Bijlage 1. Actieprogramma Economie Alkmaar

Toekomst van de Alkmaarse Economie Actieprogramma Economie 2040 22 september 2025

2

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Voorwoord Alkmaar groeit! Met de ontwikkeling van het Alkmaars Kanaal ontstaan nieuwe aantrekkelijke gebieden om te wonen, werken en te ontspannen. We verwachten dat Alkmaar tot 2040 ruim 30.000 nieuwe inwoners krijgt. Dat betekent ook een groei van ongeveer 14.000 extra werkenden. Economische groei biedt kansen voor innovatie, duurzaamheid en maatschappelijke veerkracht. Door strategisch te investeren in de ontwikkeling van nieuwe werklocaties, zorgen we ervoor dat bedrijven kunnen groeien en inwoners toegang hebben tot meer banen in de stad. Dit actieprogramma bundelt de bestaande beleidskaders voor bedrijven, kantoren en detailhandel. Zo maken we duidelijk wat de economische uitdagingen zijn en welke richting we op willen en zetten we het beleid op deze onderwerpen vereenvoudigd bij elkaar. Daarnaast wordt ingezet op slimme en duurzame keuzes, waarbij we intensief gebruik maken van bestaande locaties en nauw samenwerken met regiogemeenten. Met de groei van het aantal werknemers is het belangrijk om meer banen in Alkmaar te realiseren. Doordat de beroepsbevolking sneller groeit dan het aantal banen, wordt het belangrijk om in Alkmaar extra ruimte te maken voor economische functies. De beschikbare ruimte is schaars. Daarom maken we slimme en realistische keuzes.

Een van de belangrijkste pijlers van dit programma is de ruimtebehoefte tot 2040 om de economische groei te kunnen realiseren. Deze behoefte is 70 hectare bruto. Ter vergelijking; dit zijn ongeveer 110 voetbalvelden! Deze uitbreiding is essentieel om te voldoen aan de groeiende vraag van Alkmaarse ondernemers naar bedrijfsruimte en om de economische diversiteit en werkgelegenheid in Alkmaar te waarborgen. Zonder deze extra ruimte dreigt de stad haar aantrekkingskracht te verliezen, wat directe gevolgen heeft voor de werkgelegenheid en de woon-werkbalans.

Daarnaast maken we onderscheid tussen bedrijvigheid die past in gemengde woonwerkgebieden en bedrijven die echt op een bedrijventerrein thuishoren en een hogere milieuruimte vragen. Voor die laatste zoeken we ruimte op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Uiteraard zijn wij ook selectief in wat we faciliteren. Verder wordt ingezet op het beter benutten van de bestaande ruimte op de bedrijventerreinen. Een gezonde en toekomstbestendige economie vraagt om sterke samenwerking met ondernemers. Dit Actieprogramma is daarom in nauwe samenwerking met ondernemers opgesteld. Enerzijds door het betrekken van Ondernemend Alkmaar bij de ambtelijke voorbereiding, maar ook door de organisatie van diverse ondernemersbijeenkomsten. Daarnaast hebben 230 ondernemers input geleverd via een enquête en daarmee richting gegeven aan de hoofdlijnen van het Actieprogramma. Een blijvende samenwerking is essentieel om het tot een succes te maken. Samen bouwen we aan een Alkmaar dat zijn rol als centrumgemeente waarmaakt: economisch krachtig, sociaal verbonden en ruimtelijk in balans. Daarom bieden wij u een nieuw Actieprogramma Economie aan, zodat wij samen de koers kunnen uitzetten naar de toekomst en voorbereid zijn op de groei van de gemeente Alkmaar Christiaan Peetoom Wethouder Economie

3

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Inhoudsopgave

5.

Hoofd- en actielijnen 5.1 5.2

Voorwoord

2

Samenvatting

4

5.4

1.

Inleiding

7

1.1 1.2

7 7

5.5 5.6

2.

Belang van Alkmaarse economie 2.1 2.2 2.3 2.4

3.

3.2 3.3

19

Vraag naar bedrijventerreinen fors groter dan aanbod 19 Kantoorbehoefte richting 2040 vooral een kwalitatieve opgave 21 Toekomstige detailhandel gerelateerd aan Alkmaars Kanaal en versterking binnenstad 22

Beleidsmatige context

26

4.1 4.2 4.3 4.4

26 26 28 28

Omgevingsvisie Alkmaar 2040 Hoofdlijnen beleid bedrijven Hoofdlijnen beleid kantoren Hoofdlijnen beleid detailhandel

Hoofdlijn - Alkmaar in balans: meer ruimte voor economische groei 31 Actielijn 1 - Slimmer omgaan met ruimte voor economie 32 Actielijn 2 - Selectief zijn in welk type bedrijvigheid we waar willen faciliteren 35 Actielijn 3 - Regionale lobby en realiseren ruimte voor economie 36 Uitvoering en vervolg 37 Totaaloverzicht acties 39

Bijlage A – Kaders en context

42

Bijlage B – Economische foto - verdieping

53

Bijlage C - Ondernemersenquête

57

Bijlage D – Lichte bedrijfsfuncties

67

Bijlage E – Toelichting proces

74

9

Economische groei als sleutel tot gezonde woonwerkbalans 9 Profiel Alkmaarse economie 12 Circa 60% werkgelegenheid op werklocaties 13 Circa 70% Alkmaarse banen ingevuld door inwoners Regio Alkmaar 14

Behoefte aan ruimte voor economie 3.1

4.

Aanleiding Leeswijzer

5.3

31

4

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Samenvatting Alkmaar in balans: meer ruimte voor economische groei Alkmaar groeit – en de economie groeit mee Alkmaar staat voor een enorme kans: tot 2040 komen er ruim 30.000 inwoners bij. Deze ontwikkeling vraagt niet alleen om woningen, maar ook om een krachtige impuls voor werkgelegenheid en ruimte voor bedrijven. Door nú te investeren in economische groei, versterken we de woonwerkbalans en bouwen we aan brede welvaart voor alle Alkmaarders. Economische groei als fundament De beroepsbevolking groeit met 23%, terwijl het aantal banen zonder extra inzet slechts met 11% toeneemt. Dat betekent dat we 7.700 extra banen moeten creëren bovenop de huidige prognoses. Dit is geen probleem, maar een duidelijke opdracht: economische groei is niet optioneel, maar essentieel voor een leefbare, verbonden en toekomstbestendige stad. Ruimte voor economie: 40,5 hectare netto nodig Op basis van de huidige inzichten is minimaal 40,5 hectare netto extra ruimte nodig voor bedrijvigheid—circa 65–70 hectare bruto, inclusief groen, water en infrastructuur. De definitieve ruimtebehoefte om de groei volledig te accommoderen wordt bepaald bij de nieuwe regionale prognose. Tot die tijd hanteren we 40 hectare netto als ondergrens en sturen we adaptief op volumes en fasering.

Deze ruimteclaim vraagt om intensiever gebruik van bestaande terreinen, functiemenging in stedelijke gebieden én gerichte uitbreiding op nieuwe locaties. Onze acties zijn erop gericht extra ruimtevraag tot een minimum te beperken. We werken regionaal samen bij het zoeken naar ruimte en zetten in op een gezamenlijke regionale lobby voor ruimtelijke keuzes en investeringsagenda richting provincie en het Rijk.

Slim benutten, mengen en uitbreiden We zetten in op het efficiënter benutten van bestaande bedrijventerreinen, het intensiever benutten van nieuw uit te geven ruimte, reserveren ruimte voor bedrijven die niet mengbaar zijn met wonen en creëren aantrekkelijke gemengde woon‑werkgebieden langs het Alkmaars Kanaal. Ook zijn we kritisch op wat we willen faciliteren. We faciliteren geen kleinschalige (bedrijfs)units en garageboxen op Boekelermeer en Beverkoog en geen grootschalige logistiek zonder lokale/regionale binding meer. We zetten in op vernieuwing en kwalitatieve verbetering van onze kantoren. Zo houden we plek voor zowel innovatieve bedrijven als stadsverzorgende functies, die we waar mogelijk mengen in transformatiegebieden en daarvoor bestemde gebieden, zoals de aangewezen kantoorlocaties. Ondernemers en gemeente: samen vooruit Ondernemers staan voor grote transities – verduurzaming, digitalisering, circulaire economie – en ervaren knelpunten zoals ruimtegebrek en netcongestie. Dit actieprogramma biedt perspectief: maatwerk, flexibiliteit en samenwerking. Alleen samen kunnen we de economische slagkracht van Alkmaar vergroten. Ambitie: een sterke, toekomstbestendige economie Met dit programma kiest Alkmaar voor groei. We investeren in ruimte, innovatie en talent, zodat de stad aantrekkelijk blijft voor bedrijven én bewoners.

Zo bouwen we aan een Alkmaar dat zijn rol als centrumgemeente waarmaakt: economisch krachtig, sociaal verbonden en klaar voor de toekomst.

Toekomst van de Alkmaarse Economie

5

Toekomst van de Alkmaarse Economie

6

7

Toekomst van de Alkmaarse Economie

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Veranderende context vraagt om herijking De economische opgaven in Alkmaar zijn urgenter dan ooit. De gemeente groeit hard: tot 2040 komen er zo’n 30.000 inwoners bij. Die groei vraagt om scherpe keuzes. Wonen, werken en voorzieningen concurreren om dezelfde ruimte. Tegelijkertijd verandert de economie in hoog tempo. Ondernemers staan voor grote transities: energie, circulariteit, digitalisering, krapte op de arbeidsmarkt en veranderende ruimtebehoeften. Het bestaande actieprogramma 2020-2024 biedt hier onvoldoende antwoord op. De looptijd is verstreken, maar belangrijker: de context is fundamenteel veranderd. De druk op werklocaties neemt toe, de vraag naar passende banen groeit en de balans tussen wonen en werken staat onder spanning. Zonder koerswijziging dreigt Alkmaar haar economische veerkracht te verliezen. Voortbouwen op bestaande pijlers met oog op de toekomst We actualiseren het actieprogramma om beter aan te sluiten op de toekomst. Daarbij bouwen we voort op de bestaande pijlers: Aantrekkelijk, Ondernemend & Innovatief en Uitnodigend. Deze scherpen we aan om ruimte te maken voor groei én kwaliteit, voor innovatie én diversiteit. Het actieprogramma vormt samen met andere beleidskaders het fundament onder de verdere uitwerking van de omgevingsvisie, grote projecten en gebiedsontwikkelingen.

We brengen vier onderdelen in samenhang in beeld: • werken in de stedelijke economie; • Bedrijven (op bedrijventerreinen, in gemengde woon-werkgebieden en op overige locaties); • kantoren (op kantoorlocaties, het stationsgebied en de relatie met het ICT cluster);

•

detailhandel (binnenstad, winkelcentra, grootschalige en solitaire detailhandel).

Met dit programma leggen we de beleidsmatige basis voor concrete projecten en ruimtelijke planvorming voor bedrijven, kantoren en detailhandel. Voor de overige EZ-beleidsvelden (o.a. human capital agenda, citymarketing, evenementenbeleid, agrarische agenda en toeristisch beleid) zijn separate beleidsnota’s of uitvoeringsagenda’s opgesteld. Deze acties worden later samengevoegd tot een integraal uitvoeringsplan.

1.2 Leeswijzer Hoofdstuk twee beschrijft het belang van de Alkmaarse economie. We duiden de woon-werkbalans, het profiel van de Alkmaarse economie, de verschillende werklocaties en de pendelstromen. Daarna duidt hoofdstuk drie de behoefte aan ruimte voor economie. Hoofdstuk vier beschrijft de hoofdlijnen van de verschillende beleidskaders op het gebied van bedrijven, kantoren en detailhandel. In hoofdstuk vijf worden de hoofdlijn en actielijnen van dit actieprogramma geduid. Tot slot bevatten de verschillende bijlagen inzicht in kaders en context, een verdieping op de economische foto, de resultaten van de ondernemersenquête en de verdieping op de lichte bedrijfsfuncties op bedrijventerreinen.

Input vanuit ondernemersenquête Op verschillende plekken in dit actieprogramma vind je input uit de ondernemersenquête. Deze herken je aan blauwe tekstkaders met een logo in de rechterbovenhoek.

Toekomst van de Alkmaarse Economie

8

9

Toekomst van de Alkmaarse Economie

2. Belang van Alkmaarse economie In dit hoofdstuk beschrijven we de woon-werkbalans in de gemeente Alkmaar. We geven daarna inzicht in het economisch profiel van Alkmaar, de verschillende werklocaties en de pendelstromen.

2.1 Economische groei als sleutel tot gezonde woon-werkbalans Wat is de woon-werkbalans? De woon-werkbalans geeft aan hoeveel banen er zijn ten opzichte van het aantal werkenden (werkzame beroepsbevolking) in Alkmaar. Een balans van 1 betekent: één baan per werkende inwoner. Werkende inwoners kunnen dan in principe in hun eigen woonomgeving werk vinden. Is er een disbalans – dus veel meer werkenden dan banen (of andersom) – dan ontstaan bereikbaarheidsproblemen, pendelverkeer, arbeidstekorten en verlies aan levendigheid. Woon-werkbalans sinds 2014 licht gedaald Tussen 2014 en 2024 groeide het aantal werkenden in Alkmaar met 15%, terwijl het aantal banen slechts met 9% toenam. Daardoor daalde het aantal banen per werkende inwoner van 1,04 naar 0,99. Dat betekent dat er net iets minder banen zijn dan werkenden.

Tabel 1: Ontwikkeling woon-werkbalans gemeente Alkmaar 2014

2024

Bevolking

106.900

112.300

Werkzame beroepsbevolking

≈ 54.000

≈ 62.000

56.200

61.400

1,04

0,99

Banen Woon-werkbalans

Bron: CBS (2014-2024) en LISA (2014-2024), bewerking Stec Groep (2025).

Regionale rol van Alkmaar Alkmaar is een regionaal centrum en trekt veel werkenden uit omliggende gemeenten aan. Toch blijft de woon-werkbalans relatief laag vergeleken met andere regionale centra (zie ook bijlage B – verdieping volgt in eindconceptversie). Dat komt vooral doordat veel Alkmaarders werken in de Metropoolregio Amsterdam (MRA), zoals in Amsterdam en Haarlemmermeer. Vooruitblik naar 2040: groei, vergrijzing en instroom vanuit de MRA Alkmaar groeit de komende jaren fors, tot 2040 komen er ongeveer 15.000 woningen bij, wat leidt tot een bevolkingsgroei van ruim 30.000 inwoners (+27%). Deze prognose komt uit de Woonvisie Alkmaar 2040 en is gebaseerd op het ‘meest waarschijnlijke scenario’ uit het Woningbehoefteonderzoek van de gemeente Alkmaar. In dit scenario is expliciet rekening gehouden met een extra instroom vanuit de Metropoolregio Amsterdam (MRA); een trend die de afgelopen jaren al zichtbaar was. Door deze instroom blijft het aandeel van de potentiële beroepsbevolking (15–67 jaar) ten opzichte van de totale bevolking relatief hoog. Zonder deze instroom zou het aandeel werkenden door vergrijzing sterker dalen. Nu verwachten we een lichte daling van het aandeel potentiële beroepsbevolking binnen de totale bevolking: van 66% naar 64% (zie ook tabel 2, hierna). Zonder instroom zou dit aandeel dalen naar 62% tot 60%.

10

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Op basis van het huidige aandeel werkenden binnen de potentiële beroepsbevolking (83%) maken we een inschatting van de toekomstige werkzame beroepsbevolking. Die groeit naar verwachting met 14.100 personen (+23%) tot 76.100 werkenden in 2040.

Tabel 2: Inschatting werkzame beroepsbevolking in 2040 2025 Bevolking

2040

Ontwikkeling

112.900

143.700

+30.800

+27%

74.900

92.000

+17.100

+23%

Aandeel t.o.v. totale bevolking

66%

64%

Werkzame beroepsbevolking

62.000

76.100

+14.100

+23%

Aandeel t.o.v. totale potentiële beroepsbevolking

83%

83%

Potentiële beroepsbevolking (15 t/m 67 jaar)

Verwachte ontwikkeling werkgelegenheid: van krimp tot groei van 11% Om de toekomstige woon-werkbalans goed te kunnen beoordelen, vergelijken we de verwachte groei van de beroepsbevolking met de verwachte ontwikkeling van het aantal banen in Alkmaar. Hiervoor zijn verschillende prognoses beschikbaar op het niveau van de Regio Alkmaar: • WLO-scenario’s (Welvaart en Leefomgeving) Deze zijn opgesteld door het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Ze schetsen verschillende toekomstbeelden op basis van demografische en economische trends: • In het hoge scenario wordt een werkgelegenheidsgroei van circa 6,5% verwacht tussen 2025 en 2040. • In het lage scenario is sprake van krimp van het aantal banen. • EIB-ramingen (Economisch Instituut voor de Bouw) Deze ramingen zijn sectorgericht en geven inzicht in de werkgelegenheidsontwikkelingen per branche: • In het hoge scenario wordt een totale groei van 11% verwacht. • In het lage scenario gaat het om een groei van zo’n 4,5%.

Gezien de huidige economische dynamiek en sectorale groeiverwachtingen, gaan we ervan uit dat de werkgelegenheid zich naar verwachting ontwikkelt richting het hoogste scenario. Wat betekent dit voor Alkmaar? In het hoogste scenario (EIB) groeit het aantal banen in Alkmaar van 61.400 in 2024 naar 68.400 in 2040 (+11%), een toename van 7.000 banen. Tegelijkertijd groeit het aantal werkenden met 23%, van 62.000 naar 76.100. Om een woon-werkbalans van 1 te bereiken, zijn dan ook 76.100 banen nodig. Dat betekent een tekort van 7.700 banen, zelfs in het hoogste groeiscenario. In het lage scenario (EIB) loopt het tekort op tot bijna 12.000 banen en zakt de woon-werkbalans naar 0,85. De ambitie van een balans van 1 vereist dus ruim een verdubbeling van de verwachte banengroei.

Tabel 3: Wat betekent dit voor Alkmaar? 2025

2040

Ontwikkeling

Bevolking

112.900

143.700

+ 30.800

+27%

143.700

Werkzame beroepsbevolking

62.000

76.100

+14.100

+23%

76.100

Banen – hoogste scenario

61.400

68.400

+7.000

+11%

Banen – ambitie woon-werkbalans van 1

61.400

76.100

+14.700

+24%

Woon-werk balans

0,99

0,90

Verschil hoogste scenario en ambitie

Doel

76.100 1,00

+7.700 banen extra

Alkmaar kiest voor groei: woon-werkbalans van 1 in 2040 als leidraad Alkmaar groeit hard – en die groei vraagt om meer dan woningen alleen. We willen dat inwoners hier niet alleen kunnen wonen, maar ook werken. Daarom zetten we vol in op een woon-werkbalans van 1 in 2040. Deze ambitie past bij de rol van Alkmaar als regionaal centrum en draagt bij aan

11

Toekomst van de Alkmaarse Economie

een sterke lokale economie, een levendige gemeente en minder afhankelijkheid van forensenverkeer. De uitdaging is fors: de beroepsbevolking groeit met 23%, terwijl het aantal banen volgens de hoogste prognose slechts met 11% toeneemt. Dat betekent dat we ruim 7.700 extra banen moeten creëren bovenop de huidige verwachtingen. Alleen dan houden we de balans vast – en versterken we de brede welvaart. Alkmaar kiest daarom voor een krachtige groeikoers. We trekken actief nieuwe banen aan, creëren ruimte voor bedrijven en versterken ecosystemen die talent aantrekken en behouden. Denk aan innovatieve gemengde woon-werkmilieus, kennisclusters zoals Greenport NHN en het Energy Innovation Park, en een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Deze ambitie vraagt om daadkracht. Vasthouden aan bestaand beleid is niet genoeg. We zetten als gemeente extra stappen – samen met regionale partners – om onze rol als economisch centrum waar te maken en de balans te realiseren die Alkmaar verdient.

Ondernemers pleiten voor meer werkgelegenheid in de stad Uit de ondernemersenquête (zie ook bijlage C) blijkt dat ondernemers zich zorgen maken over de verslechterende woon-werkbalans in Alkmaar. Zo’n 40% van de inwoners werkt momenteel in de eigen gemeente (zie ook paragraaf 2.4), terwijl de beroepsbevolking sneller groeit dan het aantal banen. Ondernemers geven aan dat dit leidt tot een verlies aan lokale binding, extra pendelverkeer en een afname van leefkwaliteit. Zij pleiten voor meer werkgelegenheid in de stad, passend bij het opleidingsniveau van de inwoners, en benadrukken dat een gezonde woon-werkbalans essentieel is voor het behoud van een vitale en toekomstbestendige economie. Deze signalen onderstrepen de urgentie om werkgelegenheid mee te laten groeien met de woningbouwopgave en om ruimte te creëren voor bedrijven die lokaal talent kunnen binden.

Tweede perspectief op woon-werkbalans: ruimtelijke functiemix Naast de verhouding tussen banen en werkzame beroepsbevolking is ook de balans tussen het aantal woningen en banen relevant. Deze tweede woonwerkbalans zegt minder over de beroepsbevolking en pendelstromen, maar geeft juist inzicht in de ruimtelijke functiemix van de stad: hoeveel ruimte is er voor economische functies ten opzichte van wonen? Door huishoudensverdunning en vergrijzing neemt het aantal benodigde woningen toe, zonder dat dit direct leidt tot meer werkenden. Dit maakt het extra belangrijk om ook deze balans te bewaken. Een nadere toelichting op deze tweede benadering is opgenomen in bijlage B.1.

12

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Figuur 2: Werkgelegenheid naar sector in de gemeente Alkmaar in 2024

2.2 Profiel Alkmaarse economie Sinds 2014 groei in banen én vestigingen Tussen 2014 en 2024 groeide het aantal banen in Alkmaar van 56.200 naar ruim 61.400: een stijging van 9%. Het aantal bedrijfsvestigingen nam in dezelfde periode toe met 43%, van 9.000 naar circa 13.400.

(1%)

9% 31%

10%

Figuur 1: Ontwikkeling banen en vestigingen in de gemeente Alkmaar in de periode 2014 t/m 2024 16.000

70.000

14.000

60.000

12.000

50.000

10.000

40.000

8.000

30.000

6.000 4.000

20.000

2.000

10.000

-

2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Vestigingen

Banen

Bron: LISA (2014-2024), bewerking Stec Groep (2025).

Dienstensector dominant in Alkmaarse werkgelegenheid Bijna 75% van de banen in Alkmaar zit in de dienstensector. Dat sluit aan bij regionale en landelijke trends. De grootste sector is overheid, zorg en onderwijs (ruim 30%), gevolgd door dienstverlening en ICT (ruim 20%) en consumentendiensten (bijna 20%). Ongeveer een kwart van de werkgelegenheid zit in sectoren die vooral op bedrijventerreinen actief zijn: logistiek en groothandel (10%), industrie (9%) en bouw, handel en reparatie (7%).

7%

Landbouw Industrie Bouw, handel en reparatie Logistiek en groothandel Consumentendiensten

22%

19%

Dienstverlening & ICT Overheid, zorg en onderwijs

Bron: LISA (2024), bewerking Stec Groep (2025).

Sterke werkgelegenheidsgroei in bouw, handel en reparatie en industrie Tussen 2014 en 2024 is de werkgelegenheid in alle sectoren toegenomen. Vooral de sectoren bouw, handel en reparatie (+29%) en industrie (+21%) laten een sterke groei zien. Deze groei is mede het gevolg van economische herstel, investeringen in bouwprojecten en een toenemende vraag naar onderhouds- en reparatiediensten. Ook de consumentendiensten groeiden flink (+15%). De sector overheid, zorg en onderwijs nam met zo’n 7% toe, wat in absolute aantallen neerkomt op bijna 1.200 extra banen—bijna een kwart van de totale banengroei in de gemeente. De overige sectoren kenden een meer gematigde groei. Zie ook tabel 4. De prognoses voor de toekomst (WLO- en EIB-scenario’s) laten zien dat de sectorale ontwikkeling richting de toekomst onzeker is: sommige scenario’s voorzien verdere groei in bouw en industrie, andere juist stabilisatie of lichte krimp. Hoe deze trends zich precies vertalen naar de nieuwe prognose voor Noord-Holland Noord is nog niet duidelijk. Dit maakt het lastig om nu harde keuzes te maken over de verdeling van ruimte per sector. Voor het actieprogramma betekent dit dat de huidige koers richtinggevend is, maar niet in beton gegoten: het creëren van ruimte voor economische functies blijft noodzakelijk, maar de verdeling over sectoren kan wijzigen.

Flexibiliteit en adaptief beleid zijn daarom cruciaal. In de nieuwe prognose

13

Toekomst van de Alkmaarse Economie

bedrijventerreinen Noord-Holland Noord (NHN) wordt nader geduid wat deze scenario’s betekenen voor de verwachte ruimtevraag naar bedrijfskavels. Op basis daarvan kan het programma waar nodig worden gespecificeerd.

•

Tabel 4: Werkgelegenheidsontwikkeling naar sector in de gemeente Alkmaar tussen 2014 en 2024

De kaart hieronder toont de huidige werklocaties in Alkmaar. Vier werklocaties – kantorenpark Viaanse Molen, Overstad, Oudorp en een gedeelte van Overdie – veranderen stap voor stap in gemengde woonwerkgebieden. In de figuur staan ze nog als bedrijventerrein, maar ze krijgen een nieuwe functie.

Sector

2014

2024

Ontwikkeling Absoluut

Relatief

Landbouw

610

650

+ 40

+ 7%

Industrie

4.150

5.010

+ 860

+ 21%

Bouw, handel en reparatie

3.540

4.550

+ 1.010

+ 29%

Logistiek en groothandel

6.270

6.400

+ 130

+ 2%

Consumentendiensten

10.280

11.780

+ 1.500

+ 15%

Dienstverlening & ICT

13.220

13.750

+ 530

+ 5%

Overheid, zorg en onderwijs

18.110

19.280

+ 1.170

+ 7%

Totaal

56.190

61.420

+ 5.230

+ 9%

Totaal – afgerond op 100-tallen

56.200

61.400

+ 5.200

+ 9%

•

Gemengde werklocatie: terreinen waar bedrijfsruimte, kantoren en perifere detailhandel samenkomen. Winkelgebied: gebieden met veel detailhandel, aangevuld met horeca, zorg en dienstverlening. In het centrum is ook vaak sprake van wonen.

Figuur 3: Huidige werklocaties gemeente Alkmaar

Bron: LISA (2014-2024), bewerking Stec Groep (2025). Door afronding kunnen optellingen afwijken.

2.3 Circa 60% werkgelegenheid op werklocaties Zo’n 60% van de werkgelegenheid in Alkmaar bevindt zich op formele werklocaties. We onderscheiden vier typen: • Bedrijventerrein: hier zitten vooral bedrijven in industrie, handel, bouw en logistiek. • Kantoorlocatie: plekken met kantoorpanden voor zakelijke, commerciële en financiële dienstverlening.

Bron: IBIS (2024), Plabeka (2024), bewerking Stec Groep (2025).

Ruim een kwart van de totale werkgelegenheid op bedrijventerreinen In Alkmaar bevindt ruim een kwart van de banen zich op bedrijventerreinen: bijna 16.000. Winkelgebieden zijn goed voor 20% van de banen, waarvan de

14

Toekomst van de Alkmaarse Economie

helft zich in het centrum bevindt. Hier werken mensen in retail, horeca en dienstverlening. Kantorenlocaties huisvesten 13% van de werkgelegenheid, gemengde werklocaties 3%. In totaal ligt ruim 60% van de banen op formele werklocaties; de overige 40% zit daarbuiten. Het ziekenhuis Noordwest Ziekenhuisgroep is met 3.500 banen de grootste werkgever buiten deze locaties. Ook Zorgcirkel Westerhout (650 banen), NIKO (390 banen) en AZ (310 banen) zijn grote werkgevers buiten de formele werklocaties. Daarnaast bevinden zich uiteraard ook diverse middelgrote en kleine bedrijven buiten de formele werklocaties. Denk bijvoorbeeld ook aan zelfstandigen die vanuit huis werken.

en middelbaar geschoolden1 werken vooral in de sectoren detailhandel en horeca, welke beide deel uitmaken van de brede sector consumentendiensten. Theoretisch geschoolden zijn vooral actief in de sectoren overheid, zorg en onderwijs en dienstverlening en ICT.

Figuur 4: Pendelstromen gemeente Alkmaar

2.4 Circa 70% Alkmaarse banen ingevuld door inwoners Regio Alkmaar Licht positief pendelsaldo duidt op regionale centrumfunctie voor werkgelegenheid Ondanks de relatief lage woon-werkbalans in vergelijking met andere regionale centra (zoals toegelicht in bijlage B.1) vervult Alkmaar een zekere centrumfunctie voor werkgelegenheid. We trekken meer werknemers uit andere gemeenten aan dan er uit Alkmaar vertrekken. Vooral inwoners uit kleinere en middelgrote gemeenten in de regio, zoals Dijk en Waard, Schagen, Heiloo, Hollands Kroon en Koggenland, pendelen richting Alkmaar. Met deze gemeenten is ons pendelsaldo positief. Richting de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is dat anders. Gemeenten als Amsterdam, Haarlemmermeer, Velsen (voornamelijk gelinkt aan Tata Steel), Haarlem en Zaanstad trekken juist meer forensen uit Alkmaar aan dan andersom. Dit duidt erop dat Alkmaarders voor bepaalde type banen juist naar deze grotere steden pendelen. Onderliggend is in de balans dus sprake van een grote instroom én een grote uitstroom. Zie ook figuur 4. Zo’n 40% van banen in Alkmaar ingevuld door Alkmaarders Ongeveer 40% van de banen in Alkmaar wordt ingevuld door inwoners van de gemeente. Zij wonen én werken dus in de gemeente Alkmaar. Praktisch 1

Voor duiding van de pendelstromen naar onder andere opleidingsniveau maken we gebruik van CBS Microdata. De percentage die worden genoemd over de

Bron: CBS (2024), bewerking en visualisatie Stec Groep (2025). opleidingsniveaus zijn exclusief het aandeel van de werkenden waarvan het opleidingsniveau onbekend is.

15

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Zo’n 80% van inkomende pendel afkomstig uit Noord-Holland Noord Ongeveer de helft van de mensen die in Alkmaar werkt en elders woont, komt uit de Regio Alkmaar. De grootste inkomende pendel is afkomstig uit de gemeente Dijk en Waard. Ruim 17% van de inkomende pendel is afkomstig uit de Kop van Noord-Holland en zo’n 12% komt uit WestFriesland. Dit betekent dat bijna 80% van de totale inkomende pendel afkomstig is uit Noord-Holland Noord. Dit betekent ook dat ruim 20% van inkomende pendel afkomstig is van buiten Noord-Holland Noord. Dit zijn voornamelijk inwoners van de MRA die naar Alkmaar pendelen om hier te werken. Bijna 60% van de uitgaande pendel buiten Noord-Holland Noord We constateren dat van de uitgaande pendel, ofwel inwoners van de gemeente Alkmaar die elders werken, bijna 60% werkt buiten de regio Noord-Holland Noord. Bijna 30% van de uitgaande pendel gaat naar andere gemeenten in de Regio Alkmaar. Ongeveer 8% gaat uit naar gemeenten in de Kop van Noord-Holland en zo’n 6% naar gemeenten in West-Friesland. Daarmee zien we een fors andere samenstelling van de uitgaande pendel dan van de inkomende pendel. Dit wijst op een sterke regionale functie van Alkmaar, maar ook op een afhankelijkheid van werkgelegenheid buiten de regio. Praktisch geschoolden werken vaker lokaal en theoretisch geschoolden reizen verder Praktisch geschoolden werken vooral in Alkmaar zelf.

Zo’n 55% van de praktische banen in de gemeente wordt ingevuld door Alkmaarders. Bij banen voor middelbaar geschoolden ligt dat aandeel op 40% en bij theoretisch geschoolde banen op 34%. De pendel van praktisch geschoolden blijft grotendeels binnen de Regio Alkmaar. Zij werken vooral in sectoren als detailhandel, horeca, leisure en overige diensten. De totale omvang van de pendelstromen van deze groep is kleiner dan die van middelbaar en theoretisch geschoolden. Theoretisch geschoolden zijn vaker bereid om verder te reizen voor hun werk. Hun pendelstromen – zowel inkomend als uitgaand – hebben een grotere reikwijdte. Middelbaar geschoolden zitten daar tussenin. In Alkmaar werken theoretisch geschoolden vooral in de zorg, het onderwijs, de

overheid, zakelijke dienstverlening en ICT. In deze sectoren zien we ook de grootste pendelstromen van deze groep. De volgende resultaten van de sectorale verdeling naar opleidingsniveau zijn opvallend: • Theoretisch opgeleiden komen vaker van buiten Noord-Holland Noord naar Alkmaar, terwijl praktisch en middelbaar opgeleiden vooral uit de Regio Alkmaar komen. • De zorgsector is een belangrijke werkgever voor alle opleidingsniveaus, zowel inkomend als uitgaand. • Sectoren als ICT en zakelijke dienstverlening trekken vooral theoretisch opgeleiden aan en zijn sterk afhankelijk van pendel van buiten de regio. • De detailhandel en horeca zijn dominant voor praktisch opgeleiden, zowel inkomend als uitgaand. Pendelstromen naar werklocaties in transformatie We zoomen specifiek in op bedrijventerreinen die veranderen in gemengde woon-werkgebieden langs het Alkmaars Kanaal. De herkomst van pendelaars naar deze terreinen lijkt sterk op die van de hele gemeente Alkmaar. Ook het opleidingsniveau van instromende werkenden wijkt nauwelijks af van het gemeentelijk gemiddelde. Op de transformatieterreinen heeft 36% van de instroom een theoretische opleiding. Dat komt overeen met het gemiddelde van Alkmaar, maar ligt duidelijk hoger dan op andere bedrijventerreinen in de gemeente (20–30%). Op de overige bedrijventerreinen in de gemeente werken juist relatief veel middelbaar geschoolden.

Boekelermeer: opvallende pendelstromen Boekelermeer is het grootste bedrijventerreinen in de gemeente. Hier valt vooral de herkomst van werkenden op. Slechts een kwart woont in de gemeente Alkmaar zelf, terwijl dat gemeentelijk gemiddeld 40% is. De instroom uit de regio Alkmaar is iets hoger, maar vooral het aandeel van werkenden van buiten Noord-Holland Noord springt eruit. Bijna 20% komt van buiten de regio, vooral uit de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Ter vergelijking: gemiddeld woont 13% van de werkenden in Alkmaar buiten Noord-Holland Noord.

16

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Bereikbaarheid is randvoorwaardelijk voor economische groei Economische groei is niet mogelijk zonder dat de bereikbaarheid op orde is. Er is nu al veel congestie in de regio. Met de groei van de bevolking en economie neemt het aantal vervoersbewegingen fors toe. Alkmaar vervult een regionale centrumfunctie, waar nu circa 40% van de banen wordt ingevuld door Alkmaarders zelf. Het grootste deel van de werknemers pendelt vanuit omliggende gemeenten, en in totaal komt bijna 80% van de inkomende pendel uit Noord-Holland Noord. Met de komst van ruim 30.000 extra inwoners nemen de pendelstromen toe, met name naar de MRA. Juist om dit te voorkomen is groei van de economie cruciaal. De afhankelijkheid van regionale stromen maakt één ding duidelijk: zonder goede bereikbaarheid van werklocaties, stationsgebied en het Alkmaars Kanaal staat de economische aantrekkingskracht van Alkmaar onder druk en is groei van de economie zoals we die wensen niet mogelijk. De Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2040 zet daarom bereikbaarheid neer als fundament voor een leefbare en economisch sterke stad. De visie kiest voor toekomstbestendige mobiliteit waarin alle vervoerswijzen – auto, fiets, openbaar vervoer en lopen – gelijkwaardig worden behandeld.

In deze visie worden diverse sleutelprojecten benoemd die van belang zijn voor het economische vestigingsklimaat, zoals; • Uitwerking van stadslogistiek voor de binnenstad. • Het verkennen van optimalisatie van openbaar vervoersontsluiting van de bedrijventerreinen Boekelermeer en Beverkoog. • Verkenning van de doorstroming en veiligheid op de ring Alkmaar. • Realiseren van een spooronderdoorgang onder de Helderseweg.

Bereikbaarheid is cruciaal voor economische vitaliteit De ondernemersenquête bevestigt dit beeld: ondernemers ervaren bereikbaarheid als een van de grootste knelpunten. Zij noemen slechte ontsluiting van bedrijventerreinen, beperkte ov-verbindingen en verkeersdrukte op de ring als belemmeringen voor groei en vestigingsklimaat. Werklocaties dienen daarom goed bereik te zijn. In de strijd om het schaarse personeel zien bedrijven het belang in van het aanbieden van aantrekkelijke werklocaties. Bereikbaarheid is daarin een cruciaal aspect.

Transformatieterreinen: volop kansen voor menging én aandacht voor behoud bedrijvigheid De transformatieterreinen langs het Alkmaars Kanaal trekken vooral consumentendiensten, zakelijke dienstverlening, ICT, overheid en zorg aan. Deze sectoren zijn goed voor 46% van alle pendelaars. Vooral zakelijke dienstverlening springt eruit: 23% van de pendelaars werkt in deze sector. Ter vergelijking: op Boekelermeer is dat 13% en op andere terreinen 10%. Ook ICT is sterk vertegenwoordigd: een derde van alle Alkmaarse ICTmedewerkers pendelt naar deze gebieden. Op Beverkoog, Neerlandia en De Volger domineren juist bouwnijverheid en industrie. Daar werkt 36% van de pendelaars. Op de transformatieterreinen ligt dat aandeel veel lager. Conclusie: deze gebieden bieden volop kansen voor functiemenging. Veel activiteiten passen goed in een gemengd woon-werkgebied, zoals ook blijkt uit het mengbaarheidsonderzoek (bijlage B). Tegelijk vraagt de transformatie om zorgvuldige keuzes. Sommige bedrijven mengen minder goed met wonen en levendige plinten, bijvoorbeeld door milieuruimte of logistieke intensiteit. Binnen Alkmaar zijn weinig alternatieve vestigingslocaties voor deze functies. Zonder duidelijke borging dreigt verdringing. Juist deze bedrijven bieden veel werk aan praktisch en middelbaar geschoolden met een sterke binding aan de regio.

Het behouden van deze banen dichtbij huis is van belang voor een inclusieve arbeidsmarkt

Toekomst van de Alkmaarse Economie

en voor het beperken van extra pendel. Daarom kiezen we voor een tweesporenaanpak in de verdere planuitwerking: 1 Maximaal benutten van mengpotentie in de Kanaalzone – met passende programmering, mengbare functies en levendige plinten. 2 Borgen van alternatieve locaties voor minder mengbare bedrijven – elders in de stad of regio, met heldere milieukaders, logistieke randvoorwaarden en een verplaatsingsspoor dat rekening houdt met fasering, betaalbaarheid en continuïteit. Zo behouden we bedrijven voor Alkmaar, creëren we groeiruimte en borgen we banen voor praktisch en middelbaar geschoolden. Dat draagt bij aan een gezonde woon-werkbalans.

17

Toekomst van de Alkmaarse Economie

18

19

Toekomst van de Alkmaarse Economie

3. Behoefte aan ruimte voor economie In dit hoofdstuk brengen we de verwachte ruimtebehoefte in beeld. We focussen hierbij op de periode 2025 tot en met 2040. We zoomen in op de ruimtebehoefte per verschillend type werklocatie: bedrijventerreinen, kantoorlocaties en winkelgebieden.

3.1 Vraag naar bedrijventerreinen fors groter dan aanbod Ruimtebehoefte is vraag minus aanbod Inzicht in de ruimtebehoefte naar bedrijventerreinen is essentieel om weloverwogen keuzes te maken voor nieuwe ontwikkelingen. We baseren dit inzicht op de meest recente behoefteraming Noord-Holland Noord (2021)2. Daarin staat hoeveel hectare bedrijventerrein er bij moet of juist af kan om te voorzien in de economische ontwikkeling van bedrijven. Voor Alkmaar hebben we het gemeentelijke aandeel bepaald. De behoefteraming bestaat uit drie onderdelen: vraag, aanbod en behoefte. Door vraag en aanbod naast elkaar te leggen, brengen we de resterende behoefte in beeld.

2

Momenteel wordt een nieuwe regionale behoefteraming opgesteld.

Figuur 5: Duiding ruimtebehoefte bedrijventerreinen

Vraag bestaat uit bijna 70 hectare netto In de totale ruimtevraag maken we onderscheid in drie onderdelen: • Uitbreidingsvraag – Tussen 2025 en 2040 verwachten we maximaal 33 hectare netto uitbreidingsvraag3. • Vervangingsvraag – Door de transformatie van bedrijventerreinen rond het Alkmaars Kanaal verdwijnt een deel van de bestaande voorraad. Dit zorgt voor een vervangingsvraag van eveneens maximaal 33 hectare netto. • Additionele vraag – Grote, incidentele economische ontwikkelingen kunnen extra vraag veroorzaken. Deze zijn niet opgenomen in de reguliere ramingen, maar beïnvloeden wel de behoefte aan bedrijfskavels. In de tabel op de volgende pagina splitsen we de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag indicatief uit naar verschillende typen werkmilieus. Het grootste deel van de vraag richt zich naar verwachting op het reguliere werkmilieu.

3

Uitgaande van het hoge scenario, zoals ook regionaal afgesproken in het Convenant Werklocaties regio Alkmaar.

20

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Tabel 5: Indicatieve verdeling totale ruimtevraag naar type werkmilieu in hectare netto 2025 t/m

Gemengd-

2040

stedelijk

Uitbreidings -vraag Vervangings -vraag Totale ruimtevraag

Regulier

Groot-

Groot-

schalige

schalige

distributie

productie

Totaal

3,3 ha

20,0 ha

5,0 ha

5 ha

33,3 ha

3,3 ha

24,8 ha

-

4,9 ha

33,0 ha

6,6 ha

44,8 ha

5,0 ha

9,9 ha

66,3 ha

Bron: Behoefteraming NHN (2021), bewerking Stec Groep (2025).

De ramingen in tabel 4 geven inzicht in de reguliere uitbreidings- en vervangingsvraag. De additionele vraag is in de behoefteraming niet gekwantificeerd, maar speelt in Alkmaar de komende jaren naar verwachting weldegelijk een rol: • Op Boekelermeer of in de directe omgeving van het terrein moet een onderstation van Liander komen (circa 5 hectare). • Er is behoefte aan een regionaal Logistiek Ontkoppelpunt (LOP) met horeca- en sanitaire voorzieningen (circa 2,5 hectare), wat naar verwachting ook op Boekelermeer zal landen. • Ondernemers pleiten voor een collectief laadplein in plaats van individuele laadoplossingen. Ook dit kan vragen om extra ruimte. Als deze initiatieven daadwerkelijk op bedrijventerreinen landen, komt er extra druk op de ruimte. De feitelijke vraag ligt dus waarschijnlijk hoger dan de prognose aangeeft.

Netto vraag vertaalt zich naar fors groter bruto ruimtebeslag Het is belangrijk te benadrukken dat de netto vraag niet gelijkstaat aan het benodigde bruto oppervlak. Moderne bedrijventerreinen vragen extra ruimte voor wateropvang, groen, energievoorziening en landschappelijke inpassing. Hierdoor daalt de netto-brutoverhouding. Gemiddeld ligt deze op 75%, maar bij nieuwe terreinen soms op 60% of lager. Deze factor maakt duidelijk dat het vinden van geschikte locaties een nog grotere opgave is. Bij een behoefte van 40 hectare netto moet dus gezocht worden naar een gebied van circa 65 tot 70 hectare bruto.

Circa 33 hectare netto aanbod op Boekelermeer, vrijwel geheel onder optie In Alkmaar is circa 33 hectare netto hard planaanbod, volledig op Boekelermeer. Hiervan is ongeveer 28 hectare al onder optie (peildatum: 0106-2025). Daarnaast is het aanbod in de bestaande voorraad beperkt: het gemiddelde aanbodpercentage van de afgelopen vijf jaar ligt op 2,2%, ruim onder het gezonde frictieniveau van 5%. Zonder leegstand (rond frictieniveau) stagneert de dynamiek en zit de markt ‘op slot’. Bedrijventerreinbehoefte bestaat uit ruim 40 hectare netto tot 2040 Door de totale ruimtevraag (66 hectare netto) en (hard) aanbod (33 hectare netto) te confronteren, resteert een tekort van circa 33 hectare netto. Inclusief de additionele vraag (voor zover nu bekend) loopt dit op tot ruim 40 hectare netto. Een indicatieve vertaling naar het bruto ruimtebeslag komt uit op zo’n 65 tot 70 hectare bruto. De regio NHN werkt aan een nieuwe prognose. Totdat deze verschijnt, sturen we op de bovengenoemde bandbreedte en passen we volumes en fasering adaptief aan. Onderstaande figuur toont de vraag‑aanbodconfrontatie tot 2040.

21

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Figuur 6: Vraag-aanbodconfrontatie Alkmaar tot 2040 100 80

+ additionele vraag

60 40 20 0 Hoge scenario Uitbreidingsvraag Hard planaanbod

Aanbod Vervangingsvraag Hard planaanbod - in optie

Bron: Behoefteraming NHN (2021), Atlas Plabeka (2023), IBIS (2024), input gemeente Alkmaar (2025), bewerking Stec Groep (2025).

De afgelopen jaren lag het tempo van de jaarlijkse uitgifte in de gemeente Alkmaar gemiddeld hoger dan de geraamde ruimtevraag in het hoge scenario. Vrijwel alle uitgifte in de laatste tien jaar vond plaats op de Boekelermeer. Deze kavels zijn voor een deel uitgegeven aan bedrijven die zijn verplaatst van bestaande bedrijventerreinen in de gemeente waar transformatietrajecten lopen (langs het Alkmaars Kanaal).

Ondernemers ervaren knelpunten: ruimte en energie als bottleneck Uit de ondernemersenquête (zie ook bijlage C) blijkt dat de ruimtevraag vanuit ondernemers niet alleen vanuit de behoefteraming, maar ook praktisch urgent is. Ruim de helft van de respondenten geeft aan dat zij hun toekomstplannen niet of slechts beperkt kunnen realiseren op hun huidige locatie. Vooral op bedrijventerreinen worden structurele belemmeringen ervaren zoals ruimtegebrek, beperkte uitbreidingsmogelijkheden, hoge huurprijzen en trage besluitvorming vanuit de gemeente. Ook netcongestie speelt een steeds grotere rol: ondernemers melden vertragingen in aansluiting en hebben zorgen over toekomstige energievoorziening. Deze signalen onderstrepen dat het tekort van ruim 40 hectare netto bedrijventerrein in het hoge scenario niet alleen een prognose is, maar een reële bottleneck voor economische ontwikkeling.

3.2 Kantoorbehoefte richting 2040 vooral een kwalitatieve opgave De behoefte aan kantoorruimte richting 2040 is vooral een kwalitatieve opgave. In 2023 is een marktverkenning uitgevoerd naar de toekomstige behoefte aan kantoorruimte4. In het hoge scenario groeit het aantal banen flink en blijft de kantoorquotiënt vrijwel stabiel. Daardoor ontstaat een uitbreidingsvraag van circa 27.000 m² vvo. In het lage scenario krimpt de voorraad juist met circa 24.500 m² vvo. In beide gevallen is de plancapaciteit buiten beschouwing gelaten. De marktruimte (excl. de confrontatie met de plancapaciteit) bedraagt circa 16.000 m². De toekomst ligt vooral op goed bereikbare, multifunctionele locaties: het stationsgebied. Hier groeit de vraag, juist omdat het gebied aantrekkelijk is voor middelgrote gebruikers die flexibiliteit en bereikbaarheid zoeken. Denk

4

Marktverkenning kantoorruimte Stationsgebied Alkmaar – Sweco (december 2023).

22

Toekomst van de Alkmaarse Economie

aan dienstverleners, ICT-bedrijven en overheidsorganisaties. In het Alkmaars Kanaal ligt de focus op kleinschalige kantoren tot 750 m2 bvo. De gemengde opzet van de gebieden sluit goed aan bij gebruikers die behoefte hebben aan compacte, flexibele werkplekken. Daarmee bedienen we een breed palet aan werkgelegenheid en versterken we de economische diversiteit van Alkmaar.

Kantoorkwaliteit bepaalt vestigingsklimaat en talentbehoud Uit de ondernemersenquête (zie ook bijlage C) blijkt dat ondernemers vooral behoefte hebben aan kwalitatieve, goed bereikbare en flexibele werkplekken. Vooral middelgrote bedrijven in zakelijke dienstverlening en ICT geven aan dat hun huidige locatie te weinig ruimte biedt voor groei en vernieuwing. Respondenten zien verouderde panden, beperkte uitbreidingsmogelijkheden en zorgen over energievoorziening als knelpunten. De voorkeur gaat uit naar moderne kantoorconcepten op toplocaties zoals het stationsgebied, waar bereikbaarheid en voorzieningen samenkomen. Deze signalen bevestigen dat de kantorenopgave in Alkmaar primair een kwalitatieve opgave is, waarbij investeringen in toekomstbestendige werkplekken essentieel zijn om talent aan de stad te binden en economische dynamiek te behouden.

3.3 Toekomstige detailhandel gerelateerd aan Alkmaars Kanaal en versterking binnenstad Geen kwantitatieve uitbreiding nodig, wél slimme aanpassing Ook opgaven op het gebied van toekomstbestendige detailhandel zijn vooral kwalitatief van aard. Voor de dagelijkse detailhandel is de ambitie helder: Alkmaar wil in alle wijken voldoende complete boodschappencentra behouden. Verspreiding en bereikbaarheid staan centraal. Voor dagelijkse 5

Advies gewenste dagelijkse winkelstructuur Stedelijk gebied Alkmaar – DTNP (april 2022).

winkels geldt dat er tot 2040 kwantitatief géén extra ruimte nodig is binnen het stedelijk gebied5. Sterker nog: op dit moment is sprake van een overaanbod en functioneren bestaande dagelijkse winkelmeters ondergemiddeld. Toch vraagt de ruimtelijke transformatie langs het Alkmaars Kanaal om een gerichte aanpassing van de winkelstructuur. De ruimtelijke structuur van de stad verandert ingrijpend. De huidige structuur sluit onvoldoende aan op de nieuwe woongebieden die ontstaan. Daarom worden op twee strategische plekken wél nieuwe dagelijkse clusters toegevoegd, zodat ook deze wijken levendig en goed voorzien blijven: • Pendorp (Viaanse Molen): dit kanaalgebied ligt relatief geïsoleerd, maar krijgt de grootste bevolkingsgroei. • Centrum Oudorp: hier komt een dagelijks aanbod voor bewoners en werkenden in Oudorp én Overdie. Door deze gebieden te combineren ontstaat voldoende draagvlak voor een aantrekkelijk aanbod, zonder dat bestaande winkelstructuren onder druk komen te staan. Deze toevoegingen zijn dus geen uitbreiding op basis van kwantitatieve behoefte, maar een noodzakelijke ruimtelijke aanpassing om de nieuwe stadsstructuur toekomstbestendig te maken. Binnenstad Alkmaar kiest voor focus en vernieuwing Specifiek voor de binnenstad Alkmaar is een detailhandelsstructuur vastgesteld die inspeelt op actuele ontwikkelingen.

Ondanks de opkomst van online winkelen en de afname van passanten, blijft Alkmaar aantrekkelijk dankzij haar regionale centrumfunctie en historische karakter. De gemeente heeft scherpe keuzes gemaakt. Twee hoofdwinkelstraten – de Langestraat en de Laat – vormen de ruggengraat van het winkelgebied. Rondom deze straten ontstaat een ‘dwaalmilieu’ met verrassende winkels en vernieuwende concepten. Daarnaast zijn er gebiedsprofielen opgesteld. Elk deelgebied heeft eigen kenmerken en kwaliteiten. Door die diversiteit te benutten, wordt de binnenstad aantrekkelijker. Per gebied is vastgelegd in hoeverre naast detailhandel ook andere functies passend zijn. Hiermee wordt de binnenstad steeds meer een plek om te ontmoeten en beleven met een brede mix aan functies. Onderstaand figuur toont de gebiedsprofielen.

23

Toekomst van de Alkmaarse Economie

In bijlage A is een uitgebreide toelichting op de gebiedsprofielen opgenomen.

Figuur 7: Visie gebiedsprofielen detailhandelsstructuur centrum van Alkmaar

Overstad is complementair aan de Alkmaarse binnenstad en vormt het grootste woonwinkelcluster in Noord-Holland Noord met een belangrijke regionale functie. Het gebied kent twee duidelijke winkelclusters (zie figuur 8). In het zuiden, grenzend aan de binnenstad, ligt het GDV-cluster, bedoeld voor grootschalige detailhandelsvestigingen zoals sportzaken, elektronicazaken en supermarkten. In het noorden bevindt zich het PDVcluster, gericht op perifere detailhandelsvestigingen met volumineuze artikelen zoals woninginrichting en doe-het-zelfproducten. Ook kringloopwinkels met een volumineus aanbod en grote ruimtevraag zijn geconcentreerd op Overstad. Deze indeling bundelt functies, stuurt bezoekersstromen en versterkt de toekomstbestendigheid van het gebied. Zo ontstaat een sterk toekomstbestendig geheel.

Figuur 8: Gebiedsindeling detailhandelsfuncties Overstad

Bron: Detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar – DTNP (2020).

Bron: Quickscan detailhandel Overstad – DTNP (2025).

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Kwaliteit als antwoord op leegstand en veranderend consumentengedrag Uit de ondernemersenquête (zie ook bijlage C) blijkt dat ondernemers in de detailhandel vooral behoefte hebben aan een kwalitatieve impuls van het winkelaanbod in Alkmaar. Respondenten noemen leegstand, verouderde panden en een gebrek aan onderscheidend vermogen als belangrijke knelpunten. De voorkeur gaat uit naar een compact en goed beloopbaar kernwinkelgebied. Daarin is ruimte voor publiekstrekkers, lokale ondernemers en een sterke winkelbeleving. Ondernemers pleiten voor een diverser en aantrekkelijker aanbod dat beter aansluit bij de wensen van bewoners en bezoekers. Ook klinkt de oproep voor een strikter vestigingsbeleid, bijvoorbeeld om een overaanbod aan telecomwinkels te voorkomen. Deze signalen onderstrepen dat de opgave in de detailhandel niet kwantitatief is, maar vooral gericht moet zijn op ruimtelijke kwaliteit, profilering en levendigheid.

24

Toekomst van de Alkmaarse Economie

25

26

Toekomst van de Alkmaarse Economie

4. Beleidsmatige context In dit hoofdstuk geven we de hoofdlijnen van de bestaande beleidskaders die de economische keuzes voor Alkmaar richting 2040 sturen. We maken expliciet onderscheid tussen: • Vigerend beleid (bestaand, door de raad/vastgesteld), • Beleid in actualisatie (lopende herziening of concept), en • Voorgenomen aanvullingen/nieuw beleid (alleen waar relevant voor de duiding; verder uitgewerkt in hoofdstuk 5). We behandelen achtereenvolgens de Omgevingsvisie Alkmaar 2040 (vigerend; actualisatie gestart in 2024), het beleid voor bedrijventerreinen, kantoren en detailhandel. Een volledig overzicht van gemeentelijke, regionale en provinciale beleidskaders staat in Bijlage A.

4.1 Omgevingsvisie Alkmaar 2040 Omgevingsvisie Alkmaar 2040 De gemeente Alkmaar stelde in 2017 de omgevingsvisie vast. Op dit moment werkt de gemeente aan een actualisatie. De huidige visie – Omgevingsvisie Alkmaar 2040 – is een strategisch document voor de fysieke leefomgeving. De visie bevat algemene ambities voor een gezonde, complete stad met ruimte voor innovatie, werkgelegenheid, toerisme en een prettig leefmilieu. Daarnaast zijn er drie verhalende ambities die inspelen op trends en unieke kwaliteiten van Alkmaar: • Kanaalzone Alkmaar: benut het kanaal als motor voor stedelijke vernieuwing. • Compacte stad: versterk de kern en benut bestaande ruimte. • Innovatief buitengebied: maak het landelijk gebied toekomstbestendig.

Actualisatie: bouwstenen voor vernieuwing In september 2024 met de actualisatie van de omgevingsvisie gestart. Geen koerswijziging, maar een aanscherping op basis van maatschappelijke ontwikkelingen en nieuw beleid. De actualisatie kijkt integraal naar opgaven vanuit drie pijlers: • Groei in balans: De gemeente wil de economie en werkgelegenheid versterken. Belangrijk is de balans tussen wonen, werken en voorzieningen. Verdichting in de stad speelt hierbij een rol. Voormalige bedrijfslocaties in het Alkmaars Kanaal en bij ov-knooppunten transformeren naar gemengde woon-werkgebieden. Dat levert nieuwe leefomgevingen én ruimtelijke vraagstukken op. • Omgevingskwaliteit: Werken en ondernemen vraagt om een prettige en veilige leefomgeving. Denk aan werklocaties met minder hittestress en ruimte om buiten te bewegen, bijvoorbeeld tijdens de lunch. • Duurzame toekomst: De economie moet duurzaam, groen en schoon zijn. Werken gebeurt in een omgeving met aandacht voor mens, milieu en kwaliteit van leven Het Alkmaars Kanaal en de stationsgebieden zijn speerpunten voor stedelijke én economische groei binnen het bestaand stedelijk gebied (verdichting, functiemenging, extra werkgelegenheid). Aanvullend wordt voor functies met meer milieuruimte uitbreiding op (nieuwe) bedrijventerreinen verkend.

Die groei beïnvloedt ook andere delen van de stad, waar behoud en verbetering van omgevingskwaliteit centraal staan. Alkmaar vervult een sleutelrol in Noord-Holland Noord en richting de Metropoolregio Amsterdam. De gemeente zet in op samenwerking, een sterk regionaal netwerk en een herkenbare positionering van de regio. Belangrijke regionale thema’s zijn woningbouw, bereikbaarheid en duurzame energie. Deze thema’s zijn van belang voor inwoners, ondernemers, bezoekers en toeristen – nu en in de toekomst.

4.2 Hoofdlijnen beleid bedrijven: ruimte voor groei en vernieuwing In deze paragraaf beschrijven we de hoofdlijnen van het beleid voor bedrijven.

27

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Figuur 9: Verschillende mengvormen naar schaalniveaus Realiseren extra ruimte voor bedrijventerrein De vraag naar bedrijventerreinen is groter dan het beschikbare aanbod. We constateren een ruimtebehoefte van zo’n 40 hectare netto – exclusief additionele vraag. Zonder extra ruimte voor bedrijventerreinen stokt de economische ontwikkeling. Om deze reden realiseren we extra ruimte voor nieuwe bedrijfskavels. Behouden en beter benutten bestaande bedrijventerreinen De bedrijventerreinen Beverkoog, Boekelermeer, De Volger en Neerlandia blijven volledig beschikbaar voor bedrijven. Dit geldt ook voor de te behouden delen van Overdie en bedrijventerrein Viaanse Molen. Bergermeerpolder behouden we voor bedrijven, kantoren en maatschappelijke functies. Op de te behouden bedrijventerreinen zetten we in op efficiënter en optimaler gebruik, bijvoorbeeld door intensievere bouwvolumes, slim delen van schaarse energie en sturen we erop dat bedrijven die milieuhinder veroorzaken op deze bedrijventerreinen landen en bedrijven die dit niet veroorzaken juist in gemengde gebieden landen. Werkgelegenheid groeit mee met woningbouw De ontwikkeling van werkgelegenheid moet een gelijkmatige trend ondergaan als woningbouw. In het Alkmaars Kanaal en andere gebiedsontwikkelingen zorgen we voor een evenwichtige verdeling van functies.

Elk bouwplan voldoet minimaal aan de in de ontwikkelkaders opgenomen percentages werkfuncties en uitgangspunten voor het intensief benutten van de beschikbare ruimte voor werkfuncties. Ruimte voor economie in het Alkmaars Kanaal door functiemenging en transformatie In het Alkmaars Kanaal combineren we wonen, werken en recreatie. De deelgebieden bieden ruimte aan de gevestigde economie maar ook aan de ontwikkeling van nieuwe economie. Behoud van bestaande bedrijven en het aantrekken van nieuwe bedrijven in het Alkmaars Kanaal is belangrijk voor de realisatie van voldoende werkgelegenheid. Functiemenging kan zowel horizontaal als verticaal plaatsvinden, op gebieds-, blok- en/of gebouw niveau (zie ook figuur 9).

Bron: Urhahn (2021), in Functiemenging Alkmaars Kanaal.

Ruimte voor moeilijk mengbare functies blijft essentieel Voor bedrijven met een hoge milieuruimte, zoals grotere productie en logistiek, reserveren we kavels op nieuwe of bestaande bedrijventerreinen. Zo voorkomen we dat deze functies en de werkgelegenheid verdwijnen uit de stad. Flexibele bedrijfsruimten maken diversiteit mogelijk Ruimtes voor bedrijven richten we flexibel in. Denk aan voldoende plafondhoogte (minimaal 4,5 meter en waar mogelijk streven naar minimaal 6 meter), geluidsisolatie en multifunctionele plattegronden. Zo ontstaat ruimte voor een breed palet aan werkgelegenheid: van ambacht tot ICT. Transformatie gebeurt stapsgewijs en in samenwerking De ontwikkeling van gemengde gebieden verloopt geleidelijk. We werken samen met ondernemers, eigenaren en andere partners aan een toekomstbestendige invulling. Ontwerpend onderzoek helpt om wensen en zorgen in beeld te brengen.

28

Toekomst van de Alkmaarse Economie

Faciliteren van de transitie naar een circulaire economie De transitie naar een circulaire economie is essentieel voor een toekomstbestendige economie in Alkmaar. Circulair ondernemen biedt kansen voor innovatie, nieuwe werkgelegenheid en een efficiënter gebruik van schaarse ruimte. Dat vraagt óók om fysieke ruimte voor opslag, sortering, reparatie, demontage en (lichte) verwerking. We borgen deze ruimtevraag (1) binnenstedelijk, waar mengbaar, door kleinschalige en schone activiteiten te faciliteren in gemengde gebieden en (2) op te behouden en (eventueel) nieuwe bedrijventerreinen voor activiteiten met hogere milieuruimte. Dit koppelen we aan de energie- en logistieke infrastructuur (energiehubs, collectieve laadpleinen, restwarmtebenutting). De Agenda Duurzaam Alkmaar en de provinciale uitvoeringsagenda vormen hiervoor de basis. Tegelijk erkennen we risico’s van grondstoffenschaarste, maar benutten Alkmaars sterke positie in afval, energie en water (o.a. Energy Innovation Park, InVesta) om ketens te sluiten en reststromen hoogwaardig toe te passen. Dit versterkt innovatie, leveringszekerheid en werkgelegenheid

4.3 Hoofdlijnen beleid kantoren: kwaliteit op de juiste plek

kantoorconcepten in de gemengde woon‑werkgebieden langs het Alkmaars Kanaal (zie hierna) trekken we dienstverleners, ICT‑bedrijven en overheidsorganisaties aan en binden we talent aan de stad. We benutten gemengde woon-werklocaties voor kleinschalige kantoren In de gemengde woon-werkgebieden langs het kanaal is ruimte voor compacte, flexibele werkplekken. Hier faciliteren we kantoorconcepten tot 750 m² bvo. Deze sluiten goed aan bij creatieve en innovatieve bedrijven die zoeken naar een stedelijke, levendige omgeving. Slimme herontwikkeling van verouderde kantoren We verbeteren de kwaliteit van de werklocaties zonder extra kantoorruimte toe te voegen. Verouderde panden maken plaats voor duurzame gebouwen met een mix van functies. Op strategische plekken komt toekomstbestendige nieuwbouw; incourante kantoorlocaties transformeren we naar een passende functiemix op die plek. We sturen op kwaliteit, bereikbaarheid en duurzaamheid Nieuwe kantoren moeten goed bereikbaar zijn, intensief ruimtegebruik mogelijk maken en bijdragen aan een aantrekkelijke werkomgeving. We stellen eisen aan duurzaamheid, groen en gedeelde voorzieningen.

In deze paragraaf beschrijven we de hoofdlijnen van het beleid voor kantoren.

4.4 Hoofdlijnen beleid detailhandel: toekomstbestendig en gebiedsgericht

Investeren in nieuwe kantoren op toplocaties Het stationsgebied is dé plek voor nieuwe kantoorontwikkeling. De locatie is goed bereikbaar, aantrekkelijk voor middelgrote gebruikers en sluit aan bij de behoefte aan flexibiliteit en voorzieningen.

In deze paragraaf beschrijven we de hoofdlijnen van het beleid voor detailhandel.

We versterken het profiel van Alkmaar als vestigingsplek voor theoretisch geschoolden Het versterken van dit profiel vraagt een brede aanpak (o.a. onderwijs, woon‑ en leefkwaliteit, bereikbaarheid). Binnen die bredere opgave levert het kantorenbeleid een concrete bijdrage: met hoogwaardige nieuwbouw in aantrekkelijke ov-knooppunten (zoals hiervoor beschreven) en kleinschalige

We versterken bestaande winkelgebieden en beperken uitbreiding buiten de structuur Alkmaar kiest voor een compacte en krachtige winkelstructuur. Er wordt terughoudend omgegaan met uitbreidingen buiten de detailhandelsstructuur, in lijn met de regionale detailhandelsvisie. Zo houden we winkelgebieden levendig en voorkomen we leegstand. Uitzondering geldt voor basisvoorzieningen in kleine kernen.

29

Toekomst van de Alkmaarse Economie

De binnenstad heeft een helder profiel met twee hoofdwinkelstraten De Langestraat en Laat‑West vormen de ruggengraat van het kernwinkelgebied, met detailhandel als hoofdfunctie. Ondersteunende menging (zoals horeca en diensten) is mogelijk waar dit de levendige publieksplint versterkt. De ‘Prachtstraatjes’ en aanloopstraten ontwikkelen we als gemengd dwaalmilieu met een mix van commerciële en maatschappelijke functies en een fijnmazig aanbod. Zo behouden we de herkenbare structuur van het centrum en versterken we de aantrekkingskracht van het centrum – conform de detailhandelsstructuur binnenstad. We stimuleren vestiging in het kernwinkelgebied en verhogen de ruimtelijke kwaliteit Om leegstand te verminderen en de concentratie van functies te versterken, begeleiden we initiatiefnemers actief naar passende locaties in het kernwinkelgebied en de aanloopstraten. Op de begane grond sturen we zoveel mogelijk op actieve, publieksgerichte invullingen (commercieel, maatschappelijk of economisch). De Prachtstraatjes vervullen een verbindende rol in het hoofdwinkelcircuit; die rol versterken we met kwaliteitsmaatregelen zoals vergroening, gevelverbetering en aantrekkelijke looproutes. Zo koppelen we gerichte programmering aan zichtbare ruimtelijke kwaliteit. Overstad is complementair aan de binnenstad Overstad is complementair aan de Alkmaarse binnenstad.