschade zijn maar drie regels opgenomen. Het onderzoek loopt nog. Hoe kan dan nu al beslissing worden genomen?

•

Bovendien zijn de resultaten gebaseerd op een bepaald type windmolen, die niet in deze omgeving staan en nog maar minimaal gerealiseerd worden. Inmiddels wordt veelal gewerkt met grotere windmolens, waarvan de effecten op gezondheid nog niet zijn onderzocht.

•

Dit gebied ligt op ontgonnen grond, een veengebied met een harde ondergrond. In hoeverre kunnen de trillingen van geluid via de ondergrond leiden tot bromtonen in de woning?

•

Wat als er toch Chinese molens komen die meer lawaai maken?

•

Wat is de kans op olielekkages uit de gearbox?

•

Als windturbines draaien, wordt dan fijnstof uitgestoten in de omgeving? En hoe wordt dat gemeten?

Normen •

Waarom is het niet mogelijk een grotere afstand als minimale norm te hanteren, bijvoorbeeld 700-800 meter?

•

Een afstandsnorm vastleggen is riskant, zolang de uitkomsten van gezondheidsonderzoeken niet bekend zijn.

•

De raad van Twenterand heeft in een motie 1000 meter vanuit woningen aangedragen.

•

Kan op voorhand worden vastgelegd dat als de norm niet wordt gehaald bij de realisatie, dat het project dan wordt stopgezet?

•

Zijn er normen voor slagschaduw?

•

Wanneer zijn regels van toepassing? Als de windturbines draaien en stroom leveren?

•

Hoe kan een windpark in Langeveen worden gerealiseerd? Worden daar andere normen gehanteerd?

•

Gelden andere normen voor losse windturbines?

19

Windturbines •

Wie is aansprakelijk als de windturbine moet worden gerecycled?

•

Kan gemeente lokale initiatieven tegengaan?

•

Als een pilot wordt toegestaan, kan dit dan uitbundig worden vermenigvuldigd?

•

Ik maak me zorgen over de rotzooi die we achterlaten voor onze kinderen en kleinkinderen. Ik verwijt de overheid over gebrek aan lange termijnvisie.

•

Wat is invloed van lobby door Pure Energie?

•

Waarom is het relevant om de samenwerking ATT voort te zetten? Wat doet provincie als opgave niet wordt gerealiseerd?

•

Gemeente Rijssen Holten haakt af, betekent dit dat andere gemeenten de lasten moeten dragen?

•

Wordt nog gekeken naar planschade?

Ecologie en natuur •

Bosch en Van Rijn heeft geen rekening gehouden met de natuur, hoe kan dat?

•

Wordt rekening gehouden met trekvogels?

•

Wat zijn de uitgangspunten voor de ruimtelijke kwaliteit?

•

Hoe staat het plaatsen van windturbines ten opzichte van recreatie?

Alternatieven •

Is er aandacht voor energiebesparing?

•

Kunnen we de duurzame energie kwijt op het net?

•

Waarom kiezen we niet voor zon op dak?

•

Wordt breder gekeken dan alleen wind?

Uitgangspunten en aanbevelingen •

Zorg altijd voor maximale zeggenschap onder inwoners bij projecten die gerealiseerd worden.

•

Zorg voor duidelijkheid over de recreatieve bestemming van (een deel van) de zandwinplas en de mogelijkheden voor windturbines binnen het Bestemmingsplan Oosterweilanden.

•

Kies voor de realisatie van windturbines voor gebieden waar zo min mogelijk mensen wonen.

•

Het belang van het cultuur-historisch aanzicht van het Twentse landschap moet geborgd zijn in eventuele vervolgonderzoeken.

•

Duidelijkheid over de uitspraak van de Raad van State over molenaarswoningen.

•

Wees bewust dat grenzen worden opgezocht qua eisen, dus ga bij voorbaat ruim zitten in je geluidsnorm.

•

Hanteer binnen het volledige gebied, en bij voorkeur binnen de hele provincie Overijssel, dezelfde eisen en dezelfde types windturbines.

•

Houd vast aan en controleer eisen, ook als tijd en geld krap worden.

•

Maak inzichtelijk wat de exacte effecten zijn van windturbines van 240 meter, door bijvoorbeeld vervolgonderzoek.

•

Hanteer niet alleen de geluidsnorm als basis voor afstanden, neem hierin ook de afstanden (700/800) meter mee. Bepaal dit samen met inwoners van het gebied.

•

Onderzoek verder wat de effecten zijn van loslatend fijnstof tijdens het draaien van windturbines, op onder andere bodemvervuiling en gezondheid.

•

Eis een volledige recycling cyclus bij te realiseren windturbines.

•

Hanteer een duidelijke en eenduidige definitie van 1km tot de woonkern voor alle gemeenten.

•

Maak het mogelijk om ook na vergunningverlening windturbines stil te leggen als normen worden overschreden.

•

Zorg voor een duidelijke definitie van slagschaduw en beperk deze tot maximaal slagschaduw tot aan de kavel of helemaal geen slagschaduw.

20

•

Breng in kaart wat de cumulatieve piekbelasting van windturbines is.

•

Geef het gebied voldoende tijd en ruimte voor participatie, informeren, inlezen en verdiepen.

•

Compenseer wanneer planschade optreedt.

•

Zorg voor voldoende vervolgonderzoek, naar onder andere: o

Bodemtrilling

o

Loslatend fijnstof en de invloed op bodemvervuiling en gezondheid.

•

Neem alle factoren van bodemvervuiling mee in vervolgonderzoek.

•

Denk goed na, ook over de lange termijn, voordat je wat doet. Het ontbreekt aan visie op het gebied van energie en in de ontwikkeling van het gebied.

•

Houd rekening met de leefbaarheid van het gebied. Wat blijft er over als er boeren worden gesaneerd én windturbines worden gerealiseerd?

•

Neem het belang en de weging van draagvlak duidelijk mee in vervolgstappen.

•

Voorkom dat je in een vroeg stadium ruimte geeft aan een pilot die als standaard kan worden gezien bij alle windturbines.

•

Zet het gebied nu op slot totdat met inwoners het hele proces doorlopen is.

•

Zet een nieuw participatietraject in als het ATT-proces een nieuwe fase bereikt.

•

Houdt het Verdrag van Meppen aan.

21

Derde sessie ATT-gebiedsgroep – 14 juli 2022 Op donderdagavond 14 juli vond een online sessie plaats met ontvangers van het concept participatieverslag. Tijdens deze sessie werd allereerst ingegaan op berichtgeving in de Tubantia eerder die week. Daarnaast is de opzet van het conceptparticipatieverslag besproken met de aanwezigen. Op donderdag 14 juli vond de derde ATT-gebiedsgroep sessie plaats. Dit was een online sessie in Teams. In de weken voorafgaand aan deze bijeenkomst is het concept-participatieverslag gedeeld met de gebiedsgroep. Zij konden hun vragen en reacties hierop geven. In deze twee uur durende sessie gingen we met 12 deelnemers in gesprek over het conceptparticipatieverslag en hun reacties hierop. Allereerst is er door provincie Overijssel een toelichting gegeven op berichtgeving in de Tubantia (d.d. 11 juli & 12 juli 2022). Daarna hebben we een toelichting gegeven op het vervolgproces: hoe gaan we uiteindelijk verder met het participatieplan richting colleges en gemeenteraden. Daarna hebben we inhoudelijk met elkaar gesproken over het participatieplan. Tijdens deze avond werd opnieuw duidelijk dat er veel tegenstand is tegen de komst van windmolens in het gebied. Er zijn daarnaast veel vragen en zorgen bij omwonenden.

Er zijn twijfels over de mate waarop omwonenden echt kunnen meepraten en of alles niet al vastligt of uiteindelijk wordt overruled door de provincie om de plannen erdoor te drukken. Een uitwerking van de vragen, zorgen en opmerkingen die tijdens deze avond zijn genoemd is hieronder te vinden. Publicaties in Tubantia •

Waarom maakt de provincie gebruik van een kaartje dat dubbel geïnterpreteerd kan worden en daarmee veel onrust veroorzaakt?

•

Het vertrouwen in het gebiedsproces is weg en niet gemakkelijk terug te verdienen

•

Communiceer als gemeente met omwonenden bij rectificatie en niet via een ingehuurde partij als afzender

•

De provincie zet de plannen nu dikker aan, zodat het straks lijkt of het allemaal meevalt en de plannen er alsnog wordt doorgedrukt

•

Is er al een rectificatie uitgegaan naar de Tubantia? En wanneer wordt deze geplaatst?

Participatieproces en besluitvorming •

We willen als omgeving geen windturbines

•

Het participatieproces is wankel. We hebben als gebiedsgroep niet het idee dat we inbreng hebben

•

We missen overzicht wanneer omwonenden invloed/inspraak kunnen uitoefenen op het gebiedsproces

•

Zijn de plannen uiteindelijk nog tegen te houden?

•

We willen best regie pakken, maar hebben het idee dat we nu totaal geen inspraak hebben

•

Welk standpunt neemt de nieuwe wethouder van Twenterand in dit proces in?

•

De projectgroep moet niet alleen vertrouwen willen voelen vanuit de omgeving, maar ook zelf vertrouwen teruggeven aan de omgeving

•

Het is zeer kwalijk dat de provincie iets in de zomervakantie ter inzage legt

•

Als de overheden in het najaar van 2022 besluiten dat ze niet verder willen samenwerken in dit proces, drukt de provincie dan alsnog de plannen erdoor en walsen ze dan alsnog over de gemeenten heen?

•

Hoe gaat gemeente Almelo verder met plannen voor windenergie als zij najaar 2022 besluiten om niet verder deel te nemen aan het ATT-proces?

•

Er moet iets gebeuren op het gebied van duurzame energie. Maar als niemand iets wil doen, wat is dan het alternatief?

•

Hoe kunnen raadsleden een goed onderbouwde en overwogen beslissing maken op basis van alle verslagen die er zijn?

22

•

Kunnen wij als belanghebbenden aanwezig zijn bij technische overleggen/voorbesprekingen van de gemeenteraad?

•

Neem absolute getallen op in het verslag: van 60 deelnemers in het begin naar 10 deelnemers in de laatste sessie

•

Wat gebeurt er als we niet verder gaan met deze plannen? Is er dan een plan B?