Eindrapport BRE Noord-Holland Noord (achtergrondinformatie)

1. Resultaat Zeer mee oneens Neutraal Zeer mee eens Gemeenten in Noord-Holland Noord willen meewerken met Tamelijk mee oneens Tamelijk mee eens regionale samenwerking, mits er concrete resultaten geboekt

Figuur 17. Stellingen uit enquête volksvertegenwoordigers 22 worden. Dit is echter een vicieuze cirkel: men wil eerst resultaat zien, voordat er gronding geïnvesteerd wordt in de regionale Slechts 50% van de raadsleden vindt dat de regio (inwoners samenwerking. Om resultaat te zien, zal men echter eerst en ondernemers) beter af is door de regionale samenwerking, moeten investeren in de samenwerking. terwijl 83% van de raadsleden meent dat samenwerking tussen overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en Dit betekent overigens niet dat er nu geen resultaat geboekt inwoners op regionale schaal nodig is om maatschappelijke wordt: de resultaten die worden geboekt, worden in de ogen vraagstukken op te lossen. van de meeste gesprekspartners te weinig gedeeld, waardoor het onduidelijk is wat de samenwerking in de regio voor gemeenten te bieden heeft. Dit geldt zowel op NHN niveau, als op subregionaal niveau. Dit wordt onderstreept in de enquête: 38% van de respondenten geeft aan niet voldoende inzicht te hebben in de activiteiten van regionale samenwerkingsverbanden.

21 De enquête had een respons van 93, hiervan waren 67 resultaten bruikbaar (de overige 30 waren niet volledig ingevuld). Het respons percentage is over alle ge- meenteraadsleden 15,7%. De respondenten zijn evenredig verdeeld over de regio. 22 De percentages tellen niet op tot 100 procent omdat een deel ‘geen mening’ als antwoord heeft ingevuld.

37

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Uit gesprekken die we hebben gevoerd met bestuurders en • De regioraden die binnen NHN actief zijn bieden samenwerkingsverbanden komt ook naar voren dat het toegevoegde waarde, maar kunnen tegelijkertijd nog resultaat van de samenwerking in grote mate bepalend is voor winnen in transparantie en duidelijkheid voor wat besluiten de legitimiteit van de samenwerking onder politici. Op het betekenen in termen van legitimatie en budget. moment dat de resultaten uitblijven of tegen te hoge kosten worden gerealiseerd, komt al snel de legitimiteitsvraag om de hoek, terwijl bij goede prestaties legitimiteit minder een 3. Lokale ambities probleem lijkt te zijn. Uit de enquête blijkt dat 40% van de Uit interviews komt veel naar voren dat bestuurders en raadsleden ziet dat de regionale ambities worden gerealiseerd, raadsleden sterk gericht blijven op hun eigen lokale prioriteiten terwijl 25% van de raadsleden deze realisatie niet ziet. Dit geeft en belangen (veelal op de korte termijn). Uit de enquête blijkt allereerst een positief beeld ten aanzien van de perceptie van de dat 44% van de raadsleden vindt dat de ambities op regionaal realisatie van de regionale ambities, maar uit de enquête blijkt niveau aansluiten op de ambities van hun gemeente.

Dit ook dat 23% van de raadsleden meent dat de regio Noord- is weliswaar minder dan de helft, maar slechts 13% van de Holland Noord beter presteert dan andere regio’s, terwijl 12% raadsleden heeft aangegeven dat de ambities niet of totaal niet denkt dat dit (echt) niet het geval is. aansluiten met hun lokale ambities. Het merendeel is neutraal of heeft geen mening. 2. Investeringen en/of zeggenschap Uit de interviews blijkt dat er overwegend draagvlak is voor Legitimiteit onder inwoners regionale samenwerking. Tegelijkertijd ligt het in de regio Onder de enquête die is uitgezet onder inwoners van de regio NHN gevoelig wanneer er geld geïnvesteerd moet worden of Noord-Holland Noord zien we (in figuur 16) opvallend genoeg wanneer de samenwerking het mandaat van de raadsleden dat inwoners meer verbondenheid voelen met de regio waarin meer op afstand plaatst. De bereidheid om samen ambities te zij wonen dan de gemeente waarin ze wonen. 71% geeft aan formuleren is er, maar de concrete uitwerking en uitvoering (de zich redelijk tot sterk verbonden te voelen met de regio, versus mensen en de middelen om de doelen te bereiken) komt nog 63% met de gemeente. Wanneer gevraagd wordt welk gebied beperkt tot stand.

de inwoners beschouwen als de regio waarin ze wonen, grijpt men vaak terug op hun subregio Kop van Noord-Holland, • Gemeenten geven aan financiële druk te ervaren ten Westfriesland of Alkmaar en Omgeving. Noord-Holland Noord aanzien van de eigen (lokale) huishouding. Het investeren wordt een stuk minder genoemd. Inwoners in de regio NHN in regionale samenwerking is daarmee niet vanzelfsprekend identificeren zich het meest met Nederland en het eigen dorp en gaat in het beeld van veel gesprekspartners mogelijk ten of stad (beide 75%). koste van lokale prioriteiten. In welke mate voelt u zich verbonden met: • In de regio NHN (zowel subregionaal als regionaal) werkt 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% men bovengemiddeld veel samen op basis van afstemming. Uw buurt of wijk Dat betekent dat besluitvorming vaak op het niveau van de lokale raden dient plaats te vinden. Regionale planvorming Uw dorp of stad

en uitvoering loopt daardoor nogal eens vertraging op. Uw gemeente

• We constateren dat het onvoldoende lukt om de Uw regio gemeenteraden op regionale processen op een effectieve Uw provincie manier in het proces mee te nemen. De resultaten uit de enquête onderschrijven dat. We zien dat voor een groot Nederland

deel van de raadsleden (40%) de procedures bij regionale Europa

samenwerking niet helder zijn en ze ook onvoldoende zicht Helemaal niet verbonden Neutraal Sterk verbonden hebben op wat zich in regionale samenwerkingsverbanden Niet erg verbonden Redelijk verbonden afspeelt (42%). Een derde geeft aan het gevoel te hebben dat de inbreng van raden op regionale besluitvorming Figuur 18. Stelling uit enquête inwoners invloed heeft. Slechts een kwart geeft aan te ervaren dat inbreng wél invloed heeft op regionale samenwerking.

38

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Box 9. Vergelijking draagvlak Groningen, Drenthe, Friesland en Noord-Oost Brabant Zicht op regionale samenwerkingsverbanden. In vergelijking met de andere casusregio’s hebben raadsleden in Noord- Holland Noord en Groningen het minste zicht op wat er speelt op regionaal niveau (38%). In Noord-Oost Brabant ligt dit percentage iets hoger (40%). Hier wordt door raadsleden ook aangegeven dat de samenwerkingsverbanden die al langer bestaan, concrete doelen formuleren en/of een wettelijke taak vervullen het meeste draagvlak hebben. In Groningen wordt door veel raadsleden aangegeven dat het moeilijk is om de lokale meerwaarde van een regionale samenwerking inzichtelijk te maken voor de achterban. Raadsleden in casusregio Drenthe hebben het meeste zicht op wat er speelt op regionaal niveau (46%).

Interesse in regionale samenwerkingsverbanden. De raadsleden van Noord-Holland Noord zijn ongeveer even geïnteresseerd in regionale samenwerkingsverbanden als de andere casusregio’s (75%), maar het minst geïnteresseerd om ook actief betrokken te zijn bij deze samenwerkingsverbanden (40%). In Fryslân willen relatief de meeste raadsleden actief betrokken worden bij regionale samenwerkingsverbanden (63%). De interesse in regionale samenwerkingsverbanden is in Fryslân wel iets lager (69%). Daarbij zetten de Friese raadsleden ook sneller vraagtekens bij de legitimiteit van regionale samenwerking zodra resultaten uitblijven, onduidelijk zijn of veel geld kosten.

39

HOOFDSTUK 3

Inzicht: hoe functioneert het BRE NHN? Deelvragen 8 t/m 10 In dit hoofdstuk geven we inzicht in het functioneren van het BRE. Dit doen we door middel van beantwoording van de onderzoeks­ vragen 8 tot en met 10. Op elk van deze deelvragen geven we eerst een algemeen antwoord. Vervolgens zoomen we op een aantal elementen dieper in.

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

3.1 Deelvraag 8: (Hoe) draagt het Nederland, een toegenomen urgentie ontstaan voor regionale samenspel binnen het BRE bij aan samenwerking op het gebied van de energietransitie. Wat publieke waarde creatie? opvalt is dat er geen leidende overkoepelende visie voor NHN is geformuleerd die door alle gemeenten wordt gedragen. We Het BRE NHN staat aan het begin van de zogenaamde zien dat op subregionaal niveau er wel thema-overstijgende levenscyclus en kent daarmee een jonge volwassenheidsfase. visiedocumenten zijn opgesteld (Pact van Westfriesland, Onze taxatie is dat het schaalniveau NHN een BRE in wording de Kop Werkt! en de Focusagenda). De aansluiting tussen is. De afgelopen jaren is (zichtbaar) geïnvesteerd in een aantal de regionale visiedocumenten en de subregionale visies is verbindende samenwerkingsverbanden en strategieën voor de niet helder. Wat de verschillende visies exact voor publieke regio NHN en de inliggende subregio’s. Dat zijn belangrijke waarde voor de regio opleveren is op dit moment nog niet te stappen voor een regio om gezamenlijk tot resultaat te komen, zeggen. maar dit moet zeker op het niveau van de regio NHN nog wel • In termen van uitvoeringssamenwerkingen binnen zijn beslag gaan krijgen.

We constateren dat de publieke waarde NHN constateren we op basis van de gevoerde die de samenwerking in de regio heeft gerealiseerd op het gesprekken dat het presteren voldoende op orde niveau van het BRE NHN in termen van concrete resultaten is. Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat eigenlijk niemand op dit moment nog beperkt is. In de subregio’s zijn eerste onvoldoende presteren ervaart in de uitvoerende domeinen resultaten wel (al) zichtbaar. Op regionaal en subregionaal van de regionale samenwerking (primair GGD, de niveau zien we dat de intensivering van de samenwerking Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst). tussen het BRE en het ERE in brede zin zorgt voor meer • De ontwikkeling van het schaalniveau NHN samenwerking in de regio met als uitgangspunt om meer is functioneel én komt primair voort uit een gezamenlijke resultaten te behalen. bestuurlijke behoefte die door economische partners gevolgd wordt. Met Holland Boven We plaatsen een aantal belangrijke observaties bij het Amsterdam en andere initiatieven om zich te organiseren samenspel in de regio NHN: als regio ten opzichte van de MRA heeft het schaalniveau • Het gaat gemiddeld in de regio, maar zien we op NHN een impuls gekregen. Ook zijn er op regionaal niveau verschillende thema’s dat dit onder druk komt te een aantal trekkers, waaronder een aantal burgemeesters, staan.

Dit blijkt uit de objectieve data (brede welvaart- wethouders, provincie en Ontwikkelingsbedrijf die de indicatoren), die in de breedte laten zien dat alhoewel regionale samenwerking op NHN schaal willen versterken. de regio haar relatieve positie in Nederland weet vast te Het kunnen voeren van een gezamenlijke lobby richting houden en deze hierop gemiddeld scoort, die positie voor Amsterdam, Den Haag en Brussel vormt hier tevens de toekomst onder druk kan komen te staan. Dat zien we een belangrijke reden voor. Echter is er bij een aantal onder meer terug in een relatieve daling van het BBP, de gemeenten ook een dubbele gerichtheid te zijn: de gemeente arbeidsparticipatie en het besteedbaar inkomen. Daarnaast Uitgeest is ook nauw verbonden aan de regio IJmond/Zuid- neemt de zorgvraag toe onder druk van vergrijzing, trekken Kennemerland en de gemeente Texel is naast NHN ook jongeren en hoogopgeleiden nog uit het gebied weg, liggen gericht op de samenwerking Kust/Wadden. er grote vraagstukken ten aanzien van klimaat en energie • Het BRE NHN kent geen duidelijke en staat de kwaliteit van de natuur de komende jaren verder centrumgemeente die een trekkersrol speelt op onder druk. Dit gaat van invloed zijn op de ontwikkeling de regionale opgaven. Binnen de subregio’s zien we dat van de brede welvaart in het gebied.

Alkmaar in de subregio Alkmaar en Hoorn in de subregio • De regionale samenwerking is vooral terug te zien Westfriesland positie innemen als centrumgemeente van in de ontwikkeling van visies op de (te realiseren) de betreffende subregio. Wat deze twee centrumgemeenten publieke waarde op het niveau van NHN. Domeinen verbindt is de gezamenlijke gerichtheid op de MRA. waar op het niveau van NHN aan gezamenlijke visie is en Tussen beide subregio’s is die verbinding minder sterk. In wordt gewerkt zijn wonen (de Woondeal), de energietransitie de Kop van Noord-Holland wordt Den Helder gezien als (de Regionale Energiestrategie), bereikbaarheid centrumgemeente. In het lobbyoverleg stelt Den Helder zich (bereikbaarheidsvisie NHN) en arbeidsmarkt (RPA NHN, ook zo op richting de andere subregio’s, zoals in het H2A- en de komst van de ROM). Kijkend naar het opgaveprofiel overleg, maar die positie is minder evident en sterk dan in van de regio NHN sluiten deze visies daar goed op aan. De de andere twee subregio’s. Zo vervult bijvoorbeeld Schagen afgelopen jaren is voor de regio, net als andere regio’s in soms ook een trekkende rol binnen de Kop.

41

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

• Het BAO is een afstemmingsoverleg waar interviews, dat het de regio nog onvoldoende lukt om de vooralsnog een beperkte (verbindende) kracht raden op een goede manier bij de regionale samenwerking vanuit gaat. In de regio ligt er een sterke nadruk op lokale te betrekken. Subregionaal wordt dit weliswaar steeds beter besluitvorming en wordt er ook geen breed genoeg gedeelde ingevuld (o.a. met raadscommissies). De verbinding tussen urgentie gevoeld om op regionale schaal verregaand samen de raden op NHN schaal is niet aanwezig. te werken. In het BAO, het belangrijkste bestuurlijke • In de bestuurscultuur van de regio NHN wordt gremium op NHN schaal waar regionale afstemming (ook elkaar onderling niet veel ‘gegund’ en is er weinig met partners in het ERE) wordt georganiseerd verloopt gezamenlijke trots. We zien een samenspel tussen het maken van afspraken en vaststellen van ambities politiek en bestuur waarin eigen belangen vaak vooropstaan moeizaam. De relevantie van het BAO, zowel voor de en het veel tijd en moeite kost om vanuit gezamenlijk belang gemeenten en subregio’s, als voor het ERE is daarmee nog te te handelen. We zien ook een regio waarin onderlinge beperkt. De onderlinge verbindingen tussen de (dominante) verschillen liever benadrukt worden dan dat er gezocht wordt subregio’s komen niet op andere wijze tot stand.

naar overeenkomsten (die er wel degelijk lijken te zijn). • Om succes te boeken is capaciteit nodig om Het gebrek aan elkaar iets ‘gunnen’ wordt versterkt door de de ambities binnen het BRE tot uitvoering te sterke behoefte bij gemeenten(raden) aan autonomie en het brengen. Als groot probleem wordt aangegeven dat er te op de eigen manier willen doen. Alhoewel bestuurlijk een weinig ambtelijke capaciteit is om de regionale inzet uit te breed gedeeld perspectief is dat de regio veel potentie heeft, voeren. De capaciteit binnen NHN is veelal óf verbonden ontbreekt het aan een (gezamenlijke) trots op de regio. aan de verplichte regionale samenwerkingsverbanden óf wordt geleverd door de provincie, het Ontwikkelingsbedrijf NHN, Greenport NHN of RPA NHN. Uit gesprekken blijkt 3.2 Deelvraag 9: (Hoe) draagt dat een onderliggende factor voor het gebrek aan ambtelijke het samenspel tussen de drie capaciteit de gerichtheid op het behoud van autonomie ecosystemen bij aan publieke als gemeente en daarbij ook de focus op de lokale ambities waardecreatie? is, waardoor capaciteit daar wordt ingezet en niet voor de regionale samenwerking. Het samenspel tussen het MRE, het ERE en het BRE bevindt • De politiek staat nog teveel op afstand van de zich op NHN schaal eveneens in een beginnend stadium. regionale samenwerking.

Raadsleden geven aan In onderstaande figuur is een schematische weergave te zien regionale samenwerking in de regio Noord-Holland Noord van hoe het bestuurlijke, economische en maatschappelijke noodzakelijk te vinden voor het aanpakken van opgaven. ecosysteem op de verschillende niveaus zijn georganiseerd én Tegelijkertijd zien we, zowel op basis van de enquête als de hoe sterk de verbinding tussen de ecosystemen is. ie

NH/MRA ct le se g in

(in ss lo

di op

Bo en vid

un , or &

u e

da ga iti

BRE MRE ERE fin

ry nis

Regionaal sp at de

an ies ve

ne , ta ga

wadden/ IJmond/ rs fe Op

Kust ZK BRE MRE ERE Subregionaal s) l

Regionaal Regionaal BRE MRE ERE Subregionaal Subregionaal

Lokaal Lokaal Lokaal

Figuur 19. Schematische weergave van het samenspel tussen en binnen de ecosystemen in NHN 42

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Een verbinding tussen zowel het bestuurlijke, economische Hiernaast zien we een aantal gerichte verbindingen tussen als het maatschappelijke ecosysteem op NHN niveau is het de ecosystemen, hetzij sectoraal of tussen twee van de drie BAO, waar economische en maatschappelijke partijen worden ecosystemen. Op het gebied van landbouw, dus sectoraal, uitgenodigd door de bestuurders. Over een echte verbinding is Greenport NHN als triple helix verband een belangrijke tussen de ecosystemen op regionaal schaalniveau die leidt verbinding tussen de ecosystemen. Tegelijkertijd geeft ook tot de creatie van publieke waarde is echter op dit moment Greenport NHN aan vooral op het niveau van de subregio’s de geen sprake. Met het MRE is er op NHN schaal in enige triple helix verbanden in samenhang te zien. Het samenspel mate aansluiting met partijen uit het onderwijsveld. Het tussen het bestuurlijke en economische ecosysteem wordt MRE is zelf op regionale schaal op het vlak van het sociaal grotendeels bepaald door het Ontwikkelingsbedrijf NHN.

De domein, woningcorporaties, natuur en recreatie en sport capaciteit en middelen van het Ontwikkelingsbedrijf NHN en cultuur binnen de eigen domeinen goed georganiseerd, zijn een grote kracht achter economische ontwikkeling in de maar de aansluiting onderling vindt dominant plaats op het regio en hebben onder meer geleid tot de RegioDeal Maritiem lokale schaalniveau. Voor het ERE geldt dat deze lokaal en Cluster in de Kop van Noord-Holland. Als we zoeken naar subregionaal het dominantst is georganiseerd en er de afgelopen boundary spanners in NHN, partijen die een positieve jaren met beginnend succes is geïnvesteerd in verbinding op ontwikkeling creëren in het versterken van het samenspel NHN-schaalniveau. Echte triple-helix samenwerking op NHN tussen de ecosystemen, zien we RPA NHN, Greenport NHN, schaalniveau, waar gezamenlijk innovatie en vernieuwing het Ontwikkelingsbedrijf NHN die rol innemen. vormgegeven wordt, komt echter nog beperkt tot stand. De samenwerking heeft meer de vorm van gezamenlijk informeren Met een meer gebalanceerd stakeholderveld zouden en afstemmen dan van gezamenlijk innoveren. De verbinding economische - maar zeker ook maatschappelijke - afwegingen, tussen het BRE, ERE en MRE is op lokale schaal het sterkst belangen en urgentie een eigen positie in de discussie kunnen georganiseerd. We lichten dit hieronder verder toe. krijgen.

Een andere afloop is dan vanzelfsprekend niet gegarandeerd, maar de kansen op een daadwerkelijk regionaal Door het ontbreken van sterke ecosystemen op de product zouden wel zijn vergroot. schaal van Noord-Holland Noord is het onderlinge samenspel tussen het BRE, MRE en ERE nog niet in Daar waar het ecosysteem zich op hetzelfde niveau balans (verbinding) organiseert ontstaat positieve dynamiek We constateren dat de kracht en tegenkracht tussen de De subregio’s zijn een verband waartoe zowel de ecosystemen in NHN op het regionale schaalniveau nog maatschappelijke organisaties, ondernemers en bestuurders niet in balans zijn. Zowel bestuurlijke als economische en zich hoofdzakelijk verhouden. Hier is dat samenspel tussen maatschappelijke actoren zijn veel gericht zijn op het lokale de ecosystemen iets sterker, maar zien we ook verschillen of subregionale niveau. Dat is ook het niveau van waaruit in de mate van samenspel tussen de drie subregio’s. In integraal naar het gebied wordt gekeken. De afstemming en Westfriesland wordt veel toegevoegde waarde ervaren van samenwerking op de schaal van NHN is daarentegen nog het nauwe samenspel tussen bedrijfsleven en overheden in niet in balans. Daar ontstaat – ook in het samenspel met het het Pact van Westfriesland.

Daar waar het bedrijfsleven zich subregionale schaalniveau – nog onvoldoende slagkracht en organiseert en zorgt voor goede verbinding op subregionaal samenhang tussen opgaven. Dat leidt er toe dat de regio ook niveau lijkt de aansluiting tussen de ecosystemen sterker, zoals bovenregionaal minder daadkrachtig kan opereren. in Westfriesland en in iets mindere mate in de Regio Alkmaar. In de Kop van Noord-Holland zien we deze positieve dynamiek meer op lokaal schaalniveau ontstaan, maar minder op subregionaal schaalniveau. Daar kan de Regiodeal overigens wel weer een positieve impuls geven.

43

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Een bijkomende complicatie is dat de vertegenwoordiging 3.3 Deelvraag 10: Hoe verhouden binnen de verschillende ecosystemen niet helder is. Bij het draagvlak en publieke waarde maatschappelijk ecosysteem geldt dat er geen regionaal creatie zich tot elkaar? platform is die namens de maatschappelijke actoren kan aansluiten bij het regionale debat. Vanuit het bedrijfsleven lijkt Zoals bij deelvraag 7 geconstateerd: het draagvlak binnen het het Economisch Forum zich te willen ontwikkelen richting bestuurlijke regionale ecosysteem is wisselend aanwezig voor een platform op NHN niveau met afvaardigingen vanuit de het bestuurlijk regionale ecosysteem. Hierbij geldt dat naarmate koepelorganisaties van bedrijven op subregionaal niveau. Maar de afstand van een respondent tot het bestuurlijk regionale ook het bestuurlijke ecosysteem kent geen getraptheid: op ecosysteem toeneemt (bijvoorbeeld een bestuurder (dichtbij) lokaal en regionaal niveau zijn dezelfde actoren actief. Het is vs. een raadslid (verder weg)), de noodzaak voor de regionale bijvoorbeeld niet zo dat op regionaal niveau afspraken gemaakt samenwerking afneemt en het draagvlak meer diffuus wordt. worden tussen vertegenwoordigers per subregio of tussen de Ook geldt dat er per gemeente een verschil in draagvlak waar drie centrumgemeenten. Steeds is daardoor afstemming nodig te nemen is.

Onder maatschappelijke en economische partijen met 18 gemeenten. Dit gebrek aan getraptheid in én verbinding wordt het belang gezien om meer samen op te trekken in de tussen de ecosystemen op de verschillende schaalniveaus maakt regio NHN om zo tot meer en betere publieke waarde creatie te het samenspel op regionale schaal erg complex en onvoldoende komen. slagkrachtig. De problematiek rondom democratische legitimiteit Dominantie in het samenspel door het BRE; waar het werkt de publieke waardecreatie op onderdelen tegen ERE en MRE eigen schaalniveaus vinden In NHN is duidelijk dat draagvlak van groot belang is voor We constateren dat het samenspel in de regio in sterke mate het bereiken van publieke waarde op regionaal niveau. Het bepaald wordt door de wijze waarop publieke actoren handelen, ontbreken van draagvlak bij gemeenten voor een intensivering vanuit het bestuurlijk regionale ecosysteem. Spelers binnen van de regionale samenwerking is dan ook één van de het ERE geven aan dat de sterkste impuls voor hun regionale belangrijkste belemmerende factoren voor het BRE NHN. samenwerking is wanneer de overheden zich op regionale Overigens kost het op subregionaal niveau al veel moeite om schaal sterker organiseren.

Het MRE geeft aan vooral gericht draagvlak voor samenwerking te organiseren, laat staan op te zijn op het lokale niveau maar vanuit de aard van hun werk regionaal niveau. Dat draagvlak is onder meer van belang om noodzakelijkerwijs zelf op regionale schaal te zijn georganiseerd. gezamenlijk regionale ambities vast te stellen en mogelijk in de Vanuit maatschappelijke organisaties wordt een grote behoefte toekomst op ingewikkelde opgaven, zoals de energietransitie geuit voor een betere strategische aansluiting en afstemming en woningbouw, de voor- en nadelen te verdelen over de met het BRE op (sub)regionale schaal om zo tot krachtigere regio. Het verdelen van pijn gaat uit van een bepaalde mate samenwerking en innovatie te komen. van solidariteit en belang van de regio dat erkend wordt in de afzonderlijke gemeenteraden. Gevolg van het vergroten van NB: we constateren dat in andere regio’s, waar de balans tussen draagvlak is ook dat ambtelijke capaciteit mogelijk toegekend de drie domeinen in de discussie over lastige regionale opgaven kan worden aan regionale ambities. evenwichtig is en kracht-tegenkracht dus in balans zijn, dit vaker leidt tot uitkomsten waarbij de maatschappelijke opgave Meer publieke waarde realiseren op regionale schaal kan alleen leidend is.

wanneer hier capaciteit voor beschikbaar is, maar door het gebrek aan legitimiteit voor die regionale samenwerking is die capaciteit niet beschikbaar. Door deze vicieuze cirkel wordt dan ook niet meer publieke waarde gerealiseerd dat het draagvlak voor regionale samenwerking en dus ook het beschikbaar stellen van capaciteit zou kunnen vergroten.

44

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Identiteit is functioneel en niet cultureel – daardoor zijn het goede verhaal en successen nog belangrijker De identiteit op het niveau van NHN is niet cultureel of historisch bepaald. De belangrijkste verbinding is te zien in de gezamenlijke opgaven die door alle partijen worden erkend. Het belang van regionale samenwerking op de opgaven rond wonen, bereikbaarheid, arbeidsmarkt en energietransitie wordt niet betwist. Er is in NHN sprake van een functionele identiteit, die overigens nog wel in de kinderschoenen staat.

Wanneer de opgaven de centrale verbinding vormen op de regionale schaal, is het boeken van resultaat des te belangrijker om aan draagvlak te kunnen werken. Bestuurders, en ook economische en maatschappelijke partners, moeten een sterk verhaal uitdragen waarbij ook duidelijk is wat de regionale samenwerking heeft opgeleverd voor de individuele gemeente. Op dit moment worden de successen van de regio onvoldoende gedeeld, dit geldt zowel op subregionaal als op regionale schaal. Hierdoor onderschatten individuele gemeenten het belang van de regionale samenwerking. Uiteraard zit hier een zekere mate van afhankelijkheid in (‘kip en ei’), want om die regionale successen te boeken is lokale capaciteit nodig. Het doorbreken van deze vicieuze cirkel lukt maar niet, maar is wel hard nodig.

45

HOOFDSTUK 4

Conclusie

De hoofdvraag van het onderzoek in Noord-Holland Noord luidt: Hoe succesvol is het BRE Noord-Holland Noord in het realiseren van publieke waarde, welke factoren spelen hierin een rol en hoe kan de samenwerking worden verbeterd? In dit hoofdstuk wordt het eerste deel van deze vraag beantwoord, de aanbevelingen volgen in hoofdstuk 5.

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Hoe succesvol is het BRE Noord-Holland Noord in het Voor een gedeelte van de gesprekspartners betekent deze relatief realiseren van publieke waarde en welke factoren gunstige uitgangspositie dat er geen grote noodzaak is om spelen hierin een rol? het heel anders of extra te doen ten opzichte van de huidige situatie of om echt extra te investeren in de (sub)regionale Algemene beeld samenwerking. Zij vinden veelal het subregionale schaalniveau We zien een BRE dat in de beginfase van haar ontwikkeling het meest geschikt om de opgaven die zij zien op aan te pakken. staat. Alhoewel er de afgelopen jaren positieve stappen We zien daarmee dat voor een deel van de gesprekspartners een in de samenwerking zijn gezet, ‘marcheert’ de regionale gezamenlijk gevoelde urgentie als drijvende kracht onder de samenwerking binnen het BRE Noord-Holland Noord en regionale samenwerking ontbreekt. in samenspel met het MRE en ERE in onze taxatie nog onvoldoende. Het BRE Noord-Holland Noord slaagt er op Tegelijkertijd voelt een gedeelte van de bestuurlijke, regionaal niveau nog niet zichtbaar genoeg in om gezamenlijk economische en maatschappelijke partners juist wel veel concrete resultaten tot stand te brengen die in termen urgentie om de handen sterker ineen te slaan.

Enerzijds gezien van directe publieke waarde iets opleveren, terwijl hier wel de toenemende urgentie van de opgaven die de komende jaren gezamenlijke kansen en opgaven liggen. Op subregionaal voor het hele gebied spelen (t.a.v. arbeidsmarkt en economie, niveau worden wel eerste resultaten geboekt. We zien in NHN klimaat, wegtrekken jongeren, vergrijzing, bereikbaarheid), veel potentie en ruimte om het BRE en het samenspel met anderzijds gezien de grote kansen die ze zien voor het gebied het ERE en MRE verder vorm te geven en te versterken (op (natuurrecreatie en toerisme, innovatie van economische alle schaalniveaus). Dat vraagt meer krachtige verbindingen sectoren, wonen), mede in relatie tot de MRA en de binnen het samenspel tussen BRE, MRE en ERE, maar ook méér bovenregionale financieringsmogelijkheden. Zij ervaren dat commitment vanuit gemeenten en subregio’s dan tot dusver intensivering van de samenwerking op regionale schaal cruciaal het geval is geweest. is om enerzijds de kansen te benutten en anderzijds ook tot goede oplossingen te komen voor de opgaven van het gebied. In het volgende hoofdstuk formuleren we een aantal specifieke aanbevelingen om de volgende stap te zetten in Door het ontbreken van een gezamenlijke probleemdefinitie de samenwerking.

In dit hoofdstuk gaan we nader in op de van de opgaven voor de regio Noord-Holland Noord en door verklarende factoren die wij zien voor de mate waarin het wisselende gerichtheden op de noodzaak tot samenwerking BRE NHN nog niet goed in staat is om publieke waarde te om deze opgaven aan te pakken is er een gefragmenteerd realiseren. landschap in de regio NHN ontstaan. Op onderdelen werkt de samenwerkingsaanpak van vraagstukken op het NHN niveau Verklarende factoren goed, zoals op het vlak van arbeidsmarkt. Maar op andere Wat ons betreft zijn er een aantal belangrijke verklarende thema’s zoals natuur, wonen, bereikbaarheid en economie factoren, waarvan sommigen zorgen voor bespoediging van en innovatie komt de gezamenlijke aanpak een stuk minder het realiseren van publieke waarde en andere factoren dit juist vanzelfsprekend van de grond. Voor deze thema’s geldt dat de belemmeren. We zien de volgende verklarende factoren. opgaven veelal niet vanuit een gezamenlijk perspectief worden aangevlogen, maar dat de visie en aanpak een optelsom is van 1) Er zijn wisselende beelden bij de urgentie lokale of subregionale belangen. en noodzaak voor samenwerking op regionale schaal, waardoor benodigde besluitvorming en We zien dat door de verschillende perspectieven op zowel de uitvoeringscapaciteit moeizaam (integraal) tot urgentie van de opgaven voor NHN als het belang van het stand komt.

(sub)regionale schaalniveau voor de aanpak van een deel Met de regio zelf gaat het over het algemeen gemiddeld in van die opgaven, besluitvorming, uitvoering en gezamenlijk termen van brede welvaart. De regio NHN steekt nergens met commitment moeilijk (integraal) tot stand. Zeker op opgaven kop en schouders bovenuit, maar scoort ook nergens beduidend waarvan deze zich dominant voordoen op (boven)regionale lager dan het landelijk gemiddelde. schaal, bijvoorbeeld op (economie-)innovatie, bereikbaarheid, natuur en woningbouw, is de slagkracht van het BRE vooralsnog beperkt. Dat beperkt ook de kracht van de regio NHN om op bovenregionale borden ‘mee te schaken’.

47

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

2) De samenwerking op (sub)regionale schaal bevindt De aansluiting tussen het BRE en het ERE en MRE op regionaal zich in een beginnende fase, met onvoldoende schaalniveau is nog niet vanzelfsprekend. Alhoewel er met krachtige verbindingen onderling. het BAO wel eerste stappen zijn gezet om de onderlinge De Regio Noord-Holland Noord is bestuurlijk gezien nog geen verbinding te verstevigen, constateren we dat de samenwerking vanzelfsprekend ecosysteem. De afgelopen jaren is daarop wel op dit moment meer gericht is op gezamenlijk informeren en geïnvesteerd, vanuit de provincie en enkele bestuurlijke trekkers afstemmen, dan van gezamenlijke visievorming en innovatie. in de regio. Alhoewel dat recent tot visievorming heeft geleid De triple-helix samenwerking komt daarmee nog beperkt op NHN niveau, wordt nog te weinig zichtbare resultaten tot tot stand, terwijl partners wel kansen zien voor versterking. stand gebracht waarop de regio trots kan zijn en die kunnen We zien een aantal belangrijke ‘boundary spanners’ in de werken als katalysator voor de samenwerking. Met de recent regio, zowel binnen het BRE, ERE als MRE die de onderlinge opgestelde bereikbaarheidsvisie, de RES en de woondeal zijn verbindingen tussen de ecosystemen wel vormgeven. hierin positieve stappen gezet.

Deze visies moeten zich nog Belangrijke boundary spanners zijn het Ontwikkelingsbedrijf, (gaan) vertalen naar uitvoering en realisatie van de opgestelde Greenport NHN en individuele bestuurders (zowel van het ambities. bestuurlijk, maatschappelijk als het economisch regionaal ecosysteem). Deze organisaties of personen zijn een belangrijke Het BRE is momenteel het sterkst op het subregionale stimulans voor het draagvlak en totstandkoming van regionale schaalniveau, waar de afgelopen jaren is ingezet om samenwerking. Een risico is dat het BRE op dit moment samenwerking en agenda’s bestuurlijk én met economische nog niet op zichzelf staat, maar sterk afhankelijk is van deze partners en maatschappelijke partners te versterken. Daar is individuen, die ook om de zoveel tijd van positie veranderen. visie vaker gekoppeld aan uitvoering, en worden bijvoorbeeld op het vlak van sociaal domein, betekenisvolle stappen gezet 3) Het lokale belang staat over het algemeen voorop, die wel zichtbaar tot publieke waarde leiden. Zij vormen wat gezamenlijke realisatiekracht belemmert. binnen het BRE NHN de belangrijkste bovenlokale entiteit voor Bestuurlijk is er geen grote basis van onderling vertrouwen het realiseren van publieke waarde. Van gezamenlijkheid en of gezamenlijke identiteit waarop de samenwerking kan verbinding tussen de subregio’s is nog weinig sprake.

Al is er voortbouwen of op basis waarvan elkaar wat gegund wordt. geen zichtbare concurrentiestrijd tussen de subregio’s, er is ook Er is sprake van een functionele samenwerking die niet kan nog weinig gezamenlijkheid. Gezamenlijke (boven)regionale bouwen op een hoge mate van formele en instrumentele kansen worden daarmee nog niet benut. legitimiteit.

We zien een beperkte aansluiting tussen het regionale Bij gemeenten(raden) bestaat een sterke behoefte aan ecosysteem NHN en de subregionale ecosystemen. De wijze autonomie en het op de eigen manier willen doen en weinig waarop deze verbinding vorm moet krijgen is niet helder. Dit genegenheid om middelen voor regionale samenwerking vrij te zorgt ervoor dat de individuele gemeenten overal centraal spelen. Het wordt lastig gevonden raden op goede wijze bij de staan en dat met 18 gemeenten tot overeenstemming gekomen regionale samenwerking te betrekken en er wordt voor raden moet worden op het regionale niveau. Dit geldt binnen het nog onvoldoende resultaat geboekt. Dat maakt het lastiger BRE: de subregio’s vormen geen vertegenwoordigend niveau. om tot benodigde (uitvoerings)capaciteit en besluitvorming te Dit zorgt voor een complex proces op regionaal niveau, en het komen. Dat leidt tot een moeilijk te doorbreken vicieuze cirkel zorgt tegelijkertijd voor veel bestuurlijke drukte voor het lokale die er toe leidt dat wat er op (sub-)regionaal niveau wordt bestuur, wanneer gemeenten zowel actief moeten zijn in de afgestemd daardoor moeilijk doorwerkt. subregio en ook gevraagd worden meer in te zetten voor het regionale niveau. Het is daarmee eveneens niet duidelijk wat op welke tafel wordt besproken en wat de status daarvan is.

De beperkte aansluiting tussen de niveaus in het BRE maakt ook dat maatschappelijke en economische partijen te maken hebben met die complexiteit en waardoor ook zij genoodzaakt zijn steeds op het lokale niveau afspraken te maken, ook over regionale opgaven. De belangen van de individuele gemeenten zijn binnen alle samenwerkingsverbanden in de regio zeer prominent aanwezig en leidend.

48

HOOFDSTUK 5

Uitzicht: handelingsperspectief

Centraal in onze onderzoeksvragen en redenering staat de hypothese dat de benodigde publieke waarde, de ingezette organisatorische vormen én de legitimiteit en betrokkenheid - zowel politiek, bestuurlijk als maatschappelijk - in balans moeten zijn. Die balans is iets wat ook moet groeien en meebewegen met de dynamiek in de regio.

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Aanknopingspunten voor de versterking van die regionale hebben op de leefbaarheid van het gebied. Dat vraagt volgens samenwerking bieden we in dit hoofdstuk. Dit hoofdstuk ons om een bewuste omgang met de ruimte in NHN, het verwoordt, op basis van voorgaande feiten en analyse, onze aanbrengen van onderlinge verbindingen en integrale keuzes aanbevelingen voor verbeterde werking van de regio als over de toekomst van het gebied. geheel, werkend aan nog meer publieke waarde. Hiermee beantwoorden we deelvragen 11, 12 en 13 die als volgt luiden: Dit onderstreept ons inziens ook het belang en de urgentie om de komende jaren in NHN de samenwerking op het • Deelvraag 11: Hoe kan het BRE beter bijdragen aan regionale schaalniveau verder te versterken. Een betere publieke waarde creatie? gezamenlijke benutting van het regionale schaalniveau zorgt • Deelvraag 12: Hoe kan de samenwerking binnen ervoor dat NHN zich beter kan positioneren ten aanzien van het BRE worden verbeterd? bovenregionale kansen en ontwikkelingen en om synergie in • Deelvraag 13: Hoe kan de samenwerking tussen het de aanpak van opgaven tussen de gemeenten en subregio’s te bestuurlijk, maatschappelijk en economisch ecosysteem versterken. Het versterken van het regionale niveau gaat wat worden verbeterd? ons betreft hand-in-hand met verdere versterking van het subregionale schaalniveau.

Daar is de afgelopen jaren veel De aanbevelingen zijn primair gericht aan het bestuurlijk in geïnvesteerd, is de samenbindende kracht sterk, kan tot regionale ecosysteem maar raken ook aan het maatschappelijk concrete uitvoering worden overgegaan en is voor velen ook een en economisch ecosysteem. Het is uiteindelijk van belang logische schaalniveau voor onderlinge ontmoeting. Belangrijke om als bestuurders in het bestuurlijke regionale ecosysteem elementen in de samenwerking om verder op voort te bouwen in Noord-Holland Noord vast te stellen of en waar het daadwerkelijk urgent is om op die kansen voor regionale Als we kijken naar het ecosysteem in NHN dan hebben we samenwerking in te zetten en hoe NHN daar een katalysator geconcludeerd dat er sprake is van een ecosysteem die in de voor kan zijn; geredeneerd vanuit de inhoud. beginfase van haar ontwikkeling staat. Een logische stap – in de analogie van ecosysteemontwikkeling- is om tot een meer volwassen ecosysteem te komen waarmee de opgaven die voor de regio NHN spelen krachtiger kunnen worden aangepakt. 5.1 Op weg naar de volgende fase van Waarmee de regionale samenwerking productiever én het regionaal ecosysteem NHN effectiever wordt.

De crux van de volgende volwassenheidsstap zit hem wat ons betreft in het versterken van de samenwerking Er is geen eenduidig antwoord op hoe een regionaal ecosysteem op het regionale schaalniveau en het organiseren van zich het beste verder kan ontwikkelen: dat is onder meer ‘schakelkracht’ met de subregio’s. afhankelijk van de biotoop, de ambities en de (bestuurs) cultuur. De opgaven van regio’s zijn context-specifiek en Wij hebben hiermee in lijn vier hoofdaanbevelingen verschillen per regio in aard en omvang. Dat maakt ook dat de geformuleerd waarlangs het functioneren van het BRE NHN regionale dynamiek en het bijbehorende groeipad tussen regio’s de komende jaren langs versterkt kan worden. Dit zijn: in Nederland verschillen. 1. Stel gezamenlijk de focus en prioriteiten voor de NHN In ons onderzoek constateren we dat het met de regio Noord- schaal vast Holland Noord zeker niet slecht gaat. De brede welvaart in 2. Investeren in balans tussen en binnen de ecosystemen het gebied is gemiddeld tot goed. Tegelijkertijd constateren we 3. Afspraken maken over capaciteit ook dat het gebied als geheel de komende jaren belangrijke 4. Inzetten op vergroten van draagvlak en ‘trots’ op de regio opgaven spelen op het vlak van wonen, natuur, bereikbaarheid, arbeidsmarkt en economie. De onderlinge verwevenheid van In de volgende paragrafen werken we elk van deze deze opgaven is groot.

Een aantrekkelijk woonklimaat heeft aanbevelingen nader uit. direct te maken met het (nabij) kunnen recreëren in een aantrekkelijk natuurgebied en werkgelegenheidsmogelijkheden in de regio die bereikbaar zijn. Die opgaven houden zich niet aan (sub)regionale grenzen, maar spelen bij uitstek in een (boven)regionale dynamiek. Maar gaan op termijn ook impact

50

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

5.2 Stel gezamenlijk de focus en In termen van ‘schakelkracht’ is het belangrijk om een prioriteiten voor de ‘NHN’ schaal goede verbinding te leggen tussen de (beknopte) integrale vast regionale agenda en de subregionale visies. Kijk scherp op welke elementen het logisch is om het regionale schaalniveau Als eerste stap om de samenwerking in NHN te versterken als ‘vliegwiel’ te benutten en op welk niveau het subregionale is het, in lijn met de aanbeveling van de ROB (zie kader niveau hiervoor het juiste niveau is. Dat kan per opgave hieronder) van belang om helderheid te krijgen over de verschillen. Helderder onderscheid hiertussen biedt eveneens integrale regionale agenda voor het gebied. De opgaven waar een steviger houvast en positie om op bovenregionale schalen te NHN voor staat zijn complex en hangen sterk met elkaar acteren als gebied én daar ook kansen te verzilveren. samen. We constateren dat er in NHN op dit moment geen leidende integrale agenda is. Wel zien we inmiddels meerdere Binnen die focus van de regionale prioriteiten moet ruimte (veelal sectorale) visiedocumenten, waarbij deze nog niet altijd zijn voor de verschillende snelheden waarop subregio’s en/of breed doorleefd en bekend zijn.

Op subregionaal schaalniveau gemeenten aan die prioriteiten kunnen werken (zie ook het zijn er wel integrale visies, die gedeeltelijk ook gaan over voorbeeld van het Stedelijk Gebied Eindhoven in het kader (boven)regionale vraagstukken. Eveneens constateren we hieronder over andere regionale agenda’s). De kracht van NHN dat er, ondanks dat er wel veel onderzoeken zijn, er geen is juist dat er sterke subregio’s zijn die allen bezig zijn met een gezamenlijk gedeelde integrale probleemanalyse is voor het eigen ontwikkeling. Door in de regionale prioritering wel de gebied. We constateren dus dat er veel bouwstenen voor de inhoudelijke focus met elkaar vast te stellen, maar ruimte te integrale agenda voorhanden zijn, maar dat het ontbreekt aan laten voor verschillen, verwachten we dat dit maatwerk het de vertaling naar een richtinggevend (kernachtig) document beste resultaat zal opleveren. met daarin de belangrijkste prioriteiten voor NHN om op in te zetten. Wellicht ten overvloede, maar deze regionale prioritering en aanpak komt ons inziens niet in de plaats van subregionale Wij denken dat een goede eerste stap voor versterking van of lokale agenda’s en initiatieven, maar is hier aanvullend op.

de samenwerking is om – op basis van de bouwstenen – tot De urgentie voor samenwerking op regionale schaal is echter een beknopte integrale agenda te komen die de komende zo groot, dat tegelijkertijd op subregionaal en regionaal niveau jaren focus geeft aan de regionale inzet. Met daarin, vanuit ingezet zou moeten worden op verdere versterking. een gedeelde probleemanalyse, een (her)herbevestiging van welke opgaven de regio urgent acht en welke kansen voor de regio worden gezien. Daarmee bedoelen we niet dat er een grootschalig visietraject of uitgebreid document moet worden opgezet, maar dat er vanuit onderlinge synergie en kansen gekeken wordt wat de regio op onderdelen verbindt en ruimte te laten daar waar de regio verdeeld is.

Wanneer de gezamenlijke opgaven zijn herbevestigd geeft dit ook de mogelijkheid om focus aan te brengen. Waar wil je nu als regio op inzetten? Niet alles is mogelijk, er moeten keuzes worden gemaakt. Onderscheid maken tussen de korte en lange termijn helpt hierbij: kies waar je de komende tijd zichtbaar resultaat als regio op wilt behalen.

51

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Voorbeelden integrale regionale agenda’s Rond deze twee speerpunten zijn 4 actieprogramma’s Sinds 2018 werken de ondernemers, maatschappelijke gemaakt: organisaties en de overheid intensief samen in de Achterhoek. In de Achterhoek Visie 2030 formuleren de • Economie: creëren van een vitale economie partijen hun kernvisie en hun zes ‘streefbeelden’. De zes • Wonen: gericht op het realiseren van voldoende goede belangrijkste thema’s in de visie zijn: woningen en onderscheidende en aansprekende woon- milieus. 1. Een productieve regio: gericht op economische en sociale • Voorzieningen en evenementen: gericht de kwaliteit van innovatie voorzieningen en evenementen. 2. Een gekwalificeerde regio: gericht op juiste kwaliteiten op • Ruimte: gericht op een samenhangende inzet en benut- de arbeidsmarkt (onderwijs) en het benutten van talenten ting van de ruimte. 3. Een bereikbare regio: gericht op duurzame en slimme mobiliteitsoplossingen 4. Een schone regio: gericht op de energietransitie, verduur- zaming en grootschalige energieopwekking, kringloop- landbouw, circulair ondernemen en circulair vastgoed. 5.3 Investeer in de balans tussen en 5. Een leefbare regio: gericht op duurzame en passende binnen de ecosystemen woningen en de ontwikkeling van dorpen. 6. Een gezonde regio: gericht preventie en zorginnovatie.

Vanuit de theorie van ecosystemen wordt voorgeschreven dat samenhang, samenspel en balans tussen de drie ecosystemen De kern van de visie is als volgt: “De Achterhoek is een nodig is om tot een florerend ecosysteem te komen. Een uniek gebied met een grote potentie voor ontwikkeling. sterk regionaal ecosysteem heeft als belangrijk kenmerk dat Sterke waarden zijn de prachtige woon- en werkomgeving, de onderlinge verbindingen goed zijn. Een jong ecosysteem de bloeiende en innovatieve economie en de cultuur van kan zich ontwikkelen door in te zetten op het versterken van samenwerken en vertrouwen. De potentie zien we in de verbindingen die op dit moment nog zwak zijn. Hiermee wordt versterking en verbreding van de Achterhoek als open de piramide als het ware compleet gemaakt. Die verbinding innovatiesysteem, de ruimte voor experimenteren en in het tussen ecosystemen vindt met name plaats door in te zetten op verhogen van de kwaliteit van de leefomgeving zoals de boundary spanners. Deze boundary spanners kunnen inspiratie woningen, het buitengebied en de bereikbaarheid. Ruimte bieden en leiderschap binnen de regionale samenwerking voor innovatie, groeien in kwaliteit!” tonen.

Een ander voorbeeld van een integrale regionale agenda In onderstaande figuur hebben we de huidige balans tussen en is van het SGE (Stedelijke Gebied Eindhoven). In hun binnen de ecosystemen van NHN gevat. Dat biedt zicht op de Samenwerkingsagenda 2018-2025 stellen de negen aanknopingspunten waarop verder versterkt kan worden. gemeenten van het SGE hun ambitie vast: de snelheid van ontwikkeling binnen het SGE is verschillend, maar de Het beter met elkaar verbinden van die partijen in het BRE, ogenschijnlijk tegengestelde belangen kunnen ieder hun ERE en MRE en tussen de verschillende niveaus (lokaal, plek krijgen en dit vraagt om continu onderhoud. Daarnaast subregionaal en regionaal) is een belangrijke stap om de wil het SGE doorgroeien met meer inwoners in de regio en (schakel)kracht van de regio NHN te versterken. We zien meer toonaangevende hightech. Dit wil het SGE langs twee hiervoor de volgende aanknopingspunten op de verschillende speerpunten vormgeven Quality of life (gelukkige bewoners) schaalniveaus. en Economic (een bloeiende economie).

52

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Regionaal: De grootste opgave ligt op het versterken van de Voorbeeld aantakking MRE in het Stedelijk Gebied verbinding tussen het BRE, ERE en MRE en het doorbreken Eindhoven: van fragmentatie en verkokering. Tussen het BRE en ERE zien Sinds 2004 werken de negen gemeenten in het Stedelijk we met het Economisch Forum en het BAO een eerste stap, Gebied Eindhoven (SGE) samen. Om de aantakking van maar dit kan verder bestendigd worden. Maatschappelijke het MRE in het SGE beter te organiseren zijn verschillende actoren zijn op dit schaalniveau nog beperkt aangehaakt, partijen uit de ecosystemen om tafel gaan zitten. Er is eerst terwijl dit zeker gericht op het realiseren van gezamenlijke een inhoudelijke analyse gemaakt van de ecosystemen: innovatiekracht of het bereiken van synergie in activiteiten waar liggen de krachten en waar liggen de zwaktes van van het BRE-MRE en ERE van toegevoegde waarde kan zijn elk ecosysteem? Met deze kennis als basis is gekeken hoe (zie ook het voorbeeld van de SGE in het kader). Een sterkere de zwaktes van bijvoorbeeld het MRE aangevuld kunnen triple-helix samenwerking waar op concrete opgaven samen worden met sterke punten van de andere ecosystemen. Op strategisch wordt nagedacht over synergie en innovatie kan de die manier is het MRE krachtiger in de regio komen te staan.

samenwerking op bovenregionale schaal een sterke impuls én toegevoegde waarde geven. Een concreet voorbeeld: de bewoners van het SGE werden steeds internationaler, terwijl de voorzieningen in de regio Ook de provincie kan een stimulerende rol spelen in het (bijvoorbeeld het onderwijs of op cultureel vlak) niet op versterken van het belang van het regionale niveau voor de deze ontwikkeling aanhaakten. Door de voorzieningen aanpak van opgaven op wonen, bereikbaarheid maar ook beter aan te laten sluiten ontstaat er synergie: de natuur en economie door zichzelf als gesprekspartner sterker internationale bewoners blijven in het SGE wonen (wat op dit schaalniveau te positioneren en minder zich te richten goed is voor de arbeidsmarkt en innovatie in de regio) en de op subregio’s en gemeenten individueel. Op deze manier wordt voorzieningen trokken meer mensen (wat goed is voor de ook meer legitimiteit voor het regionale schaalniveau gecreëerd maatschappelijke partijen en de economie). en daarmee een impuls voor het BRE. ie

NH/MRA ct le se g in

(in ss lo

di op

Bo en vid

un , or &

u e

da ga iti

BRE MRE ERE fin

ry nis

Regionaal sp at de

an ies ve

ne , ta ga

wadden/ IJmond/ rs fe Op

Kust ZK BRE MRE ERE Subregionaal s) l

Regionaal Regionaal BRE MRE ERE Subregionaal Subregionaal

Lokaal Lokaal Lokaal

53

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Subregionaal: Elke subregio is de verbinding binnen het • Aan de bestuurlijke en ambtelijke kant ligt ons inziens BRE en met het ERE en MRE op een eigen manier verder aan ruimte voor versterking in de invulling van deze rol. Hiertoe het professionaliseren en bestendigen. Dat is een positieve zijn verschillende mogelijkheden, zoals bijvoorbeeld: ontwikkeling om verder op door te bouwen. De verbinding • Bestuurlijk en ambtelijk ambassadeurs op specifieke thema’s tussen de subregio’s kan nog verder worden versterkt, als die op NHN schaal spelen fundament onder de regionale samenwerking. Hier kunnen • Verbindingstafels tussen ERE, MRE en BRE organiseren bijvoorbeeld de regiobureaus van de subregio’s een belangrijke die erop gericht zijn om vanuit verschillende invalshoeken rol in spelen. Bijvoorbeeld door het onderling afstemmen van creatief na te denken over oplossingen op opgaven in NHN regionale processen en het uitwisselen van goede voorbeelden.

Regionaal-subregionaal BRE: op dit moment ontbreekt 5.4 Zonder capaciteit kun je het aan een duidelijke verbinding tussen het subregionale bovenstaande niet realiseren; schaalniveau en het regionale schaalniveau. Op regionaal maak daar expliciete afspraken schaalniveau zijn het primair de 18 gemeenten die aan tafel over zitten, wat een grote groep is om mee af te stemmen. We denken dat het voor de slagkracht van het BRE goed is om Een ander belangrijk aspect van de samenwerking is de hier een zekere mate van getraptheid in aan te brengen. Het is uitvoeringscapaciteit, waar vooral problemen ontstaan op het niet efficiënt en effectief als iedereen met iedereen in gesprek moment dat er capaciteit nodig is voor niet-wettelijke taken. moet. Vanuit de subregio’s kunnen centrumgemeenten een Vanuit de constatering dat het telkens moeten zoeken naar belangrijke rol spelen in de verbindingen tussen het BRE op capaciteit ertoe leidt dat samenwerking soms niet of moeizaam lokaal en regionaal niveau. Belangrijk is dat de gemeenten die van de grond komt, zien we een noodzaak in het maken van deze rol vervullen hier mandaat voor krijgen van de andere expliciete afspraken over het beschikbaar stellen van capaciteit gemeenten. Een stedendriehoek die zorgt voor regionale voor de regionale samenwerking. verbinding zien we ook functioneren in andere regio’s in Nederland.

In NHN zouden Alkmaar, Hoorn en Den Helder Versterking van de capaciteit voor regionale samenwerking is hier een meer prominente rol in kunnen nemen. Dit vereist hard nodig om een volgende stap te kunnen zetten als regionaal uiteraard wel afstemming met de andere gemeenten, zodat ecosysteem. Het sterk formaliseren of groot optuigen van zij ook een ‘gedragen’ rol als ‘boundary spanner’ kunnen capaciteit voor regionale samenwerking ligt op dit moment in vervullen. NHN niet voor de hand gezien het beperkte draagvlak voor de regionale samenwerking en de hoge mate van organisatie op Verbindingen MRE-ERE-BRE. In de verbinding tussen het subregionale niveau. Het inzetten van bestaande gremia en het MRE-ERE-BRE zijn boundary spanners (ook wel organisaties voor het uitvoeren van een coördinerende rol op bruggenbouwers, verbinders of grenswerkers genoemd) het niveau van NHN lijkt meer gepast. cruciaal. Zij spelen vaak een sleutelrol bij het werken aan complexe maatschappelijke opgaven. Deze ‘boundary spanners’ Bij andere regio’s zien we dat regionale capaciteit is zijn belangrijk in het versterken van de kracht van en het georganiseerd in een relatief klein regiobureau met vertrouwen in het netwerk. Dit doen ze door een proactieve en nadrukkelijke uitvoeringscapaciteit in de gemeenten (zie zichtbare rol te spelen in het vieren van successen, het leren ook box 8 in paragraaf 2.6).

Het regiobureau is de spil in bij knelpunten, het informeren en verbinden van partners, het BRE en zorgt voor ontmoeting tussen het BRE, MRE en het ophalen van belangen van netwerkpartners en het bouwen ERE en stuurt op die gezamenlijke opgaven. Alhoewel de aan persoonlijke relaties. Voor de regio NHN geldt dat ze, regio’s met een regiobureau een sterk regionale structuur zeker aan de ERE en MRE kant deze boundary spanners al op hebben ingericht, blijft ook daar het organiseren van verschillende plekken aanwezig zijn. Dat biedt een krachtig voldoende capaciteit een uitdaging. Voor NHN geldt dat op fundament om op door te bouwen. subregionale schaal er regiobureaus zijn/worden ingericht. Een stevigere samenwerking tussen deze regiobureaus kan een belangrijke stap zijn om de gezamenlijke capaciteit te vergroten. De coördinerende rol op het niveau van NHN zou deze samenwerking faciliteren en zorgen voor verbinding met economische en maatschappelijke partners.

54

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Voor de uitvoeringskracht kunnen de subregio’s en gemeenten 5.5 Investeer in politieke ontmoeting; zelf een rol spelen binnen de huidig beschikbare capaciteit. met urgentie en gericht op Waarbij overigens ook daar duidelijke signalen zijn van draagvlak en trots krapte in het personeelsbestand bij gemeente en een toename van lokale taken. Hiervoor kan regionale samenwerking Het draagvlak voor versterking van de regionale samenwerking of specialisatie per gemeente mogelijk ook gedeeltelijk een op het niveau van NHN is beperkt. Een deel van de bestuurders oplossing bieden. en politici ziet de meerwaarde van de samenwerking op regionale schaal, maar er is veel meer draagvlak voor Randvoorwaardelijk voor het organiseren van capaciteit voor samenwerking op subregionaal niveau. Maar voor alle de regionale samenwerking zijn bestuurlijke inzet en draagvlak.

samenwerking op bovenlokaal niveau constateren we een Concrete acties die ons vervolgens voor NHN relevant lijken aantal belangrijke obstakels: zonder resultaat is er geen zijn: (1) het inzetten op een stevigere samenwerking tussen de bereidheid tot investeren in de samenwerking; men is niet subregionale regiobureaus, (2) het maken van afspraken tussen bereid verantwoordelijkheden op een ander schaalniveau te gemeenten onderling over arbeidsspecialisatie en onderlinge leggen; de lokale ambities krijgen voorrang boven de (sub) (kennis)uitwisseling. Afgesproken kan worden dat de ene regionale ambities. gemeente kennis in huis heeft over datagedreven sturing en de ander over het faciliteren van lokale energiecorporaties. De urgentie van samenwerking op regionale schaal, zoals ook Daarmee wordt voorkomen dat elke gemeente deze kennis de ROB aangeeft, lijkt nog onvoldoende voeten aan de grond te zelf moet opbouwen, wat in veel gevallen onmogelijk is. (3) krijgen in Noord-Holland Noord. Dat gemeenten zich richten Het maken van concrete afspraken over ambtelijke capaciteit op wat er voor hun inwoners de prioriteiten zijn en hoe andere en/of budget dat door gemeenten en provincie structureel initiatieven daaraan bijdragen is logisch. De toegevoegde beschikbaar wordt gesteld ten behoeve van de regio of subregio.

waarde van of de noodzaak om opgaven op regionaal niveau Bijvoorbeeld in het kader van de RES of de regiodeals. (4) aan te pakken en daarmee ook voor gemeenten individueel Op specifieke opgaven kennis en expertise uitwisselen in (ad voordelen te behalen wordt weinig gedeeld. Waar we hiervoor hoc) leerbijeenkomsten of via digitale communicatiemiddelen schreven dat een gezamenlijke regionale agenda belangrijk tussen ambtenaren uit verschillende subregio’s, binnen is om het realiseren van publieke waarde voor de regio te bepaalde domeinen, waardoor men kennis en vaardigheden versterken, kan dit niet zonder draagvlak vanuit gemeenten. naar een hoger niveau tilt, en van elkaar kan leren over goede oplossingen voor vergelijkbare problemen. Vanuit de Organiseer democratische legitimiteit voor regionale bureaus van de subregio’s zou de leerbehoefte kunnen worden samenwerking geïdentificeerd en verbinding worden opgezet. Het organiseren van draagvlak voor regionale samenwerking moet aansluiten bij de regionale bestuurlijke identiteit, die in NHN wordt geformuleerd als open, duidelijk, direct en eerlijk en niet lullen maar poetsen. In andere regio’s zoals bijvoorbeeld de regio Friesland, zorgt de Friese identiteit voor verbinding en een logische schaal waarop samenwerking wordt georganiseerd.

In Noord-Holland Noord is die verbondenheid op het gebied van identiteit er niet; de resultaten die je bereikt zijn des te belangrijker. Ook in het creëren van draagvlak moet dit de overhand hebben: niet inzetten op allerlei gezamenlijke documenten maken maar doen en laten zien wat er al aan resultaten zijn in de (sub)regio’s.

55

Het BRE Noord-Holland Noord | Eindrapport

Het is van belang continu te laten zien wat er gebeurt in de Investeren in democratische legitimiteit samenwerking op regionale schaal. Zeker aan het begin van de In het land zien wij allerlei mogelijkheden om de samenwerking zullen er nog niet veel concrete resultaten zijn, gemeenteraden intensiever te betrekken bij regionale maar natuurlijk gebeurt er op procesniveau dan al van alles, samenwerking. Onderstaand enkele suggesties: zoals werkgroepen die zijn gestart of nieuwe partners die zijn aangesloten. Deel ook deze successen. • Regiotour door bestuurders en directeur van samenwerkingsverband. In andere regio’s die een functionele identiteit hebben en • Werkbezoeken. Raadsleden worden uitgenodigd op zich ontwikkelen naar een volwassen ecosysteem zien we dat bijvoorbeeld een locatie voor Beschermd Wonen. gemeenteraden vooral die stevige positie in de samenwerking • Adoptiegriffiers die per regeling bespreken hoe de krijgen en behouden. De democratische legitimiteit van informatiestroom naar de gemeenteraden dient te de samenwerking en het lokaal eigenaarschap worden op verlopen. deze manier goed geborgd. De governance van de regionale • Raadsvertegenwoordigers. Twee leden uit de raad samenwerking wordt daarbij licht georganiseerd, ondersteund houden intensief zicht op een specifiek samenwerkings- door de regionale netwerkorganisatie. verband. Zo worden de lasten verdeeld.