Bijlage 1. Actieprogramma Economie Alkmaar

Overstad is het grootste woonwinkelcluster in Noord-Holland Noord en vervult een belangrijke regionale functie. Overstad kent twee winkelclusters (zie figuur 8 in paragraaf 3.3). In het zuiden, grenzend aan de binnenstad, ligt het GDVcluster, bedoeld voor grootschalige detailhandelsvestigingen zoals sportzaken, elektronicazaken en supermarkten. In het noorden bevindt zich het PDV-cluster, gericht op perifere detailhandelsvestigingen met volumineuze artikelen zoals woninginrichting en doe-het-zelfproducten. Ook kringloopwinkels met een volumineus aanbod en grote ruimtevraag zijn geconcentreerd op Overstad. Kringloopwinkels met een regulier aanbod kunnen zich ook vestigen in de binnenstad of wijkwinkelcentra. Deze indeling bundelt functies, stuurt bezoekersstromen en versterkt de

toekomstbestendigheid van het gebied. Zo ontstaat een sterk toekomstbestendig geheel. We zorgen voor een evenwichtige spreiding van dagelijkse voorzieningen Elke wijk moet beschikken over een passend aanbod aan dagelijkse voorzieningen. Door de ontwikkeling van het Alkmaars Kanaal voegen we twee nieuwe centra toe in Pendorp (Viaanse Molen) en het centrum van Oudorp.

Toekomst van de Alkmaarse Economie

•

30

31

Toekomst van de Alkmaarse Economie

5. Hoofd- en actielijnen In hoofdstuk twee toonden we het belang van een sterke economie. In hoofdstuk drie lieten we zien dat er een tekort is aan ruimte voor bedrijven. In hoofdstuk vier beschreven we de beleidskaders die richting geven aan onze keuzes. In dit hoofdstuk maken we de omslag: van analyse naar actie. We vertalen het belang van de Alkmaarse economie en de ruimtevraag naar één hoofdlijn en drie concrete actielijnen. Die vormen samen het fundament van het actieprogramma.

5.1 Hoofdlijn - Alkmaar in balans: meer ruimte voor economische groei Economie als motor van een aantrekkelijke centrumgemeente Alkmaar staat op een kantelpunt. We groeien met ruim 30.000 inwoners tot 2040. Die groei vraagt om scherpe keuzes: wonen, werken en voorzieningen strijden om dezelfde ruimte. De economie gaat enorm groeien en omdat de stad zo veel groeit moet de ruimte voor economie en het aantal arbeidsplaatsen nog meer groeien. Als de balans te veel richting wonen verschuift, komt de aantrekkelijkheid van de stad onder druk te staan. Een sterke economie maakt Alkmaar levendig en toekomstbestendig. Meer werkgelegenheid in de stad verkort reistijden, vermindert verkeersdrukte en draagt bij aan klimaat- en leefbaarheidsdoelen. Nu werkt 42% van de inwoners in Alkmaar zelf en heeft Alkmaar in totaal bijna net zoveel banen als er inwoners zijn. Met de instroom van veel inwoners uit de MRA in de

6

Momenteel wordt de nieuwe behoefteraming Bedrijventerreinen Noord-Holland Noord opgesteld.

nieuwe woningbouw zal het aandeel van de inwoners dat in de eigen gemeente werkt waarschijnlijk fors dalen. De meesten zullen immers al een baan hebben. Dat kan beter – zeker als centrumgemeente in de regio. Daarom versterken we de balans: we maken meer fysieke ruimte voor werk. Dat is geen wens, maar noodzaak. Tekort aan ruimte: de cijfers zijn helder De vraag naar bedrijfskavels is groter dan het aanbod. Tot 2040 is er een uitbreidingsvraag van 33 hectare en een vervangingsvraag van 33 hectare voorzien. Inclusief de additionele vraag (voor zover nu bekend) loopt dit op tot ruim 73 hectare netto. Boekelermeer biedt 33 hectare aanbod, maar vrijwel alles ligt onder optie. Er resteert een tekort van ruim 40 hectare netto6.

Tabel 6: Vraag-aanbodconfrontatie bedrijventerreinen tot 2040 Type Vraag

Omvang

Uitbreidingsvraag

33 hectare netto

Vervangingsvraag

33 hectare netto

Additionele vraag

7,5 hectare netto

Totale ruimtevraag

73,5 hectare netto

Aanbod

Hard planaanbod

33 hectare netto

Behoefte

Vraag – aanbod =

40,5 hectare netto

Ook bij kantoren is er een opgave. Het aantal vierkante meters is voldoende, maar de kwaliteit schiet tekort. We investeren daarom in nieuwe kantoren in het stationsgebied en faciliteren kleinschalige kantoorontwikkeling in het Alkmaars Kanaal. Voor winkels geldt: geen overschot, maar wel een kwaliteitsopgave. We blijven inzetten op de bestaande winkelstructuren en

32

Toekomst van de Alkmaarse Economie

staan twee nieuwe dagelijkse clusters toe: in Pendorp (Viaanse Molen) en in het centrum van Oudorp. Meer ruimte voor economie vraagt om slimme keuzes Als centrumgemeente in een regio met beperkte ruimte moeten we strategisch omgaan met onze economische ontwikkelruimte. Rond Alkmaar liggen veel gebieden die de provincie heeft aangewezen als Beschermd Landschap, vanwege de hoge cultuurhistorische waarden en/of natuurwaarden. Deze gebieden zijn veelal in gebruik als agrarisch productielandschap of kennen agrarisch natuurbeheer. Binnen de stad benutten we transformatielocaties langs het Noordhollandsch Kanaal. In Overstad, Oudorp en Overdie verandert de ruimte voor bedrijvigheid. We streven naar minimaal behoud van ruimte voor economie, maar het type banen verandert. Bedrijven die niet meer passen in gemengde woonwerkgebieden horen thuis op de bedrijventerreinen. Deze ruimtelijke realiteit vraagt om gerichte keuzes. Die vertalen we in drie actielijnen: • Slimmer omgaan met ruimte voor economie – We gebruiken alle beschikbare ruimte, ook die in bestaande ontwikkelgebieden. Denk aan intensiever ruimtegebruik en functiemenging. Zo maken we ruimte binnen de bestaande contouren. • Selectief zijn in welk type bedrijvigheid we waar willen faciliteren – We geven alleen ruimte aan initiatieven die bijdragen aan onze doelen: werkgelegenheid, duurzaamheid, innovatie en regionale versterking.

Dat vraagt om scherpe afwegingen en actieve sturing. • Regionale lobby en realiseren ruimte voor economie – Als centrumgemeente trekken we samen op met regiogemeenten. We onderbouwen de noodzaak van uitbreiding van bedrijventerreinen en zetten in op ruimtelijke planvorming én concrete realisatie.

Groei in balans vraagt om ruimte én maatwerk voor ondernemers Ondernemers in Alkmaar ervaren knelpunten bij het realiseren van hun toekomstplannen. Dat blijkt uit de ondernemersenquête (zie bijlage C). Meer dan de helft van de respondenten loopt vast op hun huidige locatie. Bijna een kwart heeft extra ruimte of een andere plek nodig om te kunnen groeien. De belangrijkste belemmeringen zijn ruimtegebrek, beperkte uitbreidingsmogelijkheden en trage besluitvorming. Deze signalen maken duidelijk dat het tekort aan bedrijfskavels geen abstract probleem is, maar een dagelijkse realiteit. Een koers naar groei in balans vraagt daarom niet alleen om fysieke ruimte, maar ook om maatwerk, flexibiliteit en een proactieve houding van de gemeente richting ondernemers.

5.2 Actielijn 1 - Slimmer omgaan met ruimte voor economie Alkmaar groeit, maar de ruimte is schaars. Als centrumgemeente moeten we slim en doelgericht omgaan met de ruimte voor economie. We benutten wat er al is beter, efficiënter en strategischer en zetten hier sterk op in. Zo creëren we ruimte zonder extra hectares aan te snijden. Dit doen we op drie manieren: 1. Bedrijventerreinen efficiënter en doelgerichter inzetten We benutten de bestaande bedrijventerreinen zo optimaal mogelijk. Dat doen we met gerichte maatregelen: • Ruimtelijk – door bouwvlakken en -hoogtes efficiënter te benutten • We verhogen de maximale bouwhoogte, indien stedenbouwkundig passend. • We stellen een minimale bouwhoogte in voor nieuwe ontwikkelingen • Bij nieuwe ontwikkelingen hanteren we een minimale oppervlakte per bedrijf (denk bijvoorbeeld aan minimaal 200 of 250 m2 bvo) om versnippering en groei van bedrijfsverzamelgebouwen en

Toekomst van de Alkmaarse Economie

•

•

garageboxen te voorkomen (met wijzigingsbevoegdheid van het college om uitzonderingen te maken). Bedrijfsverzamelcomplexen horen thuis in gemengde gebieden, conform het convenant werklocaties. Economisch – door het faciliteren van de juiste bedrijven op de juiste plek • Sturen op doelgerichte vestiging op kavels met veel milieuruimte door bedrijven die dat écht nodig hebben. • Sturen op doelgerichte vestiging op watergebonden kavels voor bedrijven die afhankelijk zijn van het water. • Sturen op doelgerichte vestiging die rekening houdt met de schaarse ruimte op het lokale energienetwerk en mogelijkheden om energie te delen. • Bedrijven met lichte milieuhinder weren we van bedrijventerreinen. Uit de verkenning in bijlage D blijkt dat deze lichte bedrijfsfuncties – zoals consumentgerichte diensten, kleinschalige kantoren en maatschappelijke voorzieningen – goed kunnen landen in transformatiegebieden, de binnenstad of wijkcentra. • We sluiten nieuwe kantoorfuncties en detailhandel uit op de te behouden bedrijventerreinen door een specifieke toedeling van functies. Dit passen we toe via een uitsterfconstructie. Duurzaam – ruimtegebruik en energie slim combineren • Zonneweides horen niet op bedrijventerreinen. We stimuleren zonnepanelen op bedrijfsdaken en (daken van) parkeerplaatsen.

• Bij de economische ontwikkelstrategieën van individuele bedrijventerreinen wegen we ruimtegebruik, slim gebruik van schaarse energie, klimaatadaptatie, groen en circulariteit mee.

Organisatie – samenwerking via het Ondernemersloket Accountmanagers signaleren investeringsmomenten en brengen partijen bij elkaar, zodat kavels en panden optimaal optimaler kunnen worden benut. Het Ondernemersloket speelt een ondersteunende rol door ondernemers te begeleiden bij vestiging, verplaatsing en uitbreiding (zie ook tekstbox hiernaast).

33

2. Ruimte voor economie behouden én versterken in het Alkmaars Kanaal De gebieden in het Alkmaars Kanaal veranderen van overwegend monofunctionele werklocaties naar gemengd woon-werkgebieden. We sturen actief op behoud van ruimte voor economie: • We behouden de totale ruimte voor economie. Dat is cruciaal voor een woon-werkbalans van 1 in 2040. • We programmeren ruimte voor stadsverzorgende én producerende functies, inclusief milieubelastende activiteiten die we verantwoord mengen. Daarbij letten we op logistieke ontsluiting, laad- en losmogelijkheden en een werkbare bedrijfsvoering. • We ondersteunen ondernemers via het Ondernemersloket bij: vestiging, verplaatsing en uitbreiding (zie ook tekstbox hieronder). • We leggen afspraken vast in het omgevingsplan, anterieure overeenkomsten en uitgifte- of erfpachtvoorwaarden. In gemengde gebieden eisen we een minimumaandeel werkfuncties per bouwplan, zoals werk in plinten of gebouwen. Op bedrijventerreinen Beverkoog en Boekelermeer richten we ons op nietmengbare bedrijven met meer milieuruimte. Ook hier proberen we partijen te bewegen te verdichten. Andere functies zijn alleen welkom als ze de bedrijvigheid ondersteunen. Dit borgen we met instrumenten als: • Mengbaarheidsmatrix – geeft richting aan welke functies samen kunnen gaan en onder welke voorwaarden, zodat een evenwichtige mix van wonen en werken ontstaat.

• Functiedifferentiatie – legt een minimumaandeel economische functies per cluster of gebouw vast, zodat werkruimte behouden blijft naast woningbouw. • Milieukaders – bepalen de voorwaarden voor milieubelastende activiteiten, zodat bedrijvigheid en leefkwaliteit in balans blijven. • Realisatievolgorde - zorgt dat de ontwikkeling van werkruimte gelijke tred houdt met woningbouw en eenzijdige groei wordt voorkomen.

34

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Gemeentelijke ondersteuning voor ondernemers Het Ondernemersloket Alkmaar is hét aanspreekpunt van de gemeente voor ondernemers. Onze accountmanagers begeleiden en adviseren ondernemers en startende ondernemers op het gebied van vestiging, verplaatsing en uitbreiding van bedrijven. En ondersteunen ten aanzien van de hiervoor benodigde vergunningen. Voor vastgoedeigenaren in de binnenstad is onze Transitiemanager Binnenstad het aanspreekpunt voor begeleiding en advies met betrekking tot transformatie naar een toekomstbestendige binnenstad met een aantrekkelijk kernwinkelgebied.

Kritische kanttekening bij ruimteaanbod en functietype in huidige ontwikkelkaders Hoewel de ambitie om werkgelegenheid te behouden in het Alkmaars Kanaal is verankerd, is het belangrijk te onderkennen dat het geplande ruimteaanbod relatief beperkt is. De nadruk ligt op lichte, goed mengbare functies met een lage milieubelasting. Wat onderbelicht blijft: veel stadsverzorgende bedrijven die er momenteel gevestigd zijn, zijn in theorie goed mengbaar maar hiervoor is beperkt ruimte gereserveerd. Tegelijk is het onzeker of er elders in de stad voldoende plek is voor bedrijven met een hogere milieuruimte, die minder goed mengen en niet passen binnen het gemengde programma. Daar komt bij dat er zorgen zijn over de daadwerkelijke haalbaarheid voor ondernemers om in het gebied gevestigd te blijven of zich opnieuw te vestigen. Factoren zoals betaalbaarheid van bedrijfsruimte, ruimtelijke inpassing en conflicten met woonfuncties kunnen belemmerend werken. Zonder expliciete borging dreigt verdringing – met directe gevolgen voor werkgelegenheid, economische diversiteit en de woon-werkbalans.

7

Het mengpaneel is een instrument waarmee we in gemengde gebieden hogere geluidnormen kunnen toestaan dan in woonwijken, zolang dit zorgvuldig onderbouwd en gecompenseerd wordt binnen de totale kwaliteit van de leefomgeving.

3. Wonen en werken combineren waar het kan In delen van het Alkmaars Kanaal combineren we wonen en werken. Dat geldt voor bedrijven met milieubelastende activiteiten gelijk aan maximaal milieucategorie 3.1 (oude norm). Ondernemers hebben zorgen over hogere huren en mogelijke klachten van bewoners. We zoeken samen naar een goede balans. Via ontwerpend onderzoek brengen we hun wensen en mogelijkheden in beeld. Het Omgevingsplan speelt hierbij een belangrijke rol. Via het zogenoemde mengpaneel7 kunnen we in gemengde gebieden – zoals delen van het Alkmaars Kanaal – hogere geluidnormen toestaan dan bijvoorbeeld in woonwijken zoals de Daalmeer. Zo creëren we ruimte voor bedrijvigheid én behoud van leefkwaliteit, passend bij de specifieke kenmerken van het gebied.

35

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Slimmer ruimtegebruik vraagt om maatwerk en verplaatsing Zoals genoemd blijkt uit de ondernemersenquête dat respondenten knelpunten ervaren die samenhangen met ruimtegebruik op bedrijventerreinen. Tegelijkertijd blijkt uit de verdieping naar lichte functies op bedrijventerreinen dat ruim 300 bedrijven een potentiële verplaatsingspotentie hebben. Door deze functies gericht te verplaatsen, ontstaat ruimte op bedrijventerreinen voor bedrijven met een grotere ruimtevraag of hogere milieucategorie. Slimmer omgaan met ruimte betekent dus niet alleen intensiveren, maar ook herpositioneren op basis van functie, schaal en toekomstpotentie. Dat vraagt om maatwerk, samenwerking en een actieve rol van de gemeente in het faciliteren van transitie.

5.3 Actielijn 2 - Selectief zijn in welk type bedrijvigheid we waar willen faciliteren Als centrumgemeente maken we scherpe keuzes in wat we wél en niet faciliteren. Deze keuzes passen binnen de drie actielijnen van dit programma: (1) slimmer omgaan met ruimte, (2) selectief zijn in bedrijvigheid en (3) regionale samenwerking en realisatie van extra ruimte. Zo benutten we de beschikbare ruimte optimaal en onderbouwen we onze uitbreidingsvraag richting provincie en regio. In deze paragraaf werken we Actielijn 2 uit: selectief zijn in welk type bedrijvigheid we waar willen faciliteren. Bij de uitgifte van nieuwe kavels wegen we ten minste de toegevoegde waarde voor de regionale economie, het aantal arbeidsplaatsen, de inzet van buitenlandse werknemers, verkeersstromen, energieverbruik en ‑uitwisseling, landschappelijke inpassing en de ruimtelijke impact mee. Deze afweging is vastgelegd in het Convenant Werklocaties Regio Alkmaar. Samen met buurgemeenten benutten we de regionale ruimte slim en versterken we de economie van Alkmaar én de regio.

Wat faciliteren we wél? 1. Lokale en doelgerichte logistiek We maken ruimte voor kleinere logistieke bedrijven die belangrijk zijn voor de stad. Grootschalige logistiek faciliteren we niet, tenzij er een duidelijke koppeling is met lokale bedrijven. Activiteiten met weinig banen per hectare, zoals opslagunits, sluiten we uit. 2. Meer banen voor theoretisch geschoolden – mét behoud en versterking van werk voor praktisch en middelbaar geschoolden Een derde van de Alkmaarders is theoretisch geschoold, terwijl slechts een kwart van de banen daarop aansluit. We verkleinen dit gat door te richten op energie en ICT en door talent lokaal te binden en te behouden. Dit is niet alleen belangrijk voor de economie, maar ook voor de woon‑werkbalans: hoe meer mensen in Alkmaar een passende baan vinden, hoe minder uitgaande pendel en hoe sterker de binding met de stad. Tegelijk behouden en versterken we banen voor praktisch en middelbaar geschoolden (o.a. in maakindustrie/ambacht, bouw & techniek en stadsverzorgende functies). Diversiteit in het banenpakket is een randvoorwaarde voor brede welvaart en economische veerkracht. We geven dit handen en voeten via onderwijs en ecosystemen.

We intensiveren de triple‑helix‑samenwerking en zetten in op toekomstbestendig onderwijs met een sterke arbeidsmarktkoppeling (duale routes, fieldlabs/living labs, stages), en op Leven Lang Ontwikkelen binnen de Human Capital Agenda (HCA). Sterk onderwijs en innovatieve leeromgevingen maken Alkmaar aantrekkelijker voor werkenden én dragen bij aan het vasthouden van talent in de stad. Daarnaast biedt de agrarische sector in NHN potentie, mede door de opkomst van geautomatiseerde technieken. Greenport NHN, gevestigd in Alkmaar, verbindt onderwijs en bedrijfsleven. Alkmaar heeft een sterk mbo‑veld via VONK, maar slechts een beperkt groen‑technisch hbo‑veld. Door gerichte samenwerking en inzet kunnen we deze sector versterken en de aanwezige potentie optimaal benutten. 3. Investeren in kwalitatieve kantoren We vervangen verouderde kantoren door hoogwaardige nieuwbouw in het stationsgebied. Zo versterken we het profiel van Alkmaar als vestigingsplek

36

Toekomst van de Alkmaarse Economie

voor theoretisch opgeleiden en binden we talent aan de stad. Tegelijkertijd zien we dat de wens om woningen te bouwen in het stationsgebied de ruimte voor kantoren en voorzieningen onder druk zet. Als gemeente kunnen we dit sturen door actief te bevorderen dat het stationsgebied zich ontwikkelt tot een gemengd woon-werkgebied. Dit kan onder andere door: • duidelijke ruimtelijke kaders te stellen die zowel wonen als werken faciliteren, bijvoorbeeld door mixed-use te verankeren op gebieds- en/of pandniveau; • het aantrekkelijk maken van kantoorlocaties door hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte en goede bereikbaarheid; • samenwerking met ontwikkelaars te stimuleren waarbij gemengde functies centraal staan; • het actief uitdragen van het profiel van Alkmaar als aantrekkelijke vestigingslocatie voor kennisintensieve bedrijven.

Ondernemers vragen om scherpe keuzes in ruimtelijk-economische ontwikkeling De resultaten uit de ondernemersenquête (zie bijlage C) onderstrepen het belang van een selectieve benadering in het faciliteren van bedrijvigheid. Ondernemers geven aan dat de beschikbare ruimte optimaal moet worden benut voor functies die écht bijdragen aan werkgelegenheid en lokale economie. Ze pleiten voor heldere kaders: geen ruimte voor ‘opslagdozen’ of functies met lage economische waarde, maar juist voor innovatieve bedrijven, ambachtelijke ondernemers en sectoren die talent aan de stad binden. Ook benadrukken ze het belang van behoud van ruimte voor bedrijven met hogere milieucategorieën, die niet passen in gemengde woonwerkgebieden.

Afwegingen voor nieuwe uitleglocatie Bij het ontwikkelen van een nieuw bedrijventerrein maken we bewuste keuzes die bijdragen aan een sterke, duurzame economie:

•

•

•

Uitgifte van kavels van circa 0,5 tot 2 hectare Deze omvang sluit aan bij de behoefte van lokale en regionale bedrijven die niet passen in gemengde woon-werkomgevingen. Functietoedeling als toetsingskader Met specifieke functietoedeling (van milieubelastende activiteiten) in het op te stellen omgevingsplan sluiten we bepaalde lichte functies uit. Alleen bedrijven met een hogere milieugebruiksruimte (vanaf oude norm 3) komen in aanmerking. Lichtere bedrijvigheid hoort thuis in gemengde gebieden elders in de gemeente. Hoge eisen aan kwaliteit en duurzaamheid We stellen eisen aan intensief ruimtegebruik (denk aan minimale bouwhoogte of minimale bebouwing van het bouwvlak), duurzaamheid, slimme omgang met energie, groen en water op de kavels en gezamenlijke parkeeroplossingen. Ook maken we lidmaatschap van parkmanagement via uitgiftevoorwaarden verplicht.

5.4 Actielijn 3 - Regionale lobby en realiseren ruimte voor economie Ruimtegebrek overstijgt gemeentegrenzen De ruimteopgave voor economische ontwikkeling is geen exclusief Alkmaars vraagstuk. Ook buurgemeenten zoals Dijk en Waard en de BUCH-gemeenten kampen met een tekort aan bedrijfskavels. Volgens de prognoses uit 2021 resteert er tot 2040 een regionale behoefte van circa 60 hectare netto. In het Convenant Werklocaties Regio Alkmaar (2022) is afgesproken om uit te gaan van het WLO-hoogscenario. Nieuwe ruimte vinden is complex. Veel gemeenten worden omringd door Beschermd Landschap en hebben beperkte uitbreidingsmogelijkheden. Ten noorden van Alkmaar spelen bovendien infrastructurele knelpunten: de A9 eindigt in Alkmaar en de N9, N242 en N245 vormen flessenhalzen. Uitbreiding vereist dus forse investeringen in bereikbaarheid en infrastructuur. Deze opgave raakt aan de regionale investeringsagenda en sluit aan op de mobiliteitsanalyse die we samen met partners hebben opgesteld. We zetten

37

Toekomst van de Alkmaarse Economie

daarbij niet alleen in op infrastructuur, maar op alle vervoerswijzen. Bereikbaarheid vertegenwoordigt niet alleen economische waarde, maar ook sociale en ecologische waarde – in lijn met de doelen van brede welvaart. Actiegericht samenwerken aan ruimte voor economie Afgelopen jaar is een regionale verkenning naar geschikte locaties voor economische ontwikkeling afgerond. Nu is het moment om als regio gezamenlijk keuzes te maken en concrete stappen te zetten. Als gemeente Alkmaar roepen we onze buurgemeenten op om samen met ons: • ruimtelijke keuzes te maken op basis van de uitkomsten van de verkenning; • gezamenlijk prioriteiten te stellen en deze te verankeren in lokaal en regionaal beleid; • de koppeling te maken met de regionale investeringsagenda en mobiliteitsanalyse, zodat bereikbaarheid en economische ontwikkeling hand in hand gaan; • een gezamenlijke lobby richting provincie en Rijk te voeren, met een breed gedragen regionale visie op werklocaties. Zo zorgen we ervoor dat de regio klaar is voor de economische groei tot 2040, met voldoende ruimte voor bedrijvigheid én brede welvaart.

Ruimtevraag vanuit ondernemers vraagt om regionale samenwerking De uitkomsten van de ondernemersenquête (zie ook bijlage C) maken duidelijk dat de ruimtevraag van ondernemers niet alleen een Alkmaars vraagstuk is, maar een regionale opgave. Bijna een kwart van de respondenten kan hun toekomstplannen niet realiseren op de huidige locatie en ziet verplaatsing elders binnen de regio Alkmaar als een reële optie. Dit onderstreept het belang van een gezamenlijke strategie met buurgemeenten om ruimte voor economische groei veilig te stellen. Ondernemers vragen om daadkracht en afstemming: zij willen dat gemeenten samen optrekken in het zoeken naar uitbreidingslocaties, het oplossen van netcongestie en het verbeteren van bereikbaarheid. Een sterke regionale lobby richting provincie en Rijk is volgens hen essentieel om de regionale economische potentie te benutten en te voorkomen dat bedrijven de regio verlaten bij gebrek aan passende vestigingsmogelijkheden.

5.5 Uitvoering en vervolg Van visie naar actie: zo voeren we het programma uit Het Actieprogramma Economie 2040 vormt het strategische kader. Voor de korte termijn werken we dit uit in een uitvoeringsprogramma met concrete acties. Dit uitvoeringsprogramma bevat per actie een tijdspad, betrokken partijen, benodigde middelen en beoogde resultaten. Zo vertalen we de ambities naar projecten die direct bijdragen aan de economische kracht van Alkmaar. Heldere rolverdeling en samenwerking De uitvoering vraagt om nauwe samenwerking tussen gemeente, ondernemers, onderwijsinstellingen en andere partners. We leggen vast wie waarvoor verantwoordelijk is en zorgen voor een duidelijke rolverdeling, zodat iedereen weet wat er van wie wordt verwacht.

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Monitoring en bijsturing De voortgang volgen we via een jaarlijkse rapportage. Deze bespreken we met stakeholders en gebruiken we om het uitvoeringsprogramma waar nodig bij te stellen. Zo blijft het programma actueel, effectief en wendbaar, ook als omstandigheden veranderen.

38

39

Toekomst van de Alkmaarse Economie

5.6 Totaaloverzicht acties In dit hoofdstuk zijn de drie actielijnen uitgewerkt die samen de kern vormen van het Actieprogramma Economie Alkmaar. Onderstaand overzicht biedt een compacte samenvatting van de acties per actielijn en het overkoepelende uitvoeringsprogramma. Dit overzicht dient als basis voor verdere uitwerking in het uitvoeringsprogramma en als handvat voor monitoring en bijsturing.

Actielijn 1 – Slimmer omgaan met ruimte voor economie Thema

Acties

Ruimtelijk

•

Verhoging maximale bouwhoogte waar passend

•

Stel minimale bouwhoogte en minimale unitgrootte vast voor nieuwe ontwikkelingen – zowel op bestaande als op nieuwe bedrijventerreinen

Economisch

Duurzaam

Organisatorisch

•

Sturen op doelgerichte vestiging op kavels met veel milieuruimte

•

Sturen op doelgerichte vestiging op watergebonden kavels

•

Sturen met specifieke toedeling van functies op behoud bedrijventerreinen voor bedrijven die hier qua milieuruimte ook echt gevestigd moeten zijn – lichtere functies (waaronder kantoren en detailhandel) faciliteren in transformatiegebieden, binnenstad of wijkcentra,

•

Geen zonneweides op bedrijventerreinen

•

Stimuleren zonnepanelen op bedrijfsdaken en boven parkeerplaatsen

•

Samenwerking via het Ondernemersloket – potentie voor optimalere ruimtebenutting signaleren

Actielijn 2 – Selectief zijn in welk type bedrijvigheid we waar willen faciliteren Thema

Acties

Logistiek

•

Enkel faciliteren kleinere, lokale logistiek met Alkmaarse binding

•

Uitsluiten grootschalige logistiek

•

Focus op energie & ICT voor banengroei theoretisch geschoolden

•

Borg banendiversiteit voor praktisch en middelbaar geschoolden (maak/ambacht, bouw & techniek, stadsverzorgend)

•

Versterk talentbinding

•

Versterk triple-helix samenwerking

•

Stimuleer fieldlabs, duale routes, stages en Leven Lang Ontwikkelen via Human Capital Agenda

•

Inzet op ontwikkeling mixed-use ov-knooppunten als toplocatie

•

Faciliteren kleinschalige kantoren (tot 750 m2 bvo) in Alkmaars Kanaal

•

Inzet op vernieuwing en transformatie verouderde kantoren

Arbeidsmarkt

Onderwijs

Kantoren

Actielijn 3 - Regionale lobby en realiseren ruimte voor economie Thema

Acties

Samenwerking

•

Ruimtegebrek is regionaal probleem - samenwerking met buurgemeenten essentieel

Ruimteclaim

•

Realiseren nieuwe bedrijventerreinen in Regio Alkmaar

•

Actualiseer totale regionale behoefte bij nieuwe prognose en pas fasering adaptief aan

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Investeringen

•

Prioriteer locaties en maak koppeling met regionale investeringsagenda en mobiliteitsanalyse

Lobby

•

Voor gezamenlijke regiopropositie richting provincie en Rijk

•

Maak afspraken over uitvoering en financiering

Uitvoering (overkoepelend) Thema

Acties

Uitvoeringsprogramma

•

Uitvoeringsprogramma met tijdspad, betrokken partijen, benodigde middelen en beoogde resultaten

Samenwerking

•

Rolvast samenwerken (gemeente, ondernemers, onderwijs, regio)

Monitoring

•

Jaarlijkse monitoring en bijsturing waar nodig

40

Toekomst van de Alkmaarse Economie

41

42

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Bijlage A – Kaders en context In dit hoofdstuk zoomen we in op de kaders en context die relevant zijn voor dit actieprogramma. De omgevingsvisie en de actualisatie hiervan zijn al toegelicht in hoofdstuk 4.

A.1 Gemeentelijke beleidskaders A.1.1 Gemeentebrede beleidskaders Actieprogramma Economie 2020 - 2024 Zoals toegelicht in de inleiding stelde de gemeente Alkmaar in 2020 het actieprogramma Economie 2020-2024 vast. Dit programma bouwt voort op de pijlers ‘Aantrekkelijk, Ondernemend & Innovatief en Uitnodigend’. Binnen deze pijlers wordt onderscheid gemaakt in verschillende thema’s en bijbehorende strategische doelstellingen. Pijler Aantrekkelijk • Binnenstad We willen de binnenstad zo positioneren dat de gemiddelde verblijfstijd en de gemiddelde uitgave per bezoeker toenemen. Dit doen we door van de gehele binnenstad een goed op elkaar afgestemd systeem te maken. Denk aan het profileren van kwaliteitskenmerken en -functies en te zorgen voor passende bereikbaarheid voor bezoek (zowel kort/lang als dichtbij/ver weg). We willen naar een hogere kwaliteit van het winkelaanbod in het historisch centrum en een meer complete bewinkeling in Overstad. • Toerisme, recreatie en buitengebied Het versterken van Alkmaar als dé regionale stad om te bezoeken, te recreëren en te verblijven, gekoppeld aan een aantrekkelijk buitengebied met een herkenbare identiteit. We houden het beleid ten aanzien van

horecavestigingen actueel. Ook willen we komen tot een meer eenduidige (regionale) promotie naar specifieke doelgroepen toe, met het jaarrond evenementenprogramma, passend bij het Alkmaarse DNA. Pijler Ondernemend & Innovatief • Duurzame Innovatie

Kennisontwikkeling en -versterking – We willen de kennisstructuur in Alkmaar en de regio compleet maken, met een structurele vertegenwoordiging op wo-niveau inclusief een goede aansluiting van onderwijs in de hele keten. Dit doen we door het laten aanhaken van meer mkb-bedrijven en snelgroeiende jonge bedrijven (scale-ups) bij het aanwezige kennisnetwerk en tegelijkertijd de samenwerking van dit netwerk optimaliseren binnen de samenwerking van overheid, onderwijs en bedrijfsleven. Verder wordt ingezet op het versterken van energie innovaties en IT, waardoor nieuwe werkgelegenheid ontstaat bij bestaande en nieuwe bedrijven, bijvoorbeeld op het Energy Innovation Park. Afstudeerders op alle niveaus blijven behouden voor de regio. IT-bedrijven aan de top - Samen met de sector gaan we het gesprek aan over de doorgroeimogelijkheden in Alkmaar. In de Kanaalzone en het stationsgebied bieden we een interessant vestigingsklimaat voor ITbedrijven. Door nieuwe banen aan te bieden in combinatie met passende woon-werkmogelijkheden en brede voorzieningen, moet het mogelijk worden om nieuwe medewerkers/inwoners voor de IT-sector aan te trekken. Data science en smart city – De doelstelling is de digitale infrastructuur gereed te maken om de beleidsmonitoring te verbeteren en smart cityinfrastructuur uit te rollen.

We dagen bedrijven uit met nieuwe smart cityoplossingen, producten en diensten te komen, zodat de economie een extra stimulans krijgt. Een gunstig extra effect hiervan is dat de gemeente Alkmaar meer naamsbekendheid krijgt op deze thema’s. Het Mobility Laboratory levert oplossingen en instrumenten op voor huidige en toekomstige mobiliteitsvraagstukken die voortvloeien uit de groei- en bereikbaarheidsambities. Creatieve en innovatie werklocaties – Het doel is Alkmaar te positioneren als de gemeente die alle ruimte biedt aan creativiteit en innovatie. Uit creativiteit komen immers nieuwe economische activiteiten voort.

43

Toekomst van de Alkmaarse Economie

•

Onderwijs en arbeidsmarkt We werken aan evenwicht op de lokale en regionale arbeidsmarkt door het op maat aanbieden van arbeidsmarktprojecten aan bedrijven, werkzoekenden en werkenden middels een optimale samenwerking met het RPA. We maken gebruik van de bestaande organisatorische infrastructuur en optimaliseren de samenwerking met onderwijs en maatschappelijk partners.

Pijler Uitnodigend • Ruimte voor vitale woon-werkgebieden De doelstelling is ondernemers optimaal te faciliteren zodat letterlijk en figuurlijk ruimte ontstaat voor nieuwe bedrijvigheid alsmede behoud en uitbouw van bestaande bedrijvigheid. Waar mogelijk geven we hieraan invulling door het stimuleren van gemengde woon-werkgebieden. • Bereikbaarheid, mobiliteit en infrastructuur Onze doelstelling is een optimale bereikbaarheid in Alkmaar en een groei van innovatief vervoer. In 2025 is de haven op Boekelermeer gerealiseerd. Deze haven versterkt de watergebonden bedrijvigheid in de regio. Verder beschikt Alkmaar sinds 2020 over een glasvezelnetwerk. Daarnaast biedt de gemeente volop ruimte voor infrastructuur die nieuwe vormen van energie ondersteunt. Agenda Duurzaam Alkmaar De Agenda Duurzaam Alkmaar biedt een strategisch kader voor de verduurzaming van de stad tot 2050. De gemeente koppelt ecologische ambities aan economische kansen. Vier thema’s staan centraal: energie- en warmtetransitie, mobiliteit, klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulaire economie. Elk thema bevat concrete doelen, uitvoeringsprogramma’s en monitoring. Economisch relevante speerpunten zijn: • Circulaire economie als groeimodel Alkmaar wil in 2050 volledig circulair zijn. De gemeente stimuleert circulair ondernemen, ondersteunt netwerken en geeft koplopers een podium.

Er komt een nieuw grondstoffenbeleid. Bedrijven worden actief betrokken bij kennisdeling, innovatie en gedragsverandering. Ook in de bouw en infrastructuur worden circulaire principes toegepast. • Duurzame energie en innovatie

•

•

•

De energietransitie biedt kansen voor lokale werkgelegenheid en innovatie. De gemeente werkt samen met bedrijven aan wind- en zonneenergieprojecten, waterstofproductie en slimme netwerken. Innovatieprojecten zoals POCITYF versterken de regionale kenniseconomie. Duurzame mobiliteit en logistiek Alkmaar werkt aan een volledig emissievrije mobiliteit in 2050. Dat vraagt om nieuwe infrastructuur, gedragsverandering en slimme stadslogistiek. Samen met ondernemers ontwikkelt de gemeente hubs voor schone bevoorrading van de binnenstad en laadinfrastructuur voor ondernemers die hun wagenpark elektrificeren. Ook het gemeentelijk wagenpark wordt stap voor stap verduurzaamd. Daarnaast onderzoekt Alkmaar hoe bedrijventerreinen beter bereikbaar kunnen worden. Samen met regiogemeenten, de provincie en het Rijk werkt de gemeente aan een betere doorstroming op de ring Alkmaar. Tegelijkertijd actualiseert Noord-Holland Noord de bereikbaarheidsvisie voor de regio. Groene leefomgeving als vestigingsfactor Investeringen in biodiversiteit, vergroening en klimaatadaptatie dragen bij aan een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Dit versterkt het vestigingsklimaat voor bedrijven en stimuleert duurzame gebiedsontwikkeling. Publiek-private samenwerking als sleutel De gemeente werkt nauw samen met woningcorporaties, netbeheerders, ondernemers en kennisinstellingen.

Deze samenwerking is essentieel voor het realiseren van de duurzaamheidsambities én het benutten van economische kansen.

Woonvisie Alkmaar 2040 (conceptversie) Alkmaar groeit. De gemeente verwacht dat het aantal inwoners stijgt van circa 110.000 in 2023 naar ongeveer 140.000 in 2040. Om die groei op te vangen, wil Alkmaar tot 2040 zo’n 18.700 woningen bouwen. Er is nu al een tekort aan alle typen woningen. De woningbouwopgave moet daarom in balans zijn met de bevolkingsgroei. Alkmaar wil een gemeente zijn waar mensen prettig wonen, leven en werken. Een gezonde en duurzame economie is daarvoor onmisbaar. Zonder

44

Toekomst van de Alkmaarse Economie

economische draagkracht komen sociale en culturele voorzieningen onder druk te staan. Daarom biedt de gemeente ruimte aan sociaal ondernemerschap. Ook de overgang naar een circulaire economie krijgt een plek in de woonvisie. De gemeente heeft vier ambities geformuleerd voor de toekomst: • Groei en kracht in balans: toegankelijk, betaalbaar en beheersbaar wonen • Ongedeeld en inclusief: een vitale, leefbare en sociaal duurzame stad • Duurzaam, gezond, veilig en klimaatbestendig wonen • Samen doen: iedereen blijft in positie en pakt zijn of haar rol Tot slot wijst de gemeente op haar wettelijke taak om aandachtsgroepen, zoals studenten en arbeidsmigranten te huisvesten. Ook dat heeft invloed op de lokale economie. Verkenning universitair onderwijs in Alkmaar De gemeente Alkmaar onderzocht in 2025 of universitair onderwijs in de stad haalbaar en wenselijk is8. De conclusie luidt dat realisatie op korte termijn niet voor de hand ligt. Wel biedt een middellangetermijnvisie, met een horizon van ongeveer vijf jaar, kansen om gericht te bouwen aan regionale ontwikkeling. Door te focussen op kansrijke thema’s zoals energie, food & agri, zorg, nucleaire technologie, data science en biologie sluit Alkmaar aan bij haar economische sterktes.

Als de gemeente daarnaast actief relaties opbouwt met colleges van bestuur van universiteiten, ontstaat ruimte om op termijn initiatieven aan te trekken. Denk aan fieldlabs of een universitaire dependance. Een sterke propositie is daarbij essentieel: het ecosysteem in en rond Alkmaar moet goed aansluiten op de strategische thema’s van potentiële partners. Horecanota Alkmaar In 2015 is de horecanota vastgesteld. Hierin is een aantal speerpunten opgenomen: • Vrij ondernemerschap (vertrouwen in de ondernemer, minder regulering, en ondernemer verantwoordelijk voor orde en veiligheid)

8

Verkenning Universitair Onderwijs Alkmaar – Birch Consultants (2025).

•

Vrije sluitingstijden (ondernemer mag zelf sluitingstijden bepalen, geen verplichte portiers) • Vestiging van nieuwe horeca/versterking van (dag)horeca in kernwinkelgebied (betere totaalbeleving, meer gezelligheid en sfeer) Momenteel wordt gewerkt aan de actualisatie van het horecabeleid. Naar verwachting zal dit eind 2025 worden aangeboden aan de gemeenteraad. Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2040 De Stedelijke Mobiliteitsvisie 2040 legt de basis voor een toekomstbestendige mobiliteit in Alkmaar. De visie versterkt zowel de leefbaarheid als de economische ontwikkeling van de stad. De visie kiest bewust voor een gelijkwaardige benadering van lopen, fietsen, openbaar vervoer en auto. Deze aanpak wordt gekoppeld aan verkeersveiligheid en een aantrekkelijke, goed bereikbare stad. De visie is tot stand gekomen via een breed participatief proces en opgevolgd met een uitwerkingsagenda. Voor dit actieprogramma is de relevantie direct: betere ontsluiting van (regionale) woon‑ en werklocaties, hogere OV‑ en fietsconnectiviteit en veilige doorstroming versterken het vestigingsklimaat, ondersteunen de woon‑werkbalans en borgen Alkmaars rol als regionale schakel tussen Noord‑Holland Noord en de MRA. Zo draagt de mobiliteitsvisie bij aan onze ambitie om de werkgelegenheid richting 2040 te laten meegroeien.

Strategienota Citymarketing en Evenementen 2024-2028 De gemeente Alkmaar zet citymarketing en evenementen in om de brede welvaart te versterken. De stad wil aantrekkelijk blijven voor bewoners, bezoekers, bedrijven en talenten. Citymarketing helpt om het imago van Alkmaar te versterken en economische groei te stimuleren. De focus ligt op het aantrekken van kwalitatieve bezoekers, vooral in de rustige maanden. Evenementen zorgen voor levendigheid, versterken de identiteit van de stad en dragen bij aan sociale samenhang. Alkmaar ondersteunt lokale evenementen die passen bij het ‘Verhaal van Alkmaar’, zoals Kaeskoppenstad en Alkmaar Ontzet.

45

Toekomst van de Alkmaarse Economie

De gemeente werkt samen met Stichting Hart van Noord-Holland aan een professionele aanpak. Deze stichting verbindt publieke en private partijen en voert de citymarketing uit. Ook op regionaal niveau zoekt Alkmaar samenwerking om de aantrekkingskracht van de regio te vergroten. Door citymarketing en evenementen slim te combineren, bouwt Alkmaar aan een sterke economie én een prettige leefomgeving. A.1.2 Gebiedsspecifieke gemeentelijke beleidskaders en onderzoeken

met eigen kenmerken en kwaliteiten. De diversiteit benutten zorgt voor een betere aantrekkingskracht. Per deelgebied wordt bepaald in hoeverre functiemenging is toegestaan. Onderstaand figuur laat de verschillende gebiedsprofielen zien en onderstaande tabel geeft een samenvatting van de verschillende deelgebieden.

Figuur A.1: Visie gebiedsprofielen detailhandelsstructuur centrum van Alkmaar

Marktverkenning kantoorruimte in het Stationsgebied: focus op kwaliteit en locatie In 2023 is een marktverkenning uitgevoerd naar de kansen voor kantoorruimte in het Stationsgebied van Alkmaar9. Daaruit blijkt dat goed bereikbare, multifunctionele locaties zoals deze het meest toekomstbestendig zijn. De vraag naar kantoorruimte groeit juist op dit soort plekken, ondanks de algemene afname van kantoorgebruik. Tot 2040 is er ruimte voor maximaal circa 16.000 m² extra kantoorruimte in het gebied. Om overaanbod te voorkomen, is het advies om plancapaciteit elders in de stad te beperken. De focus ligt op kleinschalige tot middelgrote gebruikers (tot 1.000 m²), met voorkeur voor locaties dicht bij de stationstoegangen. Naast kantoorruimte is er behoefte aan kleinschalige bedrijfsruimte, als aanvulling op de geplande horeca, winkels en maatschappelijke voorzieningen. Onderzoek detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar: ruimte voor diversiteit In 2020 is onderzoek gedaan naar de detailhandelsstructuur in de binnenstad van Alkmaar10. Ondanks de opkomst van online winkelen en afnemende passantenstromen (vooral in kleinere zijstraten), blijft Alkmaar aantrekkelijk als regionaal centrum met een historische binnenstad.

Gezien de onomkeerbaarheid van de trend naar minder fysiek winkelen is een belangrijke keuze gemaakt: een tweetal hoofdwinkelstraten is aangewezen (Langestraat en de Laat) met daaromheen aanloopstraten (‘dwaalmilieu’) met verrassende winkels en nieuwe concepten. Daarnaast zijn er gebiedsprofielen opgesteld. Dit omdat er verschillende deelgebieden zijn

9

Marktverkenning kantoorruimte Stationsgebied Alkmaar – Sweco (2023).

Bron: Detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar – DTNP (2020).

10

Detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar – DTNP (2020).

46

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Tabel 7: Samenvatting belangrijkste kenmerken gebiedsprofielen detailhandelsstructuur Gebied

Belangrijkste kenmerken

Hoofdwinkelstraten

• Winkelen het leidende bezoekersmotief, aaneengesloten publieksplint • Ingericht op de grootste passantenstromen • Staat in het teken van grote ketens

Dwaalmilieu

• Verrassend, authentiek, uniek en divers aanbod: conceptstores, horeca, (vers)speciaalzaken, galeries en zelfstandige modewinkels • Ruimte voor blurring-concepten en start-ups • Hoofdzakelijk voetgangersgebied met dubbelfunctie als (toeristisch) dwaalmilieu

Verbinding

• Gemixte publiek-privéplinten, doelgerichte winkels voor lokaal bezoek • Zelfstandige speciaalzaken, diensten, ambachten, wonen en werken • Belangrijke verbindingen met andere delen van de stad (o.a. Overstad)

Stedelijke zone

• Nieuw en grootstedelijk woonmilieu rondom Ringers (Overstad) • Doelgericht winkelcentrum met grootschalig aanbod • Winkel- en horeca-aanbod complementair aan de binnenstad

Woonboulevard

• Concentratie meubelwinkels en bouwmarkten op Overstad • Aaneengesloten publieksplint

Bron: DTNP (2020), samenvatting Stec Groep (2025).

Quickscan Overstad als toekomstbestendig woonwinkelcluster Overstad is het grootste woonwinkelcluster in Noord-Holland Noord en vervult een belangrijke regionale functie. Circa 80% van het woninginrichtingsaanbod in Alkmaar is hier gevestigd. De quickscan laat zien dat het huidige aanbod in balans is met de vraag. Ook richting 2035 blijft de omzetpotentie vergelijkbaar, ondanks de groei van online bestedingen en het toenemend aantal inwoners. De verwachte bevolkingsgroei in Alkmaar voor extra draagvlak. Tegelijk blijft de fysieke winkel relevant, vooral voor oriëntatie, advies en beleving. Voorwaarde voor behoud van het huidige aanbod is dat randvoorwaarden zoals bereikbaarheid en betaalbare huurprijzen op orde blijven. Overstad kent een duidelijke tweedeling in het winkelaanbod (zie ook onderstaand figuur). Het zuidelijke deel, grenzend aan de binnenstad, vormt het GDV-cluster met grootschalige detailhandel zoals sportzaken, elektronicazaken en twee supermarkten. Het noordelijke deel is het PDVcluster, gericht op verkoop van volumineuze artikelen zoals woninginrichtingszaken en doe-het-zelf-zaken. Deze indeling helpt om functies te clusteren, bezoekersstromen te sturen en het gebied toekomstbestendig te ontwikkelen. De quickscan adviseert om het huidige winkelaanbod op Overstad te behouden. Uitbreiding is niet nodig, maar consolidatie is realistisch.

Wel vraagt de combinatie van grootschalige winkels en een groeiende woonfunctie om zorgvuldige ruimtelijke inpassing.

47

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Figuur 10: Gebiedsindeling detailhandelsfuncties Overstad

Bron: Quickscan detailhandel Overstad – DTNP (2025).

Functiemenging en economie Alkmaars Kanaal In 2022 onderzochten we de mengbaarheid van bedrijven aan het Alkmaars Kanaal. We brachten in kaart hoeveel van het huidige ruimtegebruik gecombineerd kan worden met wonen, en onder welke voorwaarden dat mogelijk is. Uit het onderzoek blijkt dat de mengpotentie groot is. Veel bedrijven kunnen in theorie blijven als er woningen bijkomen. Toch is het bestaande vastgoed vaak niet geschikt om direct te mengen met wonen. Transformatie is nodig. Na transformatie kan vergelijkbare bedrijvigheid terugkeren, mits er passende bedrijfsruimte beschikbaar komt. De betaalbaarheid van die ruimte is daarbij cruciaal, afhankelijk van de doelgroep. Hoe groot de vervangingsvraag precies is, weten we nog niet. Dat hangt af van de definitieve uitwerking van ontwikkelkaders en van de mate waarin bedrijven kunnen blijven, landen of terugkeren in de transformatiegebieden langs het kanaal.

Ontwikkelkaders Alkmaars Kanaal De gemeente Alkmaar werkt aan een grootschalige transformatie langs het Noordhollandsch Kanaal. Vier ontwikkelkaders geven richting aan de gebiedsontwikkeling van Overstad, Overdie, Oudorp en Viaanse Molen. Elk gebied krijgt een eigen profiel, maar samen vormen ze een samenhangend stedelijk netwerk met ruimte voor wonen, werken, voorzieningen en groen. Overstad: gemengd stadsdeel met stedelijke mix Overstad verandert van een winkel- en werkgebied naar een gemengd stadsdeel met ruimte voor circa 1.700 nieuwe woningen (naast de 600 die al zijn gerealiseerd of in aanbouw zijn). Het programma groeit naar circa 490.000 m² bruto vloeroppervlak, waarvan ongeveer 60% wonen. De rest bestaat onder andere uit winkels, kantoren, cultuur en maatschappelijke voorzieningen. Overstad blijft dé locatie voor grootschalige detailhandel (PDV) in Alkmaar. De woonboulevard aan de Koedijkerstraat blijft behouden, maar krijgt een groenere en meer stedelijke uitstraling. De grootschalige eenlaagse winkels transformeren naar gestapelde city-concepten, waardoor ruimte ontstaat voor wonen en werken boven winkels. Het gebied krijgt een cultuurcluster rond de bioscoop en het poppodium, een centrale parkeervoorziening met multifunctionele plint en een groenblauw raamwerk met parken, pleinen en groene hoven.

De identiteit van Overstad draait om ‘ontspannen stedelijkheid’, met een mix van wonen, werken en recreatie aan het kanaal. De ontwikkelstrategie zet in op geleidelijke groei. Door de versnipperde eigendomsstructuur ontstaat stap voor stap het nieuwe Overstad, op initiatief van eigenaren en gebruikers. Oudorp: stedelijk woon-werkgebied in een groene setting Bedrijventerrein Oudorp verandert in een gemengd woon-werkgebied met een duidelijke identiteit als ‘stedelijke gemeenschap’. In totaal komen er circa 3.300 woningen bij. De ambitie is dat de werkgelegenheid in het gebied minimaal behouden blijft. Elk bouwplan moet minimaal 20% werkfunctie bevatten, wat zorgt voor een blijvende economische dynamiek. Het gebied wordt ontwikkeld in clusters, waarbij samenwerking tussen eigenaren centraal staat. De Edisonweg transformeert tot levendige laan met werkfuncties in de plint. De Westfriese Omringdijk, de Drukkerij en de Scheepswerf Witsen zijn belangrijke ruimtelijke dragers. Er komen levendige plekken, kindlinten, recreatieve routes en een groen activiteitenplein. De

48

Toekomst van de Alkmaarse Economie

gemeente investeert in de openbare ruimte en stelt spelregels op voor beeldkwaliteit, duurzaamheid en functiemenging. De transformatie gebeurt geleidelijk en organisch, met ruimte voor bestaande bedrijven om mee te bewegen. Overdie: robuust gemengd stedelijk gebied Overdie transformeert deels naar een gemengd stedelijk gebied. In de kanaalzone komen circa 13.500 m² aan werkfuncties en voorzieningen en zo’n 1.150 woningen. Het exacte aantal woningen is afhankelijk van de uitwerking per cluster. Het bestaande bedrijventerrein ten zuiden van de Strooijonkerstraat blijft behouden. Hier ligt de focus op verduurzaming van gebouwen en openbare ruimte. In de kanaalzone ontstaat een robuust kanaalpark van ruim 3 hectare met groene erven, een schegpark en een netwerk van wandel- en fietsroutes. De Herculesstraat wordt de centrale ontsluitingsroute met levendige plinten voor werkfuncties. De bebouwing varieert van drie tot acht lagen, met enkele hoogteaccenten tot twaalf tot zestien lagen. Overdie krijgt een stoer en informeel karakter, met ruimte voor maakbedrijven, creatieve industrie en kleinschalige kantoren. De ontwikkelstrategie voor Overdie is gericht op een geleidelijke en flexibele transformatie. Het is belangrijk dat het proces daarbij net zo veel aandacht krijgt als het eindresultaat. We zorgen ervoor dat werken niet verdrongen wordt door wonen.

Om deze reden is het plan zo opgebouwd dat het nieuwe woon-werkgebied zich kan ontwikkelen naast het bestaande bedrijventerrein. Zo ontstaat ruimte voor verschillende stedelijke functies én voor een mix van tempo’s in de ontwikkeling. Viaanse Molen: de zachte stad aan het kanaal Viaanse Molen wordt een groene, duurzame stadswijk met ruim 2.000 nieuwe woningen verdeeld over vijf ontwikkeleilanden: Kantorenpark, Pendorp, Sluiseiland, Kanaaldijk (Plan Buitenvaart) en Bedrijvenpark + Connexxionterrein. Het programma bestaat uit 80% wonen en 20% werken/voorzieningen, met ruimte voor buurtkamers, zorg, sport en maatschappelijke functies. Elk eiland krijgt een eigen karakter en ontwikkelsnelheid. De transformatie is organisch en gebaseerd op samenwerking tussen eigenaren. Het landschapspark verbindt de eilanden en vormt de ruimtelijke drager. De groene inrichting is leidend: elke ontwikkeling moet minimaal 20% van de eigen kavel met groen (of water)

inrichten. Het Kantorenpark transformeert tot een levendige gemengde stadswijk. Pendorp wordt een unieke levendige en duurzame woonomgeving waar wonen, werken, ondernemen en ontspannen samenkomen. Sluiseiland wordt ontwikkeld tot laagbouwmilieu met onder andere gezinswoningen en bijzondere woonvormen. Plan Buitenvaart (Kanaaldijk) bestaat uit vijf woongebouwen met in twee gebouwen bedrijfsruimte (bijvoorbeeld voor horeca of maatschappelijke voorzieningen) in de plint. Het Bedrijvenpark en Connexxionterrein behouden hun werkfunctie maar vernieuwing en nieuwbouw zijn – indien passend – mogelijk en op sommige locaties ook gewenst. De strategie is gericht op een organische ontwikkeling van de Viaanse Molen. Het gebied bestaat uit meerdere ontwikkeleilanden. Die veranderen, in verschillende fasen en via diverse initiatieven. Niet alle eigenaren hebben herontwikkelplannen; zij sluiten op termijn aan bij het nieuwe karakter van de Viaanse Molen als Zachte stad.

A.2 Regionale beleidskaders - Regio Alkmaar Economische visie Regio Alkmaar 2026 (2016) De economische visie voor de Regio Alkmaar richt zich op vier sporen die samen zorgen voor een toekomstbestendige economie: • Sturen op een rijk areaal aan toeristische, verblijfsrecreatieve en retail voorzieningen. We willend dat deze gevarieerd en gericht is op specifieke doelgroepen, zodat we het profiel krijgen van de vrijetijdsbestemming, waar de (terugkerende) bezoeker met naam en persoonlijke wensen bekend is bij de ondernemer. • Sturen op een duurzame en brede regionale economie met energie en agri-business als profiel, sectoren die ook van wezenlijk belang zijn voor het functioneren van metropoolregio’s maar daar per definitie geen voedingsbodem hebben. • Sturen op een evenwichtige demografische opbouw, waardoor bedrijven, organisaties en instellingen aan voldoende personeel kunnen komen, voorzieningen in de breedte op peil gehouden kunnen worden en er een basis blijft om welvaart en welzijn bereikbaar te maken voor alle inwoners, ongeacht hun beperking. Een goede evenwichtige opbouw is

49

Toekomst van de Alkmaarse Economie

voor de middellange termijn essentieel. De regie daarop zal, in kleine stapjes, in de huidige en komende jaren vorm moeten krijgen. • Sturen op samenwerking tussen industriële bedrijven, zorg, onderwijs en gemeenten, zodat het economisch en sociaal domein als vanzelfsprekend met elkaar zijn verbonden en de ‘schotten’ tussen regelgeving en budgetten zijn weggenomen. Onderwijs dat invulling geeft aan de economie van morgen ondersteunt dit spoor. Hierdoor worden voor iedereen mogelijkheden en kansen op de arbeidsmarkt gecreëerd. En met onderwijs van nu dat invulling geeft aan de economie van morgen. Deze vier sporen vormen samen de kern van de visie. Ze vragen om samenwerking tussen sectoren en overheden om economische én sociale doelen te bereiken. Strategie werklocaties Regio Alkmaar (2022) De Strategie werklocaties Regio Alkmaar is opgesteld in 2022. De behoefteraming werklocaties Noord-Holland Noord (zie hoofdstuk 3) vormde hiervoor een belangrijke basis. Bedrijventerreinen staan voor meerdere opgaven. Naast ruimte voor nieuwe ontwikkelingen spelen ook thema’s als vergroening, waterberging en energietransitie een grote rol. Transformatie is daarbij een belangrijk thema. De druk op beschikbare kavels is groot. Daarom kiest de regio voor adaptief programmeren. Hiertoe zijn regionaal afspraken gemaakt.

Die afspraken moeten bijdragen aan een economisch vitale regio Alkmaar met de juiste hoeveelheid en kwaliteit bedrijventerreinen. Deze leidende principes gaan over de volgende thema’s: • evenwichtige verhouding vraag en aanbod • vervangingsvraag vanuit transformatie • additionele vraag (vanuit de MRA en elders) • kwaliteit bestaande voorraad bedrijventerreinen • bereikbaarheid • buitenlandse werknemers • energietransitie en duurzaamheid • circulaire economie • accommoderen van vraag

11

Inventarisatie uitbreidingslocaties bedrijventerreinen regio Alkmaar – Sweco (2024).

• kantoren • monitoring en bovenregionale afstemming NHN Deze principes zijn vastgelegd het Convenant werklocaties Regio Alkmaar (2022). Inventarisatie uitbreidingslocaties bedrijventerreinen regio Alkmaar In 2024 bracht regio Alkmaar de uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijventerreinen in kaart11. Tien kansrijke locaties zijn geselecteerd en beoordeeld op zeventien aspecten, zoals bereikbaarheid en ruimtelijke inpassing. Sommige locaties liggen in het ‘Beschermd Landschap’. Dat maakt eventuele ontwikkeling extra uitdagend. De analyse laat zien dat ruimtelijke ontwikkeling in de regio steeds complexer wordt. De druk op de schaarse ruimte neemt toe, net als de behoefte aan groen, waterberging en energieopwekking. Ook verkeersdruk en netwerkknelpunten vormen belemmeringen. De inventarisatie maakt het spanningsveld zichtbaar tussen economische groei en ruimtelijke kwaliteit. De regio heeft weinig uitbreidingsopties. Dat vraagt om slimme, creatieve keuzes die ruimte bieden aan bedrijven én de leefomgeving beschermen. Detailhandelsvisie Regio Alkmaar 2025 Regio Alkmaar heeft in 2017 een detailhandelsvisie tot en met 2025 opgesteld. Doel is een sterke winkelstructuur en het voorkomen van leegstand. De regio heeft hierover duidelijke afspraken gemaakt: • Nieuwe detailhandelsontwikkelingen groter dan 1.500 m² bvo worden regionaal afgestemd.

Kleinere plannen blijven een verantwoordelijkheid van de gemeente, zolang ze passen binnen de detailhandelsvisie. • Vanwege het regionale overschot aan winkelmeters en de bestaande leegstand, wordt terughoudend omgegaan met het uitbreiden van het winkelareaal. • Nieuwe ontwikkelingen moeten de bestaande winkelstructuur versterken. Recreatieve gebieden moeten een identiteit ontwikkelen die past bij de doelgroep, functiemenging stimuleren en compacter worden gemaakt. Boodschappengebieden moeten een uitstekend dagelijks aanbod creëren, diversiteit aan supermarkten stimuleren en eveneens compacter

50

Toekomst van de Alkmaarse Economie

•

• • •

worden gemaakt. Doelgerichte winkelgebieden moeten waar mogelijk meters saneren en leisure-activiteiten toevoegen. Gemeenten streven naar een geleidelijke afname van het aantal solitaire winkelmeters ten bate van de winkelgebieden binnen de structuur. Nieuwe ontwikkelingen buiten de structuur krijgen een negatief advies, tenzij het gaat om basisvoorzieningen in kleine kernen of detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit. In doelgerichte winkelgebieden blijven de bestaande branchebeperkingen van kracht. Hier worden geen verruimingen toegestaan. Pick up points voor online bestellingen worden een vast onderdeel van toekomstbestendige winkelgebieden. Gemeenten volgen jaarlijks de veranderingen in winkelvestigingen via Locatus en rapporteren hierover.

Visie Toerisme en Recreatie Regio Alkmaar 2025 De visie op toerisme en recreatie in Regio Alkmaar 2025–2035 zet in op duurzame groei die bijdraagt aan brede welvaart. Voor Alkmaar en de regio betekent dit dat toerisme niet alleen economische waarde moet opleveren, maar ook moet bijdragen aan de leefbaarheid en het behoud van natuur- en cultuurhistorische kwaliteiten. De nadruk ligt op kwaliteit in plaats van kwantiteit. De opgaven in de regio Alkmaar bestaan uit het regionale recreatieaanbod beter benutten en verduurzamen, het verbeteren van de bekendheid van de parels in Regio Alkmaar, het waarborgen van de balans tussen leefbaarheid en economische groei en het verlichten van de druk op natuurgebieden. De ambities en opgaven monden uit in twee concrete doelstellingen: seizoenspreiding en ruimtelijke spreiding. Om de doelstellingen te behalen, zijn er vier pijlers geïdentificeerd die de basis vormen voor het nog op te stellen uitvoeringsprogramma. Deze strategische pijlers zijn: 1 verbeteren van het aanbod 2 verbinden van plekken en routes 3 vertellen van het verhaal van de regio 4 verenigen van de samenwerking met partners Alkmaar speelt hierin een sleutelrol als stedelijke trekker en toegangspoort tot de regio. De stad kan toerisme verbinden met andere opgaven, zoals

woningbouw, mobiliteit en duurzaamheid. Zo draagt toerisme niet alleen bij aan economische groei, maar ook aan een aantrekkelijke en leefbare stad.

A.3 Regionale beleidskaders - Noord-Holland Noord Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord In februari 2024 heeft de provincie Noord-Holland het eerste concept Ruimtelijk Voorstel vrijgegeven voor consultatie. Dit voorstel benoemt de belangrijkste ruimtelijke vraagstukken en keuzes die gemaakt moeten worden. De provincie ziet het Ruimtelijk Voorstel als startpunt voor gesprekken met gemeenten en andere regionale partners. Voor het zuidelijke deel van de provincie is het verstedelijkingsconcept MRA, opgesteld door Rijk en regio, belangrijke input geweest. Voor het noordelijke deel ontbreekt nog een integrale, bovenregionale toekomstvisie. Bestuurlijk is de intentie uitgesproken om samen met de 17 gemeenten in Noord-Holland Noord, de provincie, het hoogheemraadschap en het Rijk een ontwikkelperspectief voor Noord-Holland Noord op te stellen. Hierin worden keuzes gemaakt over oplossingsrichtingen, maatregelen en afspraken over de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied. Dat gaat ook om afspraken over investeringen: aan het Ontwikkelperspectief NHN zal een Regionale Investeringsagenda worden verbonden. Het proces om tot een ontwikkelperspectief en bijbehorende investeringsagenda te komen, loopt naar verwachting van september 2024 tot en met december 2026.

Keuzes die in dit proces worden gemaakt, kunnen aanleiding zijn om de omgevingsvisie op provinciaal en/of gemeentelijk niveau aan te passen. Onderwerpen die in het ontwikkelperspectief aan de orde komen, zijn onder andere: zoetwaterbeschikbaarheid, economische ontwikkeling en landgebruik, de transitie van de landbouw, netcongestie en energieopwekking, gezonde leefomgeving, woningbouwopgave, bereikbaarheid, klimaat- en toekomstbestendig bouwen, omgevingskwaliteit en recreatie.