07 Concept programmaplannen.pdf

Waar het programma zich in de vorige kabinetsperiode richtte op eenzaamheid onder ouderen, gaat het in de vervolgaanpak 2022 - 2025 om eenzaamheid in het algemeen. Met daarin 3 actielijnen: 1. Meer bewustwording in de samenleving over eenzaamheid; 2. Meer maatschappelijk initiatief tegen eenzaamheid; 3. In alle gemeenten een lokale aanpak tegen eenzaamheid. Vanuit Almelo zijn we aangehaakt op de landelijke aanpak en worden we gezien als 1 van de voorbeeldaanpakken.

Ook zijn er landelijk diverse grote programma’s die aandacht vragen voor dezelfde thema’s als wij en daarmee wellicht ook kansen bieden. Sommige van die kansen hebben we al verzilverd. Denk aan:

Landelijk programma School & Omgeving, kansengelijkheid Hulp krijgen bij het maken van je huiswerk, je verder ontwikkelen via sport of je door extra technieklessen oriënteren op een toekomstige baan. Niet ieder kind komt hier van huis uit mee in aanraking, terwijl dit wél belangrijk is om optimaal te leren en verder te komen. Daarom lanceerde minister Wiersma tijdens de eerste officiële opening van het schooljaar 2022-2023 het programma School & Omgeving. Daarmee krijgen tienduizenden leerlingen naast hun reguliere lessen op en rondom school extra activiteiten en ondersteuning aangeboden. De lokale coalitie van Almelo voor het basisonderwijs is benoemd tot 1 van de 45 voorlopergemeenten en krijgt voor de doorontwikkeling van onze rijke schooldag subsidie voor de schooljaren 2022-2023 t/m 2024-2025.

Nationale dementiestrategie 2021-2030 Sinds 2004 zet het Ministerie van VWS zich in voor dementie met elkaar opvolgende programma’s. De ontwikkelingen rondom dementie zijn belangrijke redenen om de inzet van VWS op dementie niet alleen voort te zetten, maar vanaf 2021 ook te intensiveren, volgens 3 themalijnen: • ‘Dementie de wereld uit’: onder andere door baanbrekend onderzoek om dementie te kunnen genezen of onderzoek gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met dementie; • ‘Mensen met dementie tellen mee’: Wij willen dat mensen met dementie de mogelijkheid krijgen om overeenkomstig hun wensen en mogelijkheden een rol in de samenleving te blijven spelen. Enerzijds door het bieden van zinvolle activiteiten voor mensen met dementie, anderzijds via een structurele gedragsverandering bij mensen, zodat de mens met dementie zich deel van de samenleving voelt; • ‘Steun op maat bij leven met dementie’: dit richt zich op de verdere verbetering van de ondersteuning en zorg voor mensen met dementie en hun naasten. Onder andere door het versterken van de regionale netwerken voor dementiezorg met daarbij de zorgteams in de wijk, implementatie van de zorgstandaard dementie en op landelijk niveau inzet op het verzamelen, verrijken, in stand houden en verspreiden van kennis over alle aspecten van ondersteuning en zorg voor mensen met dementie en hun naasten.

6

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

In 2022 hebben we samen met de Klup, Imean en Avedan, op kosten van een subsidie van ZON MW een onderzoek laten doen naar dementie in Almelo. Vanuit dit onderzoek is een plan van aanpak geschreven dat zich vooral richt op hoe wij in Almelo nog kunnen groeien op de themalijnen ‘mensen met dementie tellen mee’ en ‘steun op maat bij leven met dementie’.

Gezondheid: IZA, GALA In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA) maken gemeenten en verschillende zorgpartijen afspraken over te bereiken gezondheidsdoelen voor de komende jaren. Beide akkoorden hangen nauw met elkaar samen. Beide akkoorden passen in een beweging van ‘zorg naar gezondheid’. Het Integraal Zorgakkoord bevat afspraken tussen 13 partijen over het toegankelijk en beheersbaar houden van de zorg. In het IZA zijn afspraken gemaakt over de versterking van de samenwerking tussen het gemeentelijk sociaal domein en de 1e lijnszorg (wijk/buurtzorg, huisartsen en lichte vormen van GGZ). Daarnaast zijn afspraken gemaakt om domeinoverstijgend werken – tussen verzekerde zorg, langdurige zorg, maatschappelijke zorg en ondersteuning en jeugdzorg – makkelijker te maken en de financiering van domeinoverstijgende samenwerking mogelijk te maken. De samenwerking tussen gemeenten en zorgpartijen moet meer lokaal maatwerk mogelijk maken. Gemeenten worden hierbij vanuit de regio ondersteund door het opzetten van een ‘regionale preventieinfrastructuur’. De gemeenten en de marktleider zorgverzekeraar in de zorgkantoorregio faciliteren gezamenlijk de samenwerking in de regio.

Verder is in het IZA afgesproken dat het preventief gezondheidsbeleid zal worden versterkt om daarmee de gezondheid van de samenleving te bevorderen en de druk op de curatieve zorg waar mogelijk te verlagen. In het IZA is afgesproken dat de uitwerking van de preventieagenda zal plaatsvinden in het GALA. Een krachtig en effectief preventiebeleid is niet alleen van belang om inwoners gezond te houden, maar ook om de curatieve zorg te ontlasten en daarmee toegankelijk te houden. Daarmee zijn de afspraken in het GALA een noodzakelijke randvoorwaarde om de afspraken in het IZA te kunnen realiseren. In het GALA maken het rijk, gemeenten en verzekeraars afspraken over preventie, versterking van de sociale basis en sport & bewegen. In het GALA maken het rijk, gemeenten en verzekeraars afspraken over hoe preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. De doelen

van het GALA zijn ontleend aan het Nationaal Preventieakkoord en de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024. Het GALA creëert de randvoorwaarden waarbinnen gemeenten meer dan nu een integraal preventief gezondheidsbeleid kunnen gaan voeren. In de huidige aanpak is er veelal sprake van een versnippering in beleid en financiering, de aanpak is te instrumenteel, houdt te weinig rekening met aanpalende domeinen die van grote invloed zijn op de gezondheid – zoals het sociaal domein of de fysieke leefomgeving – en is onvoldoende gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. In het GALA worden afspraken gemaakt om de verdere beweging naar een integraal lokaal preventiebeleid mogelijk te maken. Hierbij gaat het om de thema’s: 1. Terugdringen van gezondheidsachterstanden; 2. Bevorderen van de inrichting van een gezonde sociale- en fysieke leefomgeving; 3. Versterken van de sociale basis in wijken en buurten; 4. Bevorderen van een gezonde leefstijl; 5. Versterken van de mentale gezondheid van de inwoners; 6. Ondersteunen van de inwoners bij het vitaal ouder worden. Voor de financiering van deze activiteiten komt er per 2023 één brede SPUK (specifieke uitkering), waarin alle lopende 15 programma’s gebundeld worden. Om op die manier te komen tot een meer geïntegreerde aanpak van gezondheid en preventie. Ook wij gaan een aanvraag doen voor deze SPUK.

Brede beweging mentale gezondheid De mentale gezondheid van veel mensen staat onder druk, met name onder jongeren en jongvolwassenen. Dat hebben verschillende onderzoeken de afgelopen tijd aangetoond. Daarom is de kabinetsaanpak ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’ gestart. De aanpak is bedoeld voor alle Nederlanders, met daarbij specifieke aandacht voor jongeren en jongvolwassenen, werkenden en mensen in een kwetsbare positie. Samen met de doelgroep zelf en een brede groep maatschappelijke partners wil het kabinet mentale gezondheid bespreekbaar maken en handvatten bieden om de mentale gezondheid van jezelf en anderen te bevorderen en klachten te voorkomen of tijdig te signaleren. Doel is dat jongeren lekker in hun vel zitten, werkenden met energie en plezier hun werk kunnen doen en kwetsbare mensen extra ondersteuning krijgen waar nodig. Bij mentale gezondheid denken veel mensen aan het wel of niet ervaren van psychische klachten, waarvoor

7

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

de oplossing ligt in een hulptraject dat past bij de individuele situatie. Hoewel dit belangrijk is als er sprake is van psychische problematiek, ligt de oplossing voor het verminderen en/of voorkomen van mentale klachten vooral in een aanpak die iedereen in de samenleving betrekt en raakt, in het alledaagse leven. De aanpak richt zich nadrukkelijk op leefgebieden waar mentale gezondheid extra aandacht verdient: in de buurt, op school, op het werk en online. Denk aan inloopmogelijkheden in de buurt, het stimuleren van zingeving en ontmoeting via bewegen, kunst en cultuur, meer aandacht voor prestatiedruk op school,

het doorbreken van het taboe op burn-out klachten of het voorlichten van jongeren over het creëren van een goede balans tussen online en offline. Eén van de initiatieven is MIND Us, een initiatief voor een mentaal gezonde jeugd waarvan Hare Majesteit Koningin Máxima de erevoorzitter is. Op 06.12.22 presenteerden zij hun actieplan, dat zich richt op drie leefgebieden van jongeren waarin samen de meeste impact kan worden gemaakt: in de wijk en vrijetijdsbesteding, op school of in de opleiding en online. Daar waar mogelijk sluiten we ons aan bij deze landelijke aanpak.

Regio Deal De Rijksoverheid wil via het instrument Regio Deals de woon-, werk-, en leefomgeving van de regio’s in Nederland versterken. Het Rijk nodigt daarom regio’s in Nederland uit om samen plannen en afspraken te maken in de vorm van een Regio Deal. In november 2022 heeft Twente Board haar aanbod ingediend. De aanvraag legt de focus op drie grote opgaven, waaronder het waarborgen van de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg. Die staat op dit moment zwaar onder druk, door de toenemende vergrijzing en door tekorten aan zorg- en welzijnspersoneel. De Regio Deal aanvraag legt focus op het verbeteren van de samenwerking in de zorgketen uitgaande van het concept Positieve Gezondheid. De inzet van technologie en innovatie moet hierbij helpen, gericht op zaken

zoals preventie, vroeg-signalering/diagnostiek, hulpmiddelen bij mensen thuis, zorg op afstand en nieuwe woonconcepten. In de Regio Deal wordt specifiek gericht op de ouderenzorg in combinatie met langer thuis wonen en chronische ziektebeelden die gemiddeld meer in Twente voorkomen. Er is gekozen voor een integrale aanpak, omdat vaak zorginstellingen, welzijnsorganisatie, bedrijven, gemeenten, kennisinstellingen en woningcorporaties individueel een deel van de oplossing, waarbij de individuele situatie van de inwoner centraal staat, kunnen bieden. In februari 2023 ontstaat er helderheid over de toekenning van de Regio Deal, en wat dit gaat betekenen voor gemeenten en andere partners.

8

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

2| VISIE

9

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Wij willen dat de plek waar kinderen geboren worden en de omgeving en vriendjes die ze hebben, minder bepalend zijn voor hun toekomst. Alle kinderen verdienen gelijke kansen om hun talenten ten volle te ontwikkelen. Te veel jeugd heeft in Nederland ondersteuning nodig van de overheid en redt het uiteindelijk niet om een zelfstandig leven te leiden. Het lukt nog onvoldoende deze groep de kansen te geven die ze nodig hebben om een zelfstandig volwassen leven te leiden. hiervoor in hun jonge jaren gelegd had moeten zijn vaak niet sterk genoeg is.

Jongvolwassenen De oorzaken hiervan zijn divers en de groep heterogeen, maar wat zij delen is dat het fundament dat hiervoor in hun jonge jaren gelegd had moeten zijn vaak niet sterk genoeg is. De jongvolwassenen komen vaker uit arme gezinnen, hebben vaker gescheiden ouders en hebben minder vaak een (ondersteunend) netwerk en een rolmodel. Zij groeien op in een omgeving en cultuur waar armoede (in Almelo leven 8% van de kinderen in een uitkeringsgezin, t.o.v. 6% in Nederland), gebrek aan perspectief en aan vertrouwen in de maatschappij, de norm zijn. In deze omgeving zien zij de voorbeelden van hun ouders en vrienden, die het veel te weinig lukt om zich aan deze situatie

te ontworstelen. Nog voor zij aan hun schoolcarrière beginnen staan ze op een bijna onoverbrugbare achterstand ten opzichte van hun leeftijdsgenoten. Deze jeugd bepaalt niet alleen het huidige DNA van de stad, maar voor een deel ook het DNA van de toekomst van Almelo. Daarnaast heeft de coronacrisis vooral ook op jongeren haar effect. Uit de Corona Gezondheidsmonitor van de GGD uit 2021 bleek dat jongeren in deze coronaperiode zich minder vaak gelukkig voelen, hebben ze vaker emotionele of gedragsproblemen, voelen ze zich vaker eenzaam en zijn minder jongeren voldoende weerbaar.

Eenzaamheid Almelo kent in 2021 zo’n 14.500 (19,8%) inwoners die ouder zijn dan 65 jaar, waar dat in 2014 nog zo’n 12.750 (17,6%) was. Bij een toename van het aantal ouderen en een verdere toename van het aantal eenpersoonshuishoudens is het risico groot dat eenzaamheidsproblematiek toeneemt. In de gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen geeft in 2020 van de respondenten 52,3% aan zich eenzaam te voelen (Nederland 47%), waar dat in 2016 nog 44% was (NL 42,9%) en in 2012 (35,2% was (NL 38,7%).

De toename van het aantal ouderen zal ook leiden tot een toename van het gebruik van voorzieningen op grond van de Wmo, medische zorg en het beroep op verpleging en verzorging. Daarbij heeft 63% van de 65+-ers een BMI hoger dan 25 en voldoet maar 37% aan de beweegrichtlijn. Omdat de minder gezonde levensjaren aan het eind van ons leven zitten kijken we aan tegen een dreigend toenemend beroep op zorgvoorzieningen in een krappe arbeidsmarkt.

10

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Dementie Met de dubbele vergrijzing (meer ouderen die ook nog eens steeds ouder worden) is de verwachting dat het aantal inwoners met dementie alleen maar zal toenemen. Uit een recent onderzoek (september 2022) van kennispunt Twente in opdracht van de gemeente Almelo zijn er 758 (1,9%) thuiswonend inwoners met dementie in 2020, waarvan de meerderheid, namelijk 557, ouder is dan 75 jaar. De prognose is dat dit in 2030 doorgegroeid is naar 930 inwoners, en in 2050 naar 1220 inwoners. 40,1 % van de inwoners met dementie is alleenstaand, waar dat gemiddeld voor heel Nederland 32,9% is. Vergeleken met de rest van Nederland hebben in Almelo 5% meer ouderen met dementie een migrantenachtergrond. Een relevant gegeven, vanwege de specifieke problematiek die bij deze groep speelt: • Ouderen met dementie stappen over op de moedertaal, communicatie wordt lastiger; • Dementie wordt minder snel herkend;

•

Zorgen voor elkaar is extra belangrijk waardoor mantelzorg vaak niet wordt herkend. Van de genoemde 758 inwoners met dementie maken 484 inwoners gebruik van een Wmo-indicatie, zoals vervoer, Ondersteuning Maatschappelijke deelname of Ondersteuning Zelfstandig leven. 17% van deze groep ontvangt mantelzorg. Van de 5 in de volwassenen- en ouderenmonitor van de GGD in kaart gebrachte voorspellende factoren voor dementie scoort Almelo er op 4 hoger dan het Twentse gemiddelde: • Laaggeletterdheid 23,1% t.o.v. 24% Twente; • 46,3% vindt zichzelf vergeetachtig (Twente 44,7%); • 3,9% heeft een hoog risico op depressie (Twente: 3,6%); • 10% is een vaste roker (Twente 9%); • 62,9% voldoet niet aan de bewegingsrichtlijn (Twente 59,2%).

Psychisch kwetsbaren Ook in Almelo ervaren we incidenten met problematiek rondom psychisch kwetsbaren. Mensen met vaak complexe meervoudige problematiek op het gebied van wonen, welzijn, zorg of bestaanszekerheid. In de politieregistraties van meldingen voor overlast door personen met verward gedrag zien we dat het aantal stijgende is en in het derde kwartaal van 2022 zit dit op 29,61 meldingen per 10.000 inwoners (NL 20,97). Er bestonden al langer zorgen over de weerbaarheid en veerkracht van mensen, maar de coronacrisis heeft bestaande problemen verergerd. Daarbij is de samenleving steeds ingewikkelder vormgegeven, stelt hoge eisen aan mensen en legt een grote nadruk op prestaties en zelfredzaamheid. Depressie, angststoornissen en problemen met alcohol en drugs treffen jaarlijks zo’n 1,8 miljoen Nederlanders in de leeftijdsgroep van 18 tot 65 jaar. Scholieren ervaren steeds meer druk op school. Ongeveer 840.000 jongeren ervaren mentale uitdagingen en/of klachten en 1 op de 15 jongeren in Nederland kampt met een depressie. Mentale proble-

men ontstaan vaak al op jonge leeftijd. Driekwart ontstaat voor het 25ste levensjaar en de helft zelfs voor het 15de levensjaar. Eén op de zeven jongeren heeft last van depressieve gedachten en één op de drie ervaart prestatiedruk. Tegelijkertijd neemt de sociale cohesie af en neemt de druk op de arbeidsmarkt toe. In 2019 hadden 1,3 miljoen mensen last van burn-out klachten. En dat terwijl een goede mentale gezondheid geassocieerd is met een 15 tot 20 jaar langere levensverwachting, onder meer door sneller herstel van lichamelijke ziekten. Hoe ziet de problematiek er in Almelo uit? Hoe kunnen we onze inwoners weerbaarder maken, hen begeleiden tijdens de kritische momenten in hun leven en voorkomen dat hun problematiek escaleert? Want als kwetsbare inwoners beter kunnen omgaan met tegenslagen en daarvan weten te herstellen, dan zijn ze gezonder en lopen ze minder gezondheids- en veiligheidsrisico’s.

Deze opgaven hebben wij vertaald naar de volgende visie:

Kinderen in Almelo ontwikkelen zich optimaal naar eigen vermogen, ongeacht waar hun wieg heeft gestaan. Onze inwoners helpen elkaar en kijken naar elkaar om. En iedereen is en voelt zich onderdeel van de samenleving. Onze inwoners zijn weerbaar en veerkrachtig. Al onze inwoners krijgen hierbij gelijke kansen. Zodat iedereen ook mee kan en gaat doen aan onze samenleving.

11

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

3| DOELEN

12

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Strategisch doel 1 In 2026 hebben we een beter werkend ecosysteem waardoor onze kwetsbare inwoners zich beter redden met minder hulp van de overheid en mentaal weerbaarder en veerkrachtiger zijn. Operationele doelen: • • •

We helpen kwetsbare inwoners eerder met hun mentale problemen. Onze inwoners voelen zich veerkrachtiger. Onze inwoners voelen zich minder eenzaam.

Strategisch doel 2 Onze inwoners zijn zich bewuster van de noodzaak om gezond en vitaal te leven. Operationele doelen: • •

Onze inwoners vinden gezond en vitaal leven belangrijk. Meer inwoners sporten.

Strategisch doel 3 Onze 0-23 jarigen krijgen de ruimte hun talenten beter te ontwikkelen. Operationele doelen: • • • •

Elk kind dat meedoet aan de rijke schooldag heeft een stijging in de eindresultaten of in zijn of haar sociaal emotionele ontwikkeling. Het percentage schoolaanwezigheid groeit. Onze 12-18 jarigen voelen zich vitaal en doen mee aan onze samenleving. Het gemiddelde cijfer dat kinderen zichzelf geven voor hun welbevinden groeit.

13

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Beoogde effecten •

Minder terugval in psychisch kwetsbare situaties. Een vinger aan de pols in gevallen waar inwoners klaar zijn met hun behandeling of nieuwe life-events meemaken.

•

Kwetsbare inwoners, buurten en de samenleving voelen zich veilig, al dan niet met lichte ondersteuning. Inwoners accepteren kwetsbare buurtbewoners en stellen zich weerbaar en veerkrachtig op.

•

Jongeren zijn weerbaar tegen negatieve life-events. Als jongeren gelukkig zijn, dan zijn ze mentaal weerbaar en veerkrachtig. Dan kunnen ze zelf, met hun sociale netwerk en eventueel met enkelvoudige professionele ondersteuning heftige situaties aan.

•

Onze inwoners voelen zich positief gezond. Dat betekent dat ze goed voor zichzelf kunnen zorgen, mentaal weerbaar zijn, vertrouwen hebben in de toekomst, genieten van hun leven. Meedoen aan de samenleving en zich gezond en fit voelen.

•

Meer gezonde jaren voor Almeloërs. Bewegen draagt bij aan een langer en gezonder leven, onder meer door verminderde kansen op obesitas, diabetes en hart- en vaatziekten. Naast deze fysieke effecten hebben sport en bewegen ook mentale effecten. Zo zitten mensen vaak lekkerder in hun vel en is er meer geloof in eigen kunnen na het bewegen, zodat ze volop kunnen participeren in de maatschappij.

•

We bereiden een nieuwe generatie beter voor op deelname aan de samenleving en de wereld van morgen. Door het beter benutten van talenten van alle kinderen dragen we bij aan de persoonlijke ontwikkeling, maken we kansen in het onderwijs gelijker, zorgen we voor een betere aansluiting op de arbeidsmarkt en verrijken we de samenleving met meer toptalent.

•

Inhaalbare zorg zorgt voor een verkleining van de achterstand in ontwikkeling. We spreken van een inhaalbare achterstand wanneer een kind een achterstand heeft in zijn ontwikkeling op taal en/of andere ontwikkelingsdomeinen.

•

Partners weten wat ze van elkaar mogen verwachten. Zowel op het domein van een preventieve aanpak voor onze 0-23 jarigen als om het domein van onze inwoners die psychisch kwetsbaar zijn.

•

Partners lossen uitzonderingssituaties samen op. Partners nemen gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij iedereen buiten eigen kaders durft te kijken, meer samenwerkt, met mandaat omtrent inzet van capaciteit en financiële middelen.

•

Wet-, regelgeving en beleid bieden uitkomst en geven handelingsperspectief aan professionals. Inzicht in de mogelijkheden van wetten en regels (in de breedte van het zorgdomein). Aanvullend beleid, beleidsregels, aanpakken en nadere afspraken van de partners waar dat nodig is. Inzicht in de verschillende beleidskaders en mogelijkheden bij alle partners. Professionals maken gebruik van de handelingsruimte die ze hebben. Meer zicht in wat wel kan.

Via een nog uit te werken systeem van Rijker verantwoorden we de effecten die we bereiken in beeld.

14

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

4| VERANDERSTRATEGIE

15

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

De veranderstrategie beschrijft de aanpak voor de manier van werken die we in het programma kiezen en die de meeste kans biedt dat met deze aanpak de doelen ook daadwerkelijk gerealiseerd worden.

We werken vanuit het positieve gezondheidsmodel van Machteld Huber Voormalig huisarts Machteld Huber besteedde de afgelopen dertig jaar aandacht aan de vraag wat gezondheid nou eigenlijk écht is. Want de definitie van de WHO (Wereld Gezondheidsorganisatie) impliceert volgens haar dat gezond zijn een onbereikbare toestand is. In 1948 formuleerde de WHO gezondheid als volgt: ‘Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebreken’. Machteld Huber vroeg zich af wie zich ooit in deze toestand bevindt. Er zijn zoveel chronische ziektes en met de juiste diagnostiek kun je bij iedereen wel wat ontdekken, betekent dit dat iedereen eigenlijk ziek is? En hoewel het doel van de WHO was om alle ziektes de wereld uit te helpen, zorgde hun definitie ook voor een enorme medicalisering. Het beleid van gezondheidsinstellingen wordt namelijk op deze definitie gebaseerd. Maar ziek zijn, herstellen en gezondheid gaan niet alleen over het medische stuk, het gaat veel meer om veerkracht. Uit de zoektocht van Machteld Huber besloot ze om de brede visie van patiënten, dat gezondheid gaat om het hele leven en niet alleen om de lichamelijke kant, vorm te geven. Zo ontstond een andere omschrijving van gezondheid: Gezondheid is

het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Deze benadering kreeg de naam Positieve gezondheid. Positieve Gezondheid wordt onderverdeeld in zes onderdelen: 1. lichamelijk welbevinden 2. mentaal welbevinden 3. zingeving 4. kwaliteit van leven 5. sociaal maatschappelijk participeren 6. dagelijks functioneren Daarbij staat niet centraal wat er slecht gaat, maar wat mensen graag zouden willen veranderen. En wat belangrijk is voor die persoon. Door te kijken naar waar iemand van droomt kan diegene gaan doen wat hij belangrijk vindt. Zo komt iemand in zijn kracht, en zijn er ineens hele andere zaken mogelijk. Door op deze manier met gezondheid aan de slag te gaan, blijken een heleboel zaken waar mensen mee zitten helemaal niet medisch te zijn.

16

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

We zetten in op eigen kracht en meedoen Normaliseren betekent voor ons dat het normaal is als je het soms even niet meer weet, dat het normaal is wanneer je leven soms op en neer gaat. Niet elke tegenslag is een probleem dat intensieve begeleiding behoeft. Het betekent dat je niet bij alles waar een gezin, of een jongere zich mee meldt meteen denkt aan het inzetten van hulp. Omdat sommige dingen vanzelf overgaan. Het gaat ook om het tegengaan van onnodig problematiseren en etiketteren van kinderen, jeugdigen en gezinnen. We gunnen onze inwoners dat ze zelf krachtig genoeg zijn om onverwachte tegenslagen het hoofd te kunnen bieden, zonder dat ze volledig uit het lood geslagen worden. Of zoals koningin Maxima dat heeft verwoord

in haar brief van 5 november 2022 in het AD aan alle Nederlandse jongeren : “Niet elke dag hoeft een tien te zijn. Niet alles wat je doet hoeft te lukken. Je hoeft niet altijd vrolijk te zijn. Soms is een dag gewoon minder leuk. Soms komt je verwachting niet uit. En dat is niet erg. Dat hebben we allemaal. Het leven gaat immers nooit in een rechte lijn.” Wij gunnen al onze inwoners de kracht om zich veerkrachtig te ontwikkelen. Dat kan als ze grip krijgen op hun mentale gezondheid en hulp weten te vinden als dat nodig is. We weten dat snel in actie komen hierbij cruciaal is. Hoe eerder we signalen opvangen, hoe groter de kans dat jongeren hun mentale weerbaarheid weer terugvinden voordat problemen té groot worden.

We werken aan preventie en innovatie We focussen ons op preventie en innovatieve manieren. Samen met maatschappelijke partners werken we aan Almelo als een gezonde stad om in op te groeien, te wonen en te werken. Op termijn kan hiermee de druk op zorg, zowel in kosten als menskracht, verminderen. Deze preventieve aanpak vraagt een lange adem. We willen daarbij een escalatie van (gezondheids) problemen voorkomen door eerder te signaleren

en daarop te handelen. We stimuleren dat mensen zelf hun gezondheid bevorderen en beschermen. Zo willen we dat mensen eerder stappen zetten om een gezonde leefstijl toe te passen en gezondheidsrisico’s te vermijden. En als het onverhoopt toch dreigt mis te gaan willen we dit gezamenlijk tijdig signaleren en aanpakken om erger te voorkomen. Dit zorgt er voor dat we mensen positief gezonder houden en we op de lange termijn minder maatwerk hoeven in te zetten.

Afbeelding 1:De transformatiepiramide met links lagen betrokken bij de transformatie rechts globale budgetten ingezet op die lagen

17

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Er zijn meerdere vormen van preventie, in verschillende fasen van het zorgproces: • Primair: het voorkomen dat gezonde mensen gezondheidsproblemen krijgen, voorkomen dat iemand op ondersteuning aangewezen raakt; • Secundair: het vroegtijdig opsporen van gezondheidsproblemen en het voorkomen van een verergering van het probleem; • Tertiair: het voorkomen van complicaties en verergering en het temporiseren van het verloop van een geconstateerd probleem. We richten ons vooral op de primaire vorm van preventie. Preventieve aanpakken verdelen we drie vormen: 1. Universele preventie: bevordert en beschermt actief de gezondheid van de gehele bevolking. Bijvoorbeeld het bevorderen van een gezonde leefstijl. 2. Selectieve preventie: probeert te voorkomen dat personen met één of meerdere risicofactoren voor een bepaald probleem er hinder van ondervinden. Een voorbeeld is powerfull aging. 3. Geïndiceerde preventie: probeert te voorkomen dat vroege symptomen verergeren. Dit zie je bijvoorbeeld in een online groepscursus voor jongeren die last hebben van depressieve klachten. Wij richten ons op alle 3.

Bij de veranderingen in de jeugdwet vanuit het actieplan jeugdwet ligt de focus ook vooral op preventie. De overheid ziet het voorkomen van problemen als een manier om de zorgvraag van kinderen, jongeren en ouders te verminderen. Uit de eerste evaluatie van de Jeugdwet blijkt dat gemeenten nog nauwelijks zijn toegekomen aan het investeren in preventie. Met als gevolg dat de vernieuwing van het jeugdstelsel moeilijk van de grond komt en een verdere stijging van het zorggebruik op de loer ligt. Die cirkel is te doorbreken door de inzet van effectieve preventie. Preventief jeugdbeleid draagt bij aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien van kinderen en jongeren. Preventie kan voorkomen dat zij problemen krijgen. Vooral als het gaat om concrete problemen als schoolverzuim, kindermishandeling of een depressie. Het kan ook voorkomen dat kleine problemen groter worden en dat gezinnen intensieve hulp nodig hebben. Preventie is verder belangrijk omdat het geld scheelt. Er is dan minder jeugdhulp nodig, minder zorg en minder inzet van de politie. Een onderwerp waar ook in de gemeenteraad bij de begroting aandacht voor is gevraagd via de aangenomen motie “Mogelijkheden voor een collectief en groepsgewijs aanbod bij veelvoorkomende problemen.”

We werken aan doorlopende lijnen en ketensamenwerkingen Voor alle thema’s waar we in dit programma een verandering in gang willen zetten zijn wij slechts 1 van de spelers binnen veel grotere ecosystemen van partners die allemaal een bijdrage leveren aan dezelfde doelen. Goede samenwerkingsstructuren met ketenpartners en doorlopende lijnen van welzijn en zorg zijn daarbij onmisbaar. De afgelopen jaren hebben we hier al extra op geïnvesteerd. Zo is er een intensieve samenwerking met de kinderopvang, de schoolbesturen, het samenwerkingsverband, het speciaal onderwijs, de JGZ en Avedan binnen de stuurgroep het Jonge Kind, waarin de partners zich richten op een doorlopende lijn voor kinderen van -10 maanden tot 12 jaar. En in 2022 ontwikkelden we een pact met een breed netwerk van sa-

menwerkende partners om samen onze schouders te zetten onder schadeloos scheiden en meer langdurige relaties, omdat we zagen dat scheidingen toenemen, de schade door scheiden groter wordt en de jeugdzorg overbelast raakt. In de periode 2023-2026 willen we soortgelijke ketensamenwerkingen en doorlopende lijnen in beeld brengen en opzetten voor zowel de leeftijdsgroep van het voortgezet onderwijs (12-18 jarigen) als voor de hulp aan onze psychisch kwetsbare inwoners. Daar waar nieuwe ingangen – zoals bijvoorbeeld woningstichtingen, apotheken, postbezorgers, supermarkten - ons hierbij kunnen helpen, dan schuwen we die niet.

18

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

5| RESULTATEN EN INSPANNINGEN

19

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

In de begroting 2023 hebben we al een groot deel van de inspanningen die we in 2023 willen oppakken benoemd. Deze hebben een plek gekregen in de DIN. Uiteraard duurt het programma 4 jaar en zullen we tussentijds steeds beoordelen of de in gang gezette inspanningen de gewenste verandering teweegbrengen en welke volgende stappen nuttig en nodig zijn.

De inspanningen waarmee we in 2023 starten:

Doel 1 In 2026 hebben we een beter werkend ecosysteem waardoor onze kwetsbare inwoners zich beter redden met minder hulp van de overheid en mentaal weerbaarder en veerkrachtiger zijn. 1.

2. 3.

Onderzoek kwetsbare Almeloërs en digitaal beschikbaar maken inzichten: Wat betekent kwetsbaar zijn in Almelo, in welke wijken komen welke vormen van kwetsbaarheid voor en welke gevolgen heeft de vorm van kwetsbaarheid voor het gebruik van voorzieningen in het sociaal domein. En hoe kunnen we hierop sturen? Toerusten wijken op psychisch kwetsbare buren. Aanpak ontwikkelen waarmee en hoe we mensen met LVB en psychische kwetsbaarheid tijdig kunnen ondersteunen, zodat ernstiger problematiek voorkomen kan worden.

4. 5.

6. 7.

8.

Voortzetten project Zorg en Technologie. Aanpak ontwikkelen om laagdrempelige, op herstelgerichte ondersteuning in de wijk te hebben voor psychisch kwetsbaren, in samenhang met de wijkkamers en het zelfregiecentrum. Inzet ervaringsdeskundigheid (waakvlamzorg en wachtlijst). Ontwikkelen en implementeren actieplan eenzaamheidsbestrijding samen met KomErbij Almelo. Doorontwikkelen aanbod wijkkamers.

Doel 2 Onze inwoners zijn zich bewuster van de noodzaak om gezond en vitaal te leven. 9.

Voortzetten en uitbreiden preventieagenda op thema’s gezondheid en vitaliteit.

10. Rijke Schooldag/School en omgeving BO.

20

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Doel 3 Onze 0-23 jarigen krijgen de ruimte hun eigen talenten beter te ontwikkelen. 11. Samen met het onderwijs opstellen van een actieplan voor het bevorderen van kansengelijkheid in de doorgang van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. 12. Versterken van de bieb op de voorschool, basisscholen en in het voortgezet onderwijs. 13. Project uitvoeringsagenda verbeteren kwaliteit VVE opstellen en aanbevelingen implementeren. 14. Pilotproject opvoedondersteuning doorontwikkelen en onderzoeken hoe dit regulier in te bedden in 2024. 15. Project familieschool STEP.

16. Project doorontwikkelen IKC met IKC partners: visie, doelstellingen en het samenbrengen van verschillende initiatieven. 17. Haalbaarheid Rijke Schooldag voor het Voortgezet Onderwijs verkennen en aanpak uitwerken. 18. Huiskamerproject VO 19. Onderzoeken en opzetten samenwerkingsstructuur 12-18 jarigen. 20. Aanpak ontwikkelen hoe we samen met het onderwijs de leesmotivatie op het voorgezet onderwijs stimuleren, o.a. door het project De Schoolschrijver.

Daarnaast staan in de DIN een aantal lijnactiviteiten die bijdragen aan de doelen. • • • •

Talentontwikkeling Kaliber 12-23 jarigen; Kansrijke start; Laaggeletterheid; Aantal scholen uitbreiden waar jeugdzorg door 1 aanbieder wordt geboden (zorgintensief).

En een aantal projecten die nog geen plekje hadden gekregen in de begroting. Dit betreft: A. B. C. D.

Ontwikkeling monitoring en nulmeting; Project Klup gezond; Kinderen in armoede; Lobby met Enschede en Hengelo voor structurele financiering kansengelijkheid.

21

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Stakeholdersbijeenkomsten Het concept programma is verrijkt in sessies met de Stuurgroep het Jonge Kind, door in gesprek te gaan met partners op het armoedepact en tijdens de stakeholdersbijeenkomst op 1 december. Naast de herkenning en onderschrijving van de hoofdlijnen van het programma hebben diverse partners ook hun commitment uitgesproken om mee te doen op deze thema’s. De input uit deze bijeenkomsten heeft verder

geleid tot aanscherping van de strategische en operationele doelstellingen en tot een rijkelijk gevulde lijst met projectideeën. We gaan bekijken welke van deze ideeën bijdragen aan de te bereiken doelen en of we ze de komende jaren op zouden moeten pakken. Omdat we deze beoordeling nog niet hebben kunnen doen hebben we ze nu nog geen plekje gegeven in de DIN.

Het gaat om de volgende ideeën A.

Praktijkleren 3e leerweg voor mensen met een kwetsbaarheid: ROC en de Klup B. Doorlopende lijn -10 maanden – 23 jaar: kansrijke start -10/4, Kansrijke start 10/14 jarigen, kansrijke start leeftijd kwalificatieplicht C. Onderzoek onderwijsniveau na 2 jaar in VO D. Risk factory vanuit Zorg en veiligheid in rijke schooldag VO E. Apotheek, Tactus, Mensdoormens, voorlichting op scholen F. Interprofessionele teams IKC G. Maatschappelijke stage terug: burgerschapsvorming, meedoen, koppelen aan bijvoorbeeld eenzaamheid ouderen H. Gameclub: sportvereniging voor gamen, tex town I. Game/hackaton met jongeren over bv rijke schooldag J. Twents zilver van Kaliber K. Invoeren zelfredzaamheidsmatrix L. Gebruiken we de kracht van pleeggezinnen/gastgezinnen voldoende, i.p.v. zorgboerderij en andere geïndiceerde jeugdzorg M. Van kwetsbaar naar weerbaar: laat thuisbegeleiders tijdelijk ondersteunen in praktische handvatten N. Bestaan de Eigen Kracht conferenties nog die GGD/JGZ vroeger organiseerde: bij een gezin thuis met personen die de persoon die hulp nodig heeft zelf uitgekozen had

O. Echt doordenken met onze eigen en ook andere hulpverleners wat het betekent als we echt de filosofie van positieve gezondheid gaan omarmen: anders denken, anders voelen, anders doen P. Odense huis Q. Heb en houdt aandacht voor mantelzorgers, zeker in relatie tot thema kansengelijkheid R. Wijkkamer Light initiatieven, zoals de Driehoek: bewoners zelf S. Eenzaamheid uitwerken in bewustwording, deskundigheid en vangnet; samen1twente.nl T. Maatschappelijk werker bij de woningstichting, apotheken, supermarkten e.d. waar ze signalen aan kwijt kunnen U. Digitale inclusie en digitale weerbaarheid V. Project gezondheidscheck apotheek, bv in familieschool STEP en apotheek zelf W. Pilot: bezorger apotheek: praatje, koffie, enz. X. Meet & greet van allerlei initiatieven die er al zijn à la armoedepact Y. Gezonde recepten voor weinig geld bij een supermarkt in kansarme wijk Z. Vervoer vrijwilligers: quick scan of we dit kunnen uitbreiden AA. Inzet van een leefstijlcoach bij de MultiProblem gezinnen

22

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

Bijlage Bijlage 1 - DIN

23

Leidraaad

Inspanningen

Operationele doelen

Strategische doelen

Visie

→ Aanpak ontwikkelen waarmee en hoe we mensen met LVB en psychische kwetsbaarheid tijdig kunnen ondersteunen, zodat ernstiger problematiek voorkomen kan worden

→ Toerusten wijken op psychisch kwetsbare buren

→ Onderzoek wat betekent kwetsbaar zijn in Almelo en waar kunnen we op sturen

1. We helpen kwetsbare inwoners eerder met hun mentale problemen.

→ Doorontwikkelen aanbod wijkkamers

→ Ontwikkelen en implementeren actieplan eenzaamheidsbestrijding samen met KomErbij Almelo

5. Meer inwoners sporten.

→ Project Klup gezond

→ Voortzetten en uitbreiden preventieagenda op thema’s positieve gezondheid en vitaliteit

4. Onze inwoners vinden gezond en vitaal leven belangrijk.

Onze inwoners zijn zich bewuster van de noodzaak om gezond en vitaal te leven.

8. Onze 12-18 jarigen voelen zich vitaal en doen mee aan onze samenleving.

Rijke Schooldag / School en omgeving BO

7. Het percentage schoolaanwezigheid groeit.

9. Het gemiddelde cijfer dat kinderen zichzelf geven voor hun welbevinden groeit.

→ Doorontwikkelen IKC

→ Project familieschool STEP

→ Pilot opvoedondersteuning doorontwikkelen en onderzoeken reguliere inbedding

→ Project uitvoeringsagenda verbeteren kwaliteit VVE opstellen en aanbevelingen implementeren

→ Versterken van de bieb op de voorschool, basisscholen

→ Samen met onderwijs opstellen actieplan bevorderen kansengelijkheid doorgang BO naar VO

→ Opzetten samenwerkingsstructuur VO

→ Huiskamerproject VO

→ Haalbaarheid Rijke Schooldag VO verkennen en aanpak uitwerken

→ Aanpak ontwikkelen hoe we de leesmotivatie op het voorgezet onderwijs kunnen stimuleren, o.a. door het project De Schoolschrijver

→ Kinderen in armoede

Lobby met Enschede en Hengelo voor structurele financiering voor kansengelijkheid

6. Elk kind dat meedoet aan de Rijke schooldag heeft een stijging in de eindresultaten groep 8 en/of in zijn of haar sociaal emotionele ontwikkeling.

Onze 0-23 jarigen krijgen de ruimte hun eigen talenten beter te ontwikkelen

We werken vanuit het Positieve gezondsheidsmodel. We zetten in op eigen kracht en meedoen. We werken aan preventie en innovatie. We werken aan doorlopende lijnen en ketensamenwerkingen.

→ Inzet ervaringsdeskundigheid (waakvlamzorg en wachtlijst)

→ Aanpak ontwikkelen wat nodig is om laagdrempelige, op herstelgerichte ondersteuning in de wijk te hebben voor psychisch kwetsbaren, in samenhang met de wijkkamers en het zelfregiecentrum

→ Project Zorg en Technologie

2. Onze inwoners zijn veerkrachtiger.

3. Onze inwoners voelen zich minder eenzaam.

In 2026 hebben we een beter werkend ecosysteem waardoor onze kwetsbare inwoners zich beter redden met minder hulp van de overheid en mentaal weerbaarder en veerkrachtiger zijn.

Kinderen in Almelo ontwikkelen zich optimaal naar eigen vermogen, ongeacht waar hun wieg heeft gestaan. Onze inwoners helpen elkaar en kijken naar elkaar om. En iedereen is en voelt zich onderdeel van de samenleving. Onze inwoners zijn weerbaar en veerkrachtig. Al onze inwoners krijgen hierbij gelijke kansen. Zodat iedereen ook mee kan en gaat doen aan onze samenleving.

SOCIAAL & VITAAL

DIN-PROGRAMMA

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal 24

Programmaplan 2023-2026 | Sociaal en Vitaal

DIT IS EEN UITGAVE VAN DE GEMEENTE ALMELO www.almelo.nl of bel 0546 54 11 11

25

DIN-PROGRAMMA

SOCIAAL & VITAAL

Kinderen in Almelo ontwikkelen zich optimaal naar eigen vermogen, ongeacht waar hun wieg heeft gestaan. Onze inwoners helpen elkaar en kijken naar elkaar om. En iedereen is en voelt zich onderdeel van de samenleving. Onze inwoners zijn weerbaar en veerkrachtig. Al onze inwoners krijgen hierbij gelijke kansen. Zodat iedereen ook mee kan en gaat doen aan onze samenleving.

Visie Strategische doelen

Operationele doelen

In 2026 hebben we een beter werkend ecosysteem waardoor onze kwetsbare inwoners zich beter redden met minder hulp van de overheid en mentaal weerbaarder en veerkrachtiger zijn.

1. We helpen kwetsbare inwoners eerder met hun mentale problemen.

2. Onze inwoners zijn veerkrachtiger.

3. Onze inwoners voelen zich minder eenzaam.

Onze inwoners zijn zich bewuster van de noodzaak om gezond en vitaal te leven.

Onze 0-23 jarigen krijgen de ruimte hun eigen talenten beter te ontwikkelen

4. Onze inwoners vinden gezond en vitaal leven belangrijk.

6. Elk kind dat meedoet aan de Rijke schooldag heeft een stijging in de eindresultaten groep 8 en/of in zijn of haar sociaal emotionele ontwikkeling.

5. Meer inwoners sporten.

7. Het percentage schoolaanwezigheid groeit.

8. Onze 12-18 jarigen voelen zich vitaal en doen mee aan onze samenleving.

9. Het gemiddelde cijfer dat kinderen zichzelf geven voor hun welbevinden groeit.

Rijke Schooldag / School en omgeving BO → Onderzoek wat betekent kwetsbaar zijn in Almelo en waar kunnen we op sturen → Toerusten wijken op psychisch kwetsbare buren → Aanpak ontwikkelen waarmee en hoe we mensen met LVB en psychische kwetsbaarheid tijdig kunnen ondersteunen, zodat ernstiger problematiek voorkomen kan worden

Inspanningen

Leidraaad

→ Project Zorg en Technologie → Aanpak ontwikkelen wat nodig is om laagdrempelige, op herstelgerichte ondersteuning in de wijk te hebben voor psychisch kwetsbaren, in samenhang met de wijkkamers en het zelfregiecentrum → Inzet ervaringsdeskundigheid (waakvlamzorg en wachtlijst)

→ Ontwikkelen en implementeren actieplan eenzaamheidsbestrijding samen met KomErbij Almelo → Doorontwikkelen aanbod wijkkamers

→ Voortzetten en uitbreiden preventieagenda op thema’s positieve gezondheid en vitaliteit → Project Klup gezond

Lobby met Enschede en Hengelo voor structurele financiering voor kansengelijkheid → Samen met onderwijs opstellen actieplan bevorderen kansengelijkheid doorgang BO naar VO → Versterken van de bieb op de voorschool, basisscholen → Project uitvoeringsagenda verbeteren kwaliteit VVE opstellen en aanbevelingen implementeren

→ Aanpak ontwikkelen hoe we de leesmotivatie op het voorgezet onderwijs kunnen stimuleren, o.a. door het project De Schoolschrijver → Haalbaarheid Rijke Schooldag VO verkennen en aanpak uitwerken → Huiskamerproject VO → Opzetten samenwerkingsstructuur VO

→ Pilot opvoedondersteuning doorontwikkelen en onderzoeken reguliere inbedding → Project familieschool STEP → Doorontwikkelen IKC

We werken vanuit het Positieve gezondsheidsmodel. We zetten in op eigen kracht en meedoen. We werken aan preventie en innovatie. We werken aan doorlopende lijnen en ketensamenwerkingen.

→ Kinderen in armoede

ECONOMIE EN ARBEIDSMARKT Programmaplan 2023-2026

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

INHOUD 1. Context en aanleiding

3

2. Visie en ambitie

8

3. Programmadoelen

10

4. De strategie

15

5. Inspanningen en activiteiten

17

Bijlage

25

2

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

1| CONTEXT EN AANLEIDING

3

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

In het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Bouwen aan kansen voor iedereen’ is opgenomen dat de opgaven op het gebied van economie en arbeidsmarkt programmatisch uitgewerkt zullen worden. Nadruk ligt hierbij op het faciliteren van ondernemers in hun ontwikkeling en het benutten van het ‘’ongeziene talent” in Almelo op de arbeidsmarkt.

Het Programma economie en arbeidsmarkt kan gezien worden als een follow up van het programma economie en participatie van de afgelopen jaren (20182022). Toen veel energie op de totstandkoming van een goed functionerend team EZ accountmanagement/Ondernemersloket. Met de inrichting van het ondernemersloket is de dienstverlening aan de ondernemers en het bedrijfsleven van Almelo sterk verbeterd. Hiermee wordt het ondernemersklimaat versterkt doordat signalen vroegtijdig worden opgevangen en er een herkenbaar punt is voor ondernemers. Daarnaast was er veel aandacht op de ambities m.b.t. ontwikkeling van de bijstandsuitkeringen, schuldenaanpak en bijbehorende taakstellingen. Deze resultaten van het programma zijn nu voor een belangrijk deel geborgd in de lijn: uitvoering Participatiewet, aanpak schulden via het schuldenlab en de schuldenspecialisten.

In het nieuwe programma E&A onderzoeken we breder (dan puur alleen de bijstandsuitkeringen) de kansen op een grotere inzet van de Almelose beroepsbevolking op de arbeidsmarkt, hetgeen cruciaal is gezien de vele openstaande vacatures. Ook het toenemende belang van MBO’ers nemen we hierin mee. En kijken we hoe we nieuw talent aan de stad kunnen binden. Naast schaarste aan beschikbaar personeel is ook grond een schaars goed. De ruimtelijke vraag naar nieuwe werklocaties vullen we daarom in door te starten met het opstellen van een economisch-ruimtelijke visie die antwoord moet bieden op de vraag waar en hoe we onze lokale bedrijvigheid kunnen faciliteren in hun groeibehoefte en welke strategie we kunnen voeren op verdere verduurzaming en revitalisering van onze terreinen. Deze strategie ontwikkelen in samenwerking met het programma stedelijke ontwikkeling. De verdere planvorming met betrekking tot het regionale XL Businesspark-2 is nu belegd bij de lijn.

Economische ontwikkeling Almelo is met ruim 43.500 arbeidsplaatsen een wezenlijk onderdeel van de banenmotor in Twente. De afgelopen decennia is veel geïnvesteerd in nieuwe werkgebieden rondom de stad. De textielindustrie uit de 19e en begin 20e eeuw heeft plaatsgemaakt voor nieuwe vormen van werkgelegenheid, zoals innovatieve maakindustrie en logistiek en distributie die zich bevinden op de verschillende bedrijventerreinen, zoals Twentepoort, Bedrijvenpark Twente en XL Businesspark. Ook groeide de werkgelegenheid op de bedrijventerreinen de laatste 10 jaren fors sterker dan elders in Almelo (5,4 % t.o.v. 3,8%).

De economie van Almelo kent met name een industrieel karakter. Van alle banen behoort 20% tot de industrie, wat te danken is aan zowel grotere als kleinere bedrijven. Naast maakindustrie heeft Almelo een aantal grote spelers in de hightech die een enorme groei kennen. Ook de logistieke sector (logistiek en transport) is booming. De verwachting is dat deze groei zich de komende jaren doorzet. Andere grote sectoren zijn de groot- en detailhandel (18%) en de gezondheidszorg (19%). Almelo heeft een belangrijke rol richting de omgeving (Noord West Twente) met haar voorzieningen op gebied van zorg (waaronder het ZGT), cultuur en sport.

4

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

De werkgelegenheid en het aantal vestigingen ontwikkelen zich positief in Almelo, vooral de laatste drie jaren. Over de laatste 10 jaren bekeken, blijft Almelo wat achter bij de gemiddelden in Nederland en Twente. Net als in de andere Twentse steden is er enorme dynamiek in de ontwikkeling van het aantal ZZP’ers waar het aantal grote bedrijven gelijk is gebleven.

3.000 spin-offs. De werkgelegenheid van deze bedrijven landt vooral buiten Twente (zo’n 30.000 banen), zo’n 6.000 arbeidsplaatsen blijft in Twente, vooral in Enschede (bron: Twente-index). De vraag is hoe we dit ondernemerschap en deze banen ook voor Twente behouden.

In Twente zorgen de Universiteit Twente en Saxion Hogeschool voor nieuwe bedrijvigheid, nu al zo’n

Bedrijventerreinen en (top) werklocaties Twente kent 5 topwerklocaties waarvan er zich 3 in Enschede bevinden (Kennispark, Connect-U en Techbase), 1 in Hengelo (Hightech Systems Park) en 1 in Almelo (XL Businesspark). De meeste werkgelegenheid bevindt zich op dit moment op Kennispark met ca. 10.000 banen, de relatief grootste groei werd afgelopen jaar gerealiseerd op het XL Businesspark. Vrijwel alle kavels op XL zijn verkocht en ook op de andere terreinen in Almelo is geen vrije ruimte meer beschikbaar. In de periode 2019-2022 heeft Almelo 37 hectare aan bedrijfsgrond uit gegeven. De prognose t/m 2035 laat een uitbreidingsvraag van nog eens ca. 41 tot 48 hectare zien. Deze vraag bestaat vooral uit uitbreidingsvraag van ons lokale MKB. Ook in de rest van Twente is de vraag naar grootschalige bedrijfskavels groot en groter dan eerder geprognosticeerd. Daarom heeft Almelo het voortouw genomen in de ontwikkeling van een zesde topwerklocatie, het XL businesspark 2, een regionaal bedrijventerrein voor grootschalige Hightech/innovatieve maakindustrie

en logistiek (ca. 75 hectare netto). In november 2022 heeft de Almelose raad besloten om hiervoor de volgende fase van planontwikkeling in te gaan, namelijk van verkennende naar definitiefase. Met de realisatie van het XL Businesspark-2 zal in een deel van de regionale behoefte aan grotere kavels voorzien worden. Daarnaast ligt er een opgave voor alle Twentse gemeenten (ook Almelo) om op zoek te gaan naar uitbreidingsruimte voor haar eigen lokale MKB. Het tekort aan ruimte voor bedrijvigheid is een grote zorg en bedreiging van de economische vitaliteit en toekomst van Twente en Almelo. Nieuwe ondernemingen (zoals de spin-offs) hebben geen ruimte om zich te vestigen en bestaande bedrijven kunnen niet uitbreiden. Met als mogelijk gevolg dat er relatief weinig snel groeiende bedrijven zijn en dat bedrijven de gemeente en de regio verlaten. Terwijl de economie een belangrijke voorwaarde is voor een goed en gezond leefklimaat. Immers, de economie biedt werkgelegenheid en daarmee bestaanszekerheid. Een gezonde economie vraagt om ruimte voor verplaatsing en groei. Stilstand is achteruitgang. Het leidt tot een negatieve spiraal.

5

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

Ontwikkeling van de beroepsbevolking Eén van de grootste uitdagingen op economisch gebied is het tekort op de arbeidsmarkt. Het is voor bedrijven steeds uitdagender om geschikt personeel te vinden. De Twentse arbeidsmarkt kenmerkt zich door schaarste. Er is een sterke vraag naar arbeid en er is een toename van de uitstroom aan werkende mensen vanwege pensioen. Dit zorgt voor een uitdaging: zowel een kwantitatieve (te weinig mensen) als een kwalitatieve (te weinig mensen met de juiste vaardigheden). Almelo is met 43.500 arbeidsplaatsen een banenmotor in Twente. Tegelijkertijd is de participatiegraad (het deel van de beroepsbevolking dat daadwerkelijk aan het werk is) relatief laag (en lager dan Twents en Nederlands gemiddelde). Gezien de krapte op de arbeidsmarkt nu en in de toekomst is het van belang dat het ‘ongeziene talent’ beter benut wordt. Arbeidsmigranten vormen voor het bedrijfsleven een welkome aanvulling op hun personeelsbestand en zullen ook in de toekomst nodig blijven. Het is belangrijk om samen met het bedrijfsleven in te zetten op geschikte huisvesting voor deze doelgroep.

Een andere grote uitdaging is het faciliteren van de groei van bedrijven. De gemeente Almelo heeft het initiatief genomen voor het ontwikkelen van een regionaal bedrijventerrein (XL Businesspark 2). Een nieuw bedrijventerrein zorgt voor nieuwe werkgelegenheid voor de regio. Het beoogde profiel voor XL-2 richt zich op hightech/innovatieve maakindustrie (75%) en logistiek (25%). De huidige arbeidspopulatie in Almelo bestaat vooral uit MBO-geschoolden, en in mindere mate uit HBO- en WO geschoolden. De vraag is wat nodig is in de toekomst en in de context van de ontwikkeling van het regionale XL-2 terrein. En vervolgens hoe we er gezamenlijk voor zorgen dat het gewenste arbeidsaanbod ontwikkeld wordt. Dit heeft ook betekenis voor de woningbouwopgave want er moet voor verschillende doelgroepen voldoende en aantrekkelijk woningaanbod zijn. Kortom: Een integrale visie op de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en een strategie is nodig.

Vernieuwing economische structuur en belang dienstverlening Als gevolg van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne zijn een aantal transities in versnelling geraakt: kijk bijvoorbeeld naar het belang van digitalisering (e-commerce), energie en grondstoffengebruik (circulaire economie). We zien schaalvergroting, nieuwe productieprocessen, een (nog grotere) noodzaak tot innovatie. De ondernemers zijn hier vooral zelf aan zet maar er zijn ondersteuningsmogelijkheden (vanuit het Rijk, de Provincie en de regio) waar zij gebruik van kunnen maken. Een goed functionerend, proactief ondernemersloket kan de

ondernemer helpen hun weg te vinden hierbij. Ons ondernemersloket onderhoudt het dagelijkse contact met de ondernemer, weet wat er speelt, kunnen advies geven en doorverwijzen naar andere organisaties en ondersteunen bij het verder brengen van de vraag in de interne gemeentelijke organisatie. Zij is de belangrijkste schakel tussen het Almelose (MKB) bedrijfsleven en de gemeente. Belangrijk is dat ook voor de vertaling naar beleid en kaders er voldoende capaciteit voorhanden is.

6

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

Almelo aantrekkelijke stad door het groen en blauw Almelo heeft zich de laatste jaren geprofileerd als de Waterstad van Twente. Het water en het vele groen in de gemeente zijn het onderscheidende karakter van de gemeente en zorgen voor een fijn leefklimaat. Dit biedt kansen op het gebied van recreatie en toerisme. Gemeente Almelo wil de kansen die de vrijetijdseconomie biedt, zo goed mogelijk benutten. De vrijetijdseconomie is een relevant onderdeel van de mix aan economische activiteiten in onze gemeente. Het zorgt voor ontspanning, ontmoeting, beleving van de bewoners en bezoekers. Het draagt bij aan het in stand houden van voorzieningen in de gemeente (denk bijvoorbeeld aan het belang en de functie van ons treinstation en haar intercitystatus). Het zorgt voor werkgelegenheid, directe en afgeleide omzet bij allerlei ondernemers en een passend aanbod van vrijetijdsvoorzieningen. De afgelopen twee coronajaren hebben aangetoond dat de vraag naar recreatie, dicht bij huis, toeneemt. Er worden steeds meer vrijetijdsactiviteiten ondernomen in minder tijd. Authenticiteit en beleving zijn hierin belangrijke trends.

• De krapte op de arbeidsmarkt neemt toe als gevolg van een afnemende beroepsbevolking en een mismatch tussen vraag en aanbod. Oplossingsrichtingen moeten gevonden worden in het aanboren van het zogenaamde ongezien talent (onbenut arbeidspotentieel) en het vasthouden en aantrekken van nieuw talent. • Het vasthouden en uitbouwen van een hecht contact tussen gemeente en ondernemers. • De verstedelijkingsopgave op het gebied van wonen moet afgestemd worden op het benodigde arbeidspotentieel en de wensen die die groepen hebben ten aanzien van wonen in Almelo (deze opgave wordt opgepakt vanuit het programma stedelijke ontwikkeling en de uitvoeringslijn stadsontwikkeling). • Het is essentieel dat Almelo, naast een aantrekkelijke (binnen)stad met (cultuur)voorzieningen ook investeert in goede vrijetijdsbesteding.

Kortom, Almelo staat voor de volgende opgaven: • Er is een tekort aan geschikte ruimte voor bedrijven nu en in de toekomst. Het is belangrijk in en met de regio volop door te gaan met de planontwikkeling van XL Businesspark 2. Tegelijkertijd moet Almelo op zoek naar uitbreidingsruimte voor haar lokale MKB door te onderzoeken waar nieuw aanbod beschikbaar gemaakt kan worden of waar de bestaande ruimte beter benut kan worden. Daarbij rekening houdend met andere ruimteclaims op gebied van wonen en recreëren.

• Almelo wordt geroemd om haar ligging, perfecte plek op een knooppunt van wegen, water en spoor. Met door de toename van de bedrijvigheid en reisbewegingen staat de bereikbaarheid onder druk en is het van groot belang dat Almelo ook in de toekomst bereikbaar blijft (deze laatste opgave is/wordt opgepakt vanuit de lijnorganisatie en valt buiten de scope van dit programma).

7

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

2| VISIE EN AMBITIE

8

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

Almelo: Hier wil je werken, hier wil je ondernemen! Wij werken samen met onze ondernemers, onderwijsinstellingen, organisaties en partners in Twente aan een sterke, veerkrachtige economie voor nu en in de toekomst.

Met de uitvoering van het programma Economie en Arbeidsmarkt ontwikkelen we nieuwe perspectieven en jagen we initiatieven aan op een aantal belangrijke uitdagingen voor Almelo: • De ruimtelijke ontwikkeling van werklocaties • De arbeidsmarkt • De aantrekkelijkheid van de stad door haar water en groen Want we willen ondernemers perspectief kunnen bieden: zodat ze de mogelijkheid hebben om te groeien, te innoveren zich te vestigen; de goede mensen aan te trekken, te behouden en op te leiden. Nu weten ondernemers zelf het beste hoe ze hun bedrijven moeten runnen en laten groeien. Wij als gemeente staan aan de lat om hen daarvoor het optimale klimaat te bieden. Een goede economie is een voorwaarde voor een gezond en goed leefklimaat, vormt de basis voor de voorzieningen in de stad.

Gezien de schaarste in ruimte en arbeidsaanbod, de opgaven op het gebied van de energietransitie en grondstoffen, is een sterke economie in de toekomst geen vanzelfsprekendheid. Dat vraagt een goede strategie en actie. Als gemeente doen we dit samen met het bedrijfsleven, het onderwijs en de inwoners. Afhankelijk van de opgave de ene keer wat meer vanuit het Almelose netwerk, de andere keer vanuit het Twentse. Er zijn samenwerkingen/platforms waar we elkaar ontmoeten en waar de verbinding gemaakt wordt.

9

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

3| PROGRAMMA DOELEN

10

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

Thema I: Almelo, banenmotor in een krachtige Twentse economie

Strategisch doel 1 Almelo heeft een herkenbaarder en sterker economisch profiel en draagt in toenemende mate bij aan de groene, top technologische regio Twente. Twente ambieert een toonaangevende groene technologische topregio. De Twenteboard (samenwerking van overheden, bedrijfsleven en onderwijs/kennisinstellingen in Twente) wil met een gedragen economische agenda, talent, bedrijven en kapitaal in Twente samenbrengen. Met als doel het versterken van de sociaal economische structuur van Twente. De kracht van de Twentse industrie is de techniek en die is volop aanwezig in Almelo. De ligging, multimodale bereikbaarheid en een locatie voor grootschalige bedrijvigheid draagt bij aan de Almelose en Twentse economische structuur.

Almelo is de derde stad van Twente. Samenwerking en belangenbehartiging in Twente is essentieel om de maatschappelijke doelen van de stad en die van Twente te realiseren. Voor de economische ontwikkeling van Almelo en Twente zijn de regionale samenwerking via de Twenteboard en investeringsagenda’s zoals de Agenda van Twente en de Regiodeal Twente belangrijk. Er ligt een grote verstedelijkingsopgave op het gebied van wonen en werken voor Twente en de regiodeals. Almelose ontwikkelingen nemen hier een belangrijk aandeel in zoals ook is verwoord in de provinciale omgevingsvisie en het jaarplan van de Twenteboard.

Operationeel doel 1.

De regionale agenda (zoals de Agenda van Twente en de regiodeal) en de ontwikkeling van Almelo zijn met elkaar verbonden

in projecten die de economische structuur versterken.

11

Programmaplan 2023-2026 | Economie & arbeidsmarkt

Thema 2: Almelo biedt ruimte voor ondernemerschap en bedrijvigheid

Strategisch doel 2 Almelo heeft een sterker ondernemersklimaat Almelo heeft een gezond economisch vestigingsklimaat voor bestaande en nieuwe bedrijven. Omdat er ruimte is, er moderne voorzieningen zijn. En omdat er wat te beleven is. Dat leidt tot veel zakelijke en consumptieve bestedingen. Maar de soliditeit van ons klimaat komt onder druk te staan door schaarste. Onze sociaal - economische structuur bestaat uit 43.500 arbeidsplaatsen.

Met 19 werkterreinen van heel groot naar heel klein. Er komen veranderingen aan. We zien vooral kansen, ons bedrijfsleven verwelkomt de next – economy. Maar de diverse vormen van crisis kennen we ook. Het is aan ons om te zorgen voor een economische structuur die in balans is en die tegen een stootje kan.

Operationele doelen 2:

Almelo heeft een toekomstbestendig, en daarbij voldoende, aanbod van bedrijventerreinen en werklocaties. We willen perspectief op nieuw te ontwikkelen bedrijvenlocaties. Naast de al geplande ontwikkellocaties zoals XL Businesspark-2. Om onze MKB bedrijven de benodigde ruimte te kunnen bieden en schuifruimte en dynamiek in het economisch systeem te faciliteren. Daarbij willen we ook een perspectief op onze huidige terreinen voor verdere verdichting en verduurzaming.